Süreli Teklifte Kabulü Göndermek Yeterli mi? TBK 3
Kabul için süre verilmiş bir sözleşme önerisinde, kabulün o süre içinde önerene ulaşması gerekir. TBK 3, önereni belirlediği sürenin sonuna kadar önerisiyle bağlı tutar. Kabul süre içinde kendisine ulaşmazsa öneren bağlılıktan kurtulur. Bu nedenle yalnız kabul mesajının son gün gönderilmiş olması, ulaşma şartının da gerçekleştiğini göstermez.
İncelemede teklif metni, kabul için belirlenen son an ve kabulün ulaşma kaydı birlikte ele alınır. Teklifin teslim veya ödeme tarihini içermesiyle kabul için süre belirlemesi aynı değildir. Ayrıca her fiyat yazısı sözleşme önerisi sayılmaz; bağlanma niyeti, açıklamanın içeriği ve varsa özel hükümler başlangıçta belirlenmelidir.
TBK 3’te süreli önerinin iki sonucu
Maddenin ilk sonucu önerenin bağlılığıdır. Kabul için belirli süre tanıyan kişi, bu sürenin sona ermesine kadar önerisiyle bağlıdır. İkinci sonuç kabulün ulaşmasına ilişkindir. Süre doluncaya kadar kabul önerene ulaşmamışsa kanun bağlılıktan kurtulma sonucunu düzenler. İki fıkra birlikte okunmalıdır.
Bu düzenleme, sürenin yalnız kabul edecek kişinin iç kararını vermesine ayrılmış zaman olmadığı anlamına gelir. Kabul iradesinin oluşması, açıklanması ve önerene ulaşması ayrı olgulardır. Dosyada yalnız iç onay tarihi bulunması, dışa yöneltilen kabul açıklamasının süresinde ulaştığını kanıtlamaz. Şirket içindeki karar süreciyle karşı tarafa ulaşan açıklama ayrılmalıdır.
Süreli öneri, karşı tarafa mutlaka sözleşme yapma borcu yüklemez. Önerenin bağlılığı ile muhatabın kabul edip etmeme serbestisi farklıdır. Kanun, kabul açıklamasının bulunmadığı her durumda kendiliğinden sözleşme kurulduğunu söylemez. Örtülü kabul veya başka özel düzenleme ileri sürülüyorsa onun koşulları ayrıca gösterilmelidir.
Önce gerçek bir sözleşme önerisi bulunmalı
TBK 1, sözleşmenin karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarıyla kurulmasını düzenler. Bu nedenle değerlendirilen açıklamanın somut sözleşme kurmaya yönelik içeriği belirlenir. Yalnız görüşme çağrısı, bilgi sunumu veya fiyat araştırmasına verilen genel yanıt ile bağlayıcı öneri aynı şey değildir. Açıklamanın gerçek işlevi esas alınır.
TBK 8, öneriyle bağlı olmama hakkının açıkça saklı tutulması veya bağlanma niyetinin bulunmadığının işin özelliğinden ya da durumdan anlaşılması hâlini ayrıca düzenler. Bir belgenin üzerinde “teklif” sözcüğü bulunması, bu kayıtları incelemeyi gereksiz kılmaz. Süre belirtilmiş olsa bile belgenin tamamı görülmelidir.
TBK 19 uyarınca kullanılan sözcüklerle yetinilmeden gerçek ve ortak irade dikkate alınır. Teklifin hangi mal veya hizmeti, miktarı, bedeli ve işlem şartlarını kapsadığı açıklanır. İlgili sözleşme türünde esaslı noktaların belirlenmesi, kabulün aynı içeriğe yönelip yönelmediğini değerlendirmek için gereklidir. Belirsiz bir başlık üzerinden bütün ilişki kurulmuş sayılmaz.
Kabul süresi ile teslim ve ödeme vadesi
Kabul süresi sözleşme kurulmasına yönelik açıklamanın zamanını ilgilendirir. Teslim süresi ve ödeme vadesi ise sözleşmeden doğan borçların ne zaman yerine getirileceğine ilişkindir. Aynı belgede bulunmaları bu tarihleri aynı hukuki sonuca bağlamaz. Her tarihin hangi işlem için düzenlendiği ayrı gösterilmelidir.
Bir teklifin gelecekte yapılacak teslimi açıklaması, teklifin o güne kadar kabul edilebileceğini kendiliğinden göstermez. Kabul için ayrıca süre konulup konulmadığı metinden belirlenir. TBK 3’ün uygulanması için sadece herhangi bir tarih görmek yeterli değildir. Tarihin kabul açıklamasına ilişkin olduğu anlaşılmalıdır.
Ödeme vadesi konusunda borcun muacceliyetine ilişkin düzenlemeler ayrı değerlendirilir. Henüz sözleşmenin kurulup kurulmadığı tartışılırken, ifa vadesinden doğrudan kabul süresi sonucu çıkarılmamalıdır. Önce kuruluş aşaması; sonra geçerli sözleşmedeki edimlerin zamanı belirlenir.
Sürenin başlangıcı ve sonu açık mı?
TBK 3 bütün öneriler için sabit yedi, on beş veya otuz günlük kabul süresi koymaz. Esas olan öneride belirlenmiş süredir. Bu sürenin hangi anda başladığı ve ne zaman bittiği gerçek metinden çıkarılır. Açık takvim tarihi ile belirli olaydan itibaren işleyen gün sayısı aynı şekilde belgelenmez.
Saat belirtilmişse o saat ve ilgili zaman dilimi de değerlendirmeye dahildir. Özellikle farklı ülkelerde bulunan tarafların kayıtlarında görünen saatler aynı zaman dilimine ait olmayabilir. Teknik kaydın hangi zaman sistemini kullandığı bilinmeden iki ekran saati doğrudan karşılaştırılmamalıdır. Hukuki sonuç, doğru zaman çizelgesine dayanmalıdır.
Metinde “iş günü” veya başka özel süre ifadesi kullanılmışsa bu ifadenin kabul edilen anlamı açıklanır. TBK 3’te bulunmayan otomatik süre uzatımı veya sabit bekleme günü yaratılmaz. Başka hükmün uygulanacağı ileri sürülüyorsa o dayanak ayrıca gösterilir. Belirsizlik, sonradan taraflardan birinin istediği tarihi seçmesiyle giderilmiş sayılmaz.
Kabulün gönderilmesi neden tek başına yeterli değildir?
TBK 3, kabulün belirlenen süre içinde önerene ulaşmasını arar. Gönderim kaydı, açıklamanın gönderici tarafından hangi anda iletime çıkarıldığını gösterir. Ulaşma kaydı ise açıklamanın muhataba erişmesiyle ilgilidir. Birinin ispatı diğerinin her durumda ispatlandığı anlamına gelmez; kayıtların gösterdiği olay ayrı açıklanmalıdır.
Kabul metninin hazırlanma zamanı da gönderim zamanı değildir. Bilgisayarda dosya oluşturulmuş, iç onay alınmış veya belge imzalanmış olması, onun karşı tarafa iletildiğini kendiliğinden kanıtlamaz. İncelemede belge tarihi, imza tarihi, gönderim ve ulaşma ayrı sıralanır. Böylece sürenin hangi aşamada tamamlandığı somut olarak görülür.
Teknik hata veya iletim gecikmesi iddiası varsa gerçek kayıtlar korunur. Mesajın alıcı bilgisi, kullanılan kanal, eklerin durumu ve sistem yanıtları birlikte incelenir. Yalnız göndericinin kendi ekranındaki işlem saatiyle ulaşma zamanı eşitlenmez. Hangi kaydın hangi olguyu kanıtladığı açıklanmalıdır.
Ulaşma ile fiilen okuma aynı olgu mu?
Kanunun kullandığı ölçüt, TBK 3 bakımından kabulün ulaşmasıdır. Karşı tarafın açıklamayı fiilen ne zaman okuduğu, ayrı bir olgudur. Bu iki zaman her dosyada aynı kabul edilemez. Bildirimin doğru muhataba ve ilgili iletişim düzenine ulaşıp ulaşmadığı belirlenmeden sadece okundu işaretine dayanılarak bütün sonuç kurulmaz.
Elektronik iletişimde kullanılan adresin kime ait olduğu, taraflarca hangi kanalın kullanıldığı ve kayıtların hangi aşamayı gösterdiği önemlidir. Bir ekran görüntüsünde görülen simgenin teknik anlamı açıklanmalıdır. Gönderildi, teslim edildi ve okundu ifadeleri farklı sistemlerde farklı olayları gösterebilir; içerik ve zaman delilleri birlikte değerlendirilir.
TBK 10, önerinin ve kabulün geri alınmasında ulaşma ile öğrenme sırasına özel sonuç bağlar. Bu özel düzenleme, TBK 3’teki süre içinde ulaşma ölçütüyle karıştırılmamalıdır. İleri sürülen işlem geri alma ise ilgili sıralama; süreli önerinin kabulü ise kabulün süresinde ulaşması incelenir.
Kabul, önerinin içeriğiyle uyuşmalı
Süresinde ulaşan her yanıt kabul değildir. TBK 1 uyarınca karşılıklı açıklamaların birbirine uygun olması gerekir. Gelen yanıtın hangi öneriye yöneldiği ve önerilen şartları kabul edip etmediği belirlenir. Yalnız “yanıt geldi” tespiti, sözleşmenin hangi içerikle kurulduğunu göstermez.
Bedel, miktar veya başka şartlar değiştirilerek gönderilmiş açıklamanın hukuki niteliği kendi içeriğiyle değerlendirilir. Önerinin aynen kabul edildiği ile farklı şartlarda anlaşma arandığı sonuçları birbirine eşitlenmez. Yanıttaki ek veya çekincelerin hangi hususa ilişkin olduğu açık gösterilir. Belgenin tümü okunmadan yalnız ilk cümle esas alınmaz.
Birden çok teklif sürümü varsa kabulün hangi sürüme verildiği saptanmalıdır. Son dosyanın gönderilmiş olması, karşı tarafın mutlaka onu kabul ettiğini kanıtlamaz. Atıf yapılan tarih, teklif numarası, ekler ve yazışma zinciri birlikte değerlendirilir. Süre hesabı da doğru öneriyle eşleştirildiğinde anlamlıdır.
Kabul mesajına eklenen şartların etkisi
Kabul açıklamasında, öneride bulunmayan başka sözleşme koşullarına atıf yapılmışsa bu atfın içeriği görülmelidir. Yanıtın yalnız öneriyi kabul mü ettiği, yoksa ek yükümlülükler üzerinde de anlaşma mı aradığı belirlenir. TBK 1’deki iradelerin uygunluğu denetimi, eklerdeki hükümleri de kapsar. Ana mesajın kısa olması, ekteki farklı düzenlemeleri görünmez kılmaz.
Önceden hazırlanmış standart koşullar bulunuyorsa TBK 20–25 ayrıca dikkate alınır. TBK 21’de karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmeye girmesi için açık bilgilendirme, içeriği öğrenme imkânı ve kabul koşulları yer alır. Bu nedenle süre içinde iletilmiş her bağlantı veya ek dosya, içeriğinin tartışmasız kabul edildiğini tek başına göstermez.
Süre tartışmasıyla kapsam tartışması ayrı kaydedilmelidir. Açıklama zamanında ulaşmış olsa bile hangi koşulları içerdiği üzerinde uyuşmazlık bulunabilir. Tersine, içerik uyuşmasının tespit edilmesi de ulaşma zamanını açıklamaz. Dosyada kabulün ana metni, ekleri ve atıf yapılan koşullar aynı tarihteki sürümleriyle tutulmalıdır. Sonradan değişen bir internet sayfası başlangıçtaki içerik olarak gösterilmez.
Bu değerlendirme bütün ek kayıtların geçersiz olduğu anlamına gelmez. Hangi kaydın sözleşmenin parçası olduğu, hangi hükmün farklı içerik getirdiği ve tarafların ne üzerinde uyuştuğu somutlaştırılır. TBK 19’un yorum kuralı ile genel işlem koşullarının özel hükümleri birlikte ele alınır. Sonuç yalnız “süresinde kabul” başlığı altında, içeriği hiç görülmeyen yeni yükümlülüklere genişletilmez.
Süre geçince bağlılıktan kurtulmanın kapsamı
Kabul süresi içinde önerene ulaşmazsa TBK 3 uyarınca öneren bağlılıktan kurtulur. Bu sonuç, önceki önerinin süresiz biçimde ayakta kalmamasına ilişkindir. Sadece kabulün daha önce gönderildiğinin gösterilmesi, madde metnindeki ulaşma şartının yerine geçmez. Dosyada hangi süre ve hangi ulaşma anının bulunduğu açık olmalıdır.
Süre geçtikten sonra taraflar arasında yeni açıklamalar yapılmışsa bunlar ayrıca değerlendirilir. Önceki bağlılığın sona ermesi ile daha sonra bir anlaşma kurulup kurulmadığı farklıdır. Sonraki davranışların varlığı, eski önerinin süresinin geriye dönük olarak değiştirilmiş sayılması şeklinde açıklanmamalıdır. Her aşama kendi kayıtlarıyla ortaya konulur.
Süre sonunda bağlılıktan kurtulma, bütün geçmiş ilişkilerden ve başka sözleşmelerden doğan borçları sona erdirmez. Aynı taraflar arasındaki mevcut işlerin hukuki dayanakları ayrı kalır. İncelenen öneri belirli işlemle eşleştirilmelidir. Belirli teklifin kabul edilmemesinden, bütün hesapların kapanması veya önceki borçların silinmesi sonucu çıkarılmaz.
Süre belirlenmeyen öneriyle fark
TBK 4, kabul süresi konulmadan hazır olana yapılan öneriyi; TBK 5 ise hazır olmayana yapılan süresiz öneriyi düzenler. TBK 3’teki belirlenmiş süreyle bu maddelerdeki bağlılık ölçütleri aynı değildir. Önce somut önerinin gerçekten süreli olup olmadığı tespit edilmelidir.
TBK 5’te zamanında gönderilen fakat geç ulaşan kabul için özel bildirim yükümlülüğü bulunur. Bu hükmün kapsamı, süresiz ve hazır olmayanlar arasındaki öneri düzeni içindedir. TBK 3’te açıkça belirlenmiş kabul süresini değerlendirirken farklı maddelerin şartları birbirine karıştırılmamalıdır. İlgili hukuki rejim açık gösterilir.
Öneriye yanıt verildiği için sürenin artık önemsiz olduğu söylenemez. Aynı şekilde her gecikme yalnız takvimden okunamaz; önce süreli veya süresiz öneri ve iletişimin niteliği belirlenir. Hukuki nitelendirme yapılmadan farklı durumlara tek bir “geç kabul” etiketi uygulanması, kanundaki ayrı sonuçları örter.
Hüküm anı ile kabulün ulaşması
TBK 11, hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmelerin kabulün gönderildiği andan başlayarak hüküm doğuracağını düzenler. Bu hüküm, TBK 3’teki süre içinde ulaşma gerekliliğini kaldıran bir düzenleme değildir. Kuruluş koşullarıyla, kurulmuş sözleşmenin hangi andan itibaren hüküm doğuracağı ayrı sorulardır.
Bu nedenle “kabulü gönderdim, süreyi kesin korudum” sonucu yalnız TBK 11’e dayanılarak kurulamaz. İlk olarak kabulün ilgili öneri bakımından geçerli ve süresinde olup olmadığı belirlenir. Sonra hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmenin hüküm anı değerlendirilir. Kanun maddeleri birbirinin yerine değil, düzenledikleri aşamalar içinde uygulanır.
Hüküm anının belirlenmesi de belgelerin tarihlerinin gerçeğe uygun tutulmasını gerektirir. Kabul tarihi sonradan değiştirilmez; gönderim ve ulaşma ayrı kaydedilir. İç onay tarihinin dış kabul tarihi gibi sunulması, hukuki değerlendirmeyi yanlış olguya dayandırır. Kayıtlar gerçek iletişim sırasını göstermelidir.
Örtülü kabul ve özel sözleşme hükümleri
TBK 6, kanun, işin özelliği veya durum gereğince açık kabulün beklenmesinin gerekmediği hâlleri düzenler. Bu şartlar bulunmadan her sessizlik kabul sayılmaz. Süreli teklifin muhatabı cevap vermediğinde, sözleşme kurulduğunu ileri süren taraf hangi hukuki olguya dayandığını açıklamalıdır. Sadece karşı tarafın susması bütün incelemenin yerine geçmez.
Borcun üstlenilmesinde TBK 197 ayrı düzenleme getirir. Üstlenen veya önceki borçlu kabul için süre koyabilir; alacaklı süre sonuna kadar susarsa öneri reddedilmiş sayılır. Borcun üstlenilmesinin kabulü bu özel ilişki içinde incelenir. Genel öneri kuralıyla özel hükmün dayanakları ayrı tutulmalıdır.
Uluslararası mal satışında uygulanacak hukuk ayrıca belirlenir. CISG kapsamında kabul süresi ve geç kabul farklı hükümler içerir. Bu makaledeki TBK 3 incelemesi, her sınır aşan satışın doğrudan aynı maddelerle çözüleceği anlamına gelmez. İlgili hukuk düzeni belirlenmeden süre kuralları birleştirilmez.
İletişim aracı şekil şartını ortadan kaldırmaz
Süresinde ulaşan kabulün sözleşmenin gerekli şekline de uygun olması gerekir. TBK 12’deki kanuni şekil ve TBK 17’deki tarafların kararlaştırdığı şekil ayrı değerlendirilir. Kabulün hızlı iletilmesi, imza veya başka geçerlilik şartı eksikliğini kendiliğinden gidermez. Zaman ve şekil kontrolleri birlikte yapılmalıdır.
E-posta ile sözleşme kurulması bakımından da aynı ayrım korunur. Mesajın içeriği, muhatabı ve yetkili kişi tarafından gönderilip gönderilmediği belirlenir. TBK 40 ve 46’daki temsil kuralları, şirket adına yapılan kabul açıklamasında ayrıca önem taşır.
Bir personelin mesajı ile temsil yetkilisinin açıklaması, yalnız aynı şirket adresinden gönderildiği için eşitlenmez. Yetki ve varsa onama dayanağı gösterilmelidir. Aynı zamanda kabulün süre içinde ulaştığı kaydedilir. Böylece “mesaj var” tespitinden doğrudan geçerli sözleşme sonucu çıkarılmaz.
Kabul süresine ilişkin delil dosyası
Teklifin tam metni ve ekleri, süreyi gösteren kayıt, kabulün içeriği ve ulaşma delili bir arada bulunmalıdır. HMK 199 uyarınca elektronik veriler de belge niteliği taşır. Ancak her kaydın hangi olguyu gösterdiği açıklanmalıdır. Gönderim ekranı, alıcı kaydı ve imzalı belgenin hukuki işlevleri ayrıdır.
HMK 190 ispat yükünü, HMK 194 ise olayların somutlaştırılmasını düzenler. “Zamanında kabul ettim” açıklamasına hangi belge ve hangi saat kaydının dayanak olduğu gösterilir. Öneren bağlılığın sona erdiğini ileri sürüyorsa hangi teklifin süresinden söz ettiğini açıklar. Kapsam ve tarih doğru eşleştirilmeden sonuç sağlıklı değerlendirilemez.
Sık sorulan sorular
Süreli teklifte kabulü son gün göndermek yeterli mi?
TBK 3 kabulün süre içinde önerene ulaşmasını arar. Yalnız gönderim tarihi, ulaşma şartının gerçekleştiğini kendiliğinden kanıtlamaz.
Teklif sahibi belirlediği süre boyunca bağlı mı?
Süreli sözleşme önerisi bakımından TBK 3 bağlılığı sürenin sonuna kadar düzenler. Açıklamanın gerçekten öneri olup olmadığı ve varsa özel hükümler ayrıca belirlenir.
Teklifteki teslim tarihi kabul süresi sayılır mı?
Kendiliğinden sayılmaz. Teslim tarihi ifaya, kabul süresi sözleşmenin kuruluşuna ilişkindir. Tarihin hangi amaçla konulduğu metinden anlaşılmalıdır.
Kanunda bütün teklifler için on beş gün var mı?
Hayır. TBK 3 böyle sabit süre öngörmez. Öneride belirlenen kabul süresinin başlangıcı ve sonu esas alınır.
Her yanıt kabul müdür?
Hayır. TBK 1 gereğince açıklamaların birbirine uygun olması gerekir. Yanıtın hangi öneriyi ve hangi şartları kabul ettiği belirlenmelidir.
Süresinde kabul ulaşmazsa ne olur?
TBK 3 uyarınca öneren önerisiyle bağlılıktan kurtulur. Daha sonra yapılan açıklamalar varsa bunlar ayrı bir hukuki değerlendirmeye tabidir.
TBK 11 gönderim anını söylediği için ulaşma önemsiz mi?
Hayır. TBK 11 kurulmuş sözleşmenin hüküm anını düzenler. TBK 3’teki kabulün süre içinde ulaşması şartını kaldırmaz.
Sessizlik otomatik kabul sayılır mı?
Her durumda sayılmaz. TBK 6’nın kanun, işin özelliği veya durumdan doğan koşulları ya da ilgili özel hüküm ayrıca gösterilmelidir.
Süresinde e-posta göndermek şekil şartını tamamlar mı?
Tek başına tamamlamaz. Gerekli kanuni veya iradi şekil, temsil yetkisi, kabulün içeriği ve ulaşma zamanı ayrı kontrol edilir.
En önemli tarih kayıtları hangileridir?
Teklifteki kabul süresi, kabulün gönderim zamanı ve önerene ulaşma zamanı ayrı kaydedilir. Kullanılan metin sürümü ve alıcı bilgisi de bu kayıtlarla eşleştirilir.
Resmî kaynaklar
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: 1–6, 8, 10–12, 17, 19–25, 40, 46 ve 197. maddeler. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: 190, 194 ve 199. maddeler. Güncel metinler Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sisteminden doğrulanmıştır.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinSorunuzu iletin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
