Yabancı Hukuk Seçilen Sözleşmede Üçüncü Ülkenin Zorunlu Kuralları Uygulanır mı? MÖHUK m.31 | 2026

Kısa ve Net Cevap

MÖHUK m.31’e göre sözleşmeye seçilen veya objektif olarak uygulanan hukuk dışında kalan üçüncü bir devletin doğrudan uygulanan kurallarına, sözleşme o devletle sıkı ilişkiliyse etki tanınabilir. Hâkim bu kurala otomatik olarak uygulama yapmaz; ilgili üçüncü devlet kuralının amacı, niteliği, içeriği ve uygulanmasının ya da uygulanmamasının doğuracağı sonuçları dikkate alır. Türk hukukunun kendi doğrudan uygulanan kuralları ise MÖHUK m.6 kapsamında ayrı rejime tabidir.

MÖHUK m.31 Neyi Düzenler?

MÖHUK m.31, sözleşmeden doğan ilişkinin tabi olduğu hukuk uygulanırken, sözleşmeyle sıkı ilişkili üçüncü bir devletin “doğrudan uygulanan kurallarına” hangi şartlarda etki tanınacağını düzenler. Sözleşme örneğin Türk hukukuna tabi olsa bile, ifa Almanya’da yapılacak ve sözleşme Alman hukuk düzeniyle çok güçlü bağlantı taşıyacaksa Alman hukukunun doğrudan uygulanan nitelikteki bir kuralı m.31 kapsamında gündeme gelebilir.

Madde bir kanunlar ihtilâfı istisnasıdır. Normalde sözleşme statüsü MÖHUK m.24 ve özel sözleşme hükümleriyle belirlenir. M.31 ise üçüncü devletin, kendi toplumsal veya ekonomik düzenini korumak amacıyla sözleşme statüsünden bağımsız uygulanma iddiası taşıyan kurallarına sınırlı şekilde etki tanınmasına kapı açar.

Kanun “etki tanınabilir” ifadesini kullanır. Bu nedenle üçüncü devlet kuralının varlığı tek başına uygulanması sonucunu doğurmaz. Hâkim maddenin saydığı ölçütleri değerlendirir ve sözleşmeyle sıkı ilişki şartını ayrıca tespit eder.

MÖHUK m.31’de “Üçüncü Devlet” Ne Demektir?

Üçüncü devlet, sözleşmeye uygulanacak hukuk düzeninin ve davaya bakan Türk mahkemesinin kendi hukukunun dışında kalan devlettir. Örneğin Türk mahkemesi önünde görülen ve tarafların İngiliz hukukunu seçtiği bir sözleşmede, sözleşmeyle sıkı ilişkili Alman hukukundaki doğrudan uygulanan bir kural m.31 anlamında üçüncü devlet kuralıdır.

Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları m.31’deki “üçüncü devlet” rejimine değil MÖHUK m.6’ya tabidir. Sözleşme statüsü İngiliz hukukuysa İngiliz hukukunun kendi doğrudan uygulanan kuralları, esasen seçilen hukukun parçası olarak uygulanır. M.31’in özgün işlevi, bunların dışında kalan fakat sözleşmeyle sıkı ilişkisi bulunan üçüncü ülke kurallarının etkisidir.

Bu ayrım dosyada üç katmanlı bir kontrol gerektirir: Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları, sözleşme statüsünün kendi hükümleri ve üçüncü devletin doğrudan uygulanan kuralları.

Doğrudan Uygulanan Kural Nedir?

Doğrudan uygulanan kurallar, devletin siyasi, sosyal veya ekonomik düzeni bakımından o kadar önemli kabul edilen kurallardır ki, yabancılık unsurlu ilişkide normal kanunlar ihtilâfı kuralının gösterdiği hukuktan bağımsız olarak uygulama talep ederler. Her emredici hüküm bu nitelikte değildir.

Sıradan sözleşme emrediciliği ile milletlerarası doğrudan uygulama niteliği birbirinden ayrılmalıdır. Bir yabancı kanunun “taraflar aksini kararlaştıramaz” demesi, o hükmün mutlaka m.31 anlamında doğrudan uygulanan kural olduğu anlamına gelmez. Kuralın amacı, koruduğu kamusal menfaat ve ülke ile ilişki içindeki uygulama iddiası incelenir.

Örneğin belirli malların ihracatını yasaklayan düzenlemeler, stratejik ürünlere ilişkin lisans zorunlulukları, bazı piyasa düzeni kuralları veya yaptırım tedbirleri bu nitelik tartışmasına konu olabilir. Her somut düzenleme kendi hukuk sistemi içindeki amacı ve kapsamıyla değerlendirilir.

Sözleşmeyle Sıkı İlişki Şartı Nasıl Belirlenir?

MÖHUK m.31 üçüncü devlet kuralına etki tanınması için sözleşmenin o devletle sıkı ilişkili olmasını açıkça şart koşar. Tesadüfî veya tali bağlantı yeterli değildir. İfanın yapılacağı yer, malın teslim edileceği ülke, üretim veya lisans faaliyetinin yürütüleceği pazar, tarafın esas işyeri ve sözleşmenin ekonomik merkezi birlikte değerlendirilebilir.

Örneğin Türkiye’deki satıcı ile Hollanda’daki alıcının Türk hukukuna tabi satış sözleşmesinde mallar yalnız Almanya’ya teslim edilecek ve orada belirli kamu düzenleyici kurallarına tabi olacaksa Almanya ile sıkı ilişki doğabilir. Buna karşılık malın yalnız transit geçtiği bir ülkenin her düzenlemesi m.31 kapsamına girmez.

“Sıkı ilişki” ile m.24’teki “en sıkı ilişkili hukuk” aynı işlevi görmez. M.24 uygulanacak sözleşme hukukunu seçer; m.31 seçilmiş veya belirlenmiş sözleşme hukukunun yanında üçüncü devletin belirli bir doğrudan uygulanan kuralına etki tanınmasını tartışır.

Amaç, Nitelik, İçerik ve Sonuçlar Nasıl Değerlendirilir?

MÖHUK m.31 hâkime dört açık ölçüt verir: üçüncü devlet kuralının amacı, niteliği, muhtevası ve uygulanmasının veya uygulanmamasının sonuçları. Bu unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Amaç, kuralın hangi kamu menfaatini koruduğunu gösterir. Nitelik, kuralın özel hukuk emrediciliğini aşan düzenleyici karakterini ortaya koyar. İçerik, kuralın yasak, izin, sınırlama veya zorunluluk getiren somut hükmünü belirler. Sonuç değerlendirmesi ise kuralın uygulanması ya da uygulanmamasının sözleşme ve korunan kamu düzeni üzerindeki etkisini inceler.

Bu değerlendirme soyut “yabancı devlet böyle istiyor” yaklaşımıyla yapılmaz. Kuralın güncel metni, kapsamı ve somut sözleşmeye uygulanma iddiası belirlenir; ardından m.31 ölçütleri üzerinden Türk mahkemesinin bu kurala etki tanıyıp tanımayacağı değerlendirilir.

MÖHUK m.6 ile m.31 Arasındaki Fark

MÖHUK m.6 Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarını düzenler ve “yetkili yabancı hukukun uygulandığı durumlarda, düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarının kapsamına giren hâllerde o kural uygulanır” sistemini kurar. M.31 ise üçüncü devlet kuralları için farklı, takdir içeren bir rejim getirir.

Bu nedenle Türk doğrudan uygulanan kuralı için “m.31 ölçütleriyle etki tanınmalı mı?” sorusu sorulmaz; m.6 uygulanır. Üçüncü devlet kuralında ise m.31’deki sıkı ilişki ve dört değerlendirme ölçütü esas alınır.

Kamu düzeni istisnası da farklıdır. MÖHUK m.5, yetkili yabancı hukukun somut uygulanmasının Türk kamu düzenine açıkça aykırı sonuç vermesi hâlinde devreye girer. M.31 ise üçüncü devletin doğrudan uygulanan kuralına pozitif etki tanınmasıyla ilgilidir.

Tarafların Hukuk Seçimi Üçüncü Devletin Zorunlu Kuralını Bertaraf Eder mi?

Hayır. Tarafların hukuk seçimi MÖHUK m.24 veya ilgili özel sözleşme maddesine göre geçerli olsa bile m.31’in şartları gerçekleşirse üçüncü devletin doğrudan uygulanan kuralına etki tanınması gündeme gelir. Hukuk seçimi, sözleşmeyi düzenleyici kamu hukukundan tamamen izole eden bir araç değildir.

Örneğin tarafların “bu sözleşmeye Türk hukuku uygulanacaktır” demesi, malların teslim edileceği ülkedeki ithalat yasağı veya ruhsat zorunluluğunu sözleşmesel iradeyle yok etmez. Bununla birlikte her yabancı düzenleme m.31 kapsamında uygulanmaz; doğrudan uygulanan kural niteliği ve sıkı ilişki şartı ayrı ayrı tespit edilir.

Sözleşme hazırlanırken hukuk seçimi maddesi kadar ifa ülkelerindeki zorunlu düzenlemeler de incelenmelidir. Özellikle regüle sektörlerde salt governing law maddesi hukuki risk yönetimi için yeterli değildir.

İhracat, İthalat, Ambargo ve Yaptırım Bağlantıları

Uluslararası mal satışında ürünün hangi ülkeden çıkacağı, hangi ülkeye gireceği ve hangi düzenleyici rejimlerden geçeceği önemlidir. İhracat kontrolü, ithalat izni, stratejik ürün sınırlamaları veya yaptırım rejimleri üçüncü devlet hukukunda doğrudan uygulanan nitelik taşıyabilir.

Ancak bir yaptırım listesinin varlığı otomatik olarak MÖHUK m.31 uygulaması demek değildir. Önce ilgili yabancı düzenlemenin kendi coğrafi ve kişisel uygulama alanı belirlenir; sonra sözleşmenin o devletle sıkı ilişkisi ve m.31’in amaç–nitelik–içerik–sonuç ölçütleri değerlendirilir.

Sözleşmede teslimin “Incoterms” ile düzenlenmesi de kamu hukuku izinlerini kendiliğinden çözmez. Incoterms taraflar arasındaki teslim ve risk paylaşımını düzenler; hangi devletin kamu hukuku yasağının uygulanacağı ayrı konudur.

Rekabet Hukuku ve Piyasa Düzeni Kuralları

Dağıtım, franchise, teknoloji transferi ve lisans sözleşmelerinde rekabet hukukunun emredici ve doğrudan uygulanan hükümleri gündeme gelebilir. Belirli bölge veya müşteri kısıtlamaları, yeniden satış fiyatı, münhasırlık veya pazar paylaşımı farklı ülkelerde zorunlu rekabet rejimlerine tabi olabilir.

Tarafların yabancı hukuk seçmiş olması, sözleşmenin fiilen etkilediği pazardaki rekabet düzenlemelerini otomatik olarak etkisiz kılmaz. Türkiye pazarı doğrudan etkileniyorsa Türk rekabet hukukunun doğrudan uygulanan niteliği m.6 kapsamında değerlendirilir; üçüncü devlet pazarıyla sıkı ilişki varsa m.31 ayrıca gündeme gelir.

Bu nedenle sözleşme statüsü ile pazar düzeni farklı hukuk katmanlarıdır. “Sözleşme İngiliz hukukuna tabidir” hükmü, Almanya veya Türkiye’deki zorunlu rekabet kurallarını tek başına bertaraf eden hüküm değildir.

Döviz, Sermaye ve Ödeme Düzenlemeleri

Uluslararası sözleşmelerde ödeme para birimi, banka kanalı ve sermaye hareketleri farklı ülkelerin kambiyo ve finans düzenlemeleriyle bağlantı kurabilir. Belirli ülkenin döviz kontrolü veya sermaye hareketi kuralının m.31 kapsamında doğrudan uygulanan niteliğe sahip olup olmadığı somut düzenleme üzerinden değerlendirilir.

Ödeme borcunun sözleşmesel varlığı ile ödemenin belirli ülkede yasal olarak nasıl gerçekleştirileceği aynı şey değildir. Sözleşme hukuku borcun varlığını belirlerken, ifa yerindeki zorunlu ödeme kuralları ayrıca dikkate alınabilir.

Bankanın kendi uyum politikası ile devletin doğrudan uygulanan hukuk kuralı da birbirine karıştırılmamalıdır. Bankanın ticari risk politikası m.31 anlamında devlet hukuku kuralı değildir.

Ruhsat, İzin ve Regüle Faaliyetler

Sağlık, enerji, finans, savunma, telekomünikasyon, taşımacılık veya belirli mesleklerde faaliyet izni ve ruhsat zorunlulukları bulunabilir. Sözleşme yabancı hukuka tabi olsa bile hizmetin fiilen sunulacağı ülkenin izin kuralları sözleşmenin icrasını doğrudan etkiler.

Üçüncü ülkedeki ruhsat kuralının m.31 kapsamında etki görmesi için yine doğrudan uygulanan kural niteliği ve sıkı ilişki şartı aranır. Sözleşmenin konusu o ülkede ruhsatsız yapılamayan bir faaliyet ise bağlantı kuvvetli olabilir.

Tarafların sözleşmeye “izinlerin alınmasından hizmet alan sorumludur” yazması, devletin izin yasağını özel hukuk anlaşmasıyla ortadan kaldırmaz. Bu hüküm yalnız taraflar arasındaki risk paylaşımında sonuç doğurur.

Yabancı Doğrudan Uygulanan Kural Nasıl Tespit Edilir?

MÖHUK m.2 gereğince Türk hâkimi kanunlar ihtilâfı kurallarını ve yetkili yabancı hukuku resen uygular. Üçüncü devlet kuralının içeriği ve doğrudan uygulanma niteliği belirlenirken resmî mevzuat metinleri, düzenleyici kurum kararları, yüksek mahkeme içtihadı ve gerektiğinde uzman görüşleri kullanılabilir.

Tarafın yalnız yabancı bir web sayfası çıktısı sunması, kuralın m.31 anlamında doğrudan uygulanan olduğunu otomatik ispatlamaz. Kuralın yürürlük tarihi, coğrafi kapsamı, kişisel kapsamı ve somut sözleşmeye etkisi belirlenmelidir.

Yabancı resmî belgeler Türk mahkemesine sunulacaksa HMK m.224 ve uygulanabilir apostil/tasdik rejimi ayrıca dikkate alınır. Mevzuat metninin resmî kaynaktan alınması ve doğru tercümesi özellikle önemlidir.

Uluslararası Sözleşme Hazırlarken MÖHUK m.31 Kontrolü

Birinci adım sözleşmenin tabi olduğu hukuku belirlemektir. İkinci adım sözleşmenin ifa, teslim, üretim, lisans, pazar veya ödeme nedeniyle sıkı ilişkili olduğu üçüncü ülkeleri listelemektir. Üçüncü adım bu ülkelerde faaliyet üzerinde doğrudan uygulama iddiası taşıyan kamu düzenleyici kuralları tespit etmektir.

Dördüncü adım her kuralı m.31’in amacı, niteliği, içeriği ve sonuç kriterleriyle ayrı değerlendirmektir. Beşinci adım Türk hukukunun m.6 kapsamındaki doğrudan uygulanan kurallarını ayrıca kontrol etmektir. Altıncı adım lisans, izin, yaptırım ve uyum yükümlülüklerini sözleşmenin beyan–taahhüt, fesih ve risk paylaşımı hükümlerine yansıtmaktır.

Bu inceleme özellikle Almanya, Hollanda, İngiltere, ABD ve Körfez ülkeleriyle bağlantılı ihracat, teknoloji, savunma, finans ve dağıtım sözleşmelerinde önem taşır. Ülke adı tek başına sonuç doğurmaz; somut devlet kuralı ve sözleşmenin bağlantısı tespit edilir.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

MÖHUK m.31 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin Limanı çıkışlı ihracat, serbest bölge, lojistik ve uluslararası tedarik sözleşmeleri birden fazla ülkenin zorunlu düzenlemeleriyle temas edebilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin/Akdeniz’dedir; usulen mümkün uluslararası sözleşme dosyaları Mersin’den Türkiye genelinde takip edilir.

Resmî ve İlgili Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – resmî metin
• 5718 sayılı Kanun – Resmî Gazete
• Yabancı hukukun Türk mahkemesinde uygulanması – MÖHUK m.2
• Yabancı hukuk ve Türk kamu düzeni – MÖHUK m.5
• Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları – MÖHUK m.6

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

İçerik MÖHUK m.2, 5, 6, 24 ve 31 esas alınarak; Türk doğrudan uygulanan kuralları, üçüncü devlet kuralları ve kamu düzeni istisnası birbirinden ayrılarak hazırlanmıştır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – İletişim

Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →