Sarf Malzemesi TARES’te Rehnedilebilir mi? 6750 m.5/1-ı | 2026

6750 m.5/1-ı sarf malzemesi rehni için ne düzenler?

6750 sayılı Kanun işletmenin yalnız uzun ömürlü makine ve ekipmanını değil, faaliyet sırasında tüketilen malzemelerini de finansman teminatına dönüştürebilmesini sağlar. M.5/1-ı sarf malzemesini bağımsız bir varlık kategorisi olarak saydığı için, diğer şartların sağlanması halinde bu malzemeler TARES’te rehnedilebilir.

Sarf malzemesinin ekonomik özelliği, üretim veya hizmet sürecinde kısa ya da orta sürede tüketilmesidir. Kesici uç, kaynak teli, yağ, filtre, temizlik maddesi, ambalaj yardımcıları, ofis sarfı, bakım kimyasalı, laboratuvar sarfı ve benzeri işletme girdileri somut faaliyet içindeki kullanımına göre bu kategoride değerlendirilebilir.

Rehinli varlığın tüketilecek olması, rehin kurulmasına engel değildir; ancak teminatın izlenmesini makine rehnine göre daha zor hale getirir. Sicil kaydı yapılırken yalnız başlangıç miktarını yazıp kredi süresince malzeme hareketlerini hiç izlememek teminatın gerçek değerini belirsizleştirir.

Bu nedenle sarf malzemesi rehni, stok takip sistemi, depo kayıtları, ikame mal düzeni ve periyodik değer kontrolüyle birlikte kurgulanmalıdır.

Sarf malzemesi ile hammadde arasındaki fark nedir?

Hammadde m.5/1-ç’de ayrıca sayılır ve kural olarak üretilecek ürünün temel maddesini oluşturur. Sarf malzemesi ise faaliyette tüketilmekle birlikte çoğu zaman ürünün ana maddesi değildir veya yardımcı nitelikte kullanılır. Bir malın hangi kategoriye girdiği işletmedeki fonksiyonuna göre belirlenir.

Örneğin metal üreticisinde çelik levha hammadde, kaynak teli ve kesici uç sarf malzemesi olabilir. Bir tekstil işletmesinde iplik hammadde, makine yağı ve iğne sarf malzemesi olarak değerlendirilebilir. Aynı mal farklı işletmede farklı ekonomik fonksiyon taşıyabilir.

Bu ayrım rehin geçerliliğini tek başına belirlemez; çünkü Kanun her iki kategoriyi de rehin konusu sayar. Ancak sözleşme ve Sicil kaydının gerçek duruma uygun olması, ikame ve üretimde dönüşüm hükümlerinin doğru uygulanması için sınıflandırma önemlidir.

Hammadde rehni için 6750 m.5/1-ç rehberi ayrıca incelenebilir.

Sarf malzemesi ile stok arasındaki fark nedir?

Stok, işletmenin satış veya üretim amacıyla elinde bulundurduğu daha geniş mal grubunu ifade eder. Sarf malzemesi ise işletmenin kendi faaliyetini yürütürken tükettiği yardımcı malzemelerdir. Satılmak için depoda tutulan ambalaj ürünü stok olabilirken, işletmenin kendi sevkiyatlarında kullandığı ambalaj malzemesi sarf niteliği taşıyabilir.

Bu ayrım özellikle hızlı devirli işletmelerde önemlidir. Rehin sözleşmesinde “depo malları” gibi genel ifade yerine hangi grubun stok, hangisinin sarf malzemesi olduğu ve rehin kapsamının hangi objektif ölçütlere bağlandığı gösterilmelidir.

Stok rehninde satış yoluyla dolaşım, sarf malzemesinde ise tüketim yoluyla eksilme daha belirgindir. Bu nedenle takip ve ikame sistemi farklı kurulmalıdır.

Hangi sarf malzemeleri TARES’te rehnedilebilir?

Kanun kapalı bir ürün listesi vermez. Rehin verenin ticari veya mesleki faaliyetinde kullanılan ve ekonomik değeri bulunan sarf malzemeleri, özel kanunda yasak veya başka sicil zorunluluğu bulunmadığı sürece m.5/1-ı kapsamında değerlendirilebilir.

Endüstriyel yağlar, filtreler, kesici takımlar, kaynak malzemeleri, yardımcı kimyasallar, paketleme yardımcıları, temizlik ve bakım malzemeleri, laboratuvar sarfları, yazıcı/etiket sarfları veya işletmeye özgü tüketilebilir parçalar buna örnek olabilir.

Ancak mevzuat gereği ruhsata tabi, tehlikeli, ticareti sınırlı veya özel depolama şartına tabi malzemelerde ilgili özel düzenlemeler ayrıca uygulanır. TARES kaydı, yasaklı bir malın ticaretine veya teminat olarak kullanılmasına izin vermez.

Bozulmuş, son kullanma tarihi geçmiş veya mevzuata uygun olmayan malzemenin Sicilde kayıtlı olması da ekonomik teminat yaratmaz. Rehin konusu malın fiilen kullanılabilir ve ekonomik değeri bulunmalıdır.

Toplu sarf malzemesi rehin sözleşmesinde nasıl tanımlanmalıdır?

6750 m.4/6 rehne konu varlığın ayırt edici özelliklerinin sözleşmede gösterilmesini ister. Tek tek seri numarası olmayan sarf malzemelerinde tür, marka veya teknik sınıf, miktar, ölçü birimi, lot/parti numarası, depo yeri, raf veya stok kodu gibi objektif bilgiler kullanılmalıdır.

Örneğin “fabrikadaki tüm sarf malzemeleri” yerine “X fabrikası A deposunda bulunan, stok kodu 3001–3099 arasındaki üretim bakım sarfları” gibi işletme kayıtlarıyla doğrulanabilir bir tanım tercih edilebilir. Sürekli değişen havuzlarda kapsamın hangi tarihte ve hangi kriterle ölçüleceği de belirlenmelidir.

ERP veya muhasebe stok kodlarının sözleşme ekinde listelenmesi, TARES kaydı ile işletme envanteri arasında bağ kurar. Kod sistemi sonradan değiştirilirse eski ve yeni kodların eşleştirilmesi dosyada saklanmalıdır.

Genel zorunlu sözleşme unsurları için 6750 m.4/6 rehberi uygulanmalıdır.

Rehinli sarf malzemesi tüketilirse rehin sona erer mi?

Sarf malzemesinin olağan faaliyet içinde tüketilmesi bu varlık türünün doğasında vardır. Ancak teminatın akıbeti, rehin sözleşmesinin kapsamı ile 6750 m.7’deki ikame mal ve gelecekteki değer hükümleri dikkate alınarak belirlenir.

Sözleşme yalnız tescil tarihindeki belirli parti malzemeyi kapsıyorsa o malzemenin tüketilmesiyle teminat havuzu küçülebilir. Buna karşılık objektif kriterlerle aynı tür yeni alınan malzemelerin ikame değer olarak kapsama dahil edilmesi kararlaştırılmışsa takip sistemi buna göre kurulabilir.

Yeni alınan malzemenin eski rehne otomatik dahil olduğu varsayılmamalıdır. Kapsam, sözleşme ve Sicil kaydının lafzıyla uyumlu olmalıdır. Önemli değişikliklerde Sicil güncellemesi gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

Rehin verenin olağan kullanımını tamamen yasaklamak m.4/7’nin sistemine aykırıdır. Doğru çözüm tüketimi durdurmak değil, teminat değerini izleyen ikame ve raporlama yapısı kurmaktır.

Üçüncü kişi deposunda bulunan sarf malzemesi rehnedilebilir mi?

Malzemenin rehin verenin kendi deposunda bulunması zorunlu değildir. Lojistik şirketi, dış depo veya fason üretici tesisinde tutulabilir. Ancak üçüncü kişinin zilyetliği mülkiyet ve öncelik riskini artırır.

Depo sözleşmesi, mal kabul kayıtları, fatura ve envanter listeleri incelenmeli; rehinli malların başka müşterilere ait mallarla karışıp karışmadığı belirlenmelidir. Depocunun hapis hakkı, kira veya hizmet alacağı da teminatın ekonomik değerini etkileyebilir.

Üçüncü kişi zilyetliğindeki varlıklar m.5/1-ö kapsamında ayrıca incelenebilir. Sarf malzemesinin üçüncü kişide bulunması, rehin verenin mülkiyetini ispatlama yükünü ortadan kaldırmaz.

Konsinye veya mülkiyeti muhafaza kaydı bulunan sarf malzemesi rehnedilebilir mi?

Rehin veren yalnız sahip olduğu veya tasarruf yetkisi bulunan varlık üzerinde rehin kurabilir. Konsinye mal, emanet mal veya mülkiyeti tedarikçide saklı tutulan malzeme sırf işletmenin deposunda bulunduğu için rehin verenin malı sayılmaz.

Tedarik sözleşmeleri ve faturalar incelenmeli; mülkiyetin ne zaman geçtiği belirlenmelidir. Ödeme tamamlanıncaya kadar mülkiyetin satıcıda kaldığı geçerli bir yapı varsa alıcının TARES rehin yetkisi sınırlı olabilir.

Bu risk, aynı depoda farklı hukuki statüde mallar bulunan işletmelerde özellikle önemlidir. Rehinli havuza yalnız rehin verenin tasarruf yetkisi bulunan mallar dahil edilmelidir.

Sarf malzemesi rehni nasıl değerlenmelidir?

Değerleme yapılırken muhasebe maliyetinin yanı sıra malzemenin ikinci el veya satış piyasası, kullanılabilirlik süresi, teknik uyumluluğu, raf ömrü, bozulma riski ve toplu satış halinde oluşacak iskonto dikkate alınmalıdır.

Çok özel bir makinede kullanılan yalnız o işletmeye özgü sarfın piyasa likiditesi düşük olabilir. Buna karşılık standart sanayi sarfı kolayca satılabilir. Teminat değeri bu farkı yansıtmalıdır.

Hızlı tüketilen malzemelerde tek seferlik değer tespiti yeterli değildir. Miktar ve değer periyodik stok sayımıyla izlenmeli; kredi bakiyesiyle karşılaştırılmalıdır.

Kuruluş öncesi taraflar değer üzerinde anlaşabilir veya 6750 m.13 ve Değer Tespiti Yönetmeliği uyarınca değerleme talep edebilir.

Yangın, su baskını veya hırsızlık halinde sigorta tazminatı ne olur?

6750 m.7, rehinli varlığın sigorta tazminatının teminat ilişkisine etkisini düzenler. Depodaki sarf malzemesinin yangın, su baskını, hırsızlık veya başka sigortalı risk nedeniyle zarar görmesi halinde poliçeden doğan tazminat rehin kapsamıyla birlikte değerlendirilir.

Poliçede emtianın ve sarf malzemesinin doğru kapsamda olduğu, depo adresinin, teminat limitinin ve muafiyetlerin uygunluğu kontrol edilmelidir. Başka işletmelere ait mallarla aynı depoda bulunan emtia için sigorta dağılımı ayrıca önem taşır.

Sigorta tazminatı alındığında yeni sarf alımında kullanılması veya borca mahsup edilmesi sözleşme ve m.7’ye göre belirlenmelidir.

Temerrüt halinde sarf malzemesi rehni nasıl kullanılır?

Teminat altındaki borç ödenmezse 6750 m.14 ve ilgili Yönetmelik uygulanır. Rehinli malzeme hızlı tüketilen veya bozulabilir nitelikteyse temerrüt sürecinde değer kaybı riski özellikle dikkate alınmalıdır.

Şartları oluştuğunda rehinli taşınırın mülkiyetinin devri talep edilebilir, alacak varlık yönetim şirketine devredilebilir veya genel hükümler çerçevesinde takip yoluna gidilebilir. Varlığın güncel miktarı ve değeri temerrüt anında yeniden doğrulanmalıdır.

Sicilde 100 birim görünen fakat fiilen depoda 20 birim kalan sarf malzemesi için yalnız kayıt miktarına dayanılarak tahsil planı yapılamaz. Fiziki sayım, envanter ve değer tespiti birlikte yürütülmelidir.

Genel icra yolu için İİK m.45 rehberi ayrıca incelenebilir.

Sarf malzemesi rehni bakımından periyodik denetim nasıl yapılmalıdır?

Alacaklı m.12 kapsamında rehinli varlığın korunmasını denetleyebilir. Sarf malzemesinde bu denetim fiziki sayım, ERP stok raporu, satın alma faturası, tüketim raporu ve depo hareketlerinin karşılaştırılmasıyla yapılabilir.

Denetim sıklığı malzemenin devir hızına göre belirlenmelidir. Günde önemli miktarda tüketilen malzeme ile yılda birkaç kez kullanılan teknik sarf aynı periyotta kontrol edilmeyebilir. Amaç işletme faaliyetini durdurmak değil teminat seviyesini doğru izlemektir.

Kalite veya son kullanma tarihi bulunan malzemelerde yalnız miktar değil kullanılabilirlik de kontrol edilmelidir. Ekonomik değeri kalmayan malın fiziki olarak depoda bulunması teminat açığını kapatmaz.

Uygulama kontrol listesi

Birinci adım malzemenin sarf niteliğini ve rehin verenin mülkiyetini belirlemektir. İkinci adım konsinye, mülkiyeti muhafaza veya üçüncü kişi haklarını araştırmaktır. Üçüncü adım tür, miktar, stok kodu, lot ve depo bilgileriyle varlığı tanımlamaktır.

Dördüncü adım mevcut rehin ve hacizleri sorgulamaktır. Beşinci adım gerçek satış ve kullanım değerini tespit etmektir. Altıncı adım m.4/6’ya uygun sözleşme ve m.4/1 uyarınca TARES tescilidir.

Yedinci adım tüketim ve ikame mal sistemini kurmaktır. Sekizinci adım sigorta ve depolama riskini izlemektir. Dokuzuncu adım periyodik sayım/değer kontrolüdür. Son adım borç sona erdiğinde rehin kaydının m.15’e göre terkini olmalıdır.

Rehnin kuruluş anı için TARES tescil rehberi, tasarruf sınırı için m.4/7 rehberi incelenebilir.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Mevzuatı
• TBMM – 6750 sayılı Kanun

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Sarf malzemesi 6750 m.5/1-ı uyarınca TARES’te teslimsiz rehin teminatı olabilir. Güvenli yapı için malzeme türü ve miktarı belirlenmeli, tüketim ile ikame hareketleri izlenmeli, mülkiyet ve depo riskleri ayrıştırılmalı ve teminatın gerçek değeri kredi süresince güncel tutulmalıdır.