Sendika Aidatı Maaştan Kesilebilir mi? 6356 m.18 ve Aidat Kesintisi 2026

Sendika aidatının kanuni dayanağı nedir?

Sendika üyelik aidatı 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 18. maddesinde düzenlenir. Kanun, üyelik aidatının sabit bir TL tutarını belirlemez. Aidatın miktarı, sendikanın tüzüğünde yer alan usul ve esaslara göre sendika genel kurulu tarafından kararlaştırılır. Bu nedenle farklı sendikaların aidat tutarları aynı olmak zorunda değildir.

Aidatın ücret bordrosundan kesilmesi ise ancak Kanundaki şartlarla yapılır. Yetkili işçi sendikasının işverene yazılı başvuruda bulunması üzerine işveren, üye işçilerin üyelik aidatını ve dayanışma aidatı ödeyen işçilerin ilgili kesintisini ücretlerinden yaparak sendikaya aktarır.

İşveren sendika aidatını kendiliğinden kesebilir mi?

Sendika aidatı kesintisi işverenin serbestçe uygulayabileceği bir ücret kesintisi değildir. Kesintinin 6356 m.18’deki kanuni zemine dayanması gerekir. Yetkili sendikanın yazılı başvurusu, üyelik statüsü ve aidatın usulüne uygun belirlenmiş olması kesintinin temel unsurlarıdır.

İşveren “işyerinde sendika var” gerekçesiyle bütün çalışanlardan aynı tutarda kesinti yapamaz. Sendika üyesi olmayan ve dayanışma aidatı talep etmeyen işçinin ücretinden üyelik aidatı adı altında kesinti yapılamaz.

Üyelik aidatını kim belirler?

6356 m.18’e göre üyelik aidatının miktarı, sendika tüzüğünde belirtilen usul ve esaslara göre genel kurul tarafından belirlenir. Yönetim kurulunun tüzük ve genel kurul yetkisini aşarak keyfî aidat belirlemesi Kanunun kurduğu sisteme uygun değildir.

İşçi, aidat miktarını sendika tüzüğü, genel kurul kararı ve bordro kaydı üzerinden kontrol edebilir. Kesilen tutarla sendikanın hukuken belirlediği aidat arasında fark varsa sendikadan ve işverenden açıklama istenmelidir.

Sendika aidatı için işçinin ayrıca onayı gerekir mi?

Üyelik işçinin serbest iradesiyle kazanılır. Yetkili sendikanın yazılı başvurusu üzerine m.18’deki “check-off” sistemi çalışır ve işveren üyelik aidatını ücretlerden keser. İşverenin her ay ayrıca işçiden yeni bir kesinti onayı alması Kanunda şart olarak düzenlenmemiştir.

Bununla birlikte kesintinin dayanağı güncel üyelik kaydı olmalıdır. Üyelik sona ermiş veya çekilme hüküm doğurmuşsa üyelik aidatına dayalı kesintinin sürdürülmesi ayrıca değerlendirilir.

Sendika aidatı ne zaman kesilir?

Kesinti işçinin ücretinden yapılır ve ücret ödeme dönemiyle bağlantılıdır. Uygulamada aylık ücret alan çalışanlarda aidat da çoğunlukla aylık bordroda görünür. Ancak aidatın tutarı ve hesap yöntemi sendika tüzüğü ile genel kurul kararına bağlıdır.

Üyeliğin ay içinde başlaması veya sona ermesi, ücretsiz izin, kısmi süreli çalışma ya da işten ayrılma gibi durumlarda aidatın hangi dönem için doğduğu somut sendika düzenlemesi ve üyelik kayıtlarıyla kontrol edilmelidir. İşveren bordro açıklamasında kesintinin türünü açık göstermelidir.

İşveren kestiği aidatı ne zaman sendikaya ödemelidir?

6356 m.18 işverene yalnız kesinti yapma değil, kesilen aidatı sendikaya aktarma yükümlülüğü de getirir. İşveren, yetkili sendikaya ödenmesi gereken aidatı kesmesine rağmen sendikaya göndermeyerek kendi hesabında tutamaz.

Kanun, kesilen aidatın bir ay içinde ilgili işçi sendikasına ödenmemesi hâlinde özel faiz yaptırımı öngörür. Böylece işverenin işçi ücretinden kestiği sendika parasını finansman aracı olarak kullanması engellenir.

Aidat kesilmez veya sendikaya yatırılmazsa hangi faiz uygulanır?

İşveren kesmesi gereken üyelik veya dayanışma aidatını kesmezse ya da kesmesine rağmen bir ay içinde ilgili sendikaya ödemezse, aidat miktarını bankalarca işletme kredilerine uygulanan en yüksek faizle birlikte ödemek zorundadır. Bu faiz için sendikanın ayrıca önceden ihtar çekmesi şartı aranmaz.

Alacak dönemleri, kesilmesi gereken tutarlar ve fiilî ödeme tarihleri ayrı ayrı tespit edilerek hesap yapılır. Bordrolar, banka kayıtları, sendikanın yazılı başvurusu ve üyelik listeleri bu hesapta temel belgelerdir.

Sendika aidatı ücret pusulasında gösterilmeli mi?

4857 sayılı İş Kanunu m.37 uyarınca işveren ücret hesabını gösteren pusula vermek zorundadır ve ücretteki kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Sendika aidatı ücret bordrosundan kesiliyorsa kesintinin türü ve tutarı ücret hesap pusulasında açıkça yer almalıdır.

“Diğer kesinti” gibi belirsiz bir ifade yerine sendika aidatı veya dayanışma aidatı olduğu anlaşılabilir biçimde gösterilmesi ücret şeffaflığı ve sonradan yapılacak denetim bakımından önemlidir.

Sendika üyesi olmayan işçiden üyelik aidatı kesilebilir mi?

Hayır. Üyelik aidatı sendika üyeliğine bağlıdır. Sendikaya üye olmayan işçi, sırf aynı işyerinde çalıştığı için üyelik aidatı ödemez. Ancak toplu iş sözleşmesinden 6356 m.39 kapsamında yararlanmak isteyen üye olmayan işçi dayanışma aidatı ödeyebilir.

Üyelik aidatı ile dayanışma aidatının hukuki sebepleri farklıdır. Bordroda iki kesintinin doğru isimlendirilmesi bu nedenle önemlidir.

Dayanışma aidatı nedir?

Dayanışma aidatı, toplu iş sözleşmesine taraf sendikaya üye olmayan işçinin kanundaki koşullarla toplu iş sözleşmesinden yararlanmasını sağlayan aidattır. 6356 m.39 uyarınca dayanışma aidatı ödeyerek yararlanma için sendikanın onayı aranmaz.

İşçi talebini işverene bildirir ve kanundaki yararlanma başlangıç tarihi buna göre belirlenir. Dayanışma aidatının üyelik aidatından fazla olamayacağı kuralı m.39’da yer alır.

Üyelik aidatı ile dayanışma aidatı arasındaki fark

Üyelik aidatı sendika üyeliğinin mali yükümlülüğüdür. Dayanışma aidatı ise sendika üyesi olmayan kişinin toplu iş sözleşmesinden yararlanmasına bağlanan bir ödemedir. Üyelik aidatında işçi sendikanın üyesidir ve sendikal haklarını üyelik statüsüyle kullanır. Dayanışma aidatı ödeyen işçi ise sendikaya üye olmaz; yalnız toplu iş sözleşmesinden yararlanma bakımından kanuni imkân kullanır.

Sendikadan istifa edilince aidat kesintisi ne zaman durur?

6356 m.19’a göre e-Devlet üzerinden yapılan çekilme bildirimi aynı gün hüküm doğurmaz; sendikaya bildirim tarihinden bir ay sonra geçerlilik kazanır. Bu nedenle aidatın ne zaman sona ereceği de üyeliğin geçerli bitiş tarihi üzerinden değerlendirilmelidir.

İşçi e-Devlet’te çekilme işlemi yaptığı gün aidatın otomatik olarak aynı gün kesilmesini beklememelidir. Üyeliğin bir ay daha devam ettiği süre ve ücret dönemi birlikte dikkate alınır.

Üyelik sona erdiği hâlde kesinti devam ederse ne yapılmalı?

İşçi önce e-Devlet üyelik kaydını, çekilmenin hüküm doğurduğu tarihi ve bordrodaki aidat kesintisini karşılaştırmalıdır. Hatalı kesinti varsa işverene yazılı başvuru yapılarak bordronun düzeltilmesi ve fazla kesilen tutarın iadesi istenmelidir.

Kesintinin sendikaya aktarılmış olması hâlinde sendika kayıtları da incelenmelidir. İade konusunda uyuşmazlık çıkarsa işçilik alacağı, sebepsiz zenginleşme ve ilgili sendika hukuku hükümleri somut olaya göre değerlendirilir.

Aidat kesintisi nedeniyle işçi ücretinin haczedilmez kısmı etkilenir mi?

Sendika aidatı bir icra haczi değildir. Kanuni üyelik ilişkisi ve m.18’deki ücret kesintisi sistemine dayanır. Ücret haczine ilişkin İcra ve İflas Kanunu kurallarıyla aidat kesintisi aynı hukuki işlem değildir.

Buna rağmen ücret bordrosunda net ödeme tutarının nasıl oluştuğu açık olmalı; aidat, vergi, SGK ve diğer kanuni kesintiler birbirinden ayrılmalıdır.

İşveren aidatı işçiden nakit isteyebilir mi?

Yetkili sendikanın m.18 kapsamında yazılı başvurusu bulunduğu sistemde aidat ücret bordrosundan kesilerek sendikaya aktarılır. İşverenin aynı aidatı ayrıca nakden işçiden toplaması çift tahsilat yaratır ve hukuka aykırıdır.

Sendikanın kendi üyeleriyle doğrudan aidat tahsil yöntemleri ise tüzük ve Kanun hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. İşverenin görevi, yetkili sendikanın kanuni kesinti talebini doğru uygulamaktır.

İşveren üyelik listesini kimden alır?

Aidat kesintisi yetkili sendikanın yazılı başvurusu üzerine yapılır. Üyelik bilgileri Bakanlığın elektronik sistemi ve sendika bildirimleriyle doğrulanır. İşveren, sendika üyeliği özel nitelikli kişisel veri olduğundan bu bilgileri yalnız gerekli personel ve bordro süreciyle sınırlı kullanmalıdır.

Sendika üyeliği verisi KVKK bakımından neden önemlidir?

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.6 bakımından sendika üyeliği özel nitelikli kişisel veridir. Aidat kesintisi için üyelik bilgisinin işlenmesi kanuni süreçle bağlantılıdır; ancak bu bilgi işyerinde ilgisiz yöneticilere dağıtılamaz, performans değerlendirmesinde kullanılamaz veya sendikal ayrımcılık amacıyla işlenemez.

Bordro birimi, insan kaynakları ve yetkili kişiler erişim yetkilerini veri minimizasyonu ilkesine göre sınırlandırmalıdır.

Sendika aidatı vergi veya SGK primi midir?

Hayır. Sendika aidatı vergi veya sosyal güvenlik primi değildir. Sendika üyeliği veya dayanışma aidatı ilişkisinden doğan özel bir kesintidir. Ücret bordrosunda vergi ve SGK kesintilerinden ayrı bir kalem olarak gösterilmelidir.

Yetkili sendika değişirse aidat kesintisi nasıl yönetilir?

İşyerinde toplu iş sözleşmesi yetkisi başka bir sendikaya geçtiğinde işveren eski ve yeni sendikanın yetki ve üyelik durumunu ayrı ayrı kontrol etmelidir. Aidat kesintisi yalnız işçinin sendika üyeliğine değil, 6356 m.18’deki yetkili sendikanın yazılı talebine de bağlıdır. Önceki dönemdeki bordro talimatı yeni döneme otomatik taşınmamalıdır.

İşveren, Bakanlık kayıtları ve kendisine ulaşan yazılı bildirimler üzerinden hangi sendika için hangi tarihten itibaren kesinti yapacağını belirlemeli; aynı dönem için iki ayrı üyelik aidatı kesilmesine yol açmamalıdır. İşçi de e-Devlet üyelik kaydı ile bordrodaki sendika adını karşılaştırmalıdır.

Ücretsiz izin ve rapor döneminde aidat nasıl değerlendirilir?

Üyelik aidatının hesap yöntemi sendikanın tüzüğü ve genel kurul kararına göre belirlenir. İşçinin ücret almadığı ücretsiz izin dönemi, kısmi çalışma, uzun istirahat veya ücretsiz analık izni gibi hâllerde aidatın doğup doğmadığı ve hangi matrah üzerinden hesaplanacağı sendikanın kendi düzenlemesiyle birlikte incelenmelidir. İşveren varsayımsal tutar üretmemeli, kendisine bildirilen hukuka uygun aidat sistemini uygulamalıdır.

İşçinin o ay ücret alacağı varsa bordroda kesintinin hangi dönem ve hangi kazanç üzerinden yapıldığı açık olmalıdır. Aidat hesabında uyuşmazlık çıkması hâlinde sendika genel kurul kararı, tüzük ve ücret bordrosu birlikte kontrol edilir.

İşten ayrılan işçinin son bordrosunda aidat kesilebilir mi?

İş sözleşmesinin sona erdiği tarihte sendika üyeliği ve ilgili ücret dönemi birlikte değerlendirilir. İşçinin son ücreti, kullanılmayan izin ücreti, fazla çalışma veya diğer işçilik alacakları aynı bordroda gösterilebilir; ancak her ödemenin aidat matrahına dahil olup olmadığı sendika tüzüğündeki usule göre belirlenmelidir. İşveren genel ve belirsiz bir oranı bütün tazminat ve alacaklara uygulayamaz.

Özellikle kıdem ve ihbar tazminatı gibi ücret niteliğinde olmayan kalemlere aidat kesilip kesilmeyeceği açık hukuki dayanak olmadan varsayılmamalıdır. Bordro kalemleri tek tek ayrıştırılmalıdır.

İşveren aidat kesintisini çalışana bildirmeli midir?

Ücret hesap pusulası bu bildirimin temel aracıdır. İş Kanunu m.37 uyarınca ücrette yapılan kesintiler ayrı ayrı gösterilmelidir. İşçi hangi sendika için ne kadar kesinti yapıldığını bordrodan görebilmelidir. Elektronik bordro kullanılıyorsa çalışanın bordroya erişimi sağlanmalıdır.

Şeffaf bordro sistemi, aidatın tutarı veya kesinti tarihiyle ilgili uyuşmazlığı erken aşamada ortaya çıkarır. İşveren ayrıca sendikaya gönderdiği banka dekontlarını, kesinti listesini ve ilgili ücret dönemini eşleştirmeli; bordroda kesilen toplam aidat ile sendikaya aktarılan toplam tutarın aynı olup olmadığını düzenli kontrol etmelidir. Bu mutabakat, bir aylık aktarım süresinin kaçırılmasını da önler ve olası faiz sorumluluğunu ve kayıt ve ödeme uyuşmazlıklarını önemli ölçüde azaltır. Yanlış sendika adına kesinti, üyelik sona ermesine rağmen devam eden aidat veya mükerrer kesinti böylece hızlı biçimde düzeltilebilir.

Aidat uyuşmazlığında hangi belgeler saklanmalı?

• e-Devlet sendika üyelik başlangıç ve bitiş kayıtları.
• Sendikanın işverene yaptığı aidat kesintisi yazısı.
• Sendika genel kurulunun aidat kararına ilişkin bilgi.
• Ücret bordroları ve ücret hesap pusulaları.
• Banka ödeme kayıtları.
• İşverenin sendikaya yaptığı aktarma kayıtları.
• Dayanışma aidatı talebi varsa işverene verilen talep belgesi.
• Sendikadan çekilme bildirimi ve geçerlilik tarihi.

İşçi açısından kontrol listesi

• Bordrodaki aidat tutarını kontrol edin.
• Kesintinin üyelik aidatı mı dayanışma aidatı mı olduğunu ayırın.
• Sendika tüzüğündeki aidat usulünü kontrol edin.
• e-Devlet üyelik tarihinizi saklayın.
• İstifa yaptıysanız bir aylık geçerlilik süresini hesaba katın.
• Üyelik sona erdikten sonra kesinti sürüyorsa yazılı düzeltme talep edin.

İşveren açısından kontrol listesi

• Kesintiyi yalnız kanuni dayanak ve yetkili sendikanın yazılı başvurusu üzerine yapın.
• Güncel üyelik statüsünü esas alın.
• Kesintiyi bordroda açık gösterin.
• Kesilen tutarı bir ay içinde sendikaya aktarın.
• Üyelik verisini özel nitelikli kişisel veri olarak koruyun.
• Sendikal tercihe göre ayrım yapmayın.

Mersin’de sendika aidatı uyuşmazlıkları

Mersin’de liman, lojistik, belediye hizmetleri, sanayi, enerji ve gıda gibi toplu iş sözleşmesinin yaygın olduğu alanlarda aidat kesintisi doğrudan ücret bordrolarında görünür. Üyelikten çekilme, işyeri veya sendika değişikliği ve dayanışma aidatı taleplerinde e-Devlet tarihleri ile bordro dönemleri birlikte incelenmelidir.

Kesinti doğru tutarda yapılmış olsa bile sendikaya zamanında aktarılmaması sendikanın m.18 kapsamındaki faizli alacağını doğurabilir. Bu nedenle işveren bordro ile banka transfer kayıtlarını eşleştirmelidir.

İlgili içerikler

• Sendikaya nasıl üye olunur?
• Sendikadan nasıl istifa edilir?
• Sendikal hakların kullanılmasını engelleme
• İşverenin eşit davranma borcu

Sık Sorulan Sorular

Sendika aidatını işveren kesebilir mi?

Evet. Yetkili işçi sendikasının yazılı başvurusu üzerine 6356 m.18’e göre ücret bordrosundan kesilir.

Aidat tutarını kim belirler?

Sendika tüzüğünde belirtilen usule göre genel kurul belirler.

İşveren kesilen aidatı ne zaman gönderir?

Kesintiyi ilgili sendikaya aktarmalıdır; bir ay içinde ödenmeyen tutar için Kanunda özel faiz yaptırımı vardır.

Hangi faiz uygulanır?

Bankalarca işletme kredilerine uygulanan en yüksek faiz uygulanır.

Sendika üyesi olmayandan aidat kesilir mi?

Üyelik aidatı kesilmez. Toplu iş sözleşmesinden yararlanmak isteyen üye olmayan işçi dayanışma aidatı ödeyebilir.

Dayanışma aidatı için sendika izni gerekir mi?

Kural olarak hayır. 6356 m.39’daki şartlarla işçinin talebi yeterlidir.

Sendikadan istifa edince aidat hemen biter mi?

Hayır. Çekilme bir ay sonra geçerli olduğundan aidat dönemi üyelik bitiş tarihine göre değerlendirilir.

Kesinti bordroda gösterilmeli mi?

Evet. Ücret hesap pusulasında kesintiler açıkça gösterilmelidir.

Üyelik verisi kişisel veri midir?

Evet. Sendika üyeliği KVKK m.6 kapsamında özel nitelikli kişisel veridir.

Fazla kesilen aidat geri istenebilir mi?

Hukuki dayanağı olmayan veya üyelik sona erdikten sonra yapılan fazla kesintinin düzeltilmesi ve iadesi talep edilebilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →