Rehinli Taşınırın Mülkiyeti Alacaklıya Devredilebilir mi? | 6750 m.14/1-a (2026)

Mülkiyet Devrinin Hukuki Dayanağı Nedir?

6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu m.14/1-a, borç süresinde ifa edilmediğinde birinci derece alacaklıya rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini isteme hakkı verir. Hüküm, devrin icra dairesinden 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 24. maddesi uyarınca talep edileceğini açıkça belirtir.

Ticari İşlemlerde Rehin Hakkının Kurulması ve Temerrüt Sonrası Hakların Kullanılması Hakkında Yönetmelik m.29 ve devamı, bu özel takip yolunun usulünü ayrıntılandırır. Bu nedenle mülkiyet devri, yalnız rehin sözleşmesindeki bir cümleye dayanılarak borçlunun rızası dışında fiilen malı alma yöntemi değildir; Kanun ve Yönetmelikteki icra süreci işletilmelidir.

Güncel Kanun ve uygulama yönetmelikleri Ticaret Bakanlığının Taşınır Rehni mevzuat sayfasında birlikte yayımlanmaktadır. Temerrüt sonrası dört temel yolun genel karşılaştırması için Borçlu Temerrüde Düşerse Taşınır Rehni Alacaklısı Ne Yapabilir? yazımıza bakılabilir.

Mülkiyet Devrini Hangi Rehin Alacaklısı Talep Edebilir?

m.14/1-a bu hakkı açıkça birinci derece alacaklıya tanır. Aynı taşınır üzerinde birden fazla rehin varsa TARES kayıtlarındaki derece ve öncelik belirlenmeden mülkiyet devri talep edilmemelidir. İlerleme sisteminde önceki rehin sona erip terkin edildiğinde sonraki alacaklı öne geçebilir; sabit derece sisteminde ise boşalan dereceye otomatik geçiş yoktur.

Bu nedenle “benim rehin sözleşmem var” demek mülkiyet devri için tek başına yeterli değildir. Rehnin geçerli şekilde TARES’e tescil edilmiş olması ve alacaklının m.14/1-a anlamında birinci derece konumunda bulunması gerekir.

Birden fazla rehinde öncelik kurallarını Aynı Taşınırda Birden Fazla Rehinde Öncelik yazımızda; ilerleme sistemini Taşınır Rehninde İlerleme Sistemi yazımızda açıklıyoruz.

Alacaklı Rehinli Malı Doğrudan Alıp Mülkiyetine Geçirebilir mi?

Hayır. Kanunun tanıdığı hak, icra dairesinden mülkiyet devri talep etme hakkıdır. Alacaklının borçlunun işyerine gidip makineyi tek taraflı biçimde sökmesi, malı götürmesi veya kendi adına tasarruf etmeye başlaması m.14/1-a prosedürünün yerine geçmez.

Mülkiyet devri talebinde İcra ve İflas Kanunu m.24’e yapılan atıf, icra organının işlemin merkezinde olduğunu gösterir. Uygulama Yönetmeliği takip talebinin içeriği, eklenecek belgeler, sıra cetveli, ödeme emri ve mülkiyetin devri aşamalarını ayrıntılı düzenler.

Bu ayrım özellikle borçlunun rehinli malı teslim etmeyi reddetmesi halinde önemlidir. Alacaklı hukuki takip yolunu kullanmalıdır. Fiilî el koyma, işyeri dokunulmazlığı, zilyetlik ve ceza hukuku bakımından ayrı riskler yaratabilir.

Mülkiyet Devrinden Önce Güncel Değer Tespiti Neden Gerekir?

6750 m.14/1-a doğrudan m.13/2 uyarınca belirlenen değere atıf yapar. Bu nedenle mülkiyet devrinin ekonomik hesabı için rehinli taşınırın temerrüt sonrası güncel değeri resmi değer tespiti prosedürüyle belirlenmelidir.

Kuruluş tarihindeki sözleşmesel değer kullanılmakla yetinilemez. Makine yıllar içinde yıpranmış, ağır bakım görmüş, yeni ekipman eklenmiş veya ikinci el piyasa fiyatı değişmiş olabilir. Güncel değer, alacak ile taşınır arasındaki dengeyi ve sonraki derece alacaklılarının haklarını belirler.

Temerrüt sonrası değer tespitinin sulh hukuk mahkemesi ve yetkili eksper üzerinden nasıl yapıldığını Temerrüt Sonrası Taşınır Rehni Değer Tespiti yazımızda ayrıntılı inceliyoruz.

Değer tespit raporuna tebliğden itibaren üç iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz üzerine yapılan ikinci tespit kesindir. Bu nedenle mülkiyet devri dosyasında değerleme raporunun usulüne uygun tebliğ ve kesinleşme durumu ayrıca kontrol edilmelidir.

Rehinli Taşınırın Değeri Alacaktan Fazlaysa Ne Olur?

6750 m.14/1-a, rehinli taşınırın m.13/2 uyarınca belirlenen değerinin birinci derece alacaklının toplam alacağından fazla olması ihtimalini açıkça düzenler. Böyle bir durumda aradaki fark tutarı bakımından diğer derecelerdeki alacaklılara karşı birinci derece alacaklı ile rehin veren müteselsilen sorumludur.

Örneğin güncel değeri 5.000.000 TL olan bir makine için birinci derece alacaklının toplam alacağı 3.000.000 TL ise 2.000.000 TL’lik değer farkı teminat sisteminde kaybolmaz. Sonraki derecedeki hak sahiplerinin alacakları ve öncelikleri dikkate alınmalıdır.

Bu kural, mülkiyet devrinin alacaklıya borçtan bağımsız bir kazanç sağlama aracı olmadığını gösterir. Alacaklı kendi alacağı ölçüsünde güvence hakkını kullanır; fazla değer diğer hak sahipleri ve rehin veren bakımından korunur.

İcra Müdürlüğü Mülkiyet Devri Sürecinde Ne Yapar?

Uygulama Yönetmeliği m.29 ve devamında icra müdürlüğü özel takip sürecini yürütür. Alacaklı takip talebini gerekli belgelerle sunar. İcra müdürlüğü değerleme raporu ve TARES öncelik kayıtları üzerinden rehin alacaklılarının konumunu belirler; sıra cetveli ve ödeme emri aşamalarını işletir.

Ödeme emrinde borcun ödenmesi ve itiraz süreleri belirtilir. Yönetmelik m.35’te borçluya 15 gün ödeme, 7 gün itiraz süresi öngörülür. İtiraz veya ödeme bulunup bulunmamasına göre sonraki aşama şekillenir.

İcra müdürlüğü ayrıca mülkiyet devri gerçekleştiğinde bu devri TARES’e bildirir. Kanun m.14/1-a bu bildirimi açıkça emreder. Böylece Sicil üçüncü kişilere karşı güncel mülkiyet ve rehin durumunu yansıtır.

Mülkiyet Devri TARES’e Nasıl Yansır?

6750 m.14/1-a, icra dairesinin mülkiyet devrini Sicile bildireceğini düzenler. TARES’in aleni olması nedeniyle mülkiyet devri ve rehin ilişkisindeki değişikliklerin Sicil üzerinde görünür hale gelmesi önemlidir.

Mülkiyet devriyle bağlantılı olarak sona eren veya devam eden rehinlerin Sicil durumu da ilgili hükümlere göre güncellenmelidir. Borcun tamamen sona ermesi halinde m.15’teki terkin yükümlülüğü ayrıca gündeme gelir. Mülkiyet devri ile rehin terkin işlemi teknik ve hukuki olarak birbirinden ayrıdır.

TARES’in aleniyeti ve sorgu mekanizması için TARES Sicili Aleni mi? yazımıza bakılabilir.

Sonraki Derece Rehin Alacaklılarının Hakları Nasıl Korunur?

Sonraki derece alacaklılarının hakları iki noktada korunur. Birincisi, m.14/1-a’daki değer farkı düzenlemesidir. Taşınırın değeri birinci derece alacaktan fazla ise fark tutarı diğer derecelerdeki alacaklıların tahsil konumunu etkiler.

İkincisi, icra müdürlüğünün sıra cetveli ve ödeme sürecidir. Rehinlerin derece veya tescil anına göre önceliği belirlenir. Birinci derece alacaklının hakkı, sonraki derece alacaklılarının varlığını ortadan kaldırmaz; yalnız öncelik sağlar.

Rehinli varlığın değeri bütün alacakları karşılamıyorsa sonraki alacaklılar açısından rehin açığı ortaya çıkabilir. Yönetmelik, karşılanamayan kısım bakımından rehin açığı belgesi ve genel takip yollarına ilişkin hükümler içerir.

Mülkiyet Devri Takibi Başlatmadan Önce Hangi Kontroller Yapılmalıdır?

İlk kontrol temel borcun gerçekten muaccel ve temerrütte olup olmadığıdır. İkinci kontrol TARES’te alacaklının birinci derece konumudur. Üçüncü kontrol güncel ve usulüne uygun değerleme raporudur. Dördüncü kontrol Yönetmelikteki yedi günlük takip süresidir.

Beşinci olarak takip talebine eklenecek rehin sözleşmesi, TARES kayıtları, hesap özeti ve değerleme raporu eksiksiz hazırlanmalıdır. Altıncı olarak rehinli taşınırın bulunduğu yer ve alacaklının yerleşim yeri dikkate alınarak yetkili icra müdürlüğü seçilmelidir.

Yedinci olarak taşınırın fiziksel kimliği doğrulanmalıdır. Seri numarası, marka-model ve bulunduğu adres değerleme raporu, rehin sözleşmesi ve takip talebinde aynı varlığı göstermelidir. Yanlış makine veya eksik envanter, takip sırasında ciddi itiraz doğurabilir.

Sekizinci olarak aynı taşınır üzerinde haciz, başka rehin, finansal kiralama veya özel sicil kaydı bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. TARES rehninin varlığı diğer hukuki yükleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Sık Sorulan Sorular

Rehinli mal doğrudan alacaklının olur mu?

Hayır. Borç ödenmediğinde bile mülkiyet devri icra müdürlüğü aracılığıyla özel takip prosedürü sonunda gerçekleşir.

Mülkiyet devrini kim isteyebilir?

6750 m.14/1-a uyarınca birinci derece rehin alacaklısı.

İkinci derece alacaklı doğrudan mülkiyet devri isteyebilir mi?

Birinci derece konumuna geçmedikçe m.14/1-a’daki hakkı doğrudan kullanamaz. Öncelik ve Yönetmelik m.40 hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Değerleme raporu şart mı?

Evet. Mülkiyet devri hesabında m.13/2 uyarınca belirlenen güncel değer esas alınır.

Taşınırın değeri borçtan yüksekse alacaklı tamamını alabilir mi?

Mülkiyet devri mümkündür; ancak fazla değer bakımından diğer derecedeki alacaklıların hakları korunur ve m.14/1-a’daki müteselsil sorumluluk kuralı uygulanır.

Takip hangi kanuna göre yapılır?

6750 m.14/1-a İİK m.24’e atıf yapar; özel usul ayrıca ilgili Taşınır Rehni Yönetmeliğinde düzenlenir.

Mülkiyet devri TARES’e bildirilir mi?

Evet. Kanun icra dairesinin devri Sicile bildireceğini açıkça düzenler.

Borçlu malı teslim etmezse alacaklı kendisi alabilir mi?

Hayır. İcra prosedürü kullanılmalıdır; fiilî el koyma m.14/1-a’nın yerine geçmez.

Mülkiyet devri için temerrüt şart mı?

Evet. m.14 hakları borcun süresinde ifa edilmemesi halinde gündeme gelir.

Takip öncesi en kritik üç belge nedir?

Geçerli TARES/rehnin kayıtları, temerrüt ve alacak hesabını gösteren belgeler ile güncel resmi değerleme raporudur.