Komisyoncudan Alıcı veya Satıcı Sıfatıyla İfa Talep Dilekçesi | TBK 544 Word

Kısa ve net cevap: TBK 544, komisyoncunun doğrudan alıcı veya satıcı olabildiği durumda, karşı tarafı göstermeden görevin yerine getirildiğini bildirmesine işlemi kendisiyle yapmış sayılma sonucu bağlar. Vekâlet veren, bu koşulları belgelerle ortaya koyarak komisyoncudan somut satış ilişkisindeki teslim veya bedel borcunun ifasını isteyebilir. Aşağıdaki dilekçe, tamamlanan işlem bildirimi sonrasında komisyoncunun alıcı ya da satıcı sıfatıyla ifasına yöneliktir.

Komisyoncudan alıcı veya satıcı sıfatıyla ifa talep dilekçesini Word olarak indirin. Düzenlenebilir dosyada başvuru metni ve emir, bildirim, ifa kayıtlarını ayıran hazırlık notları bulunur. Alım veya satım yönüne uymayan seçenek çıkarılmalı; her boşluk gerçek belgeyle doldurulmalıdır.

TBK 544 başvurusu hangi hukuki talebi içerir?

Bu başvurunun merkezinde komisyoncunun işlemdeki hukuki sıfatı vardır. Komisyoncu işi yaptığını bildirmiş, ancak sözleşmenin karşı tarafını göstermemiştir. Kanunun aradığı doğrudan alıcı veya satıcı olabilme koşulu da gerçekleşmiştir. Başvuran, bu kayıtlar üzerinden komisyoncunun kendisiyle işlem yapmış sayılması sonucunu açıklayarak satış borcunun yerine getirilmesini ister. İstenen ifa, yalnız genel bilgi veya hesap sunulması değildir; belirli malın teslimi ya da belirli bedelin ödenmesidir.

Alım komisyonunda vekâlet verenin hesabına alınması istenen mal yönünden komisyoncu satıcı konumunda değerlendirilir. Satım komisyonunda ise satılması için verilen mal bakımından komisyoncu alıcı konumundadır. Bu yön belirlenmeden iki farklı borç aynı sonuç bölümüne yazılmaz. Alım emrinde teslim istenirken satım emrinde bedel istenmesi, işlem yönünün doğal karşılığıdır. Önceden yapılmış teslim ve ödemeler ayrıca düşülür; tamamlanmış ifa yeniden talep edilmez.

Kanunun aradığı koşullar ayrı ayrı gösterilmelidir

TBK 544 her eksik rapora aynı sonucu bağlamaz. Komisyoncunun kendisinin doğrudan alıcı veya satıcı olabildiği durum aranır. TBK 543, borsada kayıtlı veya piyasa fiyatı bulunan kambiyo senetleri, diğer kıymetli evrak veya ticari mallar hakkında verilen alım ya da satım yetkisini düzenler. Vekâlet verenin aksi talimat vermemiş olması da bu hükmün açık koşuludur. İşlem konusu, yetki, fiyat niteliği ve talimat dosyada birbirinden ayrı açıklanır.

İkinci koşul, vekâletin yerine getirildiğinin vekâlet verene bildirilmesidir. Yalnız gelecekte iş yapılacağını söyleyen teklif veya hazırlık mesajı tamamlanan işlem bildirimi yerine geçirilmez. Üçüncü koşul, bu bildirimde sözleşmenin diğer tarafının gösterilmemesidir. Bildirim metni ile ekleri birlikte okunur. Karşı taraf ekli sipariş teyidinde açıkça tanımlanmışsa yalnız mesajın ilk satırında isim bulunmadığı gerekçesiyle karşı tarafın gösterilmediği ileri sürülmez.

Koşulların belgelenmesi için TBK 544 işlemi kendisiyle yapmış sayılma rehberi ile gerçek emir karşılaştırılabilir. Dilekçede “bütün komisyon işlemlerinde karşı taraf yazılmadığından borçlu sizsiniz” şeklinde kapsamı belirsiz bir hüküm kurulmaz. Hangi işlem için hangi bildirimin gönderildiği, bildirimin hangi bölümünün karşı tarafı açıklamadığı ve doğrudan işlem koşulunun hangi belgelerle karşılandığı açıkça belirtilir.

Kendi adına işlem yapmak ile kendisiyle işlem yapmak farklıdır

TBK 532 uyarınca alım veya satım komisyoncusu ücret karşılığında kendi adına, vekâlet veren hesabına kıymetli evrak ve taşınırların alım veya satımını üstlenir. Üçüncü kişiyle kendi adına sözleşme kurması komisyon ilişkisinin temel unsurudur. TBK 544’teki kendisiyle işlem sonucu ise komisyoncunun doğrudan alıcı veya satıcı olabildiği koşullarda karşı tarafı göstermeden yaptığı ifa bildirimine ilişkindir. Dilekçede bu iki yapı karıştırılmaz.

İlişkinin unsurları için alım satım komisyonculuğu rehberine bakılabilir. Simsarın yalnız tarafları buluşturması veya ticari temsilcinin işletme sahibi adına işlem yapması farklı hukuki yapılardır. Üzerinde “komisyon” yazan her faturaya TBK 544 uygulanmaz. İşlemin kendi adına ve kimin hesabına yürütüldüğü, verilen görevin gerçek kapsamı ve ilgili satış belgeleri üzerinden belirlenir.

Önceki aksi talimat ve geri alma kaydı nasıl incelenir?

TBK 543’teki aksi talimat bulunmaması koşulu korunur. Vekâlet veren aynı emir için komisyoncunun kendisiyle işlem yapmasını açıkça yasaklamışsa bu belge başvurudan çıkarılmaz. Yasağın hangi emre, miktara ve işlem yönüne ilişkin olduğu gösterilir. Başka bir emirde verilen izin, bu emrin izni olarak kullanılamaz. İşlemden sonra hazırlanmış yeni talimat da daha önce mevcutmuş gibi gösterilmez. Tarihler ve sürümler dosyada ayrı tutulur.

Kendisiyle işlem yapmasını yasaklama talimatı, devam eden işte işlem sınırı belirler. Buradaki ifa talebi ise daha önce gönderilmiş tamamlanma bildirimine dayanır. TBK 545 vekâletin geri alındığı haberinin komisyoncuya ulaşmasına ve bu haberden önce işlem bildiriminin gönderilmiş olması istisnasına ayrıca sonuç bağlar. Geri alma ve bildirim zamanları bulunan dosyada bu kronoloji açıklanmadan TBK 544 sonucu kesinleştirilmez.

Tamamlanma bildiriminin içeriği nasıl korunur?

Bildirim e-posta, sözleşmedeki sistem kaydı veya başka gerçek iletişim aracından gelmişse içerik, gönderim tarihi, alıcı ve ekler birlikte saklanır. Bir ekran görüntüsünde görülen kısa cümle bütün iletinin yerine kullanılmaz. Mesaj zincirinde karşı taraf daha önce açıklanmışsa ilgili bölüm dosyaya eklenir. Başvuru, hangi gerçek bildirimin hukuki değerlendirmeye esas alındığını gösterir; koparılmış cümle üzerinden karşı tarafın tamamen gizlendiği iddiası kurulmaz.

TBK 533, komisyoncunun yaptığı iş hakkında bilgi vermesini ve talimatın yerine getirildiğini hemen bildirmesini düzenler. Bu bilgi yükümlülüğü ile TBK 544’ün sıfat sonucu birbirinden ayrılır. Dosyada eksik bilgi bulunması her zaman tamamlanmış ifa bildirimi bulunduğunu göstermez. “Sipariş araştırılıyor” açıklaması ile “alım tamamlandı” açıklaması farklıdır. Dilekçeye gerçek ifadeyi ve ilgili belgeyi yazmak, talebin dayanağını sonradan denetlenebilir hâle getirir.

İşlem anındaki değer ve ifa hesabı

TBK 543, kapsamındaki kendisiyle işlemlerde işlemin yapıldığı andaki değerlerin esas alınmasını düzenler. Başvuru tarihindeki yeni fiyat, gerçekleşmiş işlemin fiyatı diye yazılmaz. İşlem konusu malın ilgili piyasa veya borsa kaydı, zaman bilgisi ve miktarı aynı satırda gösterilir. Teklif fiyatı ile gerçekleşen değer farklıysa iki kayıt adlarıyla ayrılır. Komisyoncunun tek taraflı hazırladığı bedel listesi, gerçek işlem anının belgesi olarak açıklamasız kabul edilmez.

İstenen bedel veya teslim miktarı önceki ifalarla karşılaştırılır. Satım emrinde komisyoncunun yaptığı ödeme, ilgili malın bedeline bağlanmış gerçek tutarıyla dikkate alınır. Alım emrinde teslim edilen miktar, aynı ürün kodu ve birimi üzerinden düşülür. Başka işlemden gelen ödeme bu borcu kapatmış gibi gösterilmez. Hesapta bedel, ücret, gider, avans ve iade ayrı kalemlerde tutulur; kayıt olmadan mahsup yapılmış sayılmaz.

Başvuranın karşı edimi ve sözleşmedeki ifa sırası

TBK 207 satış sözleşmesinde satıcının zilyetlik ve mülkiyeti devretme, alıcının bedel ödeme borcunu düzenler. Aksi sözleşme veya âdet bulunmadıkça borçlar aynı anda ifa edilir. TBK 97 de karşılıklı borç yükleyen sözleşmede ifa isteyenin, daha sonra ifa hakkı yoksa kendi borcunu yerine getirmiş veya ifasını önermiş olmasını arar. Bu nedenle dilekçe yalnız muhatabın borcunu anlatıp başvuranın karşı edimini gizlemez.

Başvuranın bedel ödeme, malı hazır etme veya teslim önerisi gerçek durumuyla yazılır. Kendi borcu henüz ifa edilmemişse yapılmış gibi anlatılmaz. Sözleşmede farklı sıra belirlenmişse ilgili hüküm eklenir. Depoda hazır tutulan malın yeri, miktarı ve teslim şartı belgelenir; yalnız “hazırız” sözcüğü bütün karşı edimin yerine getirildiği sonucu olarak sunulmaz. Karşılıklı ifa önerisinin kapsamı ve muhataptan istenen işlem birlikte belirlenir.

Gönderimden önce hazırlanacak belge dosyası

İlk grup, komisyon anlaşması ile son geçerli emirdir. Malın tanımı, miktarı, işlem yönü ve fiyat niteliği bu belgelerle ortaya konulur. İkinci grup, izin, aksi talimat ve varsa vekâleti geri alma kayıtlarıdır. Üçüncü grup, tamamlanan işlem bildirimi ve bütün ekleridir. Dördüncü grup, gerçek teslim ve ödeme hareketleridir. Beşinci grup, başvuranın karşı edimini veya ifa önerisini gösteren kayıtlardır. Ek listesi bu ayrımı korur.

Belge çizelgesinde emir referansı, bildirim tarihi, işlem zamanı, açıklanan karşı taraf, teslim ve ödeme sütunları bulunur. Emir numarası yoksa gerçek tarih ve mal tanımıyla ayrım yapılır; uydurma numara eklenmez. Ürün birimi bir belgede ton diğerinde koli ise dönüşümün dayanağı açıklanır. Aynı tutarın iki defa hesaba alınmadığı kontrol edilir. Dosyanın ilgili kişisine ait olmayan kimlik ve hesap bilgileri yayımlanacak metne taşınmaz.

Emir, işlem ve bildirim tarihleri neden ayrı yazılır?

Emrin verildiği tarih, komisyoncunun kendisiyle işlem yaptığı tarih ve tamamlanma bildiriminin gönderildiği tarih aynı olay değildir. TBK 543’te işlem anındaki değer ile aynı gün bildirim düzeni bulunur. TBK 544 tamamlanmanın karşı taraf gösterilmeden bildirilmesine ilişkindir. TBK 545 ise geri alma haberinin ulaşması ve önce gönderilmiş işlem bildirimi arasındaki sıralamayı esas alır. Bir belgenin üstündeki tarih bu üç olayın hepsini ispatlayan ortak tarih gibi kullanılmaz.

Kronolojide her olayın kaynağı belirtilir. Emir değişikliği e-posta zincirindeki gerçek sürümle, işlem zamanı ilgili işlem teyidiyle, bildirim zamanı ise iletim kaydıyla eşleştirilir. Sistemde bir belgenin sonradan indirildiği tarih, işlemin gerçekleştiği tarih yerine yazılmaz. Dosyanın hangi bölümünde zaman bilgisi eksikse eksik alan adıyla gösterilir. Eksik kaydı tahmini saatle tamamlamak yerine muhataptan belirli belgenin açıklanması istenir; diğer koşulların gerçekleştiği de belgesiz ilan edilmez.

Birden fazla emir ve kısmi ifa hesabı

Aynı komisyon anlaşması içinde farklı mallara ilişkin birden fazla emir bulunabilir. TBK 544 değerlendirmesi, ilgili emrin kendi bildirimi ve koşullarıyla yapılır. Bir emirde karşı tarafın açıklanmaması, diğer bütün emirlerde komisyoncunun kendisiyle işlem yaptığı sonucu olarak yazılmaz. Başvuru birden fazla işlemi içeriyorsa her emir için mal, miktar, işlem zamanı, bildirim ve kalan ifa satırı hazırlanır. Toplam hesap, ayrı satırların kontrol edilebilir toplamı olarak sunulur.

Kısmi teslim sonrasında kalan miktarın hesabında aynı mal ve ölçü birimi korunur. Teslim belgesi başka partiye aitse bu kaydın hangi bölümünün ilgili emri karşıladığı açıklanır. Bedel talebinde yapılmış ödemenin hangi para birimi ve emir için gerçekleştiği gösterilir. Avansın kesin bedel ödemesine nasıl bağlandığı belgeyle belirtilir. Talep dilekçesi hazırlanmışken yeni ifa gerçekleşirse gönderilecek sürüm güncellenir; kapanan bölüm eski toplam içinde bırakılarak fazla talepte bulunulmaz.

Uyuşmazlık yalnız işlem sıfatına ilişkinse farklı sebeple ileri sürülen ayıp, gecikme veya zarar kalemleri aynı toplamda gizlenmez. Bu başvuru TBK 544 koşullarına bağlı belirli ifayı somutlaştırır. Ayrı zarar istemi bulunan dosyada zarar olgusu, dayanak ve hesap ayrıca incelenir. Başvuruya açıklanmamış cezai şart, varsayılan faiz oranı veya mal bedelinden bağımsız tahmini gelir kaybı eklenmez. Böylece muhatap hangi satış borcunun hangi mevcut bölümünün istendiğini doğrudan görebilir.

Komisyoncudan alıcı veya satıcı sıfatıyla ifa talep dilekçesi

Gönderim, imza ve sonraki cevap

Word dosyası bir başvuru şablonudur; indirilmesi, imzalanması veya hazırlanması muhataba gönderildiği anlamına gelmez. Gerçek gönderim günü yazılır ve imzalayanın şirket adına yetkisi kontrol edilir. Güvenli elektronik imza kullanılacaksa belgenin gerçekten bu yöntemle imzalanması gerekir; yalnız Word içine “e-imzalıdır” yazmak güvenli elektronik imza oluşturmaz. Sözleşmedeki bildirim adresi, gönderim yöntemi ve eklerin okunabilirliği gönderimden önce kontrol edilir.

TBK 544 bu başvuruya özel genel bir yedi günlük cevap süresi koymaz. TBK 117 muaccel borcun ihtarla temerrüdünü ve maddede belirtilen ihtarsız temerrüt hâllerini ayrıca düzenler. Bu nedenle başvuru hazırlanırken muacceliyet, gerçek vade ve ihtarın içeriği kontrol edilir. Her gönderim otomatik temerrüt, tazminat veya dava kazanma sonucu olarak anlatılmaz. Bu metin mahkemeye verilmiş dava dilekçesi veya icra ödeme emrine itiraz yerine kullanılmaz.

Muhatap karşı tarafın önceden açıklandığını, doğrudan işlem koşulunun bulunmadığını veya borcun ifa edildiğini bildirirse cevap belirli belgeyle eşleştirilir. Önceki kaydı gizleyerek yeni dilekçe hazırlanmaz. Hatalı tutar fark edilirse düzeltilen hesap, önceki sürüm ve farkın kaynağıyla gönderilir. Teslim veya ödeme gerçekleştiğinde tarihi ve ilgili emri kayda alınır. Dosya, gerçek ifayla kapanan bölüm ile açıklanmamış kalemleri birbirinden ayırır.

Sık sorulan sorular

Karşı tarafın yazılmaması tek başına TBK 544 için yeterli mi?

Hayır. Komisyoncunun doğrudan alıcı veya satıcı olabildiği durum ve vekâletin yerine getirildiğine ilişkin bildirim de aranır. Bildirim ile ekleri birlikte okunur.

Bu dilekçe bilgi ve hesap istemekle aynı mı?

Bu başvuru belirli satış borcunun ifasını ister. Bilgi ve hesap kayıtları dayanağı gösterir; asıl istem belirli teslim veya bedel ödemesidir.

Alım emrinde komisyoncudan hangi ifa istenir?

TBK 544 koşullarında satıcı sıfatıyla ilgili malın teslimi istenir. Gerçek miktar, önceki teslim, karşı edim ve sözleşmedeki ifa sırası ayrıca açıklanır.

Satım emrinde hangi borç talep edilir?

Komisyoncunun alıcı sıfatıyla ilgili bedel borcu talep edilir. Gerçek işlem anındaki değer ve önceki ödemeler dikkate alınarak kalan tutar belirlenir.

Komisyoncunun kendi adına sözleşme kurması yeterli mi?

Hayır. TBK 532’de zaten kendi adına ve vekâlet veren hesabına hareket vardır. Kendisiyle işlem yapmış sayılma TBK 544’ün özel koşullarına bağlıdır.

Kendisiyle işlem açıkça yasaklanmışsa belge çıkarılır mı?

Hayır. TBK 543’te aksine talimat bulunmaması koşulu vardır. Yasak ve ilgili emir kapsamı değerlendirmede korunur; koşullar gerçekleşmiş gibi yazılmaz.

Komisyoncunun bütün ücretleri otomatik silinir mi?

Hayır. TBK 543 kapsamındaki kendisiyle işlemlerde alışılmış ücret ve gider hakkı düzenlenir. İfa talebi bütün ayrı hesap kalemlerini kendiliğinden kaldırmaz.

İfa isteyen taraf kendi borcunu açıklamalı mı?

Evet. TBK 97 ve 207 karşı edim ile ifa sırasını düzenler. Gerçek ödeme, teslim veya ifa önerisi ve farklı sıra varsa sözleşme hükmü gösterilir.

Kanunda bu başvuru için sabit cevap süresi var mı?

TBK 544 genel yedi günlük süre belirlemez. Sözleşmedeki vade ve TBK 117’deki temerrüt koşulları ayrı değerlendirilir; uydurma kanuni süre eklenmez.

Word dosyasına e-imzalı yazmak yeterli mi?

Hayır. Gerçek güvenli elektronik imza işlemi gerekir. Dosyadaki imza alanı, seçilen gerçek gönderim ve imza yöntemiyle tamamlanır.