Kanada–Türkiye Emeklilik Anlaşması: CPP, OAS ve SGK Rehberi (2026)

Kanada–Türkiye emeklilik anlaşması var mı? Kısa cevap

Evet. Türkiye ile Kanada arasındaki Sosyal Güvenlik Anlaşması 19 Haziran 1998’de imzalanmış ve 1 Ocak 2005’te yürürlüğe girmiştir. Anlaşma; Kanada yönünden Canada Pension Plan (CPP) ile Old Age Security (OAS), Türkiye yönünden ise 5510 sayılı Kanun m.4/1-a, 4/1-b ve 4/1-c kapsamındaki malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarını içerir. Çakışmayan süreler aylığa hak kazanma kontrolünde birleştirilebilir; fakat Kanada primleri SGK’ya aktarılmaz ve her ülke yalnız kendi mevzuatına göre geçen süreye karşılık ödeme yapar.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

CPP prim esaslıdır; OAS ise esas olarak Kanada’da ikamet süresine dayanır. Kanada, CPP hakkı için Türk prim sürelerini; OAS hakkı için 18 yaşından sonraki Türk prim sürelerini dikkate alabilir. Türkiye de yaşlılıkta CPP dönemleriyle Kanada’daki 18 yaş sonrası ikameti, malullük ve ölümde ise CPP dönemlerini toplamlaştırabilir. Yalnız Quebec Pension Plan (QPP) primi bulunanların dosyası federal CPP anlaşmasından ayrı değerlendirilir.

Kanada–Türkiye Sosyal Güvenlik Anlaşmasının hukukî dayanağı

Türkiye Cumhuriyeti ile Kanada Hükümeti Arasındaki Sosyal Güvenlik Anlaşması 19 Haziran 1998’de Ankara’da imzalanmış, tarafların iç onay işlemlerinden sonra 1 Ocak 2005’te yürürlüğe girmiştir. Anlaşmanın yürürlüğü süreyle sınırlandırılmamıştır. Uygulama, Anlaşma ile aynı tarihte yürürlüğe giren İdari Düzenleme ve SGK’nın 8 Eylül 2020 tarihli 2020/38 sayılı Genelgesi üzerinden yürütülür.

Anlaşma m.2 uygulanacak mevzuatı, m.3 kişisel kapsamı, m.5 aylıkların diğer ülkeye ödenmesini, m.6 tabi olunacak mevzuatı, m.8 sürelerin birleştirilmesini, m.9 üçüncü ülke sürelerini, m.10 bir yıldan az hizmeti, m.11-13 aylık hesabını ve m.18 başvurunun diğer ülke kurumuna verilmesini düzenler. 5510 sayılı Kanun önceki 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı düzenlemelerin büyük kısmının yerini aldığı için SGK Genelgesi kapsamı güncel statülerle açıklar.

Anlaşma m.22/1 uyarınca 1 Ocak 2005’ten önceki geçerli sigortalılık süreleri de hak kazanma hesabında dikkate alınır. Buna karşılık m.22/2, anlaşmanın yürürlük tarihinden önceki dönem için geriye dönük ödeme hakkı yaratmadığını belirtir. Eski çalışma kaydı kullanılabilir; fakat bu kural tek başına 2005 öncesine aylık ödenmesi sonucunu doğurmaz.

Kimler ve hangi Türk sigorta kolları anlaşma kapsamındadır?

Anlaşma m.3, Kanada veya Türkiye mevzuatına tabi olmuş kişileri ve ilgili mevzuata göre onların bakmakla yükümlü kişileri ile hak sahiplerini kapsar. Hüküm vatandaşlığı tek başına şart koşmaz; belirleyici olan taraflardan birinin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olmaktır. Anlaşma m.4 kapsamındaki kişiler hak ve yükümlülükler bakımından eşit işleme tabidir.

SGK 2020/38 Genelgesine göre Türkiye yönünden kişisel kapsam 5510 sayılı Kanun m.4/1-a hizmet akdiyle çalışanlar, m.4/1-b bağımsız çalışanlar ve m.4/1-c kamu görevlileridir. 506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesine tabi banka ve benzeri sandık sigortalıları da 4/1-a kapsamında değerlendirilir.

4/1-a ve 4/1-b yönünden anlaşma; iş kazası, meslek hastalığı, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarını kapsar. 4/1-c yönünden kapsam malullük, yaşlılık ve ölüm aylıklarıdır. Bu rehberin odağı emeklilik olduğundan iş kazası ve meslek hastalığı yardımları ayrıca incelenmemiştir. Kanada yönünde federal kapsam OAS Kanunu ile CPP ve bunların ikincil düzenlemeleridir.

CPP, OAS ve QPP neden aynı şey değildir?

CPP, çalışma kazancı üzerinden katkı yapılan federal emeklilik planıdır. Emeklilik, malullük, ölüm ve çocuk yardımları bulunur. OAS ise çalışma priminden çok 18 yaşından sonra Kanada’daki ikamet süresine dayanan yaşlılık programıdır. Bu nedenle aynı kişinin CPP katkı kaydı ile OAS ikamet kaydı farklı sonuç verebilir.

Kanada Hükümetinin Türkiye anlaşması açıklamasına göre kişi yalnız Kanada süreleriyle CPP şartını sağlayamazsa Türkiye’deki prim süreleri CPP hakkının kurulmasında kullanılabilir. OAS bakımından Kanada, kişinin 18 yaşından sonraki Türk sigorta dönemini Kanada’da ikamet dönemi gibi hak kontrolünde dikkate alabilir. Bununla birlikte aylık miktarı Kanada mevzuatındaki gerçek CPP kazançları veya gerçek Kanada ikameti temelinde hesaplanır.

QPP, Quebec eyaletinin ayrı emeklilik planıdır. Kanada’nın federal sosyal güvenlik anlaşmaları doğrudan CPP ile OAS’ı kapsar. Yalnız QPP katkısı olup hiç CPP katkısı bulunmayan kişi, başvurusunu Retraite Québec nezdinde ve Quebec’in Türkiye ile ilgili düzenlemeleri bakımından ayrıca kontrol etmelidir. CPP formunu QPP dosyasına otomatik uygulamak yanlış başvuruya neden olabilir.

Türkiye ve Kanada süreleri nasıl birleştirilir?

Anlaşma m.8/1 uyarınca kişi yalnız bir ülke süreleriyle aylığa hak kazanamıyorsa, aynı zamana rastlamayan taraf süreleri toplamlaştırılır. Birleştirme yalnız hak kazanma testinde ve kısmi aylık oranında çalışır. Kanada’da ödenen CPP katkısı SGK hesabına para olarak transfer edilmez; Türk hizmet dökümüne satın alınmış gün gibi yazılmaz.

CPP hakkı için, içinde en az 90 günlük Türk sigortalılık süresi bulunan bir takvim yılı bir CPP yılı sayılır. Türkiye’de yaşlılık hakkı belirlenirken CPP kapsamında geçen bir takvim yılı 360 gün kabul edilir. Ayrıca Kanada’da OAS kapsamında geçen ve CPP dönemiyle çakışmayan her gün, Türk yaşlılık hakkı kontrolünde bir gün sayılabilir. Malullük ve ölüm aylığında ise Kanada’nın CPP yılı 360 Türk günü olarak dikkate alınır; yalnız OAS ikameti malullük ve ölüm toplamlaştırmasına eklenmez.

Çakışan süreler iki kez sayılmaz. Örneğin kişi aynı dönemde Türkiye’de 4/1-a kaydı ile Kanada’da CPP katkısı gösteriyorsa kurumlar hizmetin niteliğini, fiilî çalışmayı ve geçici görev statüsünü araştırır. Bordro, işveren yazısı, CPP Statement of Contributions ve SGK hizmet dökümü uyuşmazlığı başvuru öncesinde açıklanmalıdır.

Kanada’daki ilk sigorta tarihi Türk başlangıcını geriye çeker mi?

Anlaşma m.8/5, kişi Türk sigorta sistemine girmeden önce Kanada’da geçerli bir sigortalılık süresi tamamlamışsa Kanada döneminin başlangıcının Türk sigorta sistemine giriş tarihi kabul edilmesini öngörür. SGK 2020/38 Genelgesindeki örnekte Kanada’da 1 Ocak 1993’te başlayan çalışma, Türkiye’de 1 Haziran 2002’de başlayan 4/1-a hizmeti bulunan kişinin sözleşme kapsamında ilk giriş tarihi olarak kullanılmıştır.

Bu kural, Kanada süresinin tamamının Türk prim gününe dönüşmesi anlamına gelmez. İlk giriş tarihinin geriye taşınması yaş ve sigortalılık süresi koşulunu etkileyebilir; prim gün sayısı ise m.8’deki toplamlaştırma kurallarıyla ayrıca belirlenir. Hangi Türk emeklilik tablosunun uygulanacağı doğum tarihi, cinsiyet, statü, ilk giriş ve özel geçiş hükümleriyle birlikte hesaplanmalıdır.

Müstakil aylık ve kısmi aylık nasıl hesaplanır?

Türkiye’deki hizmet tek başına Türk mevzuatındaki yaş, gün ve sigortalılık süresi şartlarını sağlıyorsa SGK, Kanada süresini hesaba katmadan müstakil aylık bağlar. Kanada da CPP veya OAS şartları yalnız Kanada kayıtlarıyla oluşmuşsa kendi mevzuatına göre bağımsız karar verir.

Türk hizmeti tek başına yetmiyor, fakat Kanada ile toplamlaştırıldığında şartlar tamamlanıyorsa SGK kısmi aylık bağlar. 2020/38 Genelgesindeki açık formül şöyledir: toplam gün üzerinden hesaplanan teorik Türk aylığı × Türk prim günü ÷ Türkiye ve Kanada toplam günü. Aylık hesabında sadece Türkiye’deki çalışmalara ait prime esas kazanç kullanılır; Kanada doları cinsinden ücret Türk kazanç tabanına eklenmez.

Örnekte SGK’nın teorik aylığının yüzde 41,67’si Türk kısmi aylığıdır. Bu, kesin tutar hesabı değildir. Gerçek hesapta statü, sigorta başlangıcı, aylık bağlama oranı, güncelleme katsayısı ve Türk kazançları dikkate alınır. Kanada kurumu da CPP tutarını yalnız CPP’ye esas kazançlardan, OAS tutarını gerçek Kanada ikamet dönemlerinden hareketle belirler.

Bir ülkedeki sigortalılık bir yıldan azsa ne olur?

Anlaşma m.10 ve SGK 2020/38 Genelgesi uyarınca bir taraftaki toplam sigortalılık süresi bir yıldan, SGK uygulamasında 360 günden azsa ve yalnız bu kısa süreyle ulusal mevzuatta hak doğmuyorsa o taraf anlaşmaya dayanarak ayrı aylık bağlamak zorunda değildir. Kısa süre tamamen kaybolmaz; diğer taraf bu dönemi kendi mevzuatına göre hak kazanma hesabında kullanır.

Örneğin Kanada’da 270 gün, Türkiye’de 5.380 gün bulunan ve Türk aylığı için gerekli diğer şartları sağlayan kişinin 270 günü, m.10 gereği Türkiye’de geçmiş gibi hesaba katılabilir. Genelgedeki örnekte 5.380 + 270 günle gerekli eşik tamamlanarak Türk aylığı kurulmuştur. Ancak kısa sürenin tek başına Kanada yardımına hak kazandırdığı özel durumda Kanada yine kendi mevzuatını uygular.

Almanya veya başka bir üçüncü ülke süresi de eklenebilir mi?

Anlaşma m.9, Türkiye ve Kanada süreleri toplamlaştırıldığı hâlde hak oluşmuyorsa, her iki tarafın da süre birleştirmeyi öngören sosyal güvenlik anlaşması bulunduğu üçüncü ülke sürelerinin hesaba katılmasına izin verir. Bu şart birlikte gerçekleşmelidir; yalnız Türkiye’nin üçüncü ülkeyle sözleşmesi bulunması yeterli değildir.

Üçlü toplamlaştırmada çakışmalar ayıklanır ve her kurum yalnız kendi ulusal süresine düşen yardımı hesaplar. Dosyada Almanya, Hollanda veya başka ülke hizmeti bulunuyorsa önce o ülkenin hem Türkiye hem Kanada ile yürürlükteki anlaşma durumu ve ilgili yardım türünün toplamlaştırma kapsamı teyit edilmelidir.

Türkiye’den ve Kanada’dan başvuru nereye yapılır?

Anlaşma m.18 gereğince süresinde bir tarafın yetkili kurumuna verilen talep, bildirim veya itiraz diğer taraf kurumuna süresinde verilmiş sayılır. Başvuru sahibinin diğer ülkedeki sigorta sürelerini açıkça bildirmesi önemlidir; karşı ülke yardımının daha sonra talep edilmesini istiyorsa bunu ayrıca belirtmelidir.

Türkiye’de yaşayan ve Kanada yardımı isteyen kişi, Kanada’nın resmî sayfasındaki ISP5054-TUR formunu yaşlılık, CPP emeklilik ve ölüm yardımları için; ISP5055-TUR formunu CPP çocuk yardımı için; ISP5053-TUR formunu CPP malullük yardımı için kullanır. Formlar ekleriyle bir SGK müdürlüğüne verilebilir veya Service Canada International Operations, PO Box 2710 Station Main, Edmonton, Alberta T5J 2G4 adresine gönderilebilir.

Kanada’da yaşayan ve Türk yaşlılık veya malullük aylığı isteyen kişi TUR/CAN1 (OA/I), Türk ölüm aylığı isteyen hak sahibi ise TUR/CAN 1 S formunu kullanır. Başvuru Service Canada merkezine teslim edilebilir ya da aynı International Operations adresine postalanabilir.

Türkiye içinde Türk aylığı işlemi, kural olarak son çalışmanın geçtiği veya mevcut aylık dosyasının bulunduğu SGİM/SGM yurt dışı işlemleri servisince yürütülür. Türkiye’de hiç çalışması bulunmayan kişinin Kanada aylığı talebini başvurduğu SGİM/SGM alır. Son hizmet 4/1-c ise Türk aylığı işlemleri Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı üzerinden yürütülür.

Başvuru dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?

• Geçerli kimlik veya pasaport ve iki ülkedeki kimlik numaraları,
• Türk vatandaşlık ve nüfus kayıt bilgileri,
• Social Insurance Number ve varsa CPP Statement of Contributions,
• Kanada işverenleri, çalışma tarihleri, T4 bordroları ve vergi kayıtları,
• Kanada’da 18 yaş sonrası ikameti gösteren giriş-çıkış, kira, vergi veya resmî kayıtlar,
• SGK 4/1-a, 4/1-b, 4/1-c ve geçici 20. madde sandık hizmet dökümleri,
• Uygun ISP veya TUR/CAN başvuru formu,
• Malullükte güncel tıbbi raporlar ve tedavi evrakı,
• Ölüm aylığında ölüm, evlilik, doğum ve gerekiyorsa öğrenim kayıtları,
• Banka hesap bilgileri, güncel adres ve iletişim bilgileri,
• Varsa daha önce verilmiş aylık, ret veya itiraz kararları.

Ad, soyad, doğum tarihi veya medeni hâl iki ülke kayıtlarında farklıysa bağlantıyı kuran nüfus ve isim değişikliği belgeleri eklenmelidir. Belgelerin sunulması hizmeti kesinleştirmez; kabul edilen süreyi yetkili kurum kayıtları belirler.

Kanada’ya geçici gönderilen çalışanın primi nereye ödenir?

Anlaşma m.6/1’in temel kuralı, çalışanın işin yapıldığı ülke mevzuatına tabi olmasıdır. Bağımsız çalışan, normal ikamet ettiği tarafın mevzuatına tabi kalır. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre bir işveren tarafından aynı veya bağlantılı işveren için diğer ülkeye gönderilen çalışan, görevin 24 ayı aşmasının beklenmemesi şartıyla gönderen ülke mevzuatında kalabilir.

24 aylık sürenin uzatılması iki ülke yetkili makamlarının önceden onayına bağlıdır ve toplam geçici görev süresi 60 ayı aşamaz. Türkiye’den gönderilen 4/1-a çalışanı için SGK, ilk dönem bakımından “24 Aylık Muvafakat Yazısı” düzenler; uzatma ilk süre dolmadan istenmelidir. Belge alınmadığında aynı dönem için iki ülkede prim tahakkuku veya ileride hizmet çakışması doğabilir.

Malullük ve ölüm aylığında hangi Kanada süreleri kullanılır?

Türkiye yönünden malullük ve ölüm aylığı hakkı belirlenirken Kanada’da CPP kapsamında geçen bir takvim yılı 360 Türk günü sayılır. OAS’a dayalı salt ikamet günleri, yaşlılık aylığından farklı olarak malullük veya ölüm toplamlaştırmasına eklenmez. Her ülke malullük oranını ve hak sahipliği koşullarını kendi mevzuatına göre inceler; Kanada tıbbi kararı SGK’yı otomatik bağlamaz.

İdari Düzenleme m.5 uyarınca taraf kurumlardan biri, diğer ülkede ikamet eden kişinin malullük için gerekli tıbbi kontrolünün ikamet ülkesi kurumu tarafından yapılmasını isteyebilir. Ölüm aylığında eş, çocuk ve diğer hak sahiplerinin statüsü; yaş, eğitim, evlilik ve malullük şartları bakımından ödeme yapan ülkenin mevzuatına göre belirlenir.

Kanada–Türkiye anlaşması sağlık hizmetini kapsar mı?

Hayır. SGK’nın Kanada ülke sayfası, sözleşmede sağlık uygulamasının bulunmadığını açıkça belirtir. Geçici görev belgesi hangi ülkenin prim mevzuatının uygulanacağını gösterir; tek başına Kanada’da sağlık sigortası veya Türkiye’de GSS provizyonu sağlamaz.

Kanada eyaletlerinin sağlık planları ile Türkiye’deki genel sağlık sigortası ayrı iç hukuk kurallarına tabidir. Emekli aylığının Türkiye’ye veya Kanada’ya ödenmesi de otomatik sağlık hakkı yaratmaz. Taşınmadan önce ikamet edilen eyaletin bekleme ve uygunluk koşulları ile SGK’nın GSS kuralları ayrı kontrol edilmelidir.

3201 sayılı Kanuna göre yurt dışı borçlanmasıyla fark nedir?

Sosyal güvenlik anlaşması yabancı süreyi hak kontrolünde ücretsiz toplamlaştırır; yabancı süre Türk prim gününe dönüşmez. 3201 sayılı Kanun ise şartları bulunan Türk vatandaşının veya doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alan kişinin yurt dışındaki sigortalılık, belirli işsizlik ve ev kadınlığı sürelerini seçtiği gün sayısı üzerinden bedel ödeyerek Türk hizmeti hâline getirmesidir.

3201 sayılı Kanun m.4 uyarınca günlük borç, başvuru tarihindeki seçilen prime esas kazancın yüzde 45’idir ve tebliğ edilen borcun üç ay içinde ödenmesi gerekir. m.5 gereğince 1 Ağustos 2019’dan sonraki başvurularda borçlandırılan süreler kural olarak 5510 m.4/1-b sayılır. Bu statü ileride aylık bağlanacak sigortalılık kolunu ve gerekli prim gününü değiştirebilir.

3201 m.6 kapsamında borçlanma aylığı için yurt dışındaki çalışmanın sona ermesi, ikamete dayalı sosyal sigorta veya sosyal yardım ödeneğinin alınmaması, borcun tamamen ödenmesi ve yazılı talep gerekir. Buna karşılık anlaşma kapsamında kısmi aylıkta borç ödenmez. Hangi seçeneğin avantajlı olduğu; mevcut Türk günü, Kanada dönemi, ilk giriş tarihi, yaş, statü ve borçlanma maliyeti birlikte hesaplanarak belirlenmelidir.

Aylık kararında hangi noktalar kontrol edilmeli ve nasıl itiraz edilmeli?

Karar geldiğinde kabul edilen Türk ve Kanada süreleri, çakışan dönemlerin ayıklanması, Kanada ilk başlangıcının m.8/5 uyarınca kullanılıp kullanılmadığı, 360 gün ve 90 gün dönüşüm kuralları, bir yıldan az hizmet ve kısmi aylık oranı ayrı ayrı kontrol edilmelidir. CPP, OAS ve QPP kayıtlarının birbirine karıştırılması yaygın hata kaynağıdır.

Anlaşma m.18’e göre kanunî süresi içinde diğer taraf kurumuna verilen itiraz da yetkili kuruma verilmiş sayılır ve gecikmeksizin iletilir. Buna rağmen süre kaybını önlemek için karardaki itiraz mercii ve süresi esas alınmalı, dilekçede karar tarihi ve numarası, yanlış kabul edilen hizmet dönemi, dayanılan anlaşma maddesi ve istenen düzeltme açıkça yazılmalıdır. Kurum içi yolun ardından uyuşmazlığın türüne göre Türkiye’de iş mahkemesi veya idari yargı görev ayrımı ayrıca incelenir.

Kanada–Türkiye emeklilik anlaşması hakkında sık sorulan sorular