Tren Makinisti ve Emniyet Kritik Demiryolu Personeli Cezası 2026 | 5 Bin–100 Bin TL

2026 Düzenlemesinin Kanuni Dayanağı

Tren makinistleri ve emniyet kritik görevlerde çalışan demiryolu personeline ilişkin yeni idari yaptırım, 7590 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle 655 sayılı KHK’ya eklenen 28/A maddesinde yer almaktadır. Düzenleme 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanun, kurumsal işletmeci sorumluluğunun yanında belirli güvenlik görevlerini doğrudan yerine getiren gerçek kişilerin yükümlülüklerini de bağımsız yaptırım sistemine bağlamıştır.

Bu yaptırım, demiryolu tren işletmecisi veya bakımdan sorumlu kuruluşa uygulanabilen 85.000–1.700.000 TL’lik kurumsal yaptırımdan farklıdır. Kurumsal güvenlik sistemi hakkında Demiryolu İşletmecisi ve Bakımdan Sorumlu Kuruluşun Güvenlik Cezası 2026 rehberimiz incelenebilir.

Resmî kanun metni TBMM – 7590 sayılı Kanun sayfasında yer almaktadır. Tehlikeli madde taşımalarında tren personeline ilişkin özel teknik yaptırımlar da m.28/A içinde ayrıca düzenlendiğinden, hangi fiilin hangi yaptırım grubuna girdiği doğru belirlenmelidir.

Emniyet Kritik Görev Ne Demektir?

Emniyet kritik görev, yanlış veya eksik yerine getirilmesi demiryolu işletme güvenliğini doğrudan etkileyebilen görevleri ifade eder. Tren sürme, trafik yönetimi, manevra, tren teşkili, belirli teknik kontrol ve güvenlik fonksiyonları bu kapsamda değerlendirilebilir. Hangi personelin emniyet kritik sayıldığı ilgili demiryolu mevzuatındaki görev tanımlarına göre belirlenir.

Bir çalışanın iş unvanında “teknisyen” veya “operasyon görevlisi” yazması tek başına yeterli değildir. Fiilen yaptığı görev, yetkisi ve güvenlik üzerindeki etkisi incelenmelidir. İdari yaptırım kararında kişinin hangi emniyet kritik sıfatla sorumlu tutulduğu açıkça belirtilmelidir.

Emniyet kritik personel sisteminin amacı yalnız ceza vermek değil, kritik görevin yeterli, sağlıklı ve görev kurallarını bilen kişilerce yürütülmesini sağlamaktır. Bu nedenle yeterlilik belgesi, sağlık uygunluğu, eğitim, görev süresi ve operasyon talimatları birlikte değerlendirilir.

Kimler Yaptırım Kapsamındadır?

Tren makinisti en belirgin emniyet kritik personeldir. Bunun dışında trafik kontrolü, manevra, tren hazırlama veya mevzuatta emniyet kritik olarak tanımlanan başka görevlerde çalışan kişiler de kendi görevleri ölçüsünde yaptırım kapsamına girebilir.

Gerçek kişi yaptırımı ile işveren/işletmeci yaptırımı birbirine karıştırılmamalıdır. Personelin geçerli belgesi olmadığı hâlde görevlendirme yapılmışsa, kişinin kendi belge veya görev ihlali yanında işletmecinin uygun personel görevlendirme yükümlülüğü de ayrıca incelenebilir.

Aynı olayda birden fazla kişinin farklı görevleri ihlal etmiş olması mümkündür. Ancak “vardiyada bulunan herkes” şeklinde toplu sorumluluk kurulamaz; her kişi yönünden fiil, görev ve kusur bağı ayrı gösterilmelidir.

5.000–100.000 TL Ceza Hangi İhlallere Uygulanır?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili personel yaptırımı için kanuni ceza aralığı 5.000 TL ile 100.000 TL arasındadır. Mesleki yeterlilik ve belge şartlarına aykırı çalışma, görev kurallarına uymama, emniyet kritik talimatların ihlali veya mevzuatın personele doğrudan yüklediği başka yükümlülüklerin ihlali bu yaptırım grubunda değerlendirilebilir.

Ceza uygulanabilmesi için yalnız istenmeyen sonucun ortaya çıkması yeterli değildir. Bir trenin gecikmesi, teknik arıza yaşanması veya olay meydana gelmesi tek başına makinistin mevzuata aykırı hareket ettiğini göstermez. Kişinin hangi kuralı ihlal ettiği teknik ve operasyonel kayıtlarla ortaya konulmalıdır.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/2 gereğince alt ve üst sınır arasında miktar belirlenirken kabahatin haksızlık içeriği, failin kusuru ve ekonomik durumu dikkate alınır. Kasıtlı sinyal ihlali ile idari belge üzerindeki sınırlı bir eksikliğin aynı ceza düzeyine tabi tutulması doğru değildir.

Makinist Belgesi ve Mesleki Yeterlilik

Tren makinistinin görevi, demiryolu güvenliğinin merkezinde olduğu için gerekli lisans, belge, yetki veya yeterlilik şartlarını taşıması gerekir. Belgenin geçerlilik süresi, hangi araç veya hat tiplerini kapsadığı ve varsa kısıtlamaları kontrol edilmelidir.

Belgesi süresi dolmuş makinistin görev yapması, hem gerçek kişi hem onu görevlendiren işletmeci bakımından farklı sorumluluklar doğurabilir. Belgenin yenilenmesi için başvuru yapılmış olması, ilgili mevzuat açıkça izin vermiyorsa eski belgenin otomatik olarak geçerli olduğu anlamına gelmez.

Yeni araç tipi, yeni hat veya farklı işletme sistemi için ek eğitim ve yeterlilik gerekiyorsa personel bu süreç tamamlanmadan görevlendirilmemelidir. Personelin geçmişte benzer tren kullanmış olması, güncel teknik yetkilendirme şartının yerini tutmaz.

Sağlık ve Psikoteknik Uygunluk

Emniyet kritik personelin görevini güvenli biçimde yapabilmesi için mevzuatta belirlenen sağlık şartlarını taşıması gerekir. Görme, işitme, nörolojik durum, dikkat ve diğer mesleki sağlık ölçütleri görev türüne göre kontrol edilir. Sağlık raporunun geçerlilik süresi izlenmelidir.

Personelin geçerli sağlık uygunluğu bulunmadığı hâlde göreve devam etmesi risk oluşturur. Ancak sağlık bilgileri kişisel veri niteliğinde olduğundan işletme, yalnız mevzuatın gerekli kıldığı uygunluk bilgisini görev yönetiminde kullanmalı; gereksiz tıbbi ayrıntıları geniş erişime açmamalıdır.

Görev sırasında ani sağlık problemi ortaya çıkarsa personel bunu ilgili güvenlik prosedürüne göre bildirmeli ve güvenli şekilde görevden çekilmelidir. Sağlık sorunu yaşamak başlı başına kabahat değildir; mevzuata aykırı biçimde uygunluk şartı bulunmadan güvenlik kritik görevi yürütmek yaptırım konusudur.

Çalışma-Dinlenme ve Yorgunluk Yönetimi

Yorgunluk, özellikle uzun vardiya ve gece çalışmalarında demiryolu güvenliğini doğrudan etkileyebilir. İşletmeci vardiya planını mevzuata uygun kurmalı; personel de kendisine uygulanan görev ve dinlenme kurallarına uymalıdır.

Personelin dinlenme süresinde başka işte çalışması veya göreve dinlenmemiş gelmesi somut kurallar bakımından değerlendirilebilir. Buna karşılık işletmecinin personeli mevzuata aykırı uzun vardiyaya zorlaması durumunda yalnız çalışanı sorumlu tutmak doğru değildir. Vardiya çizelgesi, fazla mesai kayıtları ve gerçek çalışma zamanı birlikte incelenmelidir.

Yorgunluk belirtisi olan personelin durumu güvenlik prosedürüyle yönetilmelidir. Personelin kendisini göreve uygun hissetmediğini bildirmesini cezalandıran kurum kültürü, olayların gizlenmesine ve riskin büyümesine yol açar.

Hız, Sinyal ve İşletme Talimatlarına Uyma

Makinist, hız limitleri, sinyal bildirimleri, geçici hız kısıtları, trafik kontrol emirleri ve işletme talimatlarına uymakla yükümlüdür. Ancak bir hız aşımı iddiasında yalnız son konum bilgisine değil, güvenilir hız kaydı ve hattın ilgili noktadaki geçerli limitine bakılmalıdır.

Geçici hız kısıtlamasının personele zamanında ve usulüne uygun bildirilip bildirilmediği de önemlidir. Makiniste ulaşmayan veya yanlış konum bilgisi içeren talimatın ihlalinden doğrudan personel sorumluluğu çıkarılamaz. İletişim kayıtları ve trafik kontrol emirleri dosyada bulunmalıdır.

Sinyal ihlalinde sinyalin teknik durumu, görünürlüğü, araç veri kaydı ve makinistin aldığı kabin uyarıları birlikte incelenmelidir. Teknik arıza olasılığı dışlanmadan yalnız sonuç üzerinden sorumluluk kurulması eksik inceleme oluşturur.

Göreve Uygun Olmayan Personel Çalıştırılması

İşletmeci, personelin belge, sağlık, eğitim ve görev yetkisini görevlendirmeden önce kontrol etmelidir. Geçerlilik tarihleri elektronik sistemde izlenmeli ve süresi dolan belgeyle vardiya ataması otomatik olarak engellenmelidir.

Personelin yanlış bilgi vermesi ayrı bir sorun olabilir; ancak işletmecinin resmî kayıttan kolayca kontrol edebileceği belge süresini takip etmemesi kendi kurumsal yükümlülüğünü gündeme getirir. İşveren ile çalışan sorumluluğu birbirinden bağımsız değerlendirilir.

Vardiya değişiminde son dakika personel ihtiyacı, yeterliliği bulunmayan kişiyi görevlendirmeyi hukuka uygun hâle getirmez. Acil personel planında yetkili yedeklerin önceden belirlenmesi gerekir.

Olay Kayıtları ve Araç Veri Kaydedicileri

Makinistin hız, fren, kumanda ve diğer operasyon davranışlarını değerlendirmek için lokomotif veya tren üzerindeki olay/veri kayıtları önemli delildir. Bu kayıtların zaman senkronizasyonu, cihaz kimliği ve veri bütünlüğü korunmalıdır.

Olay sonrası kayıtların üzerine yeni sefer verisi yazılmasını önlemek için gerekli teknik prosedür uygulanmalıdır. Ham veri kopyası alınmalı ve analiz için ayrı çalışma dosyası kullanılmalıdır. Ekran görüntüsü veya özet tablo, ham verinin yerini tutmaz.

Telsiz konuşmaları, trafik kontrol logları, vardiya çizelgesi, kamera görüntüleri ve sinyal sistemi kayıtları da olayın bağlamını ortaya koyar. Personel savunması alınırken kayıtlar mümkün olduğunca açıklanmalı ve somut fiil üzerinden değerlendirme yapılmalıdır.

Alkol, İlaç ve Göreve Etki Eden Maddeler

Demiryolu emniyet kritik personelinin görev sırasında dikkat ve karar verme yeteneğini etkileyen alkol veya başka maddeler bakımından mevzuatın yasak ve sınırlarına uyması gerekir. Ölçüm yapılmışsa kullanılan cihazın geçerliliği, kalibrasyonu, ölçüm zamanı ve prosedürü kayıt altına alınmalıdır.

Reçeteli ilaç kullanımı otomatik olarak kabahat anlamına gelmez. Ancak görevi güvenli biçimde yerine getirmeyi etkileyebilecek ilaçlar bakımından işyeri hekimi veya yetkili sağlık sistemi üzerinden mevzuata uygun değerlendirme yapılmalıdır. Sağlık verilerinin gizliliği korunmalıdır.

Personelin görev güvenliğini etkileyen bir durumu bildirmesi ile bilerek uygun olmayan durumda göreve devam etmesi aynı değerlendirmeye tabi tutulmamalıdır. Kusur somut olay üzerinden belirlenir.

Denetimde Hangi Belgeler İncelenir?

Ceza Miktarı ve İtiraz İncelemesi

5.000–100.000 TL aralığındaki yaptırımda 5326 m.17/2 uygulanır. Fiilin güvenliğe etkisi, personelin kusuru ve ekonomik durumu dikkate alınmalıdır. Gerçek bir tehlike yaratan bilinçli talimat ihlali ile idari nitelikteki sınırlı belge eksikliği aynı ağırlıkta değerlendirilemez.

İdari yaptırım kararında kişinin emniyet kritik sıfatı, görev anındaki yetkisi, ihlal edilen kural ve deliller açık yazılmalıdır. Teknik olaylarda yalnız amir beyanına dayanılması yerine araç, sinyal, trafik ve iletişim kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.

İtiraz hazırlanırken “hata yapmadım” şeklindeki genel savunma yerine olayın saniye/dakika zaman çizelgesi oluşturulmalı, geçerli talimat, sinyal durumu, araç verisi ve personelin aldığı bilgi karşılaştırılmalıdır.

Personel ve İşletmeler İçin Uyum Listesi

1. Belge ve lisans bitiş tarihleri elektronik takip edilmelidir.
2. Sağlık uygunluk süreleri gizlilik korunarak izlenmelidir.
3. Araç ve hat yetkilendirmeleri görev atamasıyla eşleştirilmelidir.
4. Vardiya planı dinlenme kurallarına uygun kurulmalıdır.
5. Geçici hız kısıtları personele doğrulanabilir biçimde iletilmelidir.
6. Sinyal ve trafik talimatı kayıtları saklanmalıdır.
7. Olay verileri üzerine yazılmadan korunmalıdır.
8. Personelin güvenlik endişesi bildirim sistemi bulunmalıdır.
9. Göreve uygun olmayan personele vardiya atanması engellenmelidir.
10. Yeni araç ve hat için gerekli eğitim tamamlanmalıdır.
11. Olay sonrası personel savunması teknik kayıtlarla birlikte alınmalıdır.
12. Tekrarlayan insan hatalarında sistem ve organizasyon nedenleri de araştırılmalıdır.

Görev Sırasında Emniyet Uygunluğu Kaybolursa Ne Yapılmalıdır?

Emniyet kritik personel göreve uygun olarak başlamış olsa bile vardiya sırasında ani sağlık sorunu, aşırı yorgunluk, görme veya dikkat problemi ya da güvenli karar vermeyi etkileyen başka bir durum ortaya çıkabilir. Böyle bir durumda temel yaklaşım, olayı gizleyerek göreve devam etmek değil, işletmenin emniyet prosedürüne göre durumu derhal bildirmek ve görevin güvenli şekilde devredilmesini sağlamaktır.

Makinistin seyir sırasında kendisini göreve uygun hissetmediğini bildirmesi hâlinde trenin bulunduğu konum, trafik durumu ve yolcu/yük güvenliği dikkate alınarak trafik kontrol birimiyle koordineli bir güvenli durdurma veya personel değişimi planlanmalıdır. Personelin tek başına treni terk etmesi veya emniyet kurallarını ihlal ederek görevden çekilmesi de doğru değildir; devir işlemi güvenli operasyon prosedürü içinde yapılmalıdır.

İşletmeci, personelin sağlık veya yorgunluk bildirimini cezalandırıcı kurum kültürü oluşturmamalıdır. Aksi uygulama, personelin emniyet sorununu gizlemesine yol açabilir. Buna karşılık gerçeğe aykırı bildirim veya görev sorumluluğundan kaçınma iddiası varsa bu durum ayrıca somut delille incelenmelidir. Emniyet sistemi, gerçek güvenlik bildirimini teşvik ederken kötüye kullanımı da nesnel kayıtlarla ayırmalıdır.

Personel Değişiminde Yetki ve Devir Kontrolü

Acil veya planlı personel değişiminde görevi devralan kişinin ilgili araç, hat ve görev için gerekli yetki ve yeterliliği bulunmalıdır. Yedek personelin genel makinist belgesine sahip olması, her araç veya özel hat için gereken ek yeterliliklerin yerine geçtiği anlamına gelmez. Vardiya planlama sistemi personel-araç-hat yetkisini eşleştirmelidir.

Devir sırasında mevcut teknik arızalar, geçici hız kısıtları, trafik emirleri ve trenin özel operasyon durumu açık biçimde aktarılmalıdır. Devir kaydının yalnız isim ve saatten ibaret olması, güvenlik açısından kritik bilgilerin gerçekten paylaşıldığını göstermeyebilir. Özellikle olağan dışı işletmede yazılı veya elektronik devir özeti kullanılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Tren makinisti cezası 2026’da kaç TL?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili emniyet kritik personel ihlalinde 5.000 TL’den 100.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulanabilir.

2. Her tren gecikmesinde makiniste ceza verilir mi?

Hayır. Ceza için mevzuata aykırı somut fiil ve kişinin bu fiille bağlantısı belirlenmelidir.

3. Makinist belgesi süresi dolarsa çalışılabilir mi?

Mevzuat geçerli belge şartı arıyorsa süresi dolmuş belgeyle emniyet kritik görev yürütülmemelidir.

4. İşletmeci de ayrıca ceza alabilir mi?

İşletmeci kendi görevlendirme veya güvenlik yükümlülüğünü ihlal etmişse ayrı yaptırım gündeme gelebilir.

5. Sağlık raporunun süresi önemli mi?

Evet. Emniyet kritik göreve sağlık uygunluğunun mevzuattaki geçerlilik şartları içinde bulunması gerekir.

6. Yorgunluk nedeniyle hata olursa yalnız çalışan mı sorumlu?

Hayır. Vardiya ve dinlenme planını kuran işletmecinin sorumluluğu da somut olayda ayrıca incelenir.

7. Hız ihlali nasıl ispatlanır?

Güvenilir araç/veri kayıtları ile o konumdaki geçerli hız limiti karşılaştırılmalıdır.

8. Ceza neden 5.000–100.000 TL arasında?

5326 m.17/2 gereğince haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum dikkate alınır.

9. Sinyal arızalıysa makinist sorumlu olur mu?

Teknik durum, personele verilen talimat ve olay kayıtları birlikte değerlendirilmeden otomatik sorumluluk kurulamaz.

10. Sonradan eğitim almak önceki ihlali kaldırır mı?

Hayır. Sonradan eğitim gelecekteki yeterliliği sağlar; önceki fiil ayrı değerlendirilir.

11. Araç olay kaydı değiştirilebilir mi?

Olay sonrası ham veri korunmalı ve delil bütünlüğünü bozacak değişiklik yapılmamalıdır.

12. Düzenleme ne zaman yürürlüğe girdi?

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili İçerikler

Temel kaynak: 7590 sayılı Kanun – TBMM, m.29 ile 655 sayılı KHK’ya eklenen m.28/A; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17.

İlgili rehberler: demiryolu işletmecisi güvenlik cezası, demiryolu aracı üreticisi güvenlik cezası.