Mahkeme Dosyası Açık Ne Demek? UYAP 2026 Rehberi

Açık kaydı yerine hangi hukuki belge esas alınır?

HMK m.154/3-ğ, ara kararların ve hükmün sonucunun duruşma tutanağına geçirilmesini zorunlu tutar. HMK m.156 ise ön inceleme, tahkikat ve yargılama işlemlerinin ancak tutanakla ispatını düzenler. Bu iki hüküm nedeniyle dosyanın durum başlığı değil, mahkemenin hangi işlemi hangi kapsamda yaptığını gösteren tutanak esas alınır. Son kayıt bir bilirkişi işlemi ise görevlendirme ve rapor evrakı; bir duruşma işlemi ise ilgili celse tutanağı açılır. Kayıt başlığı, evrakın içeriğini okumaya yönlendiren bilgidir; hükmün yerine geçirilmez.

Örneğin dosyada yeni bir duruşma tarihi bulunması, öncesinde yerine getirilmesi gereken kesin sürenin bulunmadığını göstermez. Aynı tutanakta hem üç ay sonraya duruşma verilmiş hem belge sunulması için iki haftalık süre tanınmışsa bu iki tarih ayrı takip edilir. Taraf, “duruşma daha sonra” diyerek ara karardaki yükümlülüğü sonraki duruşmaya ertelemez. Bu varsayımsal örnek, mahkeme takvimi ile tarafın işlem süresinin neden aynı şey olmadığını açıklar; gerçek dosyada süre başlangıcı ve ihtar metni tutanaktan incelenir.

Kesin süreyi kaçırmanın sonucu: HMK 94

HMK m.94/1 gereğince kanunun belirlediği süreler kesindir. Hâkim tarafından verilen sürenin kesin sayılması bakımından ikinci fıkra önemlidir: yapılacak işlem duraksamaya yer vermeyecek biçimde açıklanmalı, süreye uyulmamasının hukuki sonucu tutanağa geçirilerek ihtar edilmelidir. Üçüncü fıkra, kesin süre içinde yapılmayan işlem bakımından o işlemi yapma hakkının ortadan kalkmasını düzenler. Bunun sonucu, her uyuşmazlıkta bütün davanın otomatik kaybedilmesi değildir; önce kaçırılan işlemin ne olduğu belirlenir.

Tutanakta yalnız “eksikler tamamlansın” ifadesiyle karşılaşıldığında, hangi belgenin, hangi tutarın veya hangi açıklamanın istendiği araştırılır. Açık ve uygulanabilir ihtarın varlığı ile sürenin nasıl bildirildiği birlikte değerlendirilir. Kesin olduğu belirtilmeyen bir hâkim süresini geçiren tarafın yeniden süre istemesi ve ikinci sürenin kesinliği de m.94/2’de düzenlenmiştir. Buna karşılık kanunun belirlediği süre için hâkimden serbestçe uzatma alınacağı düşünülmez; HMK m.90’daki kural ve ilgili özel uzatma hükmü uygulanır.

Dava dilekçesi tebliğ edilmişse iki haftalık cevap

Yazılı yargılama usulünde HMK m.127, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftalık cevap süresi öngörür. Cevabın bu sürede hazırlanması çok zor veya imkânsızsa, davalı ilk süre içinde mahkemeden ek süre ister; verilecek ek süre bir defaya mahsustur ve bir ayı aşamaz. Ek süre, normal cevap süresinin bitiminden itibaren işler. Talebin sunulması ile ek sürenin mahkemece verilmesi farklı işlemlerdir; verilen karar dosyadan kontrol edilir.

Basit yargılama usulünde ise HMK m.317/2 uygulanır. Normal cevap süresi yine iki haftadır; ancak kanundaki koşullarla verilecek ek süre en fazla iki haftadır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmez. Açık dosyanın hangi usule tabi olduğunu belirlemeden yazılı yargılamadaki bir aylık ek süreyi her davaya uygulamak doğru değildir. Özellikle iş, tüketici ve sulh hukuk dosyalarında ilgili görev ve usul düzenlemesi okunmalı; yalnız mahkeme adından otomatik süre uzatımı sonucu çıkarılmamalıdır.

Gider avansı ile delil avansını birbirinden ayırmak

HMK m.120/2, yargılama sırasında gider avansının yeterli olmadığının anlaşılması hâlinde eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilmesini düzenler. Gider avansı dava şartı yönünden HMK m.114/1-g ve m.115 ile birlikte değerlendirilir. Buna karşılık bir bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi için gereken delil avansı farklıdır. Her avans eksikliğinin tek sonucu “dava usulden reddedilir” şeklinde açıklanamaz; mahkemenin hangi kalemi istediği belirlenmelidir.

HMK m.324’e göre taraf, ikamesini istediği delil için belirlenen avansı kesin sürede yatırır. Yükümlü taraf yatırmazsa diğer taraf yatırabilir; aksi hâlde talep edilen delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. Tarafların serbestçe tasarruf edemediği dava ve işler için özel hükümler saklıdır; resen yapılacak işlemler bakımından m.325 ayrıca uygulanır. Ödeme kontrolünde dosya numarası, avans türü, tutar ve makbuz tarihi karşılaştırılır. Başka dosyaya yatırılan paranın ilgili ara kararı yerine getirdiği varsayılmaz; yanlış ödeme ayrıca açıklanır.

Bilirkişi raporu beklenen açık dosyada yapılacaklar

HMK m.280, raporun mahkemeye verilmesini ve duruşmadan önce taraflara örneğinin tebliğini düzenler. Raporun dosyaya sunulması ile tarafın raporu usulüne uygun tebellüğ etmesi ayrı aşamalardır. HMK m.281/1 uyarınca rapordaki eksiklerin tamamlatılması, belirsizliğin açıklatılması veya yeni bilirkişi atanması talebi tebliğden itibaren iki hafta içinde mahkemeye sunulur. Bu nedenle açık dosyada rapor görünür hâle gelince yalnız sonucu okumakla yetinilmez; tebliğ kaydı ve raporun ekleri de kontrol edilir.

M.281/1’in ek cümlesi, talebin hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik çalışma gerekiyorsa, ilk iki haftalık süre içinde yapılan başvuru üzerine bir defaya mahsus en fazla iki haftalık ek süre verilmesini düzenler. Ek süre otomatik değildir. İtirazda hangi hesap, veri veya inceleme yönteminin neden hatalı olduğu somutlaştırılır. Hâkimin raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirmesi HMK m.282’ye dayanır; bilirkişi görüşü mahkeme hükmü değildir. Ayrıntılı yöntem için bilirkişi raporuna itiraz rehberi incelenebilir.

Başka dosyanın sonucu bekleniyorsa: HMK 165

HMK m.165/1, hüküm kurulmasının başka bir davaya, idari makamın tespitine veya ilgili hukuki ilişkinin varlığına bağlı olduğu durumlarda bekletici sorun kararını düzenler. Dosyanın uzun süre açık görünmesi tek başına böyle bir karar bulunduğunu kanıtlamaz. Önce mahkemenin hangi başka dosyayı, hangi bağlantı nedeniyle beklediği tutanaktan okunur. Beklenen mahkeme veya kurumun adı ile esas ya da başvuru numarası kaydedilir. Tarafın dosyayı takip etmesi, bekletici sorun hakkında verilmiş yargısal kararın yerine geçmez.

İkinci fıkra, başka mahkemeye veya idari makama başvurması gereken tarafa uygun süre verilmesini düzenler. Süresinde başvurulmazsa ilgili taraf o husustaki iddiasından vazgeçmiş sayılarak esas dava hakkında karar verilir. Bu nedenle “başka dosya bekleniyor” bilgisi her zaman tarafın hiçbir işlem yapmayacağı anlamına gelmez. Başvuru görevi yüklenmişse alındı belgesi ana dosyaya sunulur. Kurumun cevabı zaten gelmiş fakat değerlendirme yapılmadığı düşünülüyorsa ilgili evrakın tarihiyle birlikte dosyanın incelenmesi talep edilir; kaydı görülmeyen cevap gelmiş gibi gösterilmez.

Karar verilmiş dosyada açık kayıt neyi değiştirmez?

HMK m.294/4, yalnız hüküm sonucunun tefhim edildiği hukuk davasında gerekçeli kararın bir ay içinde yazılmasını öngörür. HMK m.297 kararın içeriğini, m.302 ise kesinleşme kaydını düzenler. Açık durum başlığı bu işlemlerden hangisinin tamamlandığını tek başına göstermez. Karar verilmişse öncelikle imzalı gerekçeli karar, taraflara tebliğler ve varsa kanun yolu dilekçeleri incelenir. Dosyanın ekrandaki durumunu değiştirmeyi istemek, yapılmamış bir tebliği tamamlamaz veya açık bir başvuruyu sonuçlandırmaz.

Bu rehberde kararın kesinleşmesi için herkese uygulanacak sabit gün sayısı verilmez. İstinafa açık hukuk ilamında HMK m.345’teki tebliğe bağlı süre ve varsa başvurunun kapsamı uygulanır. Hüküm sonucunu anlamak için karara çıkmış dosyanın sonucu; kesinleşme aşamaları için kesinleşme rehberi kullanılır. Bir dosyada karar bulunması ile kararın tahsil veya sicil işlemine elverişli olması aynı hukuki soru değildir.

Açık dosya tedbiri korumaz: HMK 393 ve 397’deki iki farklı süre

HMK m.393/1 uyarınca ihtiyati tedbirin uygulanması, kararın tedbir isteyen tarafa tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde istenmelidir. Bu istem yapılmazsa, esas davası kanuni süre içinde açılmış olsa bile tedbir kendiliğinden kalkar. Dolayısıyla UYAP’ta dava dosyasının açık görünmesi, uygulanması süresinde istenmeyen tedbiri ayakta tutmaz. Burada aranan, süresi içinde uygulama talebidir; makamın talebi hangi gün yerine getirdiği ayrı kayıttır.

Dava açılmadan önce alınan tedbirde HMK m.397/1 ikinci bir yükümlülük getirir: Tedbir isteyen, uygulamayı talep ettiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas davasını açmalı; dava açılış evrakını kararı uygulayan memura sunup dosyaya koydurmalı ve karşılığında belge almalıdır. Bu işlemler yapılmazsa tedbir kendiliğinden kalkar. Bir haftalık uygulama istemi ile iki haftalık esas davayı açma süresinin başlangıçları aynı değildir. Dava şartı arabuluculukta 6325 sayılı Kanun m.18/A-16 ayrıca uygulanır: HMK m.397/1’deki dava açma süresi, arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar işlemez. Bu hüküm m.393’teki tedbirin uygulanmasını isteme süresini aynı şekilde durduran bir düzenleme olarak okunmaz. Başvuru ve son tutanak tarihleri, dava açma hesabına ayrı işlenir. 6325 sayılı Kanun m.18/A-16 için özel koşullar bu nedenle kontrol edilir.

Varsayımsal takvim: Dava öncesi tedbir kararı 8 Eylül 2026 Salı günü isteyen tarafa tebliğ edilmiş, uygulama 10 Eylül Perşembe günü talep edilmiş olsun. Özel bir süreyi durduran veya etkileyen düzenleme bulunmadığı varsayımıyla ilk istemin son günü 15 Eylül; esas davayı açıp belgesini sunma süresinin son günü 24 Eylüldür. Uygulama talebinin 10 Eylülde yapılması ilk yükümlülüğü karşılar; ikinci yükümlülüğün de tamamlandığı anlamına gelmez.

Bu başlangıç koşulları sağlandıktan sonra HMK m.397/2 uygulanır: aksi belirtilmedikçe tedbirin etkisi nihai kararın kesinleşmesine kadar sürer. Mahkemenin tedbiri kaldırması veya değiştirmesi ayrıca dikkate alınır. M.397/3 gereğince kalkma veya kaldırılma ilgili yerlere bildirilir. Dava dosyasının açık olması, kaldırma kararını hükümsüz kılmaz; sicilde eski kaydın görünmesi de yürürlükteki kararın kapsamını değiştirmez.

Bu bölüm hukuk yargılamasındaki ihtiyati tedbire ilişkindir. Tutuklama, adli kontrol ve ceza dosyasındaki elkoyma için HMK’daki bu süreler kullanılmaz. Her tedbirde karar türü, muhatap, uygulama talebi, esas dava bağlantısı ve varsa kaldırma kararı ayrı bulunmalıdır. Kaynak: 6100 sayılı HMK m.393 ve 397.

Açık icra dosyası ile açık mahkeme dosyası aynı değildir

İcra takibi ayrı bir dosya ve usuldür. Genel haciz yoluyla ilamsız takipte İİK m.62 kapsamında süresinde yapılan itirazın takibi durdurması m.66’da düzenlenir. Takibin durması, borcun esası hakkında davalının haklı bulunduğuna ilişkin mahkeme hükmü değildir. Alacaklının itirazı gidermek için kullanacağı yol da alacağın ve belgenin niteliğine bağlıdır. Dosyanın açık listede bulunması, itiraza rağmen her haciz işleminin yapılabileceğini göstermez.

İlamlı icrada ise hükmün uygulanması ile kanun yolu başvurusunun etkisi ayrıca değerlendirilir. HMK m.350 ve 367, başvurunun kural olarak icrayı durdurmamasını ve özel kesinleşme şartlarını düzenler. İcra dosyasında ödeme yapıldıysa tahsilat ve kapanış kayıtları aranır. Sırf mahkeme dosyası açık diye ödeme hiç yapılmamış kabul edilmez. Ayrı takip kaydının incelenmesi için icra dosyası sorgulama ve kapalı infaz rehberlerindeki belge ayrımları kullanılabilir.

Beklenen evraka erişemeyen taraf ne talep eder?

HMK m.161, tarafın dosya inceleme hakkını; m.158 tutanak örneği verilmesini düzenler. Görüntülenemeyen belge için başvuruda dosya numarası, taraf sıfatı ve belgenin adı belirtilir. Örneğin son celsede alınan ara karar görünmüyorsa celse tarihiyle tutanak örneği istenir. Gizli saklanmasına karar verilmiş belge varsa m.161/2 uyarınca hâkimin açık izni gerekir. Teknik erişim hatası ile kanuni inceleme sınırlaması aynı gerekçeyle açıklanmaz.

HMK m.27’deki hukuki dinlenilme hakkı, bilgi sahibi olmayı, açıklama ve ispat imkânını kapsar. Eksik ekler veya okunmayan rapor sayfaları somut biçimde gösterilmelidir. Belge talebinin alındı kaydı saklanır; süreli işlem gerekiyorsa ayrıca doğru usul işlemi yapılır. Mahkeme kaleminden bilgi istemek, cevap veya itiraz dilekçesini süresinde verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bakanlığın UYAP hizmet açıklaması tarafların erişilebilir evrakı ve safahatı portal üzerinden inceleyebildiğini belirtir; kişisel hesap şifreleri başka kişilere verilmemelidir.

Bekleyen işlemi beş sütunda belirleyen örnek

Varsayımsal bir hukuk dosyasında son tutanak, bir raporun taraflara tebliğine ve ilgili tarafa belge sunma süresi verilmesine ilişkindir. Takip kaydına beş ayrı bilgi yazılır: işlemi yapacak kişi, istenen edim, kanun veya ara karar dayanağı, sürenin başlangıç belgesi ve tamamlanma kanıtı. Rapor itirazı için HMK m.281, belge sunma süresinin niteliği için m.94 ayrı değerlendirilir. Yalnız dosyanın son hareket tarihi bu iki yükümlülük için ortak başlangıç yapılmaz.

Belge sunulduysa gönderim sonucu ve dosyada kabul edilen nüsha kontrol edilir. Para yatırıldıysa aynı esas numarasına ait makbuz dosyayla eşleştirilir. İtiraz verildiyse eklerin tamamı ve imza durumu gözden geçirilir. Bir işlem tamamlandığında diğer yükümlülüklerin de tamamlandığı varsayılmaz. Bu düzen sonuç veya süre uzatımı garantisi vermez; somut ara kararın gereğinin yerine getirildiğini belgelemeyi sağlar. Uzun süredir açık dosyayı takip ederken yapılacak en yararlı inceleme, soyut olarak kapanış tarihi istemek yerine bu beş soruya evraktan cevap bulmaktır.

Gideri karşılayamayan kişi dosyayı takipsiz bırakmalı mı?

HMK m.334, kişinin kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden yargılama giderlerini kısmen veya tamamen karşılayamaması hâlinde, talebinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması koşuluyla adli yardımı düzenler. Bu nedenle gideri ödeyemeyen kişi için tek seçenek dosyayı takipsiz bırakmak değildir. Bununla birlikte yalnız maddi güçlük beyanı bütün masraflardan otomatik muafiyet sağlamaz. Talebin koşulları ve maddi durum belgeleri ilgili mahkemece değerlendirilir; adli yardım verildiğini gösteren kararın kapsamı okunur.

HMK m.335’te giderlerden geçici muafiyet, teminattan muafiyet, gerekli giderlerin Devletçe avans olarak karşılanması ve gerektiğinde avukat temini farklı yardım biçimleri olarak düzenlenmiştir. Mahkemenin kararı bu yardım biçimlerinin yalnız bir kısmını kapsıyorsa diğer giderler ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle bir adli yardım kararının her gideri kapsadığı varsayılmaz. Talep HMK m.336 kapsamında asıl işin görüleceği mahkemeye yöneltilir; gerekli belgeler ve talebin dayanakları sunulur. Açık dosyada mevcut avans süresi ile yardım talebinin sonucu ayrı takip edilir. Talep verilmiş olması, hakkında karar bulunmayan tüm kesin sürelerin durduğu anlamına gelmez. Somut ara kararda istenen ödeme kalemi, yardım kararıyla karşılanıp karşılanmadığı ve sonraki mahkeme işlemi birlikte kontrol edilir.