Rehin Karşılığı Ödünçte Artan Satış Bedeli Talep Dilekçesi | Word

Rehin karşılığı ödünçte artan satış bedeli talep dilekçesi, rehnedilen taşınır paraya çevrildikten sonra satış bedelinden arta kalan paranın hak sahibine ödenmesini ister. Açık dayanak 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.966 hükmüdür. Satış bedeli rehinli alacak miktarından fazlaysa kalan para hak sahibine ödenir. Aynı işletmenin aynı borçludan birden fazla alacağı bulunduğunda bunlar birlikte hesaplanır. Arta kalan miktarı isteme hakkı, taşınırın paraya çevrilmesinden itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir.

Örnek, TMK m.962 ve devamında düzenlenen taşınır rehni karşılığında ödünç verme işletmesindeki işlem içindir. Başvuran, rehin makbuzunu, gerçek satış kaydını, işletmenin alacak hesabını ve kendi hak sahipliğini birlikte gösterir. Düzenlenebilir Word dosyası ödeme talebi ile satış ve alacak karşılaştırma çizelgesini içerir. Talebin miktarı belgeye dayanır; henüz gerçekleşmemiş bir satıştan varsayımsal iade tutarı üretilmez.

Önce işlemin TMK 962 kapsamı belirlenir

TMK m.962, işletme olarak taşınır rehni karşılığında ödünç verme işiyle uğraşacakların yetkili makamdan izin almasını düzenler. Dosyada muhatabın gerçek unvanı, işlem yaptığı işletme ve izin bilgisi mevcut kayıtlarla belirlenir. Sözleşmede “rehin” yazması, her kredi veya özel borç ilişkisinin bu işletme düzenine girdiğini göstermeye yetmez. Hukuki ilişkinin türü, teslim edilen eşya ve karşılığında verilen ödünç birlikte görülür. Bu kapsam incelemesi, m.966’daki özel hesap ve süre hükmünün doğru ilişkiye uygulanmasını sağlar.

TMK m.964, rehnedilen taşınırın işletmeye teslim edilmesi ve karşılığında makbuz alınmasıyla rehnin kurulmasını düzenler. Makbuzda görülen kayıt numarası, teslim günü, eşyanın tanımı ve ödünç işlemi birbirine bağlanır. Birden fazla eşya veya makbuz varsa her biri ayrı satıra yazılır. Eşyanın işletmeye bırakılmasıyla para karşılığında satılması farklı işlemlerdir. Başvuru hazırlanırken gerçek sözleşme ve makbuz, işlemin teminat niteliğini açıklayan temel belgelerdir.

Satıştan sonra istenen hak somut olarak nedir?

M.966’nın ilk fıkrasındaki hak, satış bedelinin rehinli alacak miktarını aşan kısmının ödenmesidir. Bu nedenle talep, gerçekleşen satış bedeli ve karşılanan alacak üzerinden kurulur. Rehin teslimindeki tahmini eşya değeri, kıymet takdiri ve gerçekleşmiş satış bedeli ayrı verilerdir. Eşyanın teslim edilirken değerli olması tek başına ne kadar para arttığını göstermez. Satış belgesindeki tutar ile alacak hesabı yan yana getirilmeden kesin iade rakamı yazılmaz.

Satıştan artan parayı isteyen kişi, bedelin tamamının kendisine ait olduğunu ileri süren başka bir talep kurmamalıdır. İşletmenin rehinli alacağı hesapta karşılanır; artan bölüm ayrı gösterilir. Alacak miktarı ihtilaflıysa hangi satırın neden tartışmalı olduğu açıklanır. Gerçek bir gider veya faiz uyuşmazlığı, yalnız toplamın yüksek bulunduğunu söyleyerek anlatılmaz. Dayanak belgelerle ayrılmış hesap, hak sahibinin hangi tutarı neden istediğini muhatabın denetleyebilmesini sağlar.

Satış kaydı eşyanın makbuzuyla eşleştirilir

Satış dosyasının numarası, paraya çevrilen eşyanın cinsi ve ayırt edici özellikleri, ilgili makbuz ve satış kaydındaki tarih belirlenir. Başka bir müşterinin eşyasının satış bedeli bu başvurunun hesabına alınmaz. Eşya listesinde seri numarası, marka, model, adet veya makbuzdaki diğer tanımlayıcı bilgi kullanılır. Seri numarası bulunmayan eşya için gerçekte mevcut açıklama korunur. Daha kolay takip edilsin diye bilinmeyen numara, satış günü veya bedel doldurulmaz.

Birden fazla eşyanın aynı satış işleminde bulunması halinde toplam bedelin hangi kalemlere ait olduğu kayıt üzerinden açıklanır. Ayrı satışlar yapılmışsa her satış kendi tarihi ve tutarıyla gösterilir. Tek bir makbuza bağlı eşya grubunda sonradan yalnız bir bölüm satılmış olabilir; hangi bölümün paraya çevrildiği belirlenir. Satılmamış eşya için satış fazlası hesabı kurulmaz. Satış belgesindeki bedelle fiilen gerçekleşen tahsilatın kayıtları da karşılaştırılır ve mevcut farklılık açıkça belirtilir.

Aynı borçlunun birden fazla alacağı birlikte görülür

TMK m.966/2, işletmenin aynı borçludan birden fazla alacağı varsa bunların arta kalan paranın hesabında bir bütün olarak dikkate alınmasını emreder. Bu hüküm yalnız tek rehin makbuzundaki ilk ödünç tutarına bakılarak hesap yapılmasını önler. Aynı borçluya ait diğer işlem kayıtları, sözleşme veya makbuz numarası ve gerçek bakiye ile ayrı gösterilir. Toplam, bu satırlardan oluşur. Daha önce kapanmış işlem, halen açık alacak gibi ikinci kez hesaba yazılmaz.

Burada aranan kişi bağlantısı “aynı borçlu”dur. Aynı ailedeki başka kişinin, şirket ortağının veya başka şirketin borcu, bu ilişki açıklanmadan aynı borçlunun alacağı gibi listeye konulamaz. Unvan değişikliği veya temsilci kullanımında gerçek borçlunun kimliği belgelere göre belirlenir. Hesapta başka alacak bulunmadığı kesin olarak bilinmiyorsa bu konuda belgeye dayanmayan olumsuz beyan verilmez; işletmeden bütün alacak kalemlerinin dayanağıyla açıklanması istenir.

Alacak hesabının kalemleri nasıl denetlenir?

İşletmenin alacak tablosunda ödünç işlemi, ilk verilen tutar, gerçekleşen ödemeler, kalan ana para ve ileri sürülen diğer kalemler birbirinden ayrılır. Her kalemin hangi sözleşme veya kayıtla ilgili olduğu açıklanır. Başvuran bütün faiz ve masrafların kendiliğinden geçerli olduğunu kabul eden bir toplam mutabakatı imzalamak zorunda olduğunu varsaymaz. Kendi itirazını ilgili kayıt, dönem veya hesap işlemiyle somutlaştırır. Başvurudaki hesap tablosu, miktar uyuşmazlığının hangi bölümde bulunduğunu gösterir.

Bir ödeme birden fazla alacak tablosunda düşülmüş veya hiçbir tabloda dikkate alınmamışsa kayıt farkı açıkça yazılır. Borçlunun işletmeye daha önce yaptığı ödemenin tarihi, tutarı ve hangi işlemle bağlantılı olduğu belirtilir. Satış bedelinden karşılanan tutar, borçlunun ayrıca elden veya bankadan ödediği tutarla karıştırılmaz. Aynı alacak için iki kez tahsil görünüyorsa ilgili satırlar karşılaştırılır. Talep, yalnız muhasebe toplamına itiraz etmek yerine doğrulanabilir bir ödeme ve alacak bağlantısı kurar.

Hak sahibi ile ödünç borçlusu ayrılmalıdır

M.966/1, arta kalan paranın “hak sahibine” ödenmesini düzenler. Başvuru bu nedenle başvuranın bedel üzerindeki hakkını gösterir. Rehin verilen taşınırın sahibi, ödünç alan ve başvuru yapan temsilci farklı kişiler olduğunda bu sıfatlar ayrı alanlarda yazılır. Makbuzu elinde bulunduran kişinin her durumda satış fazlasının tartışmasız sahibi olduğu peşinen kabul edilmez. Mülkiyet, sözleşme ve varsa hak geçişi belgeleri kendi içerikleriyle incelenir.

Temsilci ödeme istemini yapıyorsa temsil edilen hak sahibi ile ödemenin yapılacağı kişi açıkça gösterilir. Şirket adına işlemde temsilcinin gerçek sıfatı ve yetki belgesi kullanılır. Talep tutarının temsilcinin kendi hesabına gönderilmesi isteniyorsa bunun yetki dayanağı da ayrıca açıklanır. Hak sahibinin hesabı yazılacaksa hesap sahibinin adı ve ödeme talebindeki kişi karşılaştırılır. Kimlik ve banka kaydı farklılığı açıklanmadan hazır formdan ödeme talimatı oluşturulmaz.

Beş yıllık zamanaşımının başlangıcı

TMK m.966/3, arta kalan miktarı isteme hakkının rehnedilen taşınırın paraya çevrilmesinin üzerinden beş yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrayacağını belirler. Ödünç sözleşmesinin tarihi, rehin teslimi veya makbuzun düzenlenme tarihi bu hükümdeki başlangıç yerine yazılmaz. Paraya çevirme kaydındaki gerçek tarih dosyada görülmelidir. Birden fazla satış varsa her birinin tarih bağlantısı ayrıca izlenir. Yalnız bir toplam bedelin bulunması bütün satışlar için ortak bir başlangıç günü belirlemeye yetmez.

İşletmeye ödeme istemek üzere yazı göndermekle zamanaşımının otomatik olarak kesildiği ileri sürülmez. TBK m.154, borç ikrarı ve maddede belirtilen yargısal veya takip başvuruları gibi kesilme sebeplerini düzenler. İşletmenin cevabında gerçek bir borç ikrarı bulunup bulunmadığı ayrı incelenir. Başvuranın kendi talep yazısı ile muhatabın borç ikrarı aynı belge değildir. Süre dosyasında somut satış tarihi ve gerçekten meydana gelen kesilme işlemi kayıtlanır; görülmemiş işlem için uzayan süre hesabı yapılmaz.

Ödünç işletmesine gönderilecek dilekçe örneği

Örnek, gerçek satıştan sonra hak sahibinin işletmeye yönelteceği ödeme istemidir. Bilinmeyen bakiye, kesin rakamla doldurulmaz. Mevcut hesap bulunmuyorsa işletmeden kalemli hesap ve ilgili belgeler istenir; bilinen kayıtlar açıklamalara yazılır.

Artan satış bedeli talep dilekçesini ve satış–alacak karşılaştırma çizelgesini Word olarak indirin. Kullanılmayan alanlar çıkarılır. Hesap ekindeki her satır gerçek belgesine bağlanır ve gönderilen nihai nüsha saklanır.

İşletmenin cevabındaki hesap nasıl okunur?

Cevapta önce doğru eşya ve satış dosyası bulunur. Sonra satış bedeli, işletmenin aynı borçludan olan alacakları ve ödemeler ayrı ayrı karşılaştırılır. Toplamın ilk başvuruya göre değişmiş olması, hesabın her satırının doğrulandığı anlamına gelmez. Başka makbuz numarasına ait alacak eklenmişse o makbuzun gerçek borçlusu kontrol edilir. Kapanmış alacağın tekrar listeye alınması, aynı ödemenin iki farklı hesapta gösterilmesi ve satış bedelinin başka dosyaya kaydırılması somut hata başlıklarıdır.

İşletme artan para bulunmadığını bildirirse hangi alacağın satış bedelini karşıladığı açıklanmalıdır. Başvuran, cevapta bulunmayan bir borç kaydını tahmin ederek kendi hesap farkını kapatmaz. Sunulan yeni belgeler, ilk dilekçe ekleriyle tarih ve işlem bağlantısı üzerinden eşleştirilir. Muhatap yalnız tek toplam gönderdiğinde kalemlerin dayanağı açıklatılır. Hesabın şeffaflaşması, hak sahibinin belirli miktarda artan para bulunduğu iddiasının belgeyle değerlendirilmesini sağlar.

Satış öncesindeki hak ve satış sonrasındaki para talebi

TMK m.965, borç vadesinde ödenmediğinde ödünç verenin önceden noter aracılığıyla ödeme ihtarı yaptıktan sonra rehni icra yoluyla paraya çevirtebilmesini düzenler. Aynı hükümde borçlunun ödünç verene karşı kişisel olarak sorumlu olmadığı belirtilir. Bu özel hüküm, genel borç ilişkilerinin hepsine uygulanacak sınırsız bir sorumsuzluk cümlesi olarak kullanılmaz. İşlemin m.962 ve devamındaki gerçek kapsamı korunur. Satışın dayanak dosyası ve ihtar kaydı, sonraki para hesabının hangi işlemden doğduğunu gösterir.

TMK m.967’deki rehinden kurtarma ise taşınır satılıncaya kadar kullanılabilecek ayrı haktır. Satış gerçekleşmiş dosyada eşyanın halen aynı işletmeden fiziksel olarak teslim edileceği varsayımıyla artan para başvurusu hazırlanmaz. Eşyanın paraya çevrilmesi, talebin konusunu belirler. Satış usulüne yönelik ayrı bir itiraz mevcutsa bunun incelemesi artan para hesabıyla karıştırılmaz; ilgili işlem ve süreler kendi dosyasında değerlendirilir. Buradaki belge, işletmeden hesap ve kalan paranın ödenmesini ister.

Kısmi ödeme varsa kalan talep ayrı hesaplanır

İşletme arta kalan paranın yalnız bir bölümünü ödemişse ilk talep tutarı, gerçekleşen ödeme ve halen istenen bölüm üç ayrı satırda gösterilir. Ödemenin açıklamasında başka bir satış veya başka makbuz yazıyorsa hangi talebi karşıladığı çözülür. Hesap karşılaştırmasında bir tutarın ödenmiş bölüm olarak düşülmesi, işletmenin ileri sürdüğü bütün alacak kalemlerinin kabul edildiğini gösteren bir kayıt değildir. Başvuranın miktar ve dayanak itirazları kendi açıklamasıyla korunur. Yeni talep nüshası kalan miktarı hangi hesapla bulduğunu gösterir.

İşletmenin kısmi ödemeye ilişkin yazısı, ödeme dekontu ve gönderdiği hesap birlikte okunur. Gerçek ödeme yerine yalnız ödeme sözü varsa tahsil edilmiş miktar alanı boş bırakılır. Ödemenin farklı para birimiyle yapılması durumunda para birimleri ve belgeli hesap yöntemi ayrıca açıklanır; dayanağı olmayan kur üzerinden kapanış oluşturulmaz. Talep edilen bakiye tekrar gönderilirken önceki tahsilat saklanmaz ve aynı miktar ikinci kez istenmez. Böylece talep sahibinin hesabı ile fiili para hareketi uyumlu hale gelir.

Ödeme yapılınca kayıt hangi bilgilerle kapanır?

Ödeme belgesinde gönderen işletme, alıcı hak sahibi, tutar, para birimi, işlem tarihi ve ilgili satış veya makbuz bağlantısı görülür. İşletmenin ödeme yaptığını bildirmesi ile ödemenin fiilen gerçekleşmesi farklı kayıtlardır. Hesaba gelen tutar, gönderilen hesapla karşılaştırılır. Kısmi ödeme yapıldıysa kalan istem kendi kalemleriyle izlenir. Hak sahibi incelemediği diğer alacaklar yönünden genel ibra veya bütün hesapların kapandığı beyanını hazır bir makbuz metninden aynen kullanmaz.

Arşivde ilk makbuz, gerçek satış kaydı, alacak karşılaştırması, başvuru, işletmenin cevabı ve fiili ödeme belgesi birlikte tutulur. Sonradan düzenlenen yeni tablo, geçmiş dilekçenin içeriğini değiştirmez; kendi düzenlenme tarihiyle eklenir. Böylece hangi aşamada hangi tutarın istendiği ve ne kadarının ödendiği takip edilir. Başvuranın hak sahipliği veya temsil belgesi de bu dosyada kalır. Hesap kaydının kapanması, gerçek ödeme ve açıklanmış alacak hesabına dayanmalıdır.

İlgili içerikler ve resmî dayanaklar

Satılmamış eşyanın geri alınması bakımından rehinli taşınırın geri verilmesi dilekçesi farklı talebi açıklar. Para yerine ticari mal teslimindeki borç tutarı için para yerine mal verilen ödünçte hesap düzeltme yazısı ayrı ilişkiyi ele alır. Taşınmaz rehni ve satış bedelinin dağıtımı ise ipoteğin paraya çevrilmesi rehberinde incelenir.

TMK m.962–967 hükümleri 9 Ekim 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı mevzuat sisteminin güncel kanun indeksinden doğrulanmış; ayrıca Bakanlığın Türk Medenî Kanunu nüshasından okunmuştur. Zamanaşımının kesilmesi ayrımı için Türk Borçlar Kanunu m.154 kontrol edilmiştir.

Sık sorulan sorular

Artan para talebinin açık maddesi nedir?

TMK m.966, satış bedelinin rehinli alacak miktarını aşan kısmının hak sahibine ödenmesini düzenler.

İşletmenin başka alacakları hesaba katılır mı?

Aynı borçludan birden fazla alacağı varsa m.966/2 uyarınca birlikte dikkate alınır. Her alacağın kişi ve işlem bağlantısı gösterilir.

Başka aile üyesinin borcu aynı borç sayılır mı?

M.966/2 aynı borçluyu esas alır. Farklı kişinin borcu yalnız yakınlık ilişkisi nedeniyle aynı borçlu kaydına yazılmaz.

İsteme hakkının süresi kaç yıldır?

M.966/3 beş yıllık zamanaşımı düzenler. Başlangıç, taşınırın paraya çevrilmesidir.

Süre rehin makbuzunun tarihinden mi başlar?

Bu özel sürenin başlangıcı makbuz tarihi değildir. Gerçek paraya çevirme kaydı esas alınır.

Talep yazısı süreyi otomatik keser mi?

Alacaklının kendi talep yazısı tek başına TBK m.154’teki borç ikrarı veya yargısal başvuru değildir. Gerçek kesilme sebebi ayrıca belirlenir.

Satış bedelinin tamamı istenir mi?

Talep, rehinli alacak hesabından sonra arta kalan paraya ilişkindir. Satış bedeli ve alacaklar ayrı gösterilir.

Satış olmadan bu form kullanılır mı?

Örnek gerçekleşmiş satıştan kalan parayı ister. Satış öncesi rehinden kurtarma TMK m.967 kapsamında farklı işlemdir.

Word dosyasına kesin olmayan tutar yazılır mı?

Belirsiz tutar kesin iade miktarı diye yazılmaz. Mevcut kayıtlar gösterilerek kalemli hesap açıklanması istenir.

Ödemeyi kim alır?

M.966/1 uyarınca hak sahibi alır. Temsilci kullanılıyorsa hak sahibi, yetki ve hesap bağlantısı açıklanır.