İsviçre–Türkiye Çifte Vergilendirme Anlaşması Rehberi

İsviçre–Türkiye vergi anlaşması için kısa cevap

İsviçre’de yaşayan kişinin Türkiye bağlantılı geliri, vatandaşlığına veya banka hesabına göre değil; vergi mukimliği, kaynak devleti ve gelir türüne göre vergilenir. Türkiye’deki taşınmaz m.6 ve m.13’e, Türk şirketi temettüsü m.10’a, faiz m.11’e, lisans m.12’ye, ücret m.15’e ve emeklilik m.18’e tabidir. İki devlet de yetkiliyse çifte vergi m.22’deki istisna ya da mahsup yöntemiyle giderilir.

Bu rehber İsviçre’de yerleşik olup Türkiye’de evi, şirket payı, banka geliri, geçici işi veya emeklilik bağlantısı bulunan kişiler için hazırlanmıştır. Kaynak kontrolü 8 Eylül 2026 tarihinde yapılmıştır. Oranlar anlaşma tavanıdır; güncel iç hukuk daha düşük vergi öngörürse düşük oran geçerlidir.

Yürürlükteki İsviçre–Türkiye anlaşması hangisidir?

Uygulanacak metin, 18 Haziran 2010’da Bern’de imzalanan Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Konfederasyonu Arasında Gelir Üzerinden Alınan Vergilerde Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması ve Protokolüdür. GİB’in yürürlükteki anlaşmalar listesi ile İsviçre Federal Vergi İdaresinin Türkiye ülke sayfası tarihleri aynı biçimde gösterir.

Metin 8 Şubat 2012’de yürürlüğe girmiş, m.27/2 uyarınca 1 Ocak 2013’te veya sonrasında başlayan vergi yıllarında uygulanmıştır. Türk tarafında 12 Ocak 2012 tarihli ve 28171 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anlaşma süresince 29 Haziran 1990 tarihli hava taşımacılığı mektup teatisi askıdadır.

M.2 İsviçre’de federal, kantonal ve belediye düzeyindeki gelir vergilerini; Türkiye’de gelir ve kurumlar vergisini kapsar. Kaynakta kesilen bahis, oyun ve piyango kazancı vergileri m.2/5 ile açıkça kapsam dışındadır. KDV, gümrük, sosyal güvenlik primi ile miras vergileri de bu gelir anlaşmasıyla çözülmez.

İsviçre’de 7 Haziran 2012 tarihli yetkili makam mutabakatı, Protokol m.6-b’deki bilgi talebi şartlarını açıklar. Bu düzenleme, bilgi değişiminin vergi anlaşmasının ayrı bir bölümünü oluşturduğunu gösterir; fakat bireysel gelirin hangi ülkede vergileneceği yine m.4–22 arasındaki gelir maddeleriyle bulunur.

İsviçre veya Türkiye mukimliği nasıl belirlenir?

M.4/1; ev, ikametgâh, kanuni ana merkez, yönetim yeri veya benzer ölçüt nedeniyle tam vergi yükümlülüğü bulunan kişiyi o devletin mukimi sayar. İsviçre oturum izni, Türk vatandaşlığı, Mavi Kart, AHV numarası ya da banka adresi tek başına anlaşma mukimliği kurmaz. İncelenen vergi yılına ait ulusal yükümlülük ve fiilî yaşam bağları dosyalanır.

Gerçek kişi iki devletin de mukimiyse m.4/2 sırası uygulanır: daimi kullanılabilir ev; kişisel ve ekonomik ilişkilerin daha yakın olduğu hayati menfaatler merkezi; kalmayı adet edinilen yer; vatandaşlık. Bu ölçütler sonucu belirlemezse yetkili makamlar m.24 çerçevesinde karşılıklı anlaşır.

183 gün genel mukimlik ölçütü değildir. M.14’te serbest meslek için “on iki aylık kesintisiz dönemde 183 günden uzun”; m.15’te ücret için ise “ilgili takvim yılında 183 günü aşmama” şartı bulunur. Kira, temettü ve faiz bakımından genel bir 183 gün muafiyeti yoktur.

Şirket iki devletin iç hukukuna göre de mukim görünürse m.4/3’te fiilî yönetim yeri belirleyicidir. Protokol m.1, temel ticari faaliyetlerle işletmenin yönetim ve kontrolünün icra edildiği yeri açık ölçüt sayar. Sadece sicil adresi yeterli değildir.

Doğru vergi maddesi nasıl seçilir?

1. Yılı belirleyin: mukimlik, gelir ve kesinti belgeleri aynı vergi dönemine ait olmalıdır.
2. Geliri sınıflandırın: kira, satış, temettü, faiz, lisans, ücret, meslek ve emeklilik ayrı maddelerdir.
3. Kaynağı tespit edin: taşınmazın yeri, hizmetin fiilen sunulduğu yer, ödeme yapan ve işyeri bağlantısı bulunur.
4. İç hukuku uygulayın: verginin doğumu, matrah, beyan ve güncel oran önce ulusal hukukla hesaplanır.
5. Anlaşma sınırını koyun: m.10–12 tavanı daha yüksek kaynak vergisini indirir.
6. M.22 yöntemini seçin: İsviçre mukiminde istisna veya başvuruya bağlı indirim; Türkiye mukiminde kural olarak mahsup uygulanır.

Bir kişinin Türkiye’deki kira geliri İsviçre’de istisna yöntemine girerken Türk şirketinden temettü için m.22/1-b kapsamında başvuruyla mahsup, götürü indirim veya kısmi istisna uygulanabilir. Bütün yabancı gelirleri tek satırda aynı yöntemle işlemek hatalıdır.

İsviçre mukiminin Türkiye gelirleri: madde özeti

“Vergilendirilebilir” ifadesi kesin vergi borcu değil, yetki demektir. Kaynak devletin ulusal hukuku daha düşük oran veya istisna öngörüyorsa anlaşma tavanı vergiyi yükseltmez.

Türkiye’deki evin kirası ve satışı

M.6/1’e göre Türkiye’de bulunan gayrimenkulden elde edilen gelir Türkiye’de vergilendirilebilir. Doğrudan kullanım, kiralama ve diğer kullanım biçimleri m.6/3 kapsamındadır. Malik İsviçre mukimi diye Türkiye’deki kira geliri otomatik olarak vergiden çıkmaz.

Türk beyannamesindeki konut istisnası, gider yöntemi, süre ve ödeme ilgili yılın Gelir Vergisi Kanunuyla hesaplanır. Ayrıntılı Türk süreç sitedeki yurt dışında yaşayanların kira geliri vergisi rehberinde açıklanmıştır. İsviçre tarafında m.22/1-a, geliri vergiden istisna eder; fakat kalan gelire uygulanacak oran belirlenirken dikkate alınmasına izin verir.

Taşınmaz satış kazancı m.13/1 uyarınca Türkiye’de vergilendirilebilir. Anlaşma her tapu devrinde vergi yaratmaz. İktisap tarihi ve biçimi, bedel, maliyet ve Türk iç hukukundaki değer artış kazancı şartları ayrıca uygulanır.

M.13/4, diğer varlık kazancını kural olarak yalnız devredenin mukim olduğu devlete bırakır. Kazanç diğer devletten doğmuş ve iktisapla devir arasındaki süre bir yılı aşmamışsa kaynak devlet de vergileyebilir. İsviçre’nin bu kazancı m.22/1-a ile istisna etmesi, Türkiye’de fiilen vergilendirildiğinin kanıtlanmasına bağlıdır.

Temettü, faiz ve lisans gelirindeki kesin oranlar

M.10/2-b, Türk şirketinden İsviçre mukimine ödenen temettü için iki sınır getirir. Gerçek lehtar, ödeyen sermayenin doğrudan en az yüzde 20’sini tutan bir şirketse ve İsviçre’de iştirak kazancı indirimi veya eşdeğer rahatlama sağlanıyorsa tavan yüzde 5’tir. Diğer bütün hâllerde, gerçek kişi ortak dahil, tavan yüzde 15’tir.

Bu yüzde 20 eşiği Almanya ve Avusturya anlaşmalarındaki yüzde 25’ten farklıdır. Şirketler arası şart gerçek kişiye uygulanamaz. Protokol m.2, Türkiye yönünden yatırım fonu ve yatırım ortaklığı gelirlerinin de temettü tanımına girdiğini açıklar.

M.11/2-a, Eximbank veya ihracatı teşvik eden benzeri kuruluşun verdiği, garanti ettiği ya da sigortaladığı kredi faizinde yüzde 5 tavan kurar. Bankaya ödenen faizde m.11/2-b yüzde 10’dur. Ana metin m.11/2-c diğer faiz için yüzde 10 yazsa da Protokol m.3, devletlerin iç hukuklarına göre en çok yüzde 15 vergi alabilmesine açıkça izin verir. Bu nedenle diğer faiz için dosyada protokol atlanmamalıdır.

Diğer devlete veya merkez bankasına ödenen faiz m.11/3 gereği kaynakta istisnadır. M.12/2’de telif, patent, marka, desen, model, plan, gizli formül, üretim yöntemi, bilgi birikimi ve teçhizat kullanım bedeli için tavan yüzde 10’dur.

Protokol m.4, varlık satış bedelinde gerçek elden çıkarma varsa m.13; gerçek devir olmadığı kanıtlanırsa m.12 uygulanacağını söyler. Pay, alacak veya hak Türkiye’deki işyeri ya da sabit yerle etkin bağlıysa m.10–12 yerine m.7 veya m.14 uygulanır.

Ücret gelirinde takvim yılına bağlı 183 gün testi

M.15/1 ana kuralı fiilî çalışma yeridir. İsviçre mukimi çalışan Türkiye’de görev yaparsa Türkiye de vergileyebilir; maaşın İsviçre hesabına yatması veya iş sözleşmesinin İsviçre’de imzalanması fiilî hizmet yerini değiştirmez.

M.15/2 için üç koşul birlikte gerçekleşmelidir: çalışan ilgili takvim yılında Türkiye’de toplam 183 günü aşmamalı; ödeme Türkiye mukimi olmayan işveren tarafından veya onun adına yapılmalı; ücret işverenin Türkiye’deki işyeri ya da sabit yerince taşınmamalıdır. Bir şart eksikse yalnız İsviçre vergilemesi sonucu kurulamaz.

Bu metin “ilgili takvim yılı” der; Almanya ve Avusturya anlaşmalarındaki hareketli on iki aylık dönem ifadesi İsviçre ücret maddesine kopyalanamaz. Günler pasaport, giriş-çıkış ve iş takvimiyle belgelenir. Grup şirketlerinde bordrodan çok ekonomik işveren ve maliyet yansıtması incelenir.

Yönetim veya denetim kurulu ücreti m.16; sanatçı ve sporcu geliri m.17 kapsamındadır. Bunlar standart ücretliye ait m.15 istisnasına sokulmaz.

Serbest meslek ve işyeri eşiği

M.14/1, gerçek kişinin bağımsız meslek gelirini kural olarak mukim devlete bırakır. Faaliyet diğer devlette icra edilir ve kişi orada düzenli kullanabileceği sabit yere sahip olur veya kesintisiz on iki aylık dönemde toplam 183 günden uzun kalırsa diğer devlet de vergileyebilir. Metin “183 gün veya daha fazla” değil, “183 günden uzun” eşiğini kullanır.

Doktor, avukat, mühendis, mimar, diş hekimi, muhasebeci ile bilimsel, edebî, sanatsal ve eğitici faaliyetler m.14/2’de sayılır. Kaynak devlet yalnız sabit yere atfedilen veya o devlette yapılan faaliyetten doğan gelir üzerinde yetkilidir.

Şirket kazancı m.7’ye ve m.5’teki işyeri testine tabidir. Yönetim yeri, şube, büro, fabrika ve atölye işyeri örnekleridir. İnşaat, montaj veya kurma projesi ile bağlantılı gözetim m.5/3’te on iki ayı aşarsa işyeri oluşturur. Ev ofis için işletmenin yer üzerindeki tasarrufu, süreklilik ve faaliyetin niteliği somut belgelerle incelenir.

İsviçre emekli maaşı hangi devlette vergilenir?

M.18/1 geçmiş ücretli çalışma karşılığında ödenen özel emekli maaşı, benzeri ödeme ve m.18/2’de tanımlanan düzenli ödemeyi yalnız alıcının mukim olduğu devlete bırakır. Protokol m.5, “emekli maaşı” teriminin dönemsel ödemelerin yanında toplu ödemeleri de kapsadığını açıklar.

Kamu hizmeti ücreti ve emekli maaşı m.19/1’e göre yalnız ödeyen devlet tarafından vergilenebilir. Kamu kurumunun ticari faaliyetiyle bağlantılı hizmette m.15–18 hükümleri uygulanır. Kurumun kamu niteliği ile hizmetin türü ödeme kararından belirlenmelidir.

Türkiye iç hukukundaki sosyal güvenlik ve yabancı aylık istisnası için sitedeki yurt dışı emekli maaşı vergi rehberi birlikte okunabilir. Anlaşmanın bir devlete yetki vermesi, o devletin iç hukukunda mutlaka vergi çıkacağı anlamına gelmez.

M.22: İsviçre’de istisna ve başvuruya bağlı indirim

İsviçre mukimi için m.22/1-a temel yöntem istisnadır. Türkiye’de anlaşmaya göre vergilendirilebilen kira ve belirli iş gelirleri İsviçre vergisinden çıkarılır; İsviçre kalan gelirin oranını belirlerken istisna geliri dikkate alabilir. M.13/4’ün ikinci cümlesindeki bir yıl içindeki devir kazancında istisna, Türkiye’de fiilî vergilemenin ispatına bağlıdır.

Temettü, faiz ve gayrimaddi hakta m.22/1-b başvuru üzerine rahatlama öngörür. İsviçre, kendi uygulama kurallarına göre Türkiye vergisini İsviçre vergisine mahsup edebilir; standartlara göre götürü indirim uygulayabilir veya en azından Türk vergisini brüt gelirden düşerek kısmi istisna tanıyabilir. Yöntem mükellefin sınırsız tercihi değil, İsviçre uygulama mevzuatının sonucudur.

M.22/1-c’deki vergi tasarrufu mahsubu yalnız anlaşmanın uygulandığı ilk beş yıl için düzenlenmiştir. Anlaşma 1 Ocak 2013’ten itibaren uygulandığından bu geçici hüküm güncel 2026 geliri için kullanılamaz. Eski hükmü bugünkü beyanda varsayımsal vergi kredisi gibi uygulamak hatalıdır.

Türkiye mukimleri için m.22/2-a genel yöntem mahsuptur. İsviçre’de anlaşmaya uygun ödenen vergi Türk vergisinden indirilir; indirim o gelire isabet eden mahsup öncesi Türk vergisini aşamaz. Türkiye’de anlaşma gereği istisna edilen gelir, m.22/2-b uyarınca kalan gelirin oranında dikkate alınabilir.

Beyan ve indirim dosyasında bulunması gerekenler

• İlgili vergi yılına ait mukimlik belgesi,
• İsviçre kantonu, Türk adresi, daimi ev ve giriş-çıkış kayıtları,
• kira için tapu, sözleşme, brüt tahsilat ve gider belgeleri,
• satış için iktisap ve devir tarihi ile ödeme belgeleri,
• temettü için dağıtım kararı, doğrudan pay oranı ve iştirak indirimi belgesi,
• faiz için alacak, banka veya Eximbank niteliği ve brüt kesinti,
• lisans için hakkın kapsamını gösteren sözleşme,
• ücret için takvim yılı gün dökümü, bordro, işveren ve maliyet kaydı,
• emeklilik için ödeme kurumu, kamu/özel hizmet ve toplu ödeme kararı,
• iki devletteki tahakkuk, ödeme ve para birimi dönüşüm kayıtları.

Net banka hareketi tek başına gelir türünü ve verginin anlaşmaya uygunluğunu ispatlamaz. Brüt gelir, kesinti ve net ödeme aynı belge zincirinde görülmelidir.

En sık yapılan altı hata

1. İsviçre’de kanton kaydını tek başına anlaşma mukimliği saymak.
2. Yüzde 20 şirket iştirak eşiğini gerçek kişi ortağa uygulamak.
3. M.11/2-c’de Protokolün yüzde 15 iznini atlamak.
4. M.15’teki takvim yılı testini hareketli on iki aylık dönem sanmak.
5. Geçici beş yıllık vergi tasarrufu mahsubunu 2026 gelirine uygulamak.
6. Kira için istisna yöntemini temettü ve faiz için de aynen kullanmak.

Dört uygulama senaryosu

Zürih’te yaşayan kişinin Mersin’deki evi

Kişi m.4’e göre İsviçre mukimidir. Türkiye’deki kira m.6 gereği Türkiye’de vergilendirilebilir. İsviçre m.22/1-a ile geliri istisna eder; fakat diğer gelire uygulanacak oranı belirlerken dikkate alabilir.

Türk şirketinde yüzde 22 payı olan İsviçre şirketi

Doğrudan pay yüzde 20’yi aşıyorsa ve İsviçre’de iştirak indirimi veya eşdeğer rahatlama uygulanıyorsa m.10/2-b-i tavanı yüzde 5’tir. Gerçek lehtar ve iştirak belgeleri bulunmazsa sonuç kurulamaz.

İsviçre işvereninin çalışanı Türkiye’de 170 gün

170 gün tek başına yeterli değildir. İlgili takvim yılında 183 gün aşılmamalı, işveren Türkiye mukimi olmamalı ve ücret Türkiye’deki işyeri ya da sabit yerce taşınmamalıdır. Üç şart varsa ücret yalnız İsviçre’de vergilenir.

Türk bankasının İsviçre mukimi gerçek kişiye faizi

Kamu ihracat kredisi veya bankaya ödeme söz konusu değilse m.11/2-c ve Protokol m.3 birlikte okunur. Kaynak devlet, iç hukukuna göre en çok yüzde 15 uygulayabilir. İsviçre’de m.22/1-b kapsamında başvuruyla indirim istenir.