İngiltere Third Party Debt Order Türk Bankasını Bağlar mı? CPR 72, MÖHUK 50 ve İİK 89

Kısa özet

Third Party Debt Order Türk bankasına doğrudan bloke koyar mı?

İngiltere ve Galler’de Third Party Debt Order, hüküm alacaklısının, karar borçlusuna para borcu bulunan üçüncü kişiden doğrudan tahsilat yapılmasını istemesine yarayan İngiliz icra yöntemidir. Civil Procedure Rules (CPR) Part 72.1, bu usulün yargı yetkisi alanı içinde bulunan üçüncü kişiyle ilgili olduğunu açıkça düzenler. İngiltere’de verilmiş bir Third Party Debt Order kararından hareketle Türkiye’deki herhangi bir bankanın hesabı otomatik bloke etmek zorunda olduğu söylenemez.

Türk banka hesabı üzerinde cebrî icra hedefleniyorsa önce asıl İngiliz para alacağı ilamının Türkiye’de hangi şartlarla tenfiz edilebileceği ve Türk icra dairesinde hangi üçüncü kişi haciz usulünün kullanılacağı değerlendirilir. İngiltere’de borçlunun hesabına el koyma mekanizmasıyla Türkiye’de İİK m.89 gereğince banka nezdindeki alacağa haciz uygulanması farklı işlemlerdir.

CPR 72.1: Üçüncü kişi neden İngiliz yargı alanında olmalıdır?

CPR 72.1/1, bir judgment creditor için mahkemenin yargı alanı içinde bulunan üçüncü kişinin judgment debtor’a borçlu olduğu paranın ödenmesini sağlayan işlemleri tanımlar. Burada üçüncü kişinin kimliği ve işlemin hangi ülkede hangi şube veya hesapla ilgili olduğu hukukî incelemenin merkezindedir. Bir bankanın Birleşik Krallık’ta faaliyet göstermesi, tüm ülkelerdeki tüm ayrı hesaplarının İngiliz order belgesiyle otomatik haczedildiğini göstermez.

Türkiye’deki banka veya Türkiye’deki şube üzerinde hangi makamın işlem yapabileceği, üçüncü kişinin hukuki kişiliği, bankanın ilgili şubesi ve alacağın bulunduğu yer ile ilgili kurallar üzerinden belirlenir. İngiliz mahkemenin işlemi kapsamına ilişkin yargı yetkisini Türk icra dairesinin yetkisiyle aynı kabul etmek yanlış sonuç doğurabilir.

CPR 72.2: Nihai ödeme emri neyi hedefler?

CPR 72.2, İngiliz mahkemenin üçüncü kişiye judgment debtor’a borçlu olduğu tutarı veya hüküm alacağının ve başvuru giderlerinin karşılanmasına yetecek kadarını judgment creditor’a ödeme emri verebilmesini düzenler. Bunun için önce kuralda öngörülen interim third party debt order aşaması gereklidir. Dolayısıyla üçüncü kişi borç emri tek adımda imzalanan özel alacak temlik sözleşmesinden farklı yargısal usuldür.

Türkiye’de kullanılacak belge incelenirken bunun İngiltere’deki asıl para hükmü mü, interim order mı yoksa final third party debt order mı olduğu ayırıcıdır. Her belgenin kendi tarafı, muhatabı ve icra edilebilirlik aşaması vardır. Ana para borcunun varlığıyla banka için verilen geçici ödeme yasağı aynı hüküm fıkrası değildir.

CPR 72.3: İngiltere’de başvuru hangi mahkemeye yapılır?

CPR 72.3, üçüncü kişi borç emri başvurusunun kural olarak icrası istenen hükmü veren mahkemede yapılmasını ve dilekçenin statement of truth ile doğrulanmasını öngörür. Practice Direction 72, kullanılacak N349 formunda alacaklı, borçlu, üçüncü kişi, hüküm tutarı, bakiye ve hesap hakkında bilinen bilgilerin gösterilmesini düzenler. İngiliz başvurusunun resmî prosedüre bağlı olması önemlidir.

İngiltere’de bu başvurunun usulüne uygun yapılmış olması, Türkiye’de başka bir başvuruya ihtiyaç bulunmadığı sonucunu doğurmaz. Türkiye’de asıl alacak hükmünün tenfizi veya yerli icra takibi gerektiğinde MÖHUK ve İcra ve İflas Kanunu hükümleri ayrıca uygulanır.

CPR 72.4: Interim Order hangi anda bağlayıcıdır?

CPR 72.4/2, mahkemenin ilk aşamada nihai ödeme emrini görüşmek için duruşma tarihi belirlemesine ve bu tarihe kadar üçüncü kişinin belirli miktarın altına düşecek ödeme yapmasını engellemesine imkân verir. CPR 72.4/4, interim order’ın üçüncü kişiye tebliğ edildiğinde onu bağlayıcı hâle geldiğini düzenler. İngiliz order belgesinin düzenlenmiş olmasıyla muhatabına usulünce bildirilmesi aynı aşama değildir.

Türk banka hesabı için yalnız İngiltere’de imzalanmış interim order PDF’sinin bankaya e-posta gönderilmesi, Türk icra hukukunun gerektirdiği resmî haciz bildiriminin yerine geçmez. Böyle bir belgenin Türkiye’de hukuki sonucu ayrıca araştırılmalıdır.

CPR 72.5: Tebligatın süre ve muhatapları

CPR 72.5, interim third party debt order belgesinin üçüncü kişiye ve judgment debtor’a ne zaman ve nasıl bildirileceğine ilişkin hükümler içerir. Üçüncü kişiye duruşmadan en az 21 gün önce, borçluya ise üçüncü kişiye tebliğden en az 7 gün sonra ve duruşmadan en az 7 gün önce bildirim yapılması gibi süreler öngörülmüştür. Bu kurallar İngiltere ve Galler usulündeki tebligat yapısını açıklar.

Türk icra dairesi tarafından yapılacak haciz ihbarnamesinin süreleri ve sonuçları ise İİK m.89 kapsamında ayrı değerlendirilir. İngiliz üçüncü kişi borç emrine ilişkin tebligat tarihi, Türk m.89 ihbarnamesinin tebliğ tarihi yerine yazılamaz. Dosya takviminde her ülke ve her işlem ayrı satırla gösterilmelidir.

CPR 72.6: Bankanın yedi günlük bilgi yükümlülüğü

CPR 72.6, interim order tebliğ edilen bankanın borçlu adına hesap araştırması yapmasını ve belirli bilgileri mahkeme ile alacaklıya yedi gün içinde bildirmesini düzenler. Hesabın kredi bakiyesi, bloke edilecek tutara yetip yetmediği ve bankanın mahsup iddiası gibi bilgiler bu incelemeye dâhil olabilir. Bu hüküm İngiltere’deki usul bakımından bankaya belirli görevler yükler.

Türkiye’deki bir bankanın İngiliz CPR 72.6 hükümleri gereği doğrudan İngiliz mahkemeye yedi günde tüm hesapları bildirmek zorunda olduğu yönünde genel bir Türk kanun kuralı bulunmamaktadır. Üçüncü kişinin yargı alanı, bankanın hukuki kimliği ve Türkiye’deki icra rejimi ayrıca araştırılmalıdır.

Practice Direction 72: Hesap varlığı hakkında delil aranması

Practice Direction 72 paragraf 1.2, başvuruda bankanın adı, şubesi ve biliniyorsa hesap numarasıyla birlikte üçüncü kişinin borçluya para borçlu olduğuna ilişkin bilgi ve dayanağın belirtilmesini ister. Paragraf 1.3, spekülatif başvurular için interim third party debt order verilmeyeceğini açıklar. Bu nedenle İngiltere’de yalnız bankanın adını rastgele yazıp tüm hesapların dondurulacağını varsaymak doğru değildir.

Türk borçlunun gerçekten İngiltere’de hangi bankada hesabının bulunduğu veya Türkiye’deki bankanın ilgili İngiliz kurumla hukuken nasıl bağlantılı olduğu belgelenir. İngiltere’deki alacaklı, Türk bankada hesap bulunduğuna inanıyorsa bunu İngiliz order’ın kendi yargı sınırları dışında doğrudan icra edilebileceği sonucuna dönüştürmemelidir.

Ortak banka hesabı ve üçüncü kişilerin hakları

GOV.UK rehberi ve Practice Direction 72, kural olarak borçluya tek başına ait hesaplardaki paranın hedeflenmesini ve ortak hesaplara ilişkin özel sınırları açıklar. Judgment debtor olmayan eşin veya başka hesap ortağının hakları, sırf borçlu kişinin ismi ortak hesapta geçiyor diye otomatik olarak İngiliz üçüncü kişi emrine dâhil edilmez. Üçüncü kişilerin paraya yönelik iddiaları için CPR 72.8 de ayrı usul öngörür.

Türkiye’de hesabın hak sahibi, banka borcunun kime karşı doğduğu, hesabın müşterek yapısı ve üçüncü kişi hakları Türk icra ve banka mevzuatı bakımından ayrıca incelenir. İngiliz order’ın başka hesap ortaklarını borçlu hâline getirdiği yönünde genel sonuç çıkarılamaz.

CPR 72.7: Borçlunun temel yaşam giderleri için koruma

İngiliz CPR 72.7, gerçek kişi borçlunun interim order nedeniyle banka parasına erişememesi ve kendisi ya da ailesinin olağan yaşam giderlerinde hardship yaşaması hâlinde mahkemeden belirli ödeme izni istemesini düzenler. Bunun için maddi ihtiyacı gösteren delillerin sunulması gerekir. İngiliz sisteminin bu özel koruması, bankadaki tüm paranın ayrım yapılmaksızın kesin biçimde alacaklıya geçtiği şeklindeki yanlış varsayımı önler.

Türk banka hesabında benzer bir ihtilaf söz konusuysa Türk haczedilmezlik ve icra kuralları ayrıca değerlendirilir. İngiliz hardship payment order, Türk icra dairesinin kendiliğinden uygulayacağı evrensel banka çözümü değildir.

CPR 72.8: Borçlu ve üçüncü kişi nasıl itiraz eder?

CPR 72.8, borçlunun veya üçüncü kişinin final order verilmesine karşı yazılı delil ve itiraz sunmasına ilişkin düzenlemeler içerir. Üçüncü kişi aslında borçluya para borçlu olmadığını, borcun daha az olduğunu veya başka kişinin hak iddiası bulunduğunu ileri sürebilir. Mahkeme duruşmada nihai emir verebilir, geçici emri kaldırabilir veya uyuşmazlık için başka yargılama talimatı verebilir.

Türk banka hesabındaki paranın gerçekte kime ait olduğu, borçlunun başkasının parası üzerinde yalnız vekil olması veya bankanın mahsup hakkı bulunduğu iddiaları Türkiye’de de önemli olabilir. Ancak itirazın İngiliz CPR süresi ve Türk İİK süreleri ayrı hukukî rejimlere bağlıdır.

CPR 72.9: Final Third Party Debt Order ne sağlar?

CPR 72.9/1, final third party debt order kararının para ödemesine ilişkin emir olarak icra edilebilir olduğunu düzenler. Aynı kural, üçüncü kişinin emre uygun ödediği miktar ölçüsünde judgment debtor’a olan borcundan kurtulma etkisini açıklar. Bu durum İngiliz yargı sistemi içindeki borçtan kurtarıcı ifadır. Türk bankasına yönelen bir para talebinin Türkiye’deki hukukî etkisi bununla otomatik açıklanmaz.

Final order, asıl borçlu hakkındaki para hükmü ve üçüncü kişinin ödeme emri arasındaki ayrım korunmalıdır. Türkiye’de alacaklı, bu belgelerin hangisine dayanarak kimden ne talep ettiğini net yazmalıdır.

MÖHUK 50: İngiliz para hükmü için Türkiye’de tenfiz

5718 sayılı MÖHUK m.50 ve devamı, yabancı mahkemelerden hukuk davaları hakkında verilmiş ve verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş ilamların Türkiye’de icrası için tenfiz sistemini düzenler. Türk borçlunun hesabına ulaşmak isteyen İngiliz judgment creditor, öncelikle asıl para kararının Türkiye’de tenfiz koşullarını karşılayıp karşılamadığını değerlendirmelidir. İngiliz üçüncü kişi borç emri ise farklı muhatap ve hüküm içerdiğinden ayrıca nitelendirilir.

Bir yabancı kararın İngiltere’de bankaya karşı bağlayıcı olması, Türkiye’de mahkeme kararına bağlı ilamlı icranın ve yerli banka haciz işlemlerinin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Hangi yabancı ilamın tenfizine dayanılacağı, asıl para borçlusu ve üçüncü kişinin kimliği açıkça gösterilmelidir.

MÖHUK 54: Tenfiz koşulları ve savunma hakkı

MÖHUK m.54, karşılıklılık, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi, kamu düzenine açık aykırılık ve savunma hakkı yönlerinden tenfiz şartlarını düzenler. İngiliz asıl mahkeme ilamıyla Türkiye’de icra yapılması isteniyorsa bu koşullar ayrıca değerlendirilir. İngiltere’de karar verilmiş olması tek başına Türk tenfiz koşullarının tamamını karşıladığı anlamına gelmez.

İngiliz interim order’ın kesinleşmiş asıl para hükmüyle karıştırılması da usul hatası yaratır. Yabancı ilamın Türkçe onanmış örneği ve kesinleşme belgeleri MÖHUK m.53 bakımından incelenir.

MÖHUK 56 ve 57: Tenfiz kararı sonrası hangi aşama gelir?

MÖHUK m.56, Türk mahkemesinin yabancı ilamın tamamen veya kısmen tenfizine yahut talebin reddine karar verebileceğini düzenler. MÖHUK m.57, tenfizine karar verilen yabancı ilamların Türk ilamları gibi icra olunacağı esasını içerir. Böylece yabancı para hükmünün Türk icra rejimine hangi aşamada girebileceği kanunen belirlenmiştir.

Tenfiz kararından sonra hangi banka hesabına hangi haciz bildiriminin gönderileceği İcra ve İflas Kanunu usulünün konusudur. Türk icra dairesinin yetkisiyle İngiliz mahkemenin CPF 72 kapsamındaki emri aynı işlem sayılmaz.

İİK m.89: Türkiye’de bankaya haciz ihbarnamesi

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.89, borçlunun üçüncü kişilerde bulunan mal, hak veya alacaklarının haczi konusunda haciz ihbarnamesi usulünü düzenler. Banka nezdindeki mevduat alacağı, bu düzenleme çerçevesinde değerlendirilen örneklerdendir. İhbarname, üçüncü kişinin itirazı, cevap süresi ve takibin sonraki aşamaları Türk kanun hükümlerine tâbidir.

İngiliz final third party debt order PDF’sinin Türk bankaya gönderilmesi, Türk icra dairesince İİK m.89 gereğince çıkarılmış haciz ihbarnamesiyle aynı hukukî sonuç doğurmaz. Türk bankada alacaklı, borçlu ve hesap ilişkisini doğru gösteren yerli takip veya icra dayanağı gereklidir.

Bir bankanın İngiltere şubesi ve Türkiye şubesi aynı mı?

Bir banka grubunun İngiltere’de ve Türkiye’de ayrı şirketler, şubeler veya iştirakler üzerinden faaliyet göstermesi mümkündür. Grup markasının benzerliği, tek bir hukukî kişinin bütün banka hesaplarının aynı yargı alanında bulunduğunu göstermez. İngiliz CPR 72.1’deki üçüncü kişinin yargı alanında bulunması şartı nedeniyle bu kurumun hukuki kişiliği, hesabın tutulduğu yer ve bankanın borç ilişkisindeki taraflığı önemlidir.

Türkiye’deki hesap için İngiliz şubeye yöneltilmiş emir bulunduğunda yalnız bankanın ticaret unvanı üzerinden sonuç açıklanmaz. Hesap sözleşmesi ve ilgili şube kaydı incelenir; yetki ve kararın etkisi hangi ülke hukukuna tâbiyse buna göre belirlenir.

GBP hükmün Türkiye’de TL veya yabancı para icrası

İngiltere mahkeme hükmü GBP cinsinden olabilir. Türk takibinde yabancı para alacağının gösterilmesi, takip talebi, kur ve faiz bakımından İİK m.58 ile ilgili düzenlemeler kapsamında değerlendirilir. Hangi tarihte hangi tutarın ödenmiş olduğu ve geriye ne kadar borç kaldığı ayrıntılı hesaplanmalıdır. İngiliz Third Party Debt Order’daki miktar ile asıl mahkeme hükmündeki tutar arasında masraf veya kısmi ödeme farkı bulunabilir.

Türkiye’de alacaklı yabancı hükmün istemediği yeni kalemi yalnız İngilizce dosyadan aktararak tahsil edemez. Hem tenfiz edilen hüküm hem Türk icra talebi tutarlı olmalıdır.

İngiliz geçici bloke Türkiye’de koruma tedbiri yerine geçer mi?

İngiliz interim third party debt order, İngiliz CPR 72.4 uyarınca ilgili üçüncü kişi bakımından geçici ödeme sınırlaması yaratır. Türkiye’de mal kaçırma veya alacağın tahsilini zorlaştırma tehlikesi ileri sürülüyorsa Türk hukukundaki ihtiyati haciz veya diğer koruma yolları ayrıca değerlendirilir. İİK m.257 ve devamı, para alacakları bakımından ihtiyati haciz şartlarını düzenler.

İngiltere’de bir bloke kararı çıkmış olması Türk mahkemesini hiç inceleme yapmadan aynısını vermeye mecbur bırakmaz. Koruma talebi, Türk hukukundaki alacak, şartlar, deliller ve gerekli teminat bakımından değerlendirilir.

Türkiye’de izlenecek belge ve başvuru sırası

Önce İngiliz asıl para ilamı, kesinleşme belgesi, üçüncü kişi borç emri başvuru formu, interim ve varsa final order, tebligat kayıtları ve kısmi ödeme dökümü toplanır. Türk borçlunun kimliği ile bankanın hukukî kişiliği ve hesap ilişkisi ayrı araştırılır. İngiliz belgelerinin onanmış örnekleri ve Türkçe tercümeleri MÖHUK m.53 kapsamında dosyalanır.

İkinci aşamada Türkiye’de tenfiz davası gerekip gerekmediği ve hangi hükmün tenfizinin isteneceği belirlenir. Sonrasında yerli icra takibi ve gerektiğinde İİK m.89 ihbarnamesi uygulanır. İngiliz prosedürü otomatik olarak Türk prosedürünün yerine geçirilmez.

Örnek: Manchester mahkeme kararı, İstanbul’da banka hesabı

Manchester’da bir alacaklı, Türk borçlu hakkında para hükmü elde etmiş ve İngiliz usulünde Third Party Debt Order istemiş olsun. Borçlunun İstanbul’da bir bankada hesabı bulunması, İngiliz mahkemenin kararının Türk bankayı kendiliğinden bloke ettiği anlamına gelmez. İngiliz CPR 72.1 üçüncü kişinin İngiliz yargı alanında bulunması şartını içerir. Türk banka hesabı yönünden yargı ve icra yetkisi ayrıca değerlendirilir.

Alacaklı İngiliz asıl para hükmünün Türkiye’de tenfizini ve ardından uygun Türk icra yöntemini araştırır. İİK m.89 aşamasına geçilirse usul Türkiye hukuku altında yürütülür. Bu örnek belirli tahsilat sonucu vaat etmez.

Örnek: İngiliz interim order, aynı bankanın farklı ülkelerde hesapları

Borçlu adına aynı markayı taşıyan bir bankanın Londra’da ve Türkiye’de ayrı hesaplar bulunduğunu düşünelim. İngiliz interim third party debt order Londra’daki belirli hesap veya üçüncü kişi bakımından sonuç doğurabilir. Türkiye’deki hesabın aynı hukukî kişi ve yargı düzenine tâbi olduğu sonucu yalnız banka logosundan çıkarılamaz.

Bankanın tüzel kişiliği, şubenin konumu ve hesap sözleşmesi araştırılır. Türkiye’deki hesap bakımından yerli mahkeme ve icra süreçleri ayrıca uygulanır. Böylece İngiliz emrin sınırları abartılmaz ve hak sahibi olmayan kişi hesabına müdahale edilmez.

Site içi bağlantılar ve resmî mevzuat

İngiliz para hükmünün Türk hukukunda icrası için County Court Judgment tenfizi, yabancı banka hesabına yönelik Türk icrası için İİK 89 uluslararası hesap, yabancı kararların kesinleşmesi için MÖHUK 50–53 ve yabancı Freezing Order’ın farklılığı için Worldwide Freezing Order rehberleri konuya göre birlikte okunabilir.

İngiltere resmî kuralları CPR Part 72, Practice Direction 72, GOV.UK Third Party Debt Order; Türkiye için MÖHUK 5718 ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu esas alınmıştır.

Sık sorulan 12 soru

Third Party Debt Order Türkiye’deki banka hesabını doğrudan bloke eder mi?

Hayır. CPR 72.1 İngiliz yargı alanındaki üçüncü kişilere ilişkindir; Türk banka haczi MÖHUK ve İİK hükümleriyle ayrıca değerlendirilir.

CPR 72.2 hangi emri düzenler?

İngiliz judgment creditor için üçüncü kişiden judgment debtor’a borçlu olduğu para miktarının uygun kısmının ödenmesini sağlayan nihai emri düzenler.

Interim Third Party Debt Order ne zaman bağlar?

CPR 72.4/4 uyarınca İngiliz usulündeki interim order üçüncü kişiye tebliğ edildiğinde bağlayıcıdır.

İngiliz bankanın hesap araştırma süresi kaç gündür?

CPR 72.6, ilgili interim order tebliğ edilen banka için belirli bilgileri yedi gün içinde bildirme yükümlülüğü düzenler.

İngiliz order Türk bankaya e-posta atılırsa haciz oluşur mu?

Hayır. Türk icra dairesinin İİK m.89 haciz ihbarnamesi ve ilgili takip usulü ayrı işlemlerdir.

İngiltere’de hangi form kullanılır?

Practice Direction 72, Third Party Debt Order başvurusu için N349 formunu öngörür.

İngiliz bankada ortak hesap haczedilebilir mi?

CPR ve Practice Direction 72 ortak hesaplar ile üçüncü kişilerin hakları için özel sınırlar ve itiraz usulleri içerir.

Final Third Party Debt Order ödeme emri midir?

CPR 72.9 final order’ın İngiliz usulünde para ödemesine ilişkin emir olarak icra edilebileceğini düzenler.

Türkiye’de İngiliz para kararının tahsili nasıl sağlanır?

Asıl yabancı hükmün MÖHUK 50–57 şartları altında tenfizi ve Türk icra işlemleri ayrı değerlendirilir.

İİK m.89 ve CPR 72 aynı mekanizma mı?

Hayır. İİK 89 Türk üçüncü kişi haciz ihbarnamesi; CPR 72 İngiliz üçüncü kişi borç emridir.

İngiltere interim order Türk ihtiyati haciz yerine geçer mi?

Hayır. Türkiye’de koruma talebi İİK 257 ve ilgili Türk usul şartlarına tabidir.

İngiliz hükmü GBP ise Türkiye’de nasıl gösterilir?

Yabancı para alacağının Türk takip talebinde gösterilmesi İİK 58 ve diğer icra kuralları kapsamında incelenir.