İşkence Suçunda Sistematiklik ve Süreklilik Aranır mı?

TCK 94 Metninde Sistematiklik Yazıyor mu?

Hayır. TCK 94/1; kamu görevlisinin bir kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan ve bedensel ya da ruhsal acı çekmesine, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine ya da aşağılanmasına yol açan davranışlarını düzenler. Maddede “sistematik”, “sürekli”, “tekrarlanan”, “en az üç hareket” veya belirli bir zaman eşiği yer almaz.

Bu nedenle yalnızca “sistematik değil” denilerek kanundaki diğer unsurlar incelenmeden sonuca gidilmesi isabetli değildir. Tersine, her tekrarlanan kötü davranış da fail ve görev bağlantısı kurulmadan işkence sayılmaz. Temel unsurlar için TCK 94 işkence suçu ve cezası yazısı incelenebilir.

Madde Gerekçesi Sistematikliği Neden Vurgular?

TCK 94’ün gerekçesi, işkenceyi oluşturan davranışların kendi başlarına yaralama, tehdit, hakaret veya cinsel taciz niteliği taşıyabileceğini; bunların ani değil, sistematik biçimde ve belli bir süreç içinde gerçekleştirilmesinin işkenceye özgü bir ağırlık oluşturduğunu açıklar. Gerekçe kanun metnini anlamaya yardımcı olur, fakat metinde bulunmayan sabit bir sayı veya süre yaratamaz.

Bu yaklaşım, kötü muamele iddiasının tamamını parçalayarak her hareketi yalnız başına hafif görmekten kaçınmayı da gerektirir. Darp, uykusuz bırakma, aşağılayıcı pozisyonda tutma ve tehdit ayrı hareketler olsa bile aynı kamusal kontrol sürecinde mağdurun iradesini kıran birleşik bir bütün oluşturabilir.

Sistematiklik ve Süreç Bütünlüğü Hangi Ölçütlerle Belirlenir?

Fiillerin önceden yazılı bir plana dayanması şart değildir. Olay sırasında gelişen iş bölümü, bir görevliden diğerine devredilen uygulama veya müdahale etmeyerek süreci sürdürme de sorumluluk tartışmasına konu olabilir. Ancak yalnız hiyerarşik konum veya olay yerinde bulunma, kişisel ceza sorumluluğu için tek başına yeterli değildir.

Süreklilik İçin Kaç Saat veya Kaç Gün Gerekir?

Kanunda asgari süre yoktur. Aynı gece birkaç saat içinde aralıklı gerçekleştirilen bağlantılı davranışlar da süreç bütünlüğü taşıyabilir. Buna karşılık günler veya haftalar sürmesi tek başına işkence suçunu kurmaz; failin kamu görevlisi olması ve görev nüfuzu altında TCK 94’teki davranış ve sonuç unsurlarının bulunması gerekir.

Fiiller arasındaki kesinti değerlendirmesinde saat hesabından çok bağlantının kopup kopmadığı önemlidir. Mağdur aynı kamusal kontrol altında mı kalmıştır, yöntem ve hedef aynı mıdır, başka bir görevli önceki uygulamayı bilerek sürdürmüş müdür? Bu sorulara verilen cevaplar “tek olay bütünü” değerlendirmesini şekillendirir.

Tek Bir Fiil İşkence Suçunu Oluşturabilir mi?

Kanun metni tek fiili kategorik olarak dışlamaz. Bununla birlikte Türk ceza hukuku uygulamasında süreç ve sistematiklik, işkenceyi komşu suçlardan ayıran belirgin ölçütlerdendir. Bu nedenle tek ve ani bir müdahale çoğu dosyada kasten yaralama, tehdit, hakaret veya zor kullanma yetkisinin aşılması kapsamında tartışılır.

Fakat “tek olay” ile “hafif olay” aynı şey değildir. Kesintisiz gerçekleşen son derece ağır ve çok aşamalı bir uygulamanın yalnız tek zaman diliminde meydana gelmesi, otomatik olarak TCK 94 ihtimalini ortadan kaldırmaz. Mahkeme davranışın niteliğini, yoğunluğunu, süresini, failin kamusal hâkimiyetini ve mağdur üzerindeki fiziksel/ruhsal etkisini gerekçeli biçimde değerlendirmelidir.

İşkence, Kasten Yaralama ve Zor Kullanma Sınırının Aşılması

Kamu görevlisi sıfatı her şiddet olayını otomatik olarak işkenceye dönüştürmez. Buna karşılık fiziksel izin azlığı da işkence ihtimalini yok etmez. Ayrımın ayrıntıları için işkence, eziyet ve kasten yaralama farkı rehberine bakılabilir.

Bilgi Alma veya İkrar Ettirme Amacı Şart mı?

TCK 94 metni bilgi alma, ikrar ettirme, cezalandırma veya korkutma şeklinde özel bir amacı zorunlu unsur olarak saymaz. Bu amaçlar olayın nedenini, sistemini ve kastı göstermede önemli olabilir; fakat suç vasfı kanundaki davranış ve sonuç unsurları üzerinden kurulur.

İşkence kasten işlenir. Failin insan onuruyla bağdaşmayan davranışı ve bunun mağdur üzerindeki etkisini bilerek gerçekleştirmesi gerekir. Özel kişinin suça katılması hâlinde TCK 94/4 uygulanabilir; ancak ortak hâkimiyet, azmettirme veya yardım etme niteliğindeki somut katkı ayrı ayrı gösterilmelidir.

Sistematiklik ve Süreklilik Nasıl İspatlanır?

Delil planı her hareketi ayrı kaydetmeli, sonra aralarındaki bağı göstermelidir. Kronolojide fail, yer, başlangıç-bitiş saati, kullanılan yöntem, söylenen sözler, kamera açısı ve sağlık bulguları eşleştirilmelidir. Kamera yalnız görüntü dosyası olarak değil, ham kayıt, sistem saati, dışa aktarma bilgisi ve erişim günlükleriyle korunmalıdır.

• Nezarethane, koridor, araç ve çevre kameraları
• Vardiya, görev emri ve teslim kayıtları
• Yakalama, sevk, ifade ve doktor muayene saatleri
• Bağımsız fiziksel ve ruhsal muayene
• Tanıklar ve diğer tutulan kişilerin anlatımları
• Telsiz, telefon ve kurum içi iletişim kayıtları

Adli raporun gecikmesi veya görünür lezyon saptanmaması iddiayı kendiliğinden bitirmez. Ruhsal etkiler, kayıt dışı alanlar ve delilin kamu makamlarının kontrolünde olması ayrıca incelenmelidir. Uygulanabilir adımlar için işkence iddiasında adli rapor ve kamera kaydı yazısına bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Bu içerik genel hukuki bilgilendirmedir. Suç vasfı, her olayın fiilleri ve delilleri üzerinden ayrıca belirlenir.

Yazar ve Hukuki İnceleme

Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472

Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Yayın tarihi: 14 Ağustos 2026

Yazar profilini görüntüle

Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.