İSG Denetimini Kim Yapar? İş Müfettişinin Yetkileri ve İşverenin Yükümlülükleri | 6331 m.24 (2026)

İş sağlığı ve güvenliği denetimi yalnız kaza olduktan sonra yapılan bir inceleme değildir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yetkili iş müfettişleri, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerin uygulanıp uygulanmadığını işyerinde, kayıtlarda ve çalışma koşullarında inceleyebilir. Denetimin amacı, iş kazası veya meslek hastalığı oluşmadan önce mevzuata aykırılıkları tespit etmek ve çalışanların sağlık ve güvenliğini korumaktır.

6331 m.24’ün hukuki dayanağı

6331 sayılı Kanun m.24/1, Kanun hükümlerinin uygulanmasının izlenmesi ve teftişinin iş sağlığı ve güvenliği yönünden teftiş yapmaya yetkili Bakanlık iş müfettişlerince yapılacağını düzenler. Bu denetimlerde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 92, 93, 96, 97 ve 107. maddelerinin ilgili hükümleri uygulanır.

Maddenin ikinci fıkrası Bakanlığa işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği konularında ölçüm, inceleme ve araştırma yapma, bu amaçla numune alma ve eğitim kurumları ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerini kontrol ve denetleme yetkisi verir. Yetkilendirilen kişiler mümkün olduğu kadar işi aksatmamak, işverenin ve işyerinin meslek sırları ile öğrendikleri hususları gizli tutmakla yükümlüdür.

Askerî işyerleri ve yurt güvenliği için gerekli maddelerin üretildiği işyerlerinin denetimi için ise Kanun özel bir düzenleme öngörür. Bu alanlarda denetim ve teftişe ilişkin işlemler ilgili özel yönetmelik çerçevesinde yürütülür.

İSG denetimini kim yapar?

İSG yönünden teftiş yetkisi Bakanlığın yetkili iş müfettişlerindedir. İşyerine gelen her kamu görevlisi m.24 anlamında iş müfettişi değildir. Denetim yapan kişinin görev ve yetkisi, incelemenin konusu ve dayandığı mevzuat birbirinden ayrılmalıdır.

SGK denetmenlerinin sosyal güvenlik mevzuatına ilişkin denetimleri, belediyenin ruhsat denetimi, itfaiye kontrolleri veya başka kamu kurumlarının sektörel denetimleri ayrı yetki alanlarına dayanır. Aynı işyerinde farklı kurumlar farklı mevzuat hükümleri bakımından inceleme yapabilir.

İş müfettişi işyerine yalnız kaza sonrası gelmez. Programlı teftiş, şikâyet üzerine inceleme, sektör bazlı denetim veya belirli risk alanlarına yönelik teftiş yapılabilir. İşverenin “kaza olmadı, denetim yapılamaz” şeklinde bir hakkı yoktur.

İş müfettişi hangi yetkilere sahiptir?

6331 m.24 ile 4857 sayılı Kanun’un atıf yapılan hükümleri birlikte değerlendirildiğinde müfettişler işyerinde mevzuatın uygulanmasını denetlemek için gerekli incelemeleri yapabilir. Çalışma alanlarını görebilir, ilgili kişilerin bilgisine başvurabilir, kayıt ve belgeleri isteyebilir ve iş sağlığı-güvenliği koşullarını yerinde değerlendirebilir.

Denetimin konusu yalnız evrak değildir. Bir risk değerlendirmesinin dosyada bulunması, işyerindeki gerçek tehlikelerin kontrol edildiği anlamına gelmez. Müfettiş, belge ile sahadaki fiilî uygulamanın uyumlu olup olmadığını inceler. Makine koruyucusu kâğıt üzerinde var fakat sahada sökülmüşse, belgenin varlığı aykırılığı ortadan kaldırmaz.

Benzer şekilde çalışan eğitiminin yalnız imza listesiyle değil, mevzuata uygun içerik ve süreyle verilip verilmediği; sağlık gözetiminin işe ve tehlike sınıfına uygun yürütülüp yürütülmediği; acil durum planının fiilen uygulanabilir olup olmadığı değerlendirilebilir.

Denetimde hangi belge ve kayıtlar incelenebilir?

İşyerinin faaliyetine göre istenen belgeler değişir. Ancak risk değerlendirmesi, acil durum planı, çalışan eğitim kayıtları, sağlık gözetimi belgeleri, iş kazası ve meslek hastalığı kayıtları, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmeleri, kurul tutanakları, çalışan temsilcisi kayıtları ve çalışma talimatları temel belgeler arasındadır.

İş ekipmanlarının periyodik kontrol raporları, elektrik tesisatı ve topraklama kontrolleri, kaldırma ekipmanı raporları, basınçlı kap kontrolleri, kişisel koruyucu donanım teslim kayıtları ve bakım kayıtları da faaliyet türüne göre incelenebilir. Kimyasal bulunan işyerlerinde güvenlik bilgi formları, maruziyet ölçümleri ve depolama düzeni önem taşır.

Belgelerin güncel olması gerekir. Beş yıl önce hazırlanmış risk değerlendirmesinin yeni makine ve yeni çalışma yöntemlerini içermemesi, mevzuata uygun bir yönetim sistemi olduğunu göstermez. Müfettiş belgenin tarihine değil, işyerindeki güncel riskleri kapsayıp kapsamadığına da bakar.

Bakanlık ölçüm ve numune alabilir mi?

Evet. 6331 m.24/2 Bakanlığa işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği konularında ölçüm, inceleme ve araştırma yapma ve bu amaçla numune alma yetkisi verir. Gürültü, toz, kimyasal, gaz, titreşim, termal konfor veya benzeri maruziyetler teknik inceleme konusu olabilir.

Numune ve ölçüm yetkisi, işverenin kendi yükümlülüğünün yerine geçmez. İşveren, mevzuatın gerektirdiği ölçüm ve kontrolleri zamanında yaptırmak zorundadır. Bakanlık denetiminde yeniden ölçüm yapılması, işverenin önceden ölçüm yaptırma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Teknik ölçüm sonuçları risk değerlendirmesine ve alınacak tedbirlere yansıtılmalıdır. Ölçümde sınır aşımı tespit edilmiş fakat çalışma düzeni değiştirilmemişse sadece rapor dosyalamak yeterli değildir.

İşveren denetimde ne yapmak zorundadır?

İşveren, yetkili müfettişin denetimini engelleyemez; mevzuat kapsamında istenen bilgi ve belgeleri sunmalı ve işyerindeki gerekli incelemeye imkân sağlamalıdır. Denetimi geciktirmek, kayıt saklamak veya gerçeğe aykırı belge sunmak ayrıca hukuki sonuç doğurabilir.

Denetim sırasında şirket adına bilgi verecek kişilerin görev ve yetkileri belli olmalıdır. İSG uzmanı veya işyeri hekiminin bulunması işverenin sorumluluğunu devretmez. İşveren veya işveren vekili, kendi organizasyon ve tedbir yükümlülüğünden sorumludur.

Denetim öncesinde “dosya düzeltme” yaklaşımı yerine sürekli uyum sistemi kurulmalıdır. Kayıtlar düzenli tutulmalı, tespit edilen eksiklikler kapanış tarihleriyle takip edilmeli ve çalışanların fiilî uygulaması denetlenmelidir.

İş müfettişinin gizlilik yükümlülüğü var mı?

Evet. Kanun, denetim yetkisinin yanında gizlilik yükümlülüğü de getirir. Ölçüm, inceleme, araştırma veya kontrol için yetkilendirilenler mümkün olduğu kadar işi aksatmamak ve işverenin ile işyerinin meslek sırlarıyla gördükleri ve öğrendikleri hususları tamamen gizli tutmak zorundadır.

Bu hüküm, işverenin denetimde belge vermekten kaçınma hakkı değildir. Amaç, kamu denetimi sırasında erişilen ticari veya mesleki bilgilerin korunmasıdır. İSG açısından gerekli bilgilerin müfettişe sunulması gerekir.

Denetim sonunda ne olur?

Denetim sonucunda mevzuata aykırılık tespit edilirse, ihlalin niteliğine göre idari para cezası uygulanabilir, eksikliğin giderilmesi istenebilir veya hayati tehlike şartları varsa işin durdurulması süreci gündeme gelebilir. Hangi sonucun doğacağı tespit edilen aykırılığın dayanağına göre belirlenir.

İşveren, denetim raporunu yalnız “ceza geldi mi?” yönünden incelememelidir. Raporda belirtilen teknik ve organizasyonel eksiklikler kapatılmalı, düzeltici faaliyetler belgelendirilmeli ve benzer risklerin başka bölümlerde bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

Bir iş kazasından sonra yapılan denetimde ayrıca adli soruşturma ve SGK incelemesi bulunabilir. Kamu kurumlarının farklı süreçleri birbirinden bağımsız hukuki sonuçlar doğurabilir.

Denetim işin durdurulmasına dönüşebilir mi?

Evet. Müfettiş incelemesinde 6331 m.25 kapsamındaki hayati tehlike tespit edilirse işin bir bölümünde veya tamamında durdurma prosedürü uygulanabilir. Çok tehlikeli sınıfta bulunan maden, metal, yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerde risk değerlendirmesinin yapılmamış olması da m.25 bakımından özel durdurma sebebidir.

Bu nedenle m.24 teftiş yetkisi ile m.25 durdurma tedbiri bağlantılıdır fakat aynı kurum değildir. Denetim, çok sayıda mevzuat hükmünü kapsayabilir; durdurma ise Kanun’un aradığı özel şartlara dayanır.

Denetim öncesi işveren hangi kontrolleri yapmalıdır?

İşveren, sürekli bir iç denetim sistemi kurmalıdır. Risk değerlendirmesi güncel mi, acil durum planı sahaya uygun mu, çalışan eğitimleri tamam mı, sağlık raporları mevcut mu, periyodik kontroller süresinde mi, kurul kararları uygulanmış mı, alt işveren koordinasyonu çalışıyor mu, ciddi tehlike bildirimleri kapatılmış mı soruları düzenli izlenmelidir.

Ramak kala olayları ve çalışan bildirimleri de dikkate alınmalıdır. Denetimde ilk kez fark edilen risk, işyerinde daha önce çalışanlarca bildirilmişse ve işveren işlem yapmamışsa bu durum yönetim sistemindeki zayıflığı gösterir.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

6331 m.24 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de liman, lojistik, sanayi, inşaat, enerji, tarım ürünleri işleme ve depolama gibi sektörlerde teknik riskler farklılaşır. Denetim hazırlığı sektörün gerçek risklerine göre yapılmalı; genel şablonlarla yetinilmemelidir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki iş sağlığı ve güvenliği uyuşmazlıkları görev, yetki ve vekâlet kuralları çerçevesinde Mersin’den koordine edilir.

İlgili rehberler ve resmî kaynak

• İşin durdurulması – 6331 m.25
• Risk değerlendirmesi – 6331 m.10
• İSG kurulu – 6331 m.22
• Birden fazla işveren için İSG koordinasyonu – 6331 m.23
• İş kazası SGK bildirim süresi – 5510 m.13
• ÇSGB – 6331 sayılı Kanun

İSG teftişinde işverenin hazır tutması gereken somut kayıtlar

6331 m.24 kapsamındaki teftişe hazırlık, denetim günü aceleyle belge üretmek değildir. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönetiminin sürekliliğini gösteren kayıtları olağan işleyiş içinde güncel tutmalıdır. Risk değerlendirmesi ile sahadaki mevcut makine, kimyasal, çalışma yöntemi ve personel yapısı birbirini doğrulamalıdır. Acil durum planı güncel işyeri yerleşimini göstermeli; tahliye yolları, toplanma alanları ve görevliler fiilî durumla uyumlu olmalıdır. Çalışan eğitim kayıtlarında eğitimin tarihi, konusu, süresi ve katılımcıları; sağlık gözetiminde ise çalışanın yaptığı işe ve maruz kaldığı riske uygun muayene süreci görülebilmelidir.

Periyodik kontrol gerektiren iş ekipmanları bakımından yalnız raporun bulunması yeterli değildir. Raporun yetkili kişi tarafından düzenlenmesi, kontrol tarihinin geçerli olması ve raporda belirtilen uygunsuzlukların kapatılmış olması gerekir. Elektrik tesisatı, topraklama, kaldırma ekipmanları, basınçlı kaplar, iskele ve benzeri ekipmanlar işyerinin faaliyetine göre ayrı ayrı izlenmelidir. Kişisel koruyucu donanım teslim kayıtları da fiilî kullanımla desteklenmelidir; çalışana baret teslim edildiğini gösteren imza, sahada baret kullanımının denetlenmediği bir düzeni hukuka uygun hâle getirmez.

İş kazası ve ramak kala kayıtları, kurul tutanakları, çalışan temsilcisi bildirimleri ve iş güvenliği uzmanının tespit-öneri kayıtları birbirinden kopuk tutulmamalıdır. Aynı risk tekrar tekrar bildirilmiş fakat önlem alınmamışsa bu durum teftişte organizasyon eksikliğini gösterebilir. Alt işveren bulunan işyerlerinde koordinasyon kayıtları, ortak saha kuralları ve risk bildirimleri de dosyada bulunmalıdır. 6331 m.4 uyarınca hizmetin dışarıdan alınması veya uzman görevlendirilmesi, işverenin genel sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Teftiş sırasında tutanak, beyan ve ölçüm kayıtları nasıl yönetilmelidir?

İş müfettişi çalışma alanını gezerken tespit edilen hususların hangi bölüm, ekipman veya iş yöntemiyle ilgili olduğu açık biçimde kaydedilmelidir. İşveren veya işveren vekili, tutanakta maddi hata görüyorsa imza aşamasında açıklama yapmalı ve elindeki belgeyi gecikmeden sunmalıdır. Gerçeğe aykırı belge üretmek veya mevcut kaydı değiştirmek savunma yöntemi değildir. Denetim anındaki fiilî durum ile daha önce oluşturulmuş kayıtların bütünlüğü korunmalıdır.

Bakanlığın m.24/2 kapsamındaki ölçüm, inceleme, araştırma ve numune alma yetkisi kullanıldığında numunenin hangi noktadan, hangi tarihte ve hangi koşulda alındığı; ölçüm cihazı ve yöntemi; varsa işveren temsilcisinin gözlemi dosyalanmalıdır. İşverenin kendi yaptırdığı ölçüm ile resmi denetim ölçümü arasında fark varsa bunun teknik nedeni incelenmeli, çalışan sağlığı bakımından daha koruyucu tedbir gecikmeden uygulanmalıdır. Sonucun yalnız itiraz konusu yapılması, mevcut riskin kontrol edilmesi yükümlülüğünü durdurmaz.

Teftişte çalışanların bilgisine başvurulması da mümkündür. Çalışanların riskleri, acil durum düzenini ve kullandıkları ekipmanın güvenlik talimatlarını bilip bilmediği belge ile saha arasındaki uyumu gösterir. Bu nedenle “imza dosyası” yerine anlaşılır ve uygulanabilir bir İSG sistemi kurulmalıdır. Çalışanların kendi beyanlarını serbestçe vermesini engellemek, baskı kurmak veya önceden ezberletilmiş cevap istemek hukuka uygun bir denetim hazırlığı değildir.

Teftişten sonra eksiklikler nasıl kapatılmalı ve nasıl ispatlanmalıdır?

Teftiş raporunda mevzuata aykırılık tespit edildiğinde her bulgu için sorumlu kişi, yapılacak teknik veya organizasyonel işlem, hedef tarih ve tamamlanma kanıtı belirlenmelidir. Makine koruyucusu takılmışsa fotoğraf ve teknik kontrol, eğitim eksikliği giderilmişse eğitim kaydı ve içerik, risk değerlendirmesi güncellenmişse değişikliğin hangi risk nedeniyle yapıldığı saklanmalıdır. Yalnız “eksiklik giderildi” yazısı, fiilî düzeltmeyi göstermeye yetmez.

Hayati tehlike tespiti m.25 kapsamındaki işin durdurulması sürecini doğuruyorsa işveren üretime devam etmek yerine tehlikeyi gidermeli ve mevzuattaki kaldırma usulünü izlemelidir. Durdurma kararı ile idari para cezası birbirinden farklı hukuki işlemlerdir; her birinin dayanağı ve başvuru yolu ayrı değerlendirilir. İş kazası da meydana gelmişse SGK incelemesi ve adli soruşturma, m.24 teftişinden bağımsız biçimde yürüyebilir.

Son olarak işveren, teftişte belirlenen eksikliği yalnız denetlenen bölümde değil aynı riskin bulunduğu diğer alanlarda da kontrol etmelidir. Bir forklift güzergâhındaki yaya ayrımı eksikliği, benzer tüm güzergâhların gözden geçirilmesini gerektirir. Bu yaklaşım hem 6331 m.4’teki riskleri önleme yükümlülüğüne hem m.24 teftişinin önleyici amacına uygundur.

Denetimde belge bütünlüğü neden önemlidir?

İSG dosyasındaki belgeler birbirini doğrulamalıdır. Risk değerlendirmesinde yüksekten çalışma riski kayıtlıysa eğitim içeriği, çalışma talimatı, kişisel koruyucu donanım teslimi ve saha denetimi de bu riski karşılamalıdır. Kurul kararında bir eksiklik için tarih verilmişse sonraki tutanakta sonucun izlenmesi gerekir. Çelişkili tarihler, imzasız sonradan oluşturulmuş kayıtlar veya sahada karşılığı bulunmayan belgeler denetimin güvenilirliğini zedeler. Bu nedenle işveren, mevzuat yükümlülüklerini ayrı klasörler halinde değil birbirini tamamlayan sürekli bir sistem olarak yürütmelidir.

Denetim sonrasında yapılan düzeltmenin de önceki kaydı yok edecek biçimde değil, yeni tarihli düzeltici faaliyet kaydıyla gösterilmesi gerekir. Böylece hangi eksikliğin ne zaman fark edildiği, hangi tedbirin hangi tarihte alındığı ve tedbirin kim tarafından doğrulandığı izlenebilir. Bu kayıt düzeni hem idari denetimde hem olası iş kazası soruşturmasında maddi olayın doğru kurulmasına hizmet eder.

Sıkça Sorulan Sorular

İSG denetimini SGK mı yapar?

6331 m.24 kapsamındaki İSG teftişi, bu alanda yetkili Bakanlık iş müfettişlerince yapılır. SGK’nın kendi mevzuatına dayalı denetim yetkileri ayrıdır.

İş müfettişi habersiz gelebilir mi?

Teftişin türüne göre işyerinde önceden bildirim olmaksızın inceleme yapılabilir. İşveren denetimi engelleyemez.

Müfettiş risk değerlendirmesini isteyebilir mi?

Evet. Risk değerlendirmesi temel İSG belgelerindendir ve teftişte incelenebilir.

Müfettiş işyerinden numune alabilir mi?

Evet. 6331 m.24/2 ölçüm, inceleme, araştırma ve bu amaçla numune alma yetkisini açıkça düzenler.

Denetimde sadece evrak mı kontrol edilir?

Hayır. İşyerinin fiilî çalışma koşulları, ekipmanları ve uygulamaları da incelenir.

Müfettiş şirket sırlarını açıklayabilir mi?

Hayır. Kanun meslek sırları ve öğrenilen hususlar bakımından gizlilik yükümlülüğü getirir.

Denetim sonucu iş durdurulabilir mi?

6331 m.25’in şartları oluşmuşsa işin bir bölümünde veya tamamında durdurma uygulanabilir.

İSG uzmanı varsa işveren denetimden sorumlu değil midir?

İSG profesyoneli görevlendirmek işverenin 6331 m.4 kapsamındaki genel sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →