İstanbul Düğün, Cenaze ve Piknik Servisi: Grup Yolcu ve İzin Kuralları

İstanbul’da düğün, cenaze, piknik veya dernek etkinliği için servis tutulduğunda, aracın ticari ruhsatı tek başına taşımanın izinli olduğunu göstermez. Sosyal etkinlikler grup servis taşımacılığında faaliyetin niteliği, önceden oluşturulmuş yolcu grubu, araç mülkiyeti ve ilgili güzergâh belgesi birlikte kontrol edilir. İBB Servis Araçları Yönergesi, grup yolcu tanımında şoför hariç en az yedi kişiyi esas alırken araç kapasitesini şoför dahil en az on, en fazla otuz beş koltuk olarak düzenler. Bu iki sayı aynı şart değildir.

Bu rehber, İstanbul içindeki sosyal etkinlik ulaşımını konu alır. Bir cenazeye katılacak kişilerin taşınması ile cenazenin nakli; düğün konuklarının servisle götürülmesi ile turizm organizasyonu; yaz kursu öğrencilerinin taşınması ile düzenli okul servisi ayrı faaliyetlerdir. Başvuru ve sözleşme, gerçek taşımanın türünü göstermelidir. Uygulanacak düzen, organizatörün kullandığı tanıtım adından değil hizmetin içeriğinden belirlenir.

Hangi etkinlikler bu servis türüne girer?

İBB Servis Araçları Yönergesi m.2/h; düğün, nişan, cenaze, piknik, asker uğurlama, hac ve umre dönemindeki yolcu uğurlama ve karşılama, sportif aktiviteler, plaj etkinlikleri ve yaz dönemi eğitim kurslarını sayar. Dernek, kurum ve kuruluşların sosyal etkinliklerine ilişkin grup ulaşımı da aynı kapsamda yer alır. M.14/G, bu taşımanın araç ve çalışma esaslarını ayrıca düzenler. Herhangi bir kalabalığın aynı minibüse binmesi, kendiliğinden bu izin türünü oluşturmaz.

Yönerge m.3, belediyenin düzenleyici çerçevesini 5393 ve 5216 sayılı kanunlara dayandırır. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu m.7 ve m.9 kapsamındaki ulaşım ve koordinasyon düzeni, yerel servis izinlerinin kanuni temelidir. Hizmeti satın alan kişiyle taşıyıcının anlaşması bu kamusal izinleri ortadan kaldırmaz. Yönerge m.3/b de kendi kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesinin diğer mevzuattan muafiyet sağlamadığını açıkça belirtir.

Turizm transferi neden aynı belgeyle değerlendirilmez?

M.2/h-2, turizm etkinlikleri çerçevesindeki organizasyonları sosyal etkinlikler grubunun dışında bırakır. Dolayısıyla şehir gezisi, acenta transferi veya turizm hizmeti, sözleşmeye yalnız piknik ya da etkinlik başlığı yazılarak bu kapsama sokulamaz. Yolcuların önceden belli olması önemli olmakla birlikte, faaliyetin turizm niteliğini tek başına ortadan kaldırmaz. Hizmetin amacı, programı ve tarafların üstlendiği işler birlikte okunur.

Turizm servisinin İstanbul’daki başvurusu ve araç şartları İstanbul turizm servis izni rehberinde ayrıca açıklanmıştır. İki faaliyet için kullanılan belgelerin isimleri benzese de çalışma kapsamları aynı değildir. Taşıyıcıdan belge istenirken yalnız bir izin kopyası gönderilmesiyle yetinilmemeli; belgede yazan taşıma türünün satın alınan hizmete karşılık geldiği görülmelidir. Etkinlik tarihi ve hareket noktaları da bu karşılaştırmaya dahil edilmelidir.

Yedi kişilik grup şartında şoför sayılır mı?

Yönerge m.5/1-aa, grup yolcuyu önceden planlanmış bir seyahat için bir araya gelen ve seyahatin başlangıcından bitimine kadar birlikte hareket eden en az yedi yolcu üzerinden tanımlar. Şoför bu sayıya dahil değildir. Altı yolcu ile bir şoförün bulunması, tanımdaki yedi yolcuyu karşılamaz. Sayı yanında grubun önceden planlanmış olması ve ortak seyahat bağı da aranır; güzergâhtan rastgele yolcu toplanarak sayının tamamlanması bu tanıma uygun değildir.

Grubun varlığı yalnız telefonla belirtilen toplam kişi sayısıyla açıklanmaz. Taşımacıyla yapılan sözleşme, sözleşmeye bağlı isim listesi ve etkinlik programı aynı taşıma işini göstermelidir. Birden fazla araç kullanılacaksa kişilerin hangi araçla taşınacağı planlanmalıdır. Filodaki bütün yolcuları tek toplamda göstermek, belirli araçta yürütülen hizmetin özelliklerini incelemeyi gereksiz kılmaz. Denetim anında aracın plakasıyla o seferin listesi arasında ilişki kurulabilmelidir.

Yedi kişilik eşik, aracın kaç kişiyi güvenle taşıyabileceğini belirleyen teknik kapasite değildir. İzinli bir araçta daha fazla koltuk bulunması, kayıtlı kapasitenin aşılmasına izin vermez. Aynı şekilde yeterli sayıda yolcu bulunması, uygun olmayan araç veya eksik güzergâh belgesi sorununu gidermez. Grup, araç ve izin koşulları birbirinden bağımsız kontrol edilmelidir.

Yaz kursunda adreslerden toplama istisnası neyi değiştirir?

Yönergenin sosyal etkinlik servislerine ait başvuru ekinin denetimde istenecek belgeler bölümünde yaz dönemi eğitim kursları için özel açıklama bulunur. Öğrencilerin etkinlik başlamadan önce adreslerinden toplanması ve etkinlik sonunda adreslerine dağıtılması sırasında grup yolcu şartı aranmaz. Bu açıklama, toplama ve dağıtma aşamasındaki yolcu sayısının seyir boyunca değişmesini dikkate alan belirli bir kapsam düzenidir.

İstisna, bütün düğün veya piknik seferlerine aktarılmamalıdır. Ayrıca yaz kursu için sözleşme ve isim listesi hazırlanmasını, uygun araç kullanılmasını ya da belediye iznini ortadan kaldırmaz. Bir taşımanın düzenli okul servisi mi, yükseköğrenim servisi mi yoksa yönergede belirtilen yaz kursu faaliyeti mi olduğu baştan belirlenmelidir. Öğrenci ve personel servisinin izin düzeni, kendi kapsamındaki hizmetlerde ayrıca uygulanır.

Araçta 10–35 koltuk ve yaş hesabı

M.14/G/1-a, sosyal etkinlik grup taşımasının şoför dahil en az on, en fazla otuz beş koltuk kapasiteli araçlarla yapılmasını düzenler. Kontrolün dayanağı aracın tescil ve teknik kaydıdır. Daha yüksek kapasiteli otobüsün bazı koltuklarını boş bırakmak, kayıtlı kapasiteyi değiştirmez. Teklifte belirtilen araç tipiyle etkinlik günü gönderilecek araç farklıysa yeni aracın koşulları ayrıca incelenmelidir.

M.14/G/1-b araç yaşı, klima ve ferdi kaza koltuk sigortasını birlikte düzenler. Yaş hesabında m.15/a’daki model yılı ve ilk tescil açıklamaları okunmalıdır. Aynı teknik bölüm yükseköğretim ve sosyal etkinlik grup servislerini on dokuz yılını doldurmamış taşıtlarla sınırlar. Aracın taşıyıcı tarafından satın alındığı tarih, model yılı yerine geçmez. Tescildeki model yılıyla ilk tescil tarihinin farklılığı, maddede belirtilen hesap yöntemine göre ele alınır.

Bu inceleme, aracın dış görünüşüne veya yeni boyanmış olmasına göre yapılamaz. Trafik tescili, muayene ve sigorta kayıtları somut araçla eşleştirilmelidir. Turizm araçları için düzenlenen farklı teknik kontrol başlangıçları, sosyal etkinlik aracına kendi hükmü okunmadan taşınmamalıdır. Taşıma türünü yanlış seçmek, yalnız başvurunun adıyla ilgili bir sorun değil, kullanılacak aracın koşullarını da etkileyen bir hatadır.

Başka firmadan kiralanan araç kullanılabilir mi?

M.14/G/1-c, sosyal etkinlik grup servisinin özmal araçlarla yapılacağını ve alt taşımacı tayin edilemeyeceğini belirtir. Yönergenin genel bölümlerinde alt taşımacılıktan söz edilmesi, bu hizmet türündeki açık sınırı kaldırmaz. Taşıyıcının sözleşmeye araç temin edeceğini yazmasıyla o aracın malik kaydı aynı inceleme değildir. Trafik tescilindeki malik, belge adına düzenlenen taşıyıcı ve hizmet sözleşmesinin tarafı karşılaştırılır.

Organizasyonu yapan şirketle fiilî taşıyıcının farklı olması da görünür tutulmalıdır. Düğün salonunun müşteriye servis hizmeti sunması, salonun kendiliğinden taşımacı sıfatını ve gerekli araç izinlerini edindiğini göstermez. Gerçek taşıma ilişkisi sözleşmede açıklanmalı, aracın hangi yetkili işletme tarafından kullanıldığı belirlenmelidir. Özmal şartını karşılamayan bir yapının başka ad altında sunulması, idari uygunluk eksikliğini ortadan kaldırmaz.

Araç içinde yolcudan ücret alınması neden ayrı bir sorundur?

M.14/G/1-ç, araç içinde yolcudan ücret talep edilmesini yasaklar. Etkinlik sahibiyle taşıyıcının tüm hizmet için bedel kararlaştırması, şoföre araca binen kişilerden ayrıca para toplama yetkisi vermez. Sözleşmenin toplam taşıma bedeli ile bireysel yolcudan araç içinde istenen ücret birbirinden ayrılmalıdır. Denetimde hangi paranın, hangi kişiden ve hangi hizmet karşılığı alındığı somut olarak belirlenir.

Bu bendin araç içindeki ücret talebini düzenlemesinden, araç dışında her tür tahsilatın serbest olduğu sonucu çıkarılamaz. Diğer izin, sözleşme ve faaliyet kuralları uygulanmaya devam eder. Araç, belli bir gruba tahsis edilen sosyal etkinlik servisi yerine yoldan yolcu toplayan ücretli hatta dönüştürülmemelidir. Organizasyonun bedel paylaşımı da hizmetin gerçek kapsamını gizleyen bir yöntem olarak kullanılmamalıdır.

Toplu ulaşım durağından konuk toplamak serbest mi?

M.14/G/1-d, toplu ulaşım duraklarından ve halkın yoğun olarak bulunduğu alanlardan toplama usulü yolcu alınmasını yasaklar. Bu düzenleme, yedi yolcu şartını yoldan tamamlamak gibi bir yöntemle aşılamaz. Yolcu listesi, etkinlikle bağlantılı ve önceden belirlenmiş grubu göstermelidir. Taşımacı hangi kişinin hangi noktadan alınacağını planlarken izinli güzergâh ve trafik düzenini birlikte gözetmelidir.

Metro veya otobüs durağına yakın bir buluşma noktasının seçilmesi, durak alanının servis için kullanıma tahsis edildiği anlamına gelmez. Somut yerin niteliği ve oradaki taşıma biçimi incelenir. Harita uygulamasının aracı bir noktaya yönlendirmesi de kamusal duraklama izni oluşturmaz. Etkinlik duyurularında kullanılan adresin, şoföre verilen talimatla ve sözleşmedeki hareket yeriyle uyuşması gerekir.

Denetimde hangi üç belge birlikte bulunmalıdır?

Yönergenin sosyal etkinlik taşımasına ait ekinde, denetim sırasında izin belgesinin aslı, etkinlik için taşımacıyla yapılan sözleşmeler ve sözleşmeye bağlı grup yolcu isim listesi sayılır. Yalnız düğün davetiyesi, yalnız rezervasyon mesajı veya yalnız aracın trafik ruhsatı bu belgelere eşdeğer değildir. İzin belgesindeki faaliyet ile sözleşmedeki organizasyonun birbirini doğrulaması gerekir.

İsim listesi başka günün veya farklı aracın grubuna ait olmamalıdır. Etkinlik sahibi tarafından sonradan gönderilen değişiklikler tarihleriyle izlenmelidir. Denetim kaydında yanlış plaka veya yanlış etkinlik eşleştirmesi bulunduğu ileri sürülüyorsa, doğru ilişkiyi gösteren sözleşme ve liste birlikte sunulur. Eski belgenin bir kopyasına dayanmak, olay tarihindeki güncel izin durumunu açıklamaya yetmez.

Şoför ve araç güvenliği hangi kayıtlardan incelenir?

Yönerge m.9/a uyarınca servis araçlarında çalışacak şoförlerin Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesi bulunmalıdır. Ehliyet ve kişisel kullanım belgesi farklıdır. Başvuru ekinde de şoförün bu belgesi sayılır. Etkinlik günü sürücü değişmişse önceki şoförün dosyadaki kartı, yeni sürücünün uygunluğunu kanıtlamaz. Kişi, araç ve görevlendirme kayıtları aynı sefer üzerinde kontrol edilmelidir.

M.16; sağlık çantası, trafik seti, kapı sistemi ve araç türüne göre yangın söndürücüler gibi donanımları düzenler. Araçtaki ekipmanın bulunmasıyla geçerli kontrol kaydının bulunması aynı husus değildir. Yolcuların iniş ve binişleri sırasında güvenliğin korunması, hizmetin kısa mesafeli veya tek günlük olmasına göre kaldırılan bir yükümlülük değildir. İşletmenin bakım listesi fiilen gönderilen araç üzerinden tutulmalıdır.

Etkinlik sahibi sözleşmede hangi bilgileri açık yazmalıdır?

Taşıma günü, hareket ve dönüş saatleri, alınacak grubun niteliği, yolcu sayısı, araç kapasitesi, buluşma noktaları ve toplam bedel sözleşmede belirlenmelidir. Bir düğün organizasyonunda konukların yalnız salona götürülmesi ile etkinlik sonunda geri getirilmesi aynı hizmet kapsamı değildir. Dönüş taşıması üstlenilmişse bunun programı ayrıca yazılmalıdır. Sözlü vaatle yazılı sözleşme arasındaki fark, uyuşmazlıkta hangi edimin borçlanıldığını belirsizleştirir.

Geç kalma, aracın hiç gelmemesi veya farklı kapasitede araç gönderilmesi iddiaları ayrı delillere dayanır. Hareket kayıtları, mesajlaşmalar, ödeme belgeleri ve olay günündeki bildirimler korunmalıdır. Belediyeye yapılan izin şikâyeti, kendiliğinden sözleşme bedelinin iadesi veya tazminat kararı değildir. Kamu izninin uygunluğu ile tarafların üstlendiği hizmetin yerine getirilmesi farklı talepler olarak değerlendirilmelidir.

Uygun olmayan araçla hizmet verilmemesi için sözleşmeye yalnız genel güvence cümlesi eklemek yeterli değildir. Hangi plakanın gönderileceğinin ve ilgili belgelerin nasıl doğrulanacağının belirlenmesi daha somut bir kontroldür. Araç değişikliğinde yeni aracın aynı izin koşullarını taşıdığı görülmelidir. Hizmetin aksamaması amacıyla başka araç temin edilmesi ihtiyacı, özmal ve faaliyet sınırlarını kendiliğinden kaldırmaz.

İzin süresi ve kapsam dışı kullanımın sonucu

Yönerge m.10/b, güzergâh kullanım belgesinin bir yıl süreyle geçerli olduğunu düzenler. Bu süre, her etkinlik için bir yıl boyunca sınırsız ve belgesiz operasyon yapılabileceği anlamına gelmez. M.10/ğ, belgenin sözleşme ve isim listesiyle birlikte geçerli olduğunu belirtir. Belge dönemi ile somut etkinlik dosyası birlikte kontrol edilmelidir.

M.14/G/1-e, sosyal etkinlik izninin belirlenen taşıma kapsamı için geçerli olduğunu ve kapsam ihlalini belge iptaliyle ilişkilendirir; taşımacıya altı ay aynı tür belge düzenlenmemesini de öngörür. Her tutanak otomatik olarak bu fiili kanıtlamaz. Kararda hangi davranışın hangi taşıma kapsamını ihlal ettiği açıklanmalı; plaka, tarih, sözleşme ve yolcu listesi olayla eşleştirilmelidir. Hükmün varlığıyla somut olayda koşullarının gerçekleşmesi ayrı incelemelerdir.

Belge yenilemesi, araç devri ve etkinlik programı değişikliklerinde yalnız eski izin kopyasıyla hareket edilmemelidir. M.10/e, araç sahibinin ölümü, aracın satışı veya yenilenmesinde izin belgesinin yenilenmesini düzenler. Başvuru numarası alınmış olması ile yeni belgenin düzenlenmesi aynı aşama değildir. Taşıma başlamadan önce geçerli kaydın içeriği görülmelidir.

İstanbul’daki etkinlik dosyası nasıl tamamlanır?

İstanbul’un iki yakası arasında yapılacak bir organizasyonda hareket noktası, köprü veya bağlantı yolu, varış noktası ve dönüş programı belgelere tutarlı biçimde yazılmalıdır. Sosyal etkinlik izni, yolun kendi trafik kısıtlarını kaldırmaz. İl sınırı dışına uzanan bir taşıma da sırf İstanbul’dan başladığı için yalnız bu yerel belgeyle bütünüyle izinli kabul edilemez; işin kapsamı değiştiğinde ilgili diğer mevzuat ayrıca değerlendirilir.

Dosyanın son kontrolü üç soruya cevap vermelidir: Seçilen izin gerçek etkinliği kapsıyor mu, gönderilen araç ve şoför belgelerle aynı mı, taşınan kişiler sözleşmedeki grup mu? Bu soruların cevabı yalnız organizatörün sözüyle değil mevcut kayıtlarla verilmelidir. Üniversite servisi veya ücretsiz müşteri servisi düzeni arayanlar için üniversite servisindeki sözleşme ve durak şartları ile AVM ücretsiz servis kuralları ayrı rehberlerdir.

Sık sorulan sorular

İstanbul’da düğün servisi sosyal etkinlik kapsamında mı?

Yönerge m.2/h düğün ve nişan ulaşımını sosyal etkinlikler grup servisi kapsamında sayar. Bununla birlikte uygun araç, grup, sözleşme ve güzergâh izni şartları ayrıca sağlanmalıdır.

Yedi yolcu hesabına şoför dahil edilir mi?

Hayır. M.5/1-aa’daki grup yolcu tanımı şoför hariç en az yedi yolcuyu esas alır. Araç kapasitesi hesabındaki şoför dahil ölçüsü bundan farklıdır.

Sosyal etkinlik servisinde kaç koltuk bulunabilir?

M.14/G/1-a uyarınca şoför dahil en az on, en fazla otuz beş koltuk kapasiteli araç kullanılır. Daha büyük aracın koltuklarını boş bırakmak tescil kapasitesini değiştirmez.

Turizm gezisi sosyal etkinlik belgesiyle yapılır mı?

M.2/h-2 turizm etkinlikleri çerçevesindeki organizasyonları bu kapsamın dışında bırakır. Taşımanın adı değil gerçek faaliyet ve izin türü birlikte değerlendirilir.

Sosyal etkinlikte alt taşımacı kullanılabilir mi?

M.14/G/1-c bu hizmetin özmal araçlarla yapılmasını ve alt taşımacı tayin edilmemesini düzenler. Genel bölümdeki alt taşımacı hükümleri bu özel sınırı kaldırmaz.

Yaz kursu öğrencileri toplanırken yedi kişi şartı aranır mı?

Başvuru ekindeki özel açıklamaya göre yaz dönemi eğitim kursu öğrencilerinin adreslerinden toplanması ve etkinlik sonunda adreslerine dağıtılması sırasında grup yolcu şartı aranmaz. Diğer izin ve belge şartları devam eder.

Şoför düğün konuklarından araç içinde ücret isteyebilir mi?

M.14/G/1-ç araç içinde yolcudan ücret talebini yasaklar. Etkinlik sahibiyle taşıyıcının toplam hizmet bedeli kararlaştırması, bu ayrı yasağı kaldırmaz.

Yolcu isim listesi yerine davetiye yeterli mi?

Hayır. Denetim belgeleri arasında izin belgesinin aslı, etkinlik için taşıma sözleşmesi ve sözleşmeye bağlı grup isim listesi sayılır. Davetiye bu belgelerin yerine geçmez.

Otobüs durağından yoldan yolcu toplanabilir mi?

M.14/G/1-d toplu ulaşım duraklarından ve halkın yoğun bulunduğu alanlardan toplama usulü yolcu alınmasını yasaklar. Grup sayısının yoldan tamamlanması bu kuralla bağdaşmaz.

Kapsam dışında kullanımda hangi sonuç öngörülür?

M.14/G/1-e belge iptalini ve taşımacıya altı ay aynı tür belge düzenlenmemesini öngörür. Somut kararda ihlal edilen kapsam ve olayın delilleri ayrıca incelenir.

Resmî kaynaklar

TUHİM resmî mevzuat dizini; İBB Servis Araçları Yönergesi: m.2/h, m.3, m.5/1-aa, m.9–10, m.14/G, m.15–16 ve sosyal etkinlik başvuru eki; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu: m.7 ve m.9. Somut taşıma tarihinde yürürlükte bulunan izin ve ilgili UKOME kararları birlikte incelenmelidir.

İstanbul ofisi ve görüşme

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu İstanbul ofisi: Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul. Görüşme dosyasına taşıma sözleşmesi, araç ve şoför belgeleri, etkinlik programı, yolcu listesi ve varsa tebliğ edilen idari karar eklenmelidir. İstanbul ofisi iletişim ve randevu bilgileri.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →