Mahkeme Dosyası Arşivde Ne Demek? UYAP 2026 Rehberi

Mahkeme arşivinde korunan hüküm: HMK 300

Mahkeme dosyası arşivde görünüyorsa önce hangi belgeye ihtiyaç duyulduğu belirlenir. HMK m.300’ün konusu hükmün imzalı nüshasının korunmasıdır. Bu hüküm, dosyadaki bütün belgelerin sınırsız süreyle ve herkesin erişimine açık şekilde tutulacağını söylemez. Her belgenin saklama, inceleme ve örnek alma usulü kendi düzenlemesine göre değerlendirilir. Dosyanın elektronik görünürlüğü ile yargısal kaydın varlığı aynı şey değildir. Bir belge vatandaş ekranında bulunamıyorsa sırf bu sebeple hukuken hiç düzenlenmediği veya imha edildiği kabul edilmez.

Hükmün korunması, kararın daha sonra başka bir işlemde kullanılmasına hizmet eder. Örneğin eski bir tapu uyuşmazlığında verilen karar, yeni bir sicil incelemesinde gerekli olduğunda mahkemenin esas ve karar numarasıyla araştırılır. Yalnız kararın ilk sayfası değil, hüküm fıkrası ve imza bilgileri dâhil tam örneği istenir. Kararın hangi tarihte arşive yerleştirildiği, hükümde kime hangi hakkın tanındığını açıklamaz. Bu sorunun cevabı HMK m.297 kapsamındaki hüküm sonucundan çıkarılır.

Arşivleme ile işlemden kaldırmanın farkı: HMK 150

HMK m.150/1-2, usulüne uygun davete rağmen tarafların gelmemesi veya davayı takip etmemesi gibi belirli durumlarda dosyanın işlemden kaldırılmasını düzenler. Bu karar, davacının esas bakımından haksız bulunduğu anlamına gelmez. Kanunun dördüncü fıkrası, işlemden kaldırılmış davanın üç ay içinde taraflardan birinin dilekçesiyle yenilenmesini düzenler. Bir ay geçtikten sonraki yenilemede yeniden harç alınır ve bu harç karşı tarafa yüklenemez. Yenilenen dava, eski davanın devamıdır.

M.150/5’e göre üç ay içinde yenilenmeyen dava, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkeme kendiliğinden karar vererek kaydı kapatır. Bu üç aylık süre, arşivde görünen bütün dosyaların yeniden açılması için genel bir başvuru süresi değildir. Önce dosyada gerçekten m.150 kapsamında işlemden kaldırma kararı bulunduğu görülmelidir. Yıllar önce kesinleşmiş bir boşanma veya alacak kararına, yalnız arşivde olduğu için aynı yenileme yolu uygulanmaz. Ayrıca basit yargılamada yeniden takipsiz bırakma bakımından HMK m.320/4’ün özel hükmü dikkate alınır.

Görevsizlik veya yetkisizlikten sonra gönderme: HMK 20 ve iki haftalık süre

HMK m.20/1, dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesini istemek için iki haftalık süre öngörür. Talep, yeni mahkemeye değil, görevsizlik veya yetkisizlik kararını veren mahkemeye yöneltilir. Başlangıç tarihi kararın durumuna göre değişir. UYAP’taki arşive alınma tarihi bu üç başlangıcın yerine geçmez.

Kanundaki süre içinde gönderme istenmezse dava açılmamış sayılır; görevsizlik veya yetkisizlik kararını veren mahkeme bu konuda kendiliğinden karar verir. Dosyanın arşivde görünmesi, bu süreyi yeniden başlatmaz. Gönderme talebinin kayıt belgesi saklanmalı; dosyanın fiilen hangi mahkemeye gönderildiği ve aldığı yeni esas numarası ayrıca izlenmelidir. HMK m.20/2 gereğince dosya kendisine gönderilen mahkeme taraflara kendiliğinden davetiye gönderir.

Varsayımsal örnek: Verildiği anda kesin olan bir yetkisizlik kararı 8 Eylül 2026 Salı günü usulüne uygun tebliğ edilmişse, başka bir özel süre olgusu bulunmadığı varsayımıyla gönderme isteminin son günü HMK m.92/2 uyarınca 22 Eylül Salıdır. Kararın 12 Eylülde arşiv listesinde görünmesi son günü 26 Eylüle taşımaz. Buna karşılık kanun yoluna açık olup başvuru yapılmadan kesinleşen kararda aynı hesap doğrudan ilk tebliğden kurulmaz; önce kesinleşme tarihi belirlenir.

Arşiv araştırmasında eski esas numarası, gönderme talebi, gönderme yazısı ve yeni esas kaydı birbirine bağlanır. Eski kaydın kapanması, gönderilen mahkemedeki yargılamanın da sona erdiğini göstermez. Birleştirme veya kanun yolu dönüşü nedeniyle oluşan kayıtlar ise kendi kararlarına göre incelenir; her numara değişikliği HMK m.20 kapsamında değildir. Dayanak: 6100 sayılı HMK m.20 ve 92.

Arşivdeki hukuk dosyasını kim inceleyebilir?

HMK m.161/1 uyarınca taraflar ve fer’î müdahil, dava dosyasını zabıt kâtibinin gözetiminde inceler. Davayla ilgili diğer kişiler ise ilgilerini ispatlayarak hâkimin izniyle inceleme yapar. Dosyanın arşivde bulunması bu ayrımları ortadan kaldırmaz. Herhangi bir kişinin sadece merak ettiğini söylemesi, taraflarla aynı dosya inceleme hakkına sahip olduğunu göstermez. Başvuruda hangi sıfatla bilgi istendiği açıklanmalı; mirasçılık, temsil veya diğer ilgililik iddiası gerekli belgeyle desteklenmelidir.

Aynı maddenin ikinci fıkrası, gizli saklanmasına karar verilen belge ve tutanakların incelenmesini hâkimin açık iznine bağlar. Dolayısıyla dosyaya genel erişim ile belirli gizli belgeye erişim farklıdır. Aile mahkemesi dosyası olması bütün evrakın otomatik olarak taraflara gizlendiğini göstermez; somut belge ve karar araştırılır. Başkasının portal şifresini kullanmak yerine kendi sıfatına dayanan yasal inceleme yolu işletilir. UYAP’ta bulunmayan eski belge için mahkeme kaleminden arşiv kaydının araştırılması ve izin kapsamındaki örneğin verilmesi istenir.

Karar ve tutanak örneği: HMK 158 ve 301

HMK m.301, kararın taraflara verilecek nüshalarını ve nüshalar arasındaki farklılığın değerlendirilmesini düzenler. M.301/3 uyarınca kararın farklı nüshaları arasında çelişki varsa asıl nüsha esas alınır. Bu nedenle eksik fotoğrafla onaylı karar örneği arasında fark tespit edildiğinde, yalnız fotoğraftaki bilgiye dayanarak işlem yapılmaz. Mahkeme dosyasındaki asıl kararla karşılaştırma istenir. Belgenin tamlığı, sayfa sırası ve hangi hüküm bentlerini içerdiği kontrol edilir.

Duruşma tutanağı örneği için HMK m.158 uygulanır. Taraf veya fer’î müdahil, tutanağın tamamının ya da bir kısmının örneğini talep eder; gizlilik kapsamındaki eklerin örneği için hâkim izni gerekir. “Bütün dosyanın fotokopisi” gibi belirsiz talep yerine gerekli duruşma tarihi ve istenen belge yazılmalıdır. Örneğin bir tanığın belirli celsedeki ifadesi gerekli olduğunda doğru celse tutanağı istenir. Duruşma tutanağının ispat gücü bu örnek alma işleminden ayrı hukuki meseledir.

Ödenmemiş karar harcı belge almaya engel mi?

HMK m.302/1, tarafların ilamı her zaman almasını düzenler; bakiye karar ve ilam harcının ödenmemesi ilamın alınmasına engel değildir. İkinci fıkra, bu harcın ödenmemesinin hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yoluna başvurulmasına da engel olmadığını açıklar. Arşivdeki karar örneği istenirken “önce bütün eski harç borçları bitmeden hiçbir belge verilemez” şeklinde genel bir kabul bu hükümlerle bağdaşmaz. Harç borcunun tahsili ayrı konudur.

Bu kural bütün belge giderlerinin ve kanuni harç yükümlülüklerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Talep edilen işlem ve çıkarılacak örnek bakımından hangi giderin hangi hükme dayandığı ayrıca belirlenir. İnternetten alınmış tek bir “arşiv dosyası ücreti” bütün adliyelere ve belge türlerine uygulanmaz. Bir ödeme isteniyorsa ödeme kaleminin adı ve dayanağı sorulur; resmî ödeme belgesi saklanır. Böylece ilamın verilmesi hakkı ile başka işleme ait gider, birbirine karıştırılmadan değerlendirilir.

Arşivdeki kararda kesinleşme nasıl anlaşılır?

HMK m.302/4, kesinleşmenin ilamın altına veya arkasına tarih ve mahkeme mührü konularak, başkan ya da hâkim tarafından imzalanmak suretiyle belirtilmesini düzenler. Beşinci fıkra, kanun yolundan geçerek kesinleşmiş kararların kesinleşme kaydı ve gerekli yerine getirme bildirimlerinde ilk derece mahkemesinin görevini açıklar. Arşiv tarihini bu kayıtta gösterilen kesinleşme tarihi yerine yazmak doğru değildir. Hangi hüküm bendinin kesinleştiği de kaydın kapsamından belirlenir.

İstinafa açık hukuk ilamında HMK m.345 gereğince tebliğe bağlı başvuru süresi ayrıca incelenir. Tebligat eksikliği, kanun yolu başvurusu veya kısmi kesinleşme iddiası varsa dosyadaki belgeler karşılaştırılır. Sırf kararın üzerinden uzun yıllar geçmesi, eksik usul işleminin her durumda tamamlandığı anlamına gelmez. Bu rehber kesinleşme hesabını yeniden anlatmak yerine gerekli belgenin bulunmasına odaklanır; ayrıntılı aşamalar için karara çıkmış dosyanın kesinleşmesi ve kesinleşme şerhi yazıları incelenebilir.

Arşivden çıkarma davayı yeniden görme kararı değildir

Belge örneği vermek için dosyanın arşivden getirtilmesi, mahkemenin uyuşmazlığı yeniden esastan incelemeye başladığı anlamına gelmez. Kesin hükme karşı hukuk yargılamasının iadesi HMK m.374 ve 375’teki kapsam ve sebeplere bağlıdır. “Kararı beğenmedim, dosya arşivden çıkarılsın” talebi bu sebeplerin yerine geçmez. Başvuruda hangi kanuni iade sebebinin hangi belgeyle ileri sürüldüğü ve ilgili süre koşulları açıklanır. Normal dosya inceleme dilekçesi, olağanüstü başvurunun yerine kullanılmaz.

HMK m.305 kapsamındaki tavzih de farklıdır: hükümdeki belirsizliği açıklamak içindir; ikinci fıkra gereğince taraflara tanınan hak ve yüklenen borçlar genişletilemez, daraltılamaz veya değiştirilemez. Ayrıca hukuk yargısında HMK m.363/2, kanun yararına bozmanın kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmayacağını düzenler. Bu nedenle kanun yararına bozma, arşivdeki her davayı yeniden açıp sonucu değiştiren genel yol gibi anlatılmamalıdır. Tavzih, belge örneği, yenileme ve yargılamanın iadesi ayrı talep türleridir.

Arşivdeki eski karar yeni davada nasıl değerlendirilir?

HMK m.303/1, maddi anlamda kesin hükmü taraflar, dava sebepleri ve hüküm fıkrası ile talep sonucu arasındaki aynılık koşullarına bağlar. İkinci fıkra ise kesin hükmün, ileri sürülen taleplerden yalnız hükme bağlananlar hakkında oluşacağını düzenler. Bu yüzden aynı kişiler hakkında eski bir dosya bulunması, her yeni davanın kesin hüküm nedeniyle reddedileceğini göstermez. Eski hükümde neyin karara bağlandığı görülmeden yalnız dosya adı veya arşiv etiketiyle değerlendirme yapılmaz.

Örneğin farklı dönemlere ait alacaklar söz konusuysa eski kararın hangi dönemi ve hangi talebi kapsadığı belirlenir. Bu örnek yeni davanın kabul edileceği yönünde garanti değildir; gerekli karşılaştırmanın yöntemini gösterir. Eski dilekçe, hüküm fıkrası ve kesinleşme kaydı birlikte incelenir. Tarafın hukuki sıfatı değişmişse bu değişikliğin sonuca etkisi de ayrıca değerlendirilir. HMK 303 kesin hüküm rehberi kapsamındaki inceleme, belgeye dayanan bu karşılaştırma üzerinden yürütülür.

Mahkeme arşivi ile icra tahsilatı neden ayrılır?

Bir alacak davasının arşivdeki hükmü, alacağın sonradan ödendiğini tek başına göstermez. Para ilamının icrası İİK m.32 kapsamındaki takipte yürütülür. Dosya hesabı, tahsilat, alacaklıya ödeme ve haciz kaldırma belgeleri icra dosyasında ayrıca araştırılır. Mahkeme esas numarası ile icra esas numarası birbirinin yerine kullanılmaz. Ödeme yapıldığı iddia edildiğinde hangi borca, hangi tarihte ve hangi kapsamda ödeme yapıldığı belgelerden belirlenir.

İİK m.39, ilama dayanan takibin son işlem üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğramasını düzenler. Bu hükümdeki başlangıç, mahkeme dosyasının arşive alındığı gün değildir. Sürenin uygulanması için takipteki son işlem ve uyuşmazlığın niteliği incelenir; her arşiv kaydı hakkında aynı zamanaşımı sonucu verilemez. Ödeme veya takibin infazı bakımından kapalı infaz kaydı ayrı bir belgedir. Eski hükme ulaşılması ile güncel borç bakiyesinin hesaplanması farklı incelemelerdir.

Üç belgeyle arşiv incelemesi: varsayımsal örnek

Bir kişi, boşanma kararının başka bir resmî işlem için örneğini istemektedir. Elinde eski esas numarası ve bir ekran görüntüsü bulunmaktadır. İlk olarak kararın tam nüshası HMK m.301 çerçevesinde temin edilir. İkinci olarak kesinleşme kaydı m.302 kapsamında kontrol edilir. Üçüncü olarak kullanacak kurumun istediği belge biçimi belirlenir. Yalnız ekran görüntüsünün gönderilmesi, gerekçeli kararın tamamı ve kesinleşme kaydının birlikte sunulmasıyla aynı değildir.

Karar nüshasında bir ad yazımı hatası görülürse HMK m.304 kapsamındaki açık hata düzeltmesi ile kişinin başka bir talep hakkında yeni karar istemesi ayrılır. Belgede okunmayan sayfa varsa önce tam örnek istenir; eksik fotoğraftan hükmün eksik yazıldığı sonucuna varılmaz. Yabancı makamda kullanım planlanıyorsa onay, tercüme veya apostil koşulu ilgili işlem için ayrıca doğrulanır. Bu örnek herhangi bir ülkenin bütün belge şartlarını karşılayan evrensel dosya listesi değildir; belgeyi kullanım amacına göre seçmenin neden gerekli olduğunu gösterir.

Eksik arşiv belgesi ve dizi listesi: HMK 159-160

HMK m.159, mahkemeye sunulan dilekçe ve belgelerin havaleden sonra dosyaya konulmasını; m.160 ise dosyadaki belgeleri gösteren dizi listesini düzenler. Arşiv incelemesinde bu liste, hangi belgenin dosyaya girdiğini veya dosyadan çıkarıldığını araştırmak için somut başlangıçtır. Bir ekin bulunamadığı iddiasında yalnız sayfa sayısı tahminiyle yetinilmez. Belgenin adı, tarihi, kim tarafından sunulduğu ve listede yer alıp almadığı karşılaştırılır. Böylece hiç sunulmamış bir belge ile sunulmuş ancak örneği eksik verilmiş bir belge ayrılır.

Varsayımsal olarak eski dava dilekçesinin eklerinde bir sözleşme, iki ödeme makbuzu ve bir hesap çizelgesi yazılı olsun. Alınan örneklerde hesap çizelgesi bulunmuyorsa bu eksiklik tarih ve ek adıyla belirtilir. Mahkeme kaleminden dizi listesiyle karşılaştırma ve izin kapsamındaki tam örnek istenir. Belgenin başka mercie gönderildiği kayıtlıysa HMK m.159/2 çerçevesindeki gönderim ve dosyada kalan örnek incelenir. Başvuran, mahkeme kaydını kendisi değiştirmez veya eksik sayfayı kendi hazırladığı metinle resmî ek gibi tamamlamaz. Sorun açıklama ve belge talebiyle dosya üzerinden giderilir.

Elektronik belgenin bütünlüğü için HMK m.445 de dikkate alınır. Güvenli elektronik imzalı kayıt ile telefonla çekilmiş fotoğraf aynı veri değildir. Başka kuruma sunulacak belgenin doğrulanabilir elektronik nüsha mı, onaylı çıktı mı olması gerektiği ilgili işlemden belirlenir. Bir görüntüyü PDF’ye çevirmek, belgenin mahkemece imzalanması veya onaylanması yerine geçmez. İnceleme notları ayrı çalışma kopyasında tutulur; mahkemeden alınan özgün dosya ve doğrulama bilgileri korunur.