İşveren Servisinde Geçen Süre Çalışma Süresinden Sayılır mı? İş Kanunu 66
Kısa ve net cevap: İşverenin işçiyi evinden işyerine getirip götürmek için sağladığı normal personel servisi süresi her durumda çalışma süresinden sayılmaz. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 66. maddesi çalışma süresinden sayılan özel hâlleri tek tek düzenler. İşçinin işveren tarafından işyerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmesi sırasında yolda geçen süreler, işçinin iş görmeye hazır halde beklediği süreler ve yerleşim yerlerinden uzak işyerlerine işçilerin topluca götürülüp getirilmesi için geçen bazı süreler çalışma süresinden sayılabilir.
Buna karşılık işverenin sırf sosyal yardım amacıyla normal işe gidiş-geliş için servis sağlaması, yolculuk süresini otomatik olarak mesaiye dönüştürmez. İş Kanunu m.66’nın son fıkrası, işin niteliğinden doğmayıp işveren tarafından sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirme sırasında geçen sürelerin çalışma süresinden sayılmayacağını açıkça düzenler. Bu nedenle “işveren servisi varsa bütün yol süresi fazla mesaidir” genellemesi doğru değildir.
İş Kanunu 66 neyi düzenler?
İş Kanunu m.66, işçinin fiilen üretim yapmadığı veya masa başında bulunmadığı bazı süreleri de kanunen çalışma süresi sayar. Amaç, işçinin işverenin organizasyonu içinde iş için harcadığı ve kendi serbest zamanını kullanamadığı belirli sürelerin çalışma hesabından dışlanmasını önlemektir.
Madde; yer altı/yer sualtı işlerine iniş-çıkış, başka yerde çalıştırılmak üzere gönderilmede yolda geçen süreler, işe hazır bekleme, işveren tarafından başka yere gönderilme, süt izni ve uzak işyerlerine toplu taşıma gibi özel durumları içerir.
Normal işe gidiş geliş süresi mesai sayılır mı?
Kural olarak işçinin evinden normal işyerine kendi imkânıyla veya personel servisiyle gidip gelmesi, İş Kanunu m.66 anlamında çalışma süresi değildir. Günlük işe gidiş-geliş, işçinin çalışma borcunu yerine getireceği yere ulaşmasına ilişkin olağan yolculuktur.
Ancak yolculuğun işveren tarafından işin yürütümü için özel olarak organize edilmesi, işçinin başka bir çalışma yerine gönderilmesi veya kanundaki uzak işyeri koşullarının bulunması hâlinde sonuç değişebilir.
İşveren servisindeki süre neden her zaman çalışma sayılmaz?
İş Kanunu m.66 son fıkra, işin niteliğinden doğmayıp işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilme sırasında geçen sürelerin çalışma süresinden sayılmayacağını açıkça düzenler.
Örneğin şehir merkezindeki ofise çalışanları sabah belirli duraklardan alan ücretsiz şirket servisi sağlanması, tek başına servis yolculuğunu çalışma süresine dönüştürmez. İşçi serviste iş yapmıyor ve servis yalnız ulaşım kolaylığı sağlıyorsa kural budur.
Şantiyeye servisle götürülen işçinin yol süresi çalışmadan sayılır mı?
İş Kanunu m.66/f, demiryolları, karayolları ve köprülerin yapılması, korunması veya onarım ve tadili gibi işlerde çalışanların yerleşim yerlerinden uzak bir mesafede bulunan işyerlerine hep birlikte getirilip götürülmeleri gereken hâllerde yolda geçen süreleri çalışma süresinden sayar.
Bu hüküm, her şantiye servisini otomatik kapsamaz. İşyerinin yerleşim yerinden uzaklığı, işin niteliği ve işçilerin topluca taşınmasının gerekliliği somut olarak değerlendirilmelidir.
İşveren işçiyi başka şehre gönderirse yol süresi çalışma mıdır?
İşçi işveren tarafından işyerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderiliyorsa, m.66/b uyarınca bu gönderilme dolayısıyla yolda geçen süreler çalışma süresinden sayılır. Örneğin Mersin’de çalışan işçinin işveren talimatıyla Adana’daki müşteri tesisine teknik iş için gönderilmesi sırasında geçen yol, görevin niteliğine göre m.66 kapsamında değerlendirilir.
Burada işçi kendi kişisel tercihiyle seyahat etmiyor; işverenin iş organizasyonu gereği başka yerde çalışmak için yola çıkıyor.
İş seyahati çalışma süresinden sayılır mı?
İş seyahatinin hangi bölümünün çalışma süresinden sayılacağı, seyahatin işveren talimatıyla yapılması, işçinin başka yerde çalıştırılmak üzere gönderilmesi ve yolculuk sırasında işçinin serbest zaman kullanıp kullanamadığı dikkate alınarak belirlenir. M.66/b temel kanuni dayanaklardan biridir.
Örneğin işverenin talimatıyla günlük müşteri ziyareti için şehir değiştiren satış çalışanının ulaşım süresi ile işçinin tatil dönüş yolculuğu aynı değildir.
İşverenin verdiği araçla müşteriye gitmek çalışma süresi mi?
Çalışma günü içinde işyerinden müşteri, saha, depo veya başka çalışma noktasına gitmek, işin yürütümü kapsamındaki bir görevse bu ulaşım süresi çalışma süresinin parçasıdır. İşçi o sırada işverenin talimatıyla görev yeri değiştirir.
İşverenin aracı kimin kullandığı tek başına belirleyici değildir. Yolculuğun iş için ve işveren organizasyonu kapsamında yapılması önemlidir.
Sabah önce depoya gelip sonra şantiyeye gitmek nasıl hesaplanır?
İşçinin çalışma günü depoda başlıyor, malzeme veya ekip alınıyor ve ardından ekip halinde şantiyeye gidiliyorsa depo-şantiye arasındaki süre işin yürütümü içinde çalışma süresi niteliği taşıyabilir. İşçi artık işverenin organizasyonuna girmiş ve iş için hareket etmektedir.
Buna karşılık evden depoya kadar olağan ulaşım, başka bir özel durum yoksa normal işe gidiş süresidir.
Servis aracını işçi kullanıyorsa süre çalışma sayılır mı?
İşçi işveren talimatıyla servis aracını kullanıyor ve diğer çalışanları taşıma işi kendisine görev olarak verilmişse, araç kullanma süresi artık yalnız pasif ulaşım değildir; işçi fiilen iş görmektedir. Bu sürenin çalışma süresi olarak değerlendirilmesi gerekir.
İşçinin kendi aracıyla gönüllü biçimde birkaç mesai arkadaşını alması ise aynı hukuki sonuç doğurmayabilir. Görevlendirmenin ve işveren talimatının varlığı önemlidir.
İşçinin işyerinde beklediği süre çalışma süresi midir?
İş Kanunu m.66/c, işçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreleri çalışma süresinden sayar.
Örneğin arıza ekibinin işyerinde görev beklemesi, çağrı bekleyen teknik personelin işletmede hazır tutulması veya malzeme gelmesini bekleyen işçinin işveren talimatıyla işyerinde kalması bu kapsamda olabilir.
Nöbet bekleme süresi çalışma süresi mi?
İşçi işyerinde bulunmak ve her an işe müdahale etmek zorundaysa bekleme süresi m.66/c kapsamında çalışma süresi sayılabilir. “O anda aktif iş yapmıyordu” savunması tek başına yeterli değildir.
Buna karşılık işçi tamamen serbest bırakılmış ve çağrı ihtimali yalnız teorik düzeydeyse, nöbetin niteliği ayrıca değerlendirilir. Fiilî kısıtlamanın derecesi önemlidir.
Evde icap nöbeti çalışma süresi midir?
Evde icap nöbetinde işçi fiziksel olarak işyerinde değildir. Bu nedenle m.66/c’deki “işinde ve her an iş görmeye hazır” koşulu ile işçinin serbest zaman üzerindeki kısıtlaması somut olarak incelenir. Gerçek çağrı üzerine işe gidilen ve fiilen çalışılan süreler çalışma hesabına girer.
Tüm icap nöbetinin otomatik olarak çalışma sayılması veya hiç sayılmaması şeklinde tek cümlelik genelleme doğru değildir. Nöbetin şartları, yanıt süresi ve işçinin hareket serbestisi değerlendirilmelidir.
İşveren işçiyi kişisel işi için gönderirse süre çalışma mıdır?
İş Kanunu m.66/d, işçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi veya işverenin evinde veya bürosunda yahut işverenle ilgili herhangi bir yerde meşgul edilmesi suretiyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği süreleri çalışma süresinden sayar.
İşverenin talimatıyla banka, noter, kargo, resmi kurum veya başka işletmeye gönderilen işçinin bu görev için harcadığı süre, asıl görev tanımından farklı olsa bile çalışma süresidir.
İşverenin evinde görev yapmak çalışma süresi mi?
İşçi işverenin talimatıyla işverenin evinde veya işverenle ilgili başka bir yerde görev yapıyorsa, asıl işini yapmıyor olsa dahi bu süre m.66/d kapsamında çalışma süresinden sayılabilir.
İşçinin kişisel tercihiyle işverenin evine gitmesi veya sosyal ziyaret aynı değildir. İşveren talimatı ve iş ilişkisinin amacı belirleyicidir.
Süt izni çalışma süresinden sayılır mı?
Evet. İş Kanunu m.66/e, çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreleri çalışma süresinden sayar. Bu hüküm, İş Kanunu m.74’teki günlük bir buçuk saatlik süt izniyle birlikte uygulanır.
Sitenizdeki süt izni rehberi, süre ve kullanım şeklini ayrıntılı açıklar.
Maden işçisinin yeraltına iniş süresi çalışma sayılır mı?
Evet. İş Kanunu m.66/a; madenlerde, taş ocaklarında veya her ne şekilde olursa olsun yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde işçilerin kuyulara, dehlizlere veya asıl çalışma yerlerine inmeleri veya girmeleri ve buralardan çıkmaları sırasında gereken süreleri çalışma süresinden sayar.
Bu işlerde yalnız kazma, üretim veya makine kullanma anı değil, kanunda belirtilen iniş-çıkış süreleri de çalışma hesabına dahildir.
İşyeri kapısında güvenlik kontrolü süresi çalışma sayılır mı?
İşverenin zorunlu güvenlik prosedürü nedeniyle işçinin iş organizasyonuna fiilen girdiği ve kişisel serbestisinin sona erdiği sürelerin çalışma süresi sayılıp sayılmayacağı somut duruma göre değerlendirilir. İş Kanunu m.66’daki bentler ve çalışma süresinin genel tanımı birlikte incelenmelidir.
Her turnike kuyruğu otomatik olarak çalışma süresi sayılamaz; ancak işverenin zorunlu talimatlarıyla uzun süren hazırlık ve kontrol işlemleri varsa fiilî koşullar önem kazanır.
İş kıyafetini giyme süresi çalışma süresi midir?
İş kıyafetinin işyerinde zorunlu olarak giyilmesi, hijyen veya iş güvenliği ekipmanının işveren talimatıyla hazırlanması gibi durumlarda sürenin işin ayrılmaz parçası olup olmadığı değerlendirilir. Kanunda her kıyafet değiştirme süresini otomatik çalışma sayan genel bir cümle yoktur.
İşçi kendi günlük kıyafetini değiştirmekten farklı olarak, iş için zorunlu özel ekipmanı işyerinde takmak zorundaysa bu durum çalışma süresi tartışmasında önemlidir.
Servis gecikirse işçinin mesaisi uzamış sayılır mı?
Normal sosyal yardım personel servisinin trafikte gecikmesi, servis süresi çalışma süresinden sayılmıyorsa tek başına fazla mesai yaratmaz. Ancak işçi çalışma bitiminden sonra işverenin görevi nedeniyle bekletiliyor veya başka yere gönderiliyorsa durum farklıdır.
İşveren servis organizasyonundaki aşırı ve sürekli sorunların çalışan üzerindeki etkisini çalışma koşulları ve iş sağlığı-güvenliği bakımından ayrıca yönetmelidir.
İşveren “servisteydin, çalışmadın” diyerek görev yolunu düşebilir mi?
İşçi işveren talimatıyla başka yerde çalıştırılmak üzere gönderilmişse m.66/b uyarınca yolda geçen süre çalışma süresinden sayılır. Bu nedenle görev seyahatini sırf araç içinde geçtiği gerekçesiyle çalışma hesabından tamamen çıkarmak doğru değildir.
Normal ev-iş servisi ile görev nedeniyle işyeri değiştirme arasındaki ayrım mutlaka yapılmalıdır.
Çalışma süresinden sayılan yol fazla mesai doğurabilir mi?
Evet. M.66 kapsamında çalışma süresinden sayılan yol ve bekleme süreleri haftalık çalışma toplamına eklenir. Haftalık toplam İş Kanunu m.41’deki sınırı aşıyorsa fazla çalışma alacağı doğabilir.
Örneğin işçi haftada 44 saat fiilen iş yapıyor ancak m.66 kapsamında 4 saat görev yolculuğu da bulunuyorsa çalışma toplamı 48 saate çıkabilir. Fazla çalışma hesabı gerçek toplam üzerinden yapılır.
İşveren servis kaydı tutmalı mı?
Normal personel servisi için güzergâh ve araç kayıtları iş sağlığı-güvenliği ve ulaşım organizasyonu açısından tutulabilir. Görev amaçlı seyahatlerde ise görevlendirme, araç, tarih, başlangıç-bitiş ve saha kayıtlarının saklanması çalışma süresinin ispatını kolaylaştırır.
İşverenin özlük ve çalışma kayıtları İş Kanunu m.75 özlük dosyası ile birlikte düzenli tutulmalıdır.
İşçi çalışma süresini nasıl ispatlar?
Servis/görev araç kayıtları, GPS kayıtları, HGS/OGS geçişleri, otel ve uçak kayıtları, görevlendirme e-postaları, müşteri ziyaret kayıtları, vardiya çizelgeleri, puantaj ve tanık anlatımları kullanılabilir.
İşçi hangi yolculuğun normal işe gidiş, hangisinin işveren talimatıyla görev seyahati olduğunu açıkça ayırmalıdır.
İşveren için kontrol listesi
- Normal personel servisi ile görev seyahatini ayırın.
- Başka çalışma yerine gönderilen işçinin yol süresini kaydedin.
- İşe hazır bekleme sürelerini gizlemeyin.
- İşveren talimatıyla yapılan dış görevleri çalışma süresine dahil edin.
- Süt izni sürelerini çalışma süresinden sayın.
- Uzak şantiye/toplu taşıma koşullarını m.66/f yönünden değerlendirin.
- Haftalık fazla çalışma hesabına m.66 sürelerini dahil edin.
İşçi için kontrol listesi
- Görev seyahatlerinin tarih ve saatlerini kaydedin.
- Normal servis ile başka yere görevlendirmeyi ayırın.
- Bekleme sürelerinde işyerinden ayrılıp ayrılamadığınızı not edin.
- Görevlendirme mesajlarını ve e-postalarını saklayın.
- Haftalık çalışma hesabına m.66 kapsamındaki süreleri ekleyin.
- Bordrodaki fazla mesaiyle gerçek süreyi karşılaştırın.
Örnek 1: Normal şirket servisi
İşveren şehir içindeki ofise çalışanları ücretsiz servisle getiriyor. İşçiler serviste görev yapmıyor ve bu hizmet sosyal yardım niteliğinde. Yol süresi kural olarak m.66 son fıkra gereği çalışma süresinden sayılmaz.
Örnek 2: İşçi başka şehirde müşteriye gönderiliyor
İşçi işveren talimatıyla Mersin’den Adana’daki müşteri tesisine montaj için gönderiliyor. Başka yerde çalıştırılmak üzere gönderilme nedeniyle yolda geçen süre m.66/b kapsamında çalışma süresinden sayılır.
Örnek 3: Uzak yol şantiyesine toplu taşıma
Karayolu yapımında çalışan ekip yerleşim yerinden uzak şantiyeye her gün işverenin aracıyla topluca götürülüyor. İşin niteliği gereği uzak işyerine toplu ulaşım zorunluysa yol süresi m.66/f kapsamında çalışma süresinden sayılabilir.
Sık sorulan sorular
İşveren servisi çalışma süresinden sayılır mı?
Normal işe gidiş-geliş için sosyal yardım olarak sağlanan servis kural olarak çalışma süresinden sayılmaz.
Şantiyeye servisle gitmek mesai sayılır mı?
Yerleşim yerinden uzak işyerine işin niteliği gereği topluca götürülme m.66/f koşullarını taşıyorsa sayılabilir.
Başka şehre iş için gönderilirsem yol süresi mesai mi?
İşveren tarafından başka yerde çalıştırılmak üzere gönderiliyorsanız m.66/b kapsamında yolda geçen süre çalışma süresinden sayılır.
İşyerinde boş beklemek çalışma mı?
Her an iş görmeye hazır halde işyerinde bekliyorsanız m.66/c kapsamında çalışma süresidir.
İşverenin bankaya gönderdiği süre çalışma mı?
İşveren talimatıyla görev için başka yere gönderildiğiniz süre m.66/d kapsamında çalışma süresidir.
Süt izni çalışma süresine dahil mi?
Evet. M.66/e ve m.74 gereği dahil edilir.
Servis aracı sürücüsü olan işçinin yol süresi mesai mi?
Araç kullanmak işçinin görevi ise fiilen iş görmektedir ve süre çalışma süresidir.
Servis trafik nedeniyle gecikirse fazla mesai olur mu?
Normal sosyal yardım servisi çalışma süresinden sayılmıyorsa sırf trafik gecikmesi fazla mesai oluşturmaz.
Görev yolculuğu fazla mesaiye eklenir mi?
M.66 kapsamında çalışma sayılan yolculuk haftalık toplam süreye eklenir; 45 saati aşan bölüm m.41 koşullarında fazla çalışma olabilir.
Evden işe kendi aracımla gitmek çalışma süresi mi?
Kural olarak normal işe gidiş-geliş süresi çalışma süresinden sayılmaz.
Site içi ilgili rehberler
- İş Hukuku rehberleri
- Ara dinlenmesi ve yemek molası
- Fazla mesai yerine izin
- Süt izni ve çalışma süresi
- İşçi özlük dosyası ve kayıtlar
Resmî kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 4857 sayılı İş Kanunu (özellikle m.41, 63, 66, 68 ve 74)
- İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Sonuç
İşveren servisinde geçen her süre çalışma süresi değildir. Normal ev-iş ulaşımında sosyal yardım amacıyla sağlanan servis kural olarak çalışma süresinden sayılmaz. Buna karşılık işverenin işçiyi başka bir yerde çalıştırmak için göndermesi nedeniyle yolda geçen süreler, işe hazır bekleme, işverenin dış görevlendirmeleri, süt izni ve kanundaki şartları taşıyan uzak işyeri toplu taşımaları İş Kanunu m.66 kapsamında çalışma süresine dahil edilir. Bu süreler haftalık çalışma toplamını ve fazla mesai hesabını değiştirebilir; bu nedenle görev ve ulaşım kayıtları gerçek duruma uygun tutulmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
