Sulfonlama Üniteli Tekstil Yardımcı Maddeleri ve Deterjan Tesisi Ruhsatı 2026: EK-2 A/4.30

Kısa ve net cevap: Sulfonlama yapılan deterjan üretim ünitesi bulunan tekstil yardımcı maddeleri ve deterjan üretim tesisi, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin EK-2/A 4.30 bendi uyarınca birinci sınıf gayrisıhhî müessesedir. 4.30 hükmü, 11 Aralık 2025 tarihli değişiklikle eklenmiştir ve bu bentte kapasite veya motor gücü alt sınırı yoktur. Belirleyici unsur tesiste sulfonlama yapılan deterjan üretim ünitesinin bulunmasıdır. Bu nedenle kapasite 1 ton/günün veya motor gücü 100 HP’nin altında olsa dahi sulfonlama ünitesi bulunan faaliyet 4.30 kapsamında birinci sınıf ruhsat rejimine tabidir. Sulfonlama bulunmayan fakat 1 ton/gün ve üzeri veya 100 HP ve üzeri tesisler ise ayrıca 4.31 kapsamında değerlendirilir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

EK-2/A 4.30 hangi tesisi birinci sınıfa alıyor?

Güncel Yönetmeliğin EK-2/A kimya sanayii bölümünde 4.30 bendi, “sulfonlama yapılan deterjan üretim ünitesi bulunan tekstil yardımcı maddeleri ve deterjan üretim tesisleri”ni birinci sınıf gayrisıhhî müessese sayar. Hükmün yapısı iki unsuru birlikte içerir: işyerinin tekstil yardımcı maddeleri veya deterjan üretim tesisi olması ve tesiste sulfonlama yapılan deterjan üretim ünitesinin bulunması.

Bu özel düzenleme 11 Aralık 2025 tarihli ve 33104 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 10681 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla EK-2’ye eklenmiştir. Dolayısıyla eski ruhsat veya yatırım dosyaları yeni bir hat kurulurken güncel listeye göre yeniden kontrol edilmelidir.

Birinci sınıf GSM’nin tanımı Yönetmelik m.4/c’dedir. Bu sınıftaki müesseseler konutlardan ve insan ikametine ayrılan yerlerden mutlaka uzak bulundurulması gereken faaliyetlerdir. Ruhsat prosedürü de m.23’teki ikinci/üçüncü sınıf beş günlük ruhsat düzeninden farklıdır.

Resmî metne Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden; güncel bağlantıya Ticaret Bakanlığı mevzuat sayfasından erişilebilir.

Sulfonlama ünitesinin bulunması neden kapasiteden daha önemlidir?

4.30 bendinde “50 HP”, “100 HP”, “1 ton/gün” veya başka bir alt sınır yazılı değildir. Bu nedenle 4.30 açısından sınıfı doğuran kriter kapasite değil, sulfonlama yapılan deterjan üretim ünitesinin tesiste mevcut olmasıdır. Mevzuatın açıkça aramadığı bir kapasite alt sınırı yorumla eklenemez.

Ruhsat başvurusunda sulfonlama ünitesini yardımcı ekipman veya tali makine olarak gizlemek de sınıfı değiştirmez. Tesisin fiili proses akımında sulfonlama varsa üretim hattı 4.30 kapsamında incelenir. Ruhsat makamı faaliyetin ticari adından ziyade gerçek üretim prosesine, makine parkına ve kullanılan girdilere bakar.

Sulfonlama ünitesinin daha sonra eklenmesi de önemlidir. Başlangıçta farklı sınıfta ruhsatlandırılmış bir tekstil yardımcı kimyasal veya deterjan tesisi sonradan sulfonlama ünitesi kurarsa, yeni faaliyetin sınıfı 4.30 gereği birinci sınıfa çıkar. Bu değişiklik ruhsat güncellenmeden fiilen başlatılamaz.

4.30 ile 4.31 arasındaki fark nedir?

4.30 ve 4.31 aynı sektörü hedeflese de hukuki eşikleri farklıdır. 4.30, sulfonlama yapılan deterjan üretim ünitesi bulunan tekstil yardımcı maddeleri ve deterjan üretim tesislerini kapasite şartı olmaksızın birinci sınıfa alır. 4.31 ise 1 ton/gün ve üzeri kapasitede ve/veya 100 HP ve üzeri motor gücünde olan tekstil yardımcı kimyasal madde ve deterjan üretim tesislerini birinci sınıfa alır.

Dolayısıyla sulfonlama ünitesi bulunan 0,5 ton/gün kapasiteli ve 60 HP motor gücündeki bir tesis 4.30 nedeniyle yine birinci sınıftır. Sulfonlama bulunmayan fakat 1,2 ton/gün üretim yapan veya 120 HP motor gücü kullanan tesis ise 4.31 nedeniyle birinci sınıftır. “Ve/veya” ifadesi sebebiyle 4.31’de eşiklerden birinin aşılması yeterlidir.

Her iki kriterin altında kalan ve sulfonlama içermeyen bir tesisin sınıfı ise üretimin gerçek niteliği ve EK-2’deki diğer bentler dikkate alınarak belirlenir; 4.30 veya 4.31 otomatik uygulanmaz. Bu ayrım ruhsat dosyasında kapasite ile prosesin neden birlikte gösterilmesi gerektiğini ortaya koyar.

Birinci sınıf ruhsat başvurusu hangi adımlardan oluşur?

Yönetmelik m.17’ye göre gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek veya tüzel kişi Örnek 2 formuyla yetkili idareye başvurur. Yetkili idare m.4/a’ya göre belirlenir: OSB içinde OSB tüzel kişiliği, endüstri bölgesinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, diğer alanlarda kanuni görev dağılımına göre belediye veya il özel idaresi yetkilidir.

Birinci sınıf tesis için m.18 uygulanır. İnceleme kurulu başvurudan itibaren en geç yedi gün içinde tesisin kurulacağı yeri mahallinde inceleyerek Örnek 3 yer seçimi raporunu düzenler. Yetkili makam raporu üç gün içinde değerlendirir ve yer seçimi ile tesis kurma izni kararı verir.

Yer seçimi ve tesis kurma izni, imara uygunluk şartıyla beş yıl geçerlidir. Sürede açılma izni alınamazsa başvuru üzerine iki yıl uzatma mümkündür. Bu nedenle üretim binasının satın alınması veya uzun süreli kira sözleşmesi yapılması, yer seçimi incelemesinden önce ciddi hukuki ve ekonomik risk yaratabilir.

Sağlık koruma bandı sulfonlama üniteli tesiste nasıl uygulanır?

M.16 birinci sınıf gayrisıhhî müesseselerin etrafında sağlık koruma bandı bırakılmasını zorunlu tutar. Bu zorunluluk OSB ve sanayi bölgelerinde de geçerlidir. Sağlık koruma bandı mülkiyet sınırlarının dışına taşamaz ve bant içinde mesken veya insan ikametine ayrılan yapılaşmaya izin verilmez.

Bandın genişliği tek bir sabit sayı değildir. İnceleme kurulu tesisteki kimyasal prosesleri, depolanan hammaddeleri, emisyon/koku ihtimalini, yangın ve reaksiyon risklerini, atıksuyu, atığı ve çevredeki kullanımları değerlendirir. ÇED raporu gereken tesiste bu rapordaki mesafeler esas alınır.

Bu nedenle parselin yalnız “sanayi alanı” lejantında olması yeterli değildir. Sağlık koruma bandının parsel içinde çözülebilir olması ve tesis yerleşiminin buna göre planlanması gerekir.

Teknik ruhsat dosyasında sulfonlama prosesi nasıl gösterilmelidir?

Ruhsat dosyası işletmedeki gerçek akımı tarif etmelidir. Hammadde kabulü ve depolama, üretim tankları, sulfonlama ünitesi, nötralizasyon veya sonraki üretim aşamaları, dolum/paketleme, bitmiş ürün deposu ve atık alanları tesisin gerçek düzenine göre projede gösterilir. İşletmede olmayan bir proses eklenmemeli; mevcut proses de gizlenmemelidir.

Toplam motor gücü, günlük/yıllık kapasite, hammadde ve yardımcı kimyasal miktarları, tank hacimleri, çalışan ve vardiya bilgileri farklı resmi belgelerde birbirini tutmalıdır. Yönetmelik m.10, işyerinin depo olarak kullandığı yerlerin ruhsatta gösterilmesini açıkça zorunlu tutar.

Aynı adreste başka ürün hatları bulunuyorsa ana ve tali faaliyet ayrımı yine m.10’a göre yapılır. Tali gayrisıhhî faaliyet ana faaliyetten daha yüksek sınıfta olamaz. Sulfonlama ünitesi sonradan eklenmiş ve işyerini birinci sınıfa taşımışsa mevcut daha düşük sınıf ruhsatın aynen devam ettirilmesi doğru değildir.

Birden fazla faaliyetli işyerleri için Yönetmelik m.10 rehberimiz kullanılabilir.

ÇED Olumlu veya çevre izni işyeri ruhsatı yerine geçer mi?

Hayır. Yönetmelik m.6, diğer kamu kurumlarınca verilen özel izin, tescil ve belgelerin işyeri açma ve çalışma ruhsatı yükümlülüğünü kaldırmadığını açıkça düzenler. Çevre süreçleri ile ruhsat süreci ayrı hukuki işlemlerdir.

M.19 yalnız belirli bir ilişki kurar: ÇED raporu düzenlenmesi gereken tesislerde ÇED Olumlu belgesi ve raporu, yer seçimi ve tesis kurma izni yerine geçer. Bu hüküm açılma ruhsatının alındığı anlamına gelmez. Birinci sınıf müessese m.21’deki yerinde inceleme ve açılma izni prosedürünü ayrıca tamamlar.

M.20’deki deneme izni, projesine uygun kurulmuş birinci sınıf tesise yetkili idarenin gerekli görmesi veya işletmecinin başvurusu halinde inceleme kurulunun önerisiyle en fazla bir yıl verilebilir. Deneme izni verildiği süre boyunca açılma ve çalışma ruhsatı yerine geçer; fakat otomatik veya zorunlu bir aşama değildir.

Sorumlu müdür zorunluluğu nasıl uygulanır?

Yönetmelik m.25, bütün birinci sınıf gayrisıhhî müesseselerde işletmenin faaliyet alanında mesleki yeterliliğe sahip sorumlu müdür çalıştırılmasını zorunlu tutar. Sulfonlama üniteli 4.30 tesisi bu hükme doğrudan tabidir.

Ruhsat başvurusunda beyan edilen sorumlu müdür sözleşmesinin işyerinde bulundurulması gerekir. Denetimde sözleşmenin bulunmaması veya hatalı beyan tespit edilmesi halinde on beş gün içinde eksikliğin giderilmesi istenir. Sürenin sonunda eksiklik sürüyorsa ruhsat iptali hükümleri uygulanır. Gerçeğe aykırı beyan tespit edilirse ayrıca suç duyurusunda bulunulur.

Sorumlu müdürün niteliği faaliyet alanına uygun olmalıdır. Yalnız herhangi bir teknik personelin adını dosyaya yazmak m.25’in mesleki yeterlilik şartını karşılamaz.

Kapasite artışı veya sulfonlama ünitesinin eklenmesi mevcut ruhsatı etkiler mi?

Evet. Yönetmelik m.27 uyarınca gayrisıhhî müesseselerde yetkili idarenin izni olmadan kirlilik yükünü artıracak değişiklik veya ilave yapılamaz. Yeni sulfonlama ünitesi, üretim kapasitesi artışı, yeni reaktör/tank, farklı kimyasal hammadde kullanımı veya depolama alanı genişlemesi uygulanmadan önce ruhsat ve ilgili teknik izinler yönünden değerlendirilmelidir.

Özellikle sulfonlama ünitesinin sonradan kurulması, tesis 4.30 kapsamına girdiği için sınıfın birinci sınıfa yükselmesine neden olabilir. Bu durumda yalnız eski ruhsata “makine eklendi” şerhi düşmek yeterli değildir; birinci sınıf GSM prosedürüne uygun yeni durum kurulmalıdır.

Ruhsat sınıfı değişmese bile m.27 izni gerektiren kirlilik yükü artışı ayrı bir yükümlülüktür. Mevcut birinci sınıf ruhsat, sınırsız kapasite değişikliği hakkı vermez.

Tesis devredildiğinde veya taşındığında hangi kural uygulanır?

Yönetmelik m.8’e göre faaliyet konusu, faaliyet alanı ve adres değişmeden işyeri devredilirse devralanın başvurusu üzerine dosyadaki bilgi ve belgeler esas alınarak yeni işletmeci adına ruhsat düzenlenir. Fiziki durum veya dosya mevzuata aykırıysa eksiklik giderilmeden yeni işletmeci adına ruhsat verilmez.

Yeni ortak alınması veya bir ortağın ayrılması tek başına yeni ruhsat gerektirmez. Buna karşılık tesis başka bir adrese taşınırsa yeniden ruhsatlandırılması esastır. Yeni adresin birinci sınıf GSM için sağlık koruma bandı ve yer seçimi şartlarını yeniden sağlaması gerekir.

Devir için işyeri devrinde ruhsat, nakil için adres değişikliğinde ruhsat rehberleri incelenebilir.

Ruhsatsız veya yanlış sınıfla çalışan tesise ne olur?

Yönetmelik m.6 gereğince usulüne uygun ruhsat olmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz; ruhsatsız işyerleri yetkili idare tarafından kapatılır. Vergi kaydı, kapasite raporu, sanayi sicili veya çevre belgesi bu sonucu değiştirmez.

Gayrisıhhî müesseseler m.24 uyarınca çevre ve toplum sağlığı bakımından denetlenir. Denetimde yalnız ruhsat belgesinin bulunması değil, fiili prosesin ruhsatta yazılı faaliyetle uyuşması da önemlidir. Sulfonlama ünitesinin ruhsat dışında çalıştırılması veya kapasite/depoda izinsiz değişiklik yapılması m.27 ve ruhsat hükümleri bakımından sorun doğurur.

Ruhsat belgesi m.11 uyarınca işyerinde herkesin görebileceği şekilde asılmalıdır. Ruhsatsız işyerinin sonuçları için m.6 rehberimiz ayrıca kullanılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Sulfonlama üniteli deterjan tesisi kaçıncı sınıftır?

EK-2/A 4.30 uyarınca birinci sınıf gayrisıhhî müessesedir.

4.30 için kapasite alt sınırı var mı?

Hayır. 4.30’da tonaj veya motor gücü alt sınırı bulunmaz; sulfonlama yapılan deterjan üretim ünitesinin bulunması belirleyicidir.

1 ton/günün altında üretim yapılıyorsa birinci sınıf değil midir?

Sulfonlama ünitesi varsa yine 4.30 nedeniyle birinci sınıftır. 1 ton/gün ve 100 HP eşikleri 4.31’in ayrı kriterleridir.

Sulfonlama yok ama 120 HP motor gücü varsa ne olur?

Tekstil yardımcı kimyasal/deterjan üretim tesisi 100 HP ve üzerindeyse 4.31 nedeniyle birinci sınıf kapsamına girer.

OSB’de ruhsatı kim verir?

Yönetmelik m.4’e göre OSB sınırlarında yetkili idare OSB tüzel kişiliğidir.

Sağlık koruma bandı zorunlu mu?

Evet. M.16 birinci sınıf GSM için sağlık koruma bandını zorunlu tutar.

Sorumlu müdür zorunlu mu?

Evet. M.25 gereğince faaliyet alanında mesleki yeterliliğe sahip sorumlu müdür çalıştırılmalıdır.

ÇED Olumlu belgesi ruhsat yerine geçer mi?

Hayır. M.19 kapsamında yalnız yer seçimi ve tesis kurma izni yerine geçer; m.21 açılma ruhsatı ayrıca alınır.

Sulfonlama ünitesi sonradan eklenebilir mi?

Ruhsat güncellenmeden ve m.27 kapsamındaki izin alınmadan kirlilik yükünü artıracak değişiklik yapılamaz. Ünitenin eklenmesi ayrıca 4.30 sınıflandırmasını doğurur.

Tesis başka adrese taşınırsa ruhsat devam eder mi?

Hayır. M.8 uyarınca yeni adreste yeniden ruhsatlandırma gerekir.