Leasing Malı İçin İhtiyati Tedbir Alınabilir mi? Rayiç Değer Teminatı | 6361 m.31/3 (2026)
Kısa ve net cevap: Evet. 6361 sayılı Kanun m.31/3, finansal kiralama sözleşmesinin feshi veya sona ermesiyle bağlantılı uyuşmazlıklarda finansal kiralama konusu malın korunması için ihtiyati tedbir mekanizmasına imkân verir. Mahkeme, malın el değiştirmesi, kaçırılması, değer kaybetmesi veya kiralayanın mülkiyet hakkının tehlikeye girmesi hâlinde tedbir kararı verebilir. Kanundaki özel sistemde malın kiralayana teslimine yönelik tedbir bakımından malın rayiç değeri kadar teminat gösterilmesi gündeme gelir. Bu teminat, tedbir nedeniyle haksız zarar görebilecek kiracının korunmasını amaçlar.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
İhtiyati tedbir, esas davanın sonucunu peşinen belirleyen kesin hüküm değildir. Mahkeme malın geçici olarak muhafazasını, üçüncü kişiye devrinin engellenmesini, yediemine teslimini veya kanuni şartlar oluşmuşsa kiralayana geçici teslimini kararlaştırabilir. Tedbirin kapsamı somut tehlikeyle ölçülü olmalı; malın işletmede kritik rolü, kiracının savunması ve kiralayanın mülkiyet hakkı birlikte değerlendirilmelidir.
6361 m.31/3 neden özel ihtiyati tedbir imkânı getirir?
Finansal kiralama konusu malın mülkiyeti kiralayana ait olmakla birlikte mal fiilen kiracının zilyetliğindedir. Temerrüt ve fesih uyuşmazlığı aylarca sürebilir. Bu sırada araç satılabilir, makine sökülüp başka yere taşınabilir, ağır şekilde kullanılabilir veya bakım yapılmadığı için değer kaybedebilir. Esas dava sonunda kiralayan haklı çıksa bile malın ekonomik değerini kaybetmiş olması telafisi güç zarar yaratır.
İhtiyati tedbir bu riski dava sonuçlanmadan geçici olarak yönetir. Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki genel tedbir şartları ile 6361 m.31/3’teki özel düzenleme birlikte uygulanır. Tedbir talep eden, hakkının varlığını kesin olarak ispatlamak zorunda değildir; yaklaşık ispat düzeyinde sözleşme, temerrüt ve mal üzerindeki haklarını ortaya koymalıdır.
Mahkeme tedbiri otomatik vermez. Uyuşmazlığın niteliği, malın değer kaybı riski, kiracının iş faaliyetindeki rolü ve talep edilen önlemin ölçülülüğü incelenir.
Leasing malı için hangi durumlarda tedbir talep edilir?
Kiracının m.31’deki ihtara rağmen borcu ödememesi ve fesih bildirimi sonrası malı iade etmemesi tipik tedbir nedenidir. Malın üçüncü kişiye devredilmek üzere olduğu, başka şehre veya ülkeye çıkarılacağı, seri numarasının değiştirildiği veya sigortasız bırakıldığına ilişkin somut bilgi de tedbir ihtiyacını güçlendirir.
Kiracının mali durumunun ciddi biçimde bozulması, işyerini kapatması veya hakkında çok sayıda haciz işlemi bulunması malın korunması bakımından önemlidir. Ancak yalnız “borçlu zor durumda” şeklindeki soyut iddia yeterli değildir; ticaret sicili, haciz tutanakları, fesih ihtarı veya başka belge sunulmalıdır.
Malın doğal olarak hızlı değer kaybeden veya güvenli muhafaza gerektiren bir varlık olması da tedbirin türünü etkileyebilir. Ağır iş makinesi ile ofis bilgisayarı için aynı koruma yöntemi zorunlu değildir.
Rayiç değer kadar teminat neden istenir?
Malın geçici olarak kiralayana teslim edilmesi kiracının kullanımını fiilen durdurabilir. Esas dava sonunda fesih haksız bulunursa kiracı üretim kaybı, ikame makine maliyeti veya ticari zarar iddia edebilir. Kanundaki rayiç değer teminatı bu olası zarara karşı güvence işlevi görür.
Teminat, finansal kiralama şirketinin haklı olduğunun kabulü anlamına gelmez. Tedbir kararı geçicidir; esas davada sözleşmenin feshi, borç ve mal iadesi yeniden tam delille incelenir. Teminat da haksız tedbir nedeniyle doğacak tazminatın tahsiline hizmet eder.
Teminatın banka teminat mektubu, nakit veya mahkemenin kabul ettiği başka güvence biçiminde yatırılması mümkündür. Şekil ve kabul şartları Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile mahkeme kararına göre uygulanır.
Leasing malının rayiç değeri nasıl belirlenir?
Rayiç değer, malın tedbir tarihi itibarıyla serbest piyasadaki gerçek satış değeridir. Sözleşmedeki ilk satın alma bedeli yıllar önceki olabilir ve güncel değeri göstermez. Araçta yaş, kilometre, hasar ve donanım; makinede kullanım saati, bakım durumu, model ve teknolojik eskime; taşınmazda emsal satışlar ve konum dikkate alınır.
Mahkeme bilirkişi veya ekspertiz raporu isteyebilir. Taraflar da yetkili ekspertiz, ikinci el piyasa teklifleri, fatura ve değerleme raporu sunabilir. Dövizle alınmış malın yalnız tarihî kur üzerinden değerlenmesi güncel rayiç sonucu vermeyebilir.
Malın rayiç değerinde ciddi değişiklik olursa teminatın artırılması veya azaltılması talep edilebilir. Tedbirin uzun sürmesi hâlinde güncel değer özellikle önemli hâle gelir.
İhtiyati tedbirle mal doğrudan kiralayana teslim edilebilir mi?
6361 m.31/3’ün özel düzenlemesi, kanuni koşullar ve uygun teminat sağlandığında malın kiralayana teslimine yönelik tedbir imkânı verir. Ancak mahkeme her dosyada bu en ağır tedbiri seçmek zorunda değildir. Daha hafif önlemle mal korunabiliyorsa ölçülülük ilkesi gözetilir.
Mal kiralayana geçici teslim edilirse kiralayan onu esas dava sonuçlanmadan üçüncü kişiye satmamalı veya davayı anlamsızlaştıracak biçimde tasarruf etmemelidir. Mahkeme kararındaki kullanım ve muhafaza sınırlarına uyulmalıdır.
Kiracı malı gönüllü teslim ediyorsa ayrıntılı teslim tutanağı hazırlanmalı, malın teknik durumu ve aksesuarları kayıt altına alınmalıdır. Geçici teslim ile kesin m.32 iadesi birbirine karıştırılmamalıdır.
Mal yediemine bırakılabilir mi?
Evet. Mahkeme somut olayda malın taraflardan birine teslimi yerine bağımsız yedieminde muhafazasını uygun görebilir. Bu yöntem, hem kiralayanın malın kaçırılması endişesini hem kiracının “esas dava bitmeden karşı tarafa teslim edilmesin” itirazını dengeleyebilir.
Yediemin deposunun malın teknik niteliğine uygun olması gerekir. Hassas makine, soğuk zincir ekipmanı veya büyük iş makinesi açık alanda bırakılırsa ciddi değer kaybı doğabilir. Muhafaza masraflarının kim tarafından avans olarak karşılanacağı tedbir kararında gösterilebilir.
Araçlarda trafik kaydına devir yasağı ve fiilî muhafaza birlikte veya ayrı uygulanabilir.
Kiracı ihtiyati tedbir kararına itiraz edebilir mi?
Evet. Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki ihtiyati tedbire itiraz yolları uygulanır. Kiracı temerrüt bulunmadığını, ihtarın usulsüz olduğunu, borcun ödendiğini, fesih şartlarının oluşmadığını, rayiç değerin yanlış hesaplandığını veya tedbirin ölçüsüz olduğunu ileri sürebilir.
Tedbir kiracı dinlenmeden verilmişse kararın tebliğinden sonra kanuni sürede itiraz edilmelidir. İtiraz dilekçesine ödeme dekontları, yapılandırma sözleşmesi, ihtar tebliğindeki sorunlar ve malın gerçek değeri hakkında rapor eklenebilir.
İtiraz tedbirin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; mahkemenin kararına ve HMK hükümlerine göre süreç yürür.
Haksız ihtiyati tedbir nedeniyle zarar doğarsa kim sorumlu olur?
Esas dava sonunda tedbir talep edenin haksız olduğu anlaşılırsa, tedbir nedeniyle zarar gören taraf koşulları oluştuğunda tazminat talebinde bulunabilir. Bu nedenle kanun ve HMK teminat sistemini kullanır.
Kiracı üretim hattının durması, ikame araç kiralama, sözleşme kaybı veya başka doğrudan zararı ileri sürebilir; ancak zarar ile tedbir arasında illiyet bağı ve miktar ispatlanmalıdır. Soyut kâr kaybı iddiası yeterli değildir.
Teminatın bulunması tazminatın otomatik ödeneceği anlamına gelmez. Haksız tedbir ve zarar ayrı hukuki değerlendirmeye tabidir.
Tedbir talebi hangi esas dava ile birlikte yapılır?
Finansal kiralama şirketi sözleşmenin feshi, malın iadesi, alacak veya tazminat talepli dava açabilir. Tedbir bu davadan önce veya dava ile birlikte istenebilir. Dava öncesi tedbir alınmışsa HMK’da öngörülen sürede esas davanın açılması gerekir.
Görevli ve yetkili mahkeme sözleşmenin ticari niteliği, tarafların sıfatı ve varsa sözleşmedeki geçerli yetki kaydına göre belirlenir. Finansal kiralama uyuşmazlıkları çoğunlukla ticari dava niteliği taşır; dava şartı arabuluculuk kapsamı talep türüne göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Mal iadesi ayni nitelikli sonuç doğurabileceği için yalnız para alacağına ilişkin arabuluculuk kurallarıyla otomatik eşitlenmemelidir.
İhtiyati tedbir talebine hangi belgeler eklenmelidir?
Finansal kiralama sözleşmesi, ödeme planı, mal faturası ve teslim tutanağı, mülkiyet/sicil belgesi, temerrüt ihtarı, tebliğ belgesi, fesih bildirimi, kira hesabı ve malın güncel değerini gösteren ekspertiz temel belgelerdir.
Malın kaçırılma veya zarar görme riskini gösteren somut belge varsa ayrıca sunulmalıdır: üçüncü kişiye satış ilanı, haciz tutanağı, işyeri kapanış kaydı, sigorta iptal belgesi veya fotoğraflar gibi.
Talep yalnız “mal bizimdir” gerekçesine dayanmamalı; gecikmesinde sakınca bulunan durum açıkça anlatılmalıdır.
Mersin’de leasing malı için tedbir uygulaması
Mersin’de liman ekipmanı, çekici, tır, forklift, iş makinesi ve üretim ekipmanı leasing uyuşmazlıklarında malın başka liman veya şehre sevki hızlı olabildiği için tedbir ihtiyacı somut olarak ortaya çıkabilir. Seri numarası, plaka ve bulunduğu yer başvuruda doğru gösterilmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde finansal kiralama feshi, ihtiyati tedbir, rayiç değer teminatı ve mal iadesine ilişkin dosyaları incelemektedir.
Sık Sorulan Sorular
1. Leasing şirketi dava bitmeden malı geri alabilir mi?
Mahkeme m.31/3 ve HMK şartlarıyla ihtiyati tedbir kararı verebilir; kendiliğinden zorla alma mümkün değildir.
2. Teminat zorunlu mu?
Kanundaki özel teslim tedbirinde malın rayiç değeri kadar teminat mekanizması önemlidir; mahkeme kararının içeriği uygulanır.
3. Rayiç değer sözleşmedeki satın alma bedeli midir?
Hayır. Tedbir tarihindeki gerçek piyasa değeri esas alınmalıdır.
4. Araç için de tedbir alınabilir mi?
Evet. Fiilî muhafaza yanında trafik kaydına devir yasağı gibi tedbirler değerlendirilebilir.
5. Makine yediemine verilebilir mi?
Mahkeme somut olayda bağımsız yediemin muhafazasını uygun görebilir.
6. Kiracı tedbire itiraz edebilir mi?
Evet. HMK’daki kanuni itiraz yolu ve süreleri uygulanır.
7. Tedbir kararı kesin olarak fesih demek mi?
Hayır. Tedbir geçicidir; esas davanın sonucu ayrıca belirlenir.
8. Haksız tedbirde tazminat istenebilir mi?
Koşulları varsa tedbir nedeniyle doğan ve ispatlanan zarar için tazminat talebi mümkündür.
9. Tedbirden sonra esas dava açılmalı mı?
Dava öncesi tedbir alınmışsa HMK’da öngörülen sürede esas dava açılmalıdır.
10. Hangi belgeler en önemlidir?
Sözleşme, mülkiyet belgesi, ihtar/tebliğ, fesih, ödeme kayıtları ve güncel rayiç değer raporu temel belgelerdir.
Resmî kaynaklar
- BDDK – 6361 sayılı Kanun
- Mevzuat Bilgi Sistemi – Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- BDDK – finansal kiralama mevzuatı
İlgili rehberler
- Leasing taksiti ödenmezse 30 ve 60 günlük süre
- Tekrarlanan leasing gecikmeleri
- Leasing malının mülkiyeti
- Leasing malının sigortası
Leasing ihtiyati tedbir ve mal iadesi incelemesi: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
