Tekstil Yardımcı Kimyasal ve Deterjan Üretim Tesisi Ruhsatı 2026: 1 Ton/Gün veya 100 HP Eşiği

Kısa ve net cevap: Tekstil yardımcı kimyasal madde ve deterjan üretim tesisi, 1 ton/gün ve üzeri kapasitede ve/veya 100 HP ve üzeri motor gücünde ise İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin EK-2/A 4.31 bendi gereğince birinci sınıf gayrisıhhî müessese sayılır. “Ve/veya” ifadesi nedeniyle iki eşiğin birlikte aşılması şart değildir: günlük üretim 1 tonun altındayken toplam motor gücü 100 HP veya üzerindeyse de, motor gücü 100 HP’nin altındayken üretim kapasitesi 1 ton/gün veya üzerindeyse de 4.31 uygulanır. Tesiste sulfonlama yapılan deterjan üretim ünitesi varsa kapasiteye bakılmaksızın ayrıca 4.30 hükmü birinci sınıf statüsünü doğurur.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

EK-2/A 4.31 hangi tesisi birinci sınıfa alır?

Yönetmeliğin EK-2/A kimya sanayii bölümüne 11 Aralık 2025 tarihinde eklenen 4.31 bendi, “1 ton/gün ve üzeri kapasiteli ve/veya 100 HP ve üzeri motor gücü kapasitedeki tekstil yardımcı kimyasal madde ve deterjan üretim tesisleri”ni birinci sınıf gayrisıhhî müessese olarak sayar.

Hükmün özelliği, yalnız ürün türünü değil iki ölçülebilir eşiği de içermesidir. Faaliyet tekstil yardımcı kimyasal madde veya deterjan üretimidir; bu faaliyetin günlük üretim kapasitesi 1 ton/gün veya daha yüksekse ya da motor gücü 100 HP veya daha yüksekse 4.31 uygulanır. Üretimin ticari adı, işletmenin çalışan sayısı veya kapalı alanın küçüklüğü bu açık eşiklerin önüne geçmez.

Güncel hukuki metin Mevzuat Bilgi Sistemi ve Ticaret Bakanlığı mevzuat sayfası üzerinden kontrol edilebilir.

4.31’deki “ve/veya” ifadesi neden önemlidir?

“Ve/veya” ifadesi alternatif ve birlikte gerçekleşebilen iki bağımsız eşik kurar. Bir tesiste günlük kapasite 1,5 ton fakat toplam motor gücü 70 HP ise üretim kapasitesi tek başına 4.31’i tetikler. Günlük kapasite 800 kilogram fakat motor gücü 120 HP ise bu kez motor gücü tek başına aynı sonucu doğurur. Her iki değer de eşiği aşıyorsa elbette yine 4.31 uygulanır.

Bu nedenle “100 HP’ye ulaşmadık, birinci sınıf değiliz” değerlendirmesi kapasite 1 ton/gün veya üzerindeyse yanlıştır. Aynı şekilde “günde bir tondan az üretim yapıyoruz” savunması da toplam motor gücü 100 HP veya üzerindeyse sınıfı değiştirmez.

Ruhsat başvurusu hazırlanırken bu iki veri ayrı ayrı ve resmi teknik belgelerle uyumlu gösterilmelidir. Kapasite raporunda bir değer, makine listesinde başka bir toplam, ruhsat başvurusunda ise daha düşük rakam bulunması idari denetimde açıklanması gereken bir çelişki yaratır.

100 HP motor gücü eşiğinde hangi değer dikkate alınır?

Yönetmeliğin 4.31 metni “100 HP ve üzeri motor gücü kapasitesi” ifadesini kullanır. Ruhsat dosyasında üretimde kullanılan makinelerin motor güçleri doğru ve eksiksiz listelenmelidir. Birbirine bağlı üretim hattındaki motorların bir kısmını “yardımcı ekipman” adıyla listeden çıkarmak, fiili kapasiteyi değiştirmez.

Motor gücü verisi makine ekipman listesi, kapasite raporu, elektrik projesi ve üretim prosesiyle uyumlu olmalıdır. Yatırım aşamasında yalnız mevcut makineler değil, kurulması planlanan üretim hattı da yer seçimi ve tesis kurma dosyasında doğru gösterilmelidir.

Motor gücü sonradan 100 HP eşiğine çıkıyorsa ruhsat sınıfı da etkilenir. Özellikle daha düşük sınıfta çalışmakta olan tesisin yeni makine ilavesiyle 100 HP’ye ulaşması halinde 4.31 gereği birinci sınıf rejime geçiş değerlendirilmeden üretime başlanmamalıdır.

1 ton/gün kapasite fiili üretim mi, kurulu kapasite mi?

Ruhsat sınıflandırması bakımından tesisin teknik üretim kapasitesi esaslı bir veridir. İşletmenin belirli bir ayda sipariş azlığı nedeniyle yalnız 400 kilogram üretmiş olması, kurulu ve beyan edilen kapasitesi 1 ton/gün veya üzerindeyse 4.31 eşik değerlendirmesini ortadan kaldırmaz. Geçici düşük üretim, tesis kapasitesini düşürmez.

Bu nedenle ruhsat dosyasında kapasite “o gün ne kadar üretildiği” ile değil, üretim hattının teknik kapasitesi ve yetkili kurumlarda kayıtlı kapasite verileriyle tutarlı şekilde gösterilmelidir. Üretim kapasitesinin bilerek düşük beyan edilmesi, ruhsatın fiili durumla uyumsuz hale gelmesine ve yanlış/yanıltıcı beyan sonucuna yol açabilir.

Kapasitenin daha sonra artması da m.27 kapsamındaki değişiklik denetimine tabidir. Yetkili idarenin izni olmadan kirlilik yükünü artıracak değişiklik ve ilave yapılamaz.

Sulfonlama üniteli tesis neden ayrıca 4.30’a bakmalıdır?

4.31 kapasite ve motor gücü eşikleri üzerinden birinci sınıfı belirler. Buna karşılık 4.30, sulfonlama yapılan deterjan üretim ünitesi bulunan tekstil yardımcı maddeleri ve deterjan üretim tesislerini kapasite şartı koymaksızın birinci sınıfa alır.

Örneğin sulfonlama ünitesi bulunan, 0,7 ton/gün kapasiteli ve 80 HP motor gücündeki bir tesis 4.31 eşiklerini aşmasa bile 4.30 nedeniyle birinci sınıftır. Sulfonlama bulunmayan, 1,2 ton/gün kapasiteli tesis ise 4.31 nedeniyle birinci sınıftır.

Bu iki ayrı arama niyeti için sitemizde Sulfonlama Üniteli Deterjan Tesisi Ruhsatı 2026 rehberi de bulunmaktadır. 4.30 sayfası prosese, bu sayfa ise kapasite ve motor gücü eşiğine odaklanır.

4.31 kapsamındaki birinci sınıf tesiste ruhsat süreci nasıl işler?

Gayrisıhhî müessese başvurusu Yönetmelik m.17 uyarınca Örnek 2 formuyla yetkili idareye yapılır. Yetkili idare m.4’e göre tesisin konumuna göre belediye, OSB tüzel kişiliği, il özel idaresi veya endüstri bölgesinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır.

Birinci sınıf olması nedeniyle m.18 yer seçimi ve tesis kurma izni uygulanır. İnceleme kurulu yedi gün içinde tesis yerini mahallinde inceler ve Örnek 3 raporunu düzenler. Yetkili makam raporu üç gün içinde değerlendirir. İzin, imar uygunluğu şartıyla beş yıl geçerlidir; başvuru üzerine iki yıl daha uzatılabilir.

Projesine uygun tamamlanan tesise m.20 kapsamında gerekli görülürse veya işletmecinin başvurusu üzerine en fazla bir yıl deneme izni verilebilir. Nihai çalışma için m.21 uyarınca yerinde inceleme yapılarak Örnek 4 açılma izni raporu düzenlenir ve mevzuata uygun tesis için üç gün içinde işyeri açma ruhsatı verilir.

Sağlık koruma bandı nasıl belirlenir?

M.16 gereğince birinci sınıf gayrisıhhî müessesenin etrafında sağlık koruma bandı zorunludur. Bu alan mülkiyet sınırlarının dışına taşamaz ve bant içinde mesken veya insan ikametine ayrılmış yapılaşmaya izin verilmez. Kural OSB ve sanayi bölgelerinde de geçerlidir.

Bandın genişliği tekstil yardımcı kimyasal veya deterjan tesisi için Yönetmelikte sabit metre olarak yazılı değildir. İnceleme kurulu proses, kullanılan ve depolanan kimyasallar, yangın riski, emisyon/koku, atıksu, atık, gürültü ve çevredeki yerleşim gibi unsurları değerlendirir. ÇED raporu gereken projede ÇED raporundaki mesafeler esas alınır.

Bu nedenle parsel seçimi yatırımın en kritik aşamalarındandır. Sağlık koruma bandı mülkiyet dışına taşacak şekilde küçük bir parsel seçilmesi, imar fonksiyonu sanayi olsa bile ruhsat sorununa yol açabilir.

Kapasite ve motor gücü ruhsat dosyasında nasıl tutarlı tutulur?

Ruhsat dosyasındaki proses akım şeması, makine listesi, motor güçleri, kapasite raporu, elektrik altyapısı, hammadde depoları ve ürün depoları aynı tesisi anlatmalıdır. 4.31’in iki sayısal eşiği bulunduğu için özellikle kapasite ile motor gücü verilerindeki tutarsızlık doğrudan sınıflandırmayı etkileyebilir.

Yönetmelik m.10 işyerinin depo olarak kullandığı yerlerin ruhsatta gösterilmesini zorunlu tutar. Aynı adreste birden fazla üretim faaliyeti varsa ana faaliyet esas alınır, tali faaliyetler ruhsatta ayrıca gösterilir. Gayrisıhhî tali faaliyet ana faaliyetten daha yüksek sınıfta olamaz.

Genel ruhsat şartları m.5 kapsamında ayrıca sağlanır. İşyeri Açma Ruhsatı Şartları 2026 rehberi imar, yangın, erişilebilirlik ve genel işyeri koşullarını ayrı olarak açıklar.

Sorumlu müdür zorunlu mudur?

Evet. Yönetmelik m.25 birinci sınıf gayrisıhhî müesseselerde, işletmenin faaliyet alanında mesleki yeterliliğe sahip sorumlu müdür çalıştırılmasını zorunlu tutar. 4.31 kapsamında birinci sınıfa giren tekstil yardımcı kimyasal ve deterjan tesisi bu yükümlülüğe tabidir.

Sorumlu müdür sözleşmesi işyerinde bulundurulur. Denetimde sözleşme yoksa veya hatalı beyan varsa on beş gün süre verilir; giderilmemesi ruhsat iptaline yol açar. Gerçeğe aykırı beyan için suç duyurusu hükmü de m.25’te yer alır.

Bu yükümlülük yalnız 100 HP eşiği üzerinden sınıfa giren tesisler için değil, 1 ton/gün kapasite nedeniyle birinci sınıfa giren tesisler için de aynıdır.

Kapasite 1 ton/günü veya motor gücü 100 HP’yi sonradan aşarsa ne olur?

Tesis başlangıçta 4.31 eşiğinin altında ve sulfonlama içermeyen başka bir sınıfta ruhsatlandırılmış olabilir. Sonradan yapılan makine ilavesiyle 100 HP’ye çıkılması veya üretim hattının 1 ton/gün kapasiteye ulaşması halinde 4.31 birinci sınıf sınıflandırması doğar. Eski ruhsatın değişiklik yapılmadan kullanılmaya devam edilmesi doğru değildir.

M.27 ayrıca yetkili idarenin izni olmadan kirlilik yükünü artıracak değişiklik ve ilaveyi yasaklar. Kapasite artışı, yeni tank, yeni üretim hattı veya farklı kimyasal kullanımı önce ruhsat ve çevre/yangın/iş güvenliği dosyalarıyla birlikte değerlendirilir.

Birinci sınıfa geçişte m.16 sağlık koruma bandı ve m.18 yer seçimi/tesis kurma rejimi de dikkate alınır. Bu nedenle kapasite artışı sadece “makine ekleme” işlemi değildir; sınıf değişikliğinin tüm idari sonuçlarıyla planlanması gerekir.

Devir ve adres değişikliğinde hangi hükümler uygulanır?

Yönetmelik m.8’e göre faaliyet konusu, faaliyet alanı ve adres aynı kalıyorsa işyeri devrinde devralanın başvurusu üzerine yeni işletmeci adına ruhsat düzenlenir. Fiziki durum veya ruhsat dosyası mevzuata aykırıysa eksiklik giderilmeden ruhsat düzenlenemez.

Yeni ortak alınması veya ortağın ayrılması tek başına yeni ruhsat gerektirmez. Tesis başka adrese taşınırsa yeniden ruhsatlandırma esastır. Birinci sınıf tesisin yeni adresinde sağlık koruma bandı ve yer seçimi şartları yeniden sağlanmalıdır.

Ayrıntı için işyeri devrinde ruhsat ve adres değişikliğinde ruhsat rehberleri kullanılabilir.

Ruhsatsız veya yanlış sınıfla faaliyetin sonucu

M.6 uyarınca işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. Başka kurum izinleri bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Ruhsatsız işyeri yetkili idarece kapatılır.

Birinci sınıf gayrisıhhî müesseseler m.24 uyarınca çevre ve toplum sağlığı yönünden denetlenir. Ruhsat belgesi m.11 uyarınca işyerinde görünür biçimde asılır. Denetimde kapasite, motor gücü, proses, depolama ve sorumlu müdür bilgileri fiili durumla karşılaştırılabilir.

Ruhsatsız faaliyet hakkında ayrıntılı bilgi için Yönetmelik m.6 rehberi incelenebilir.

Sık Sorulan Sorular

Tekstil yardımcı kimyasal ve deterjan tesisi ne zaman birinci sınıftır?

Üretim kapasitesi 1 ton/gün veya üzeri ya da motor gücü 100 HP veya üzeriyse 4.31 gereğince birinci sınıftır.

Hem 1 ton/gün hem 100 HP şartı birlikte mi aranır?

Hayır. Metindeki “ve/veya” nedeniyle eşiklerden birinin sağlanması yeterlidir.

0,8 ton/gün ve 120 HP tesis hangi sınıftır?

100 HP eşiği aşıldığı için 4.31 kapsamında birinci sınıftır.

1,2 ton/gün ve 80 HP tesis hangi sınıftır?

1 ton/gün kapasite eşiği aşıldığı için 4.31 kapsamında birinci sınıftır.

Sulfonlama varsa eşikler uygulanır mı?

Sulfonlama yapılan deterjan üretim ünitesi varsa 4.30 kapasite alt sınırı aramadan birinci sınıf statüsü doğurur.

Sağlık koruma bandı zorunlu mu?

Evet. M.16 birinci sınıf GSM’de sağlık koruma bandını zorunlu tutar.

Sorumlu müdür şart mı?

Evet. M.25 uyarınca faaliyet alanında mesleki yeterliliğe sahip sorumlu müdür çalıştırılmalıdır.

ÇED Olumlu belgesi ruhsat yerine geçer mi?

Hayır. M.19 gereğince yalnız yer seçimi ve tesis kurma izni yerine geçer; açılma ruhsatı ayrıca m.21’e göre alınır.

Kapasite artışı izinsiz yapılabilir mi?

Hayır. Kirlilik yükünü artıracak değişiklik ve ilave m.27 uyarınca yetkili idarenin iznine tabidir.

Tesis taşınırsa ruhsat devam eder mi?

Hayır. M.8 uyarınca başka adrese nakilde yeniden ruhsatlandırma esastır.