Yurt Dışından Finansal Kiralama Sözleşmesi Nasıl Tescil Edilir? 6361 m.21 ve FKB Kaydı | 2026

6361 Sayılı Kanun m.21 Ne Düzenler?

6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu’nun 21. maddesi yurt dışından yapılacak finansal kiralama sözleşmelerine özel kayıt sistemi getirir. Kanuna göre bu sözleşmeler Finansal Kurumlar Birliği tarafından tescil edilir. Tescile ilişkin usul ve esaslar Kurulun uygun görüşü alınmak suretiyle Birlik tarafından belirlenir.

Hükmün amacı, Türkiye’de kullanılan bir finansal kiralama malının kiralayanının yurt dışında olması halinde sözleşmenin tamamen kayıt dışı kalmasını önlemektir. Finansal kiralamanın mülkiyet, zilyetlik, icra, iflas ve sözleşmenin sona ermesi bakımından özel sonuçları bulunduğu için sözleşmenin resmî sistem içinde tanımlanması önemlidir.

M.21 tescili, sözleşmenin diğer hukuki işlemlerini tek başına tamamlamaz. Örneğin finansal kiralama konusu mal bir hava aracı, gemi, araç veya başka özel sicile tabi mal ise ilgili sicil işlemleri ayrıca yapılır. Mal Türkiye’ye ithal ediliyorsa gümrük ve dış ticaret mevzuatı ayrıca uygulanır.

Hangi Sözleşmeler Yurt Dışından Finansal Kiralama Sayılır?

Temel ölçüt, finansal kiralama ilişkisinde kiralayan tarafın yurt dışında yerleşik olması ve malın Türkiye’deki kiracı tarafından finansal kiralama kapsamında kullanılmasıdır. İşlemin gerçekten 6361 m.18’deki finansal kiralama tanımını taşıması gerekir. Her uzun süreli kira veya yabancı şirketten yapılan ekipman kiralaması otomatik olarak m.21 kapsamındaki finansal kiralama değildir.

Sözleşmenin adı “lease”, “equipment rental” veya “finance lease” olabilir. Hukuki nitelendirmede yalnız başlık değil; malın kim tarafından seçildiği, mülkiyetin kimde olduğu, zilyetliğin hangi bedel karşılığında devredildiği, finansman fonksiyonu ve sözleşme sonunda malın durumunun nasıl düzenlendiği birlikte değerlendirilir.

Operasyonel kiralama ile finansal kiralamanın ayrımı özellikle sınır ötesi sözleşmelerde önemlidir. Yabancı ülkedeki muhasebe veya vergi nitelendirmesi, Türk hukukundaki 6361 sayılı Kanun nitelendirmesini kendiliğinden belirlemez. Türkiye’deki özel hükümlere göre ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.

Finansal Kurumlar Birliği Tescili Neden Önemlidir?

FKB tescili, yurt dışı finansal kiralama sözleşmesinin Türkiye’deki özel finansal kiralama rejimi içinde kayıt altına alınmasını sağlar. Bu kayıt; sözleşmenin tarihi, tarafları, konusu ve temel işlem bilgilerinin izlenmesi bakımından önemlidir. Özellikle icra ve iflas durumlarında finansal kiralama malının kime ait olduğu tartışılırken sözleşme ve tescil kayıtları birlikte incelenebilir.

Tescil ayrıca idari ve sektörel veri düzeninin parçasıdır. Finansal kiralama sektöründeki sınır ötesi işlemlerin belirli usulde Birlik kayıtlarında bulunması, uygulama birliğini destekler. Ancak tescilin yapılması, sözleşmenin her hükmünün hukuken geçerli olduğuna ilişkin genel bir garanti değildir.

Tarafların temsil yetkisi, malın mülkiyeti, sözleşme şekli, özel sicil, ithalat ve vergisel sonuçlar bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Tescil edilmiş bir sözleşmede dahi yetkisiz imza, yanlış mal tanımı veya eksik özel sicil işlemi ayrı uyuşmazlık yaratabilir.

Yurt Dışı Leasing Sözleşmesinde Hangi Bilgiler Bulunmalı?

Sözleşmede tarafların tam ticaret unvanı, ülke ve adres bilgileri, kayıt veya sicil numaraları, yetkili temsilcileri ve bildirim adresleri açıkça yazılmalıdır. Kiralayan yabancı şirketin hangi hukuk düzenine göre kurulduğu ve imza yetkilisinin yetkisini hangi belgeyle kullandığı dosyada bulunmalıdır.

Finansal kiralama konusu mal marka, model, seri numarası, teknik özellik, üretici, satıcı, bedel ve teslim yeri bakımından belirlenmelidir. Mal henüz üretilmemişse m.20’deki yapı gözetilerek teknik proje ve teslim takvimi eklenmelidir.

Ödeme planında para birimi, vade tarihleri, banka hesapları, ödeme masrafları ve varsa kur veya faiz hesaplama mekanizması açık olmalıdır. Yabancı para üzerinden ödeme yapılması, kambiyo ve vergisel yükümlülüklerin ayrıca incelenmesini gerektirir.

Sözleşme sonunda malın iadesi, satın alma opsiyonu, opsiyon bedeli, nakliye ve gümrük masraflarının kimde olduğu da yazılmalıdır. Türkiye’den tekrar yurt dışına çıkarılacak mal bakımından çıkış süreci baştan planlanmalıdır.

Malın Tanımı ve Seri Numarası Neden Kritik?

Yurt dışından getirilen finansal kiralama malında mülkiyet ile zilyetlik farklı kişilerdedir. Kiralayan yabancı şirket malik, Türkiye’deki kiracı ise kullanım hakkına sahip zilyettir. Bu ayrımın üçüncü kişilere karşı açık biçimde ortaya konulabilmesi için malın kesin olarak tanımlanması gerekir.

Makine ve ekipmanda seri numarası, üretici kodu ve model; araçta şasi numarası; taşınmazda tapu bilgileri; gemi veya hava aracında ilgili sicil bilgileri kullanılmalıdır. Fatura, gümrük beyannamesi, sigorta poliçesi ve finansal kiralama sözleşmesinde aynı ayırt edici bilgiler bulunmalıdır.

Belgeler arasındaki seri numarası hatası, ileride malın finansal kiralama konusu olup olmadığı konusunda ciddi ispat problemi yaratabilir. Özellikle birden fazla aynı model malın tek sevkiyatta geldiği durumlarda her bir varlık sözleşme eki listede ayrı ayrı gösterilmelidir.

FKB Tescili Gümrük İşlemlerinin Yerine Geçer mi?

Hayır. M.21’deki tescil, finansal kiralama sözleşmesine ilişkin sektörel bir kayıttır. Malın Türkiye’ye girişinde gümrük beyannamesi, ithalat rejimi, ürün güvenliği, uygunluk, geçici veya kesin ithalat statüsü ve diğer dış ticaret işlemleri ayrıca değerlendirilir.

Finansal kiralamanın sınır ötesi olması, malın gümrük vergilerinden otomatik olarak muaf olduğu anlamına gelmez. Vergi ve gümrük avantajları yalnız açık mevzuat hükmü varsa uygulanır. Malın GTİP’i, menşei, kullanım süresi ve ithalat rejimi somut işlem bazında belirlenmelidir.

Gümrük belgelerinde kiralayan, kiracı ve mal bilgilerinin finansal kiralama sözleşmesiyle uyumlu olması önemlidir. Farklı bedel veya farklı mal tanımı, hem tescil hem gümrük açısından açıklama gerektirebilir.

Özel Sicile Tabi Mallarda Ne Yapılır?

Yurt dışı finansal kiralama konusu mal özel bir sicile tabi ise m.21 tesciliyle yetinilmez. İlgili sicilin kendi mevzuatı uyarınca mülkiyet, finansal kiralama veya kullanım hakkına ilişkin kayıtlar yapılmalıdır. Bu durum gemi, hava aracı ve bazı araç türlerinde özellikle önemlidir.

Özel sicil kaydı ile FKB kaydının birbirini doğrulaması gerekir. Malikin yabancı şirket olduğu, kiracının Türkiye’deki kullanıcı olduğu ve finansal kiralama ilişkisinin süresi konusunda çelişkili kayıtlar üçüncü kişi uyuşmazlığı doğurabilir.

Malın finansal kiralama süresi içinde başka ülkeye götürülmesi veya sicilinin değiştirilmesi planlanıyorsa, bu işlem sözleşme ve ilgili sicil mevzuatı bakımından önceden değerlendirilmelidir.

Yabancı Para Ödeme Planı Nasıl Düzenlenmeli?

Yurt dışı finansal kiralamada ödeme çoğu kez döviz cinsindendir. Sözleşmede hangi para biriminin kullanılacağı, transfer masraflarının kimde kalacağı, banka komisyonları, vergi kesintileri ve ödemenin hangi tarihte yapılmış sayılacağı açık olmalıdır.

Ödeme tarihindeki banka tatili, muhabir banka kesintisi veya eksik transfer gibi sorunlar temerrüt tartışması yaratabilir. “Net olarak kiralayan hesabına geçmesi gereken tutar” ile kiracının bankadan çıkardığı tutarın farklı olabileceği hesaba katılmalıdır.

Türkiye’de yürürlükte bulunan kambiyo düzenlemeleri ve sözleşme bedelinin dövizle belirlenmesine ilişkin kurallar işlem tarihinde ayrıca kontrol edilmelidir. Sözleşmenin yurt dışı unsurlu olması, Türkiye’deki emredici düzenlemeleri bertaraf etmez.

Vergi ve Harç İstisnası Nasıl Ayrılmalı?

6361 sayılı Kanun m.37 finansal kiralama sözleşmeleri ve belirli işlemler bakımından damga vergisi ve harç istisnası getirir. Ancak yurt dışı finansal kiralama işleminin tüm vergilerden muaf olduğu şeklinde geniş bir sonuç çıkarılamaz. İstisnanın kapsamı, kanunun açıkça saydığı kâğıt ve işlemlerle sınırlı olarak değerlendirilmelidir.

Gümrük vergileri, KDV, kurumlar vergisi, stopaj veya diğer mali yükümlülükler kendi kanunlarına göre incelenir. Yabancı kiralayanın Türkiye’de işyeri veya daimi temsilci oluşturup oluşturmadığı, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ve ödeme türünün niteliği ayrıca önem taşıyabilir.

Bu nedenle sözleşmede “tüm vergiler kiracıya aittir” gibi genel hüküm bulunması, hangi verginin hukuken kimin mükellefiyeti olduğuna ilişkin emredici kuralları değiştirmez. Maliyet paylaşımı ile vergi mükellefiyeti ayrıştırılmalıdır.

Sözleşme Değişirse Tescil Kaydı Ne Olur?

Finansal kiralama sözleşmesinin süresi, malı, kiracısı, ödeme planı veya satın alma opsiyonu gibi temel unsurları sonradan değişebilir. Tescil edilmiş sözleşmedeki değişikliklerin FKB kayıtlarına nasıl yansıtılacağı, Birliğin yürürlükteki usul ve esaslarına göre değerlendirilmelidir.

Tarafların yalnız kendi aralarında ek protokol yapması, kayıt sisteminde eski bilgilerin kalmasına yol açmamalıdır. Özellikle mal değişikliği veya sözleşmenin devri, üçüncü kişiler açısından da önem taşıyan konulardır. Değişiklik yapılmadan önce tescil güncelleme adımları kontrol edilmelidir.

Erken sona erme, fesih veya malın satın alma opsiyonuyla kiracıya geçmesi halinde de sözleşme ve sicil kayıtlarının birbiriyle uyumlu hale getirilmesi gerekir.

Uygulanacak Hukuk ve Yetki Kaydı Nasıl Ele Alınmalı?

Yurt dışı sözleşmelerde taraflar çoğu kez yabancı hukuk ve tahkim veya yabancı mahkeme şartı kullanır. Finansal kiralama sözleşmesinin milletlerarası özel hukuk boyutu ayrıca incelenmelidir. Hukuk seçimi, Türkiye’deki doğrudan uygulanan kuralları ve kamu düzeni hükümlerini otomatik olarak bertaraf etmez.

Mal Türkiye’de bulunuyorsa mülkiyet, sicil, icra ve iflas gibi alanlarda Türk hukukunun emredici hükümleri önem kazanabilir. 6361 m.28 ve m.29’da finansal kiralama malının icra ve iflas durumundaki statüsü özel olarak düzenlenmiştir.

Tahkim şartı yazılırken tahkim yeri, dil, hakem sayısı, uygulanacak kurallar ve ihtiyati tedbir ihtiyacı belirlenmelidir. Sadece “uyuşmazlıklar tahkimle çözülür” şeklindeki eksik kayıt, yeni bir yetki uyuşmazlığı doğurabilir.

Yurt Dışı Finansal Kiralama Kontrol Listesi

1. İşlemin gerçekten 6361 m.18 anlamında finansal kiralama olup olmadığını belirleyin.
2. Yabancı kiralayanın kuruluş ve temsil belgelerini alın.
3. Malın marka, model ve seri numarasını sözleşmeye yazın.
4. FKB tescil prosedürünü sözleşme imzasıyla eş zamanlı planlayın.
5. Gümrük rejimini ve GTİP’i ayrıca belirleyin.
6. Özel sicile tabi mallarda ilgili sicil işlemlerini tamamlayın.
7. Ödeme para birimi ve banka masraflarını açık yazın.
8. Sigortanın hangi ülkede ve hangi riskleri kapsayacağını belirleyin.
9. Vergi istisnası ile diğer mali yükümlülükleri birbirinden ayırın.
10. Sözleşme değişikliğinin FKB kaydına etkisini kontrol edin.
11. Uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm hükmünü açık düzenleyin.
12. Malın sözleşme sonunda iade veya satın alma sürecini planlayın.

İlgili İçerikler

• Finansal kiralama sözleşmesi nedir?
• Finansal kiralamaya hangi mallar konu olabilir?
• Ticari sözleşmeler hukuku
• Yurt dışına para transferi ve şirket ödemeleri

Resmî Kaynaklar

• 6361 sayılı Kanun
• Finansal Kurumlar Birliği
• BDDK
• Ticaret Bakanlığı Gümrük İşlemleri

Sık Sorulan Sorular