Uluslararası Çocuk İadesi Davaları Adli Tatilde Görülür mü? 5717 m.16 | 2026
Kısa ve net cevap
Evet. 5717 sayılı Kanun m.16 uyarınca bu Kanun kapsamındaki dava ve işler adlî tatilde de görülür. Uluslararası çocuk kaçırma dosyasında temmuz-ağustos döneminin genel adlî tatil rejimi, iade ve şahsî ilişki sürecini durdurmaz. Düzenlemenin nedeni, 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesinin temel amacı olan çocuğun haksız götürülmesi veya alıkonulması sonrasında hızlı karar verilmesini korumaktır. İade dosyasının aylarca adlî tatil nedeniyle bekletilmesi, çocuğun yeni çevrede daha uzun kalmasına ve kaçırma sonrası oluşan fiilî durumun güçlenmesine yol açacağından kanun özel bir istisna getirmiştir.
5717 m.16 neyi değiştirir?
Türk yargı sisteminde adlî tatil belirli dava ve işlerde yargısal faaliyetin sınırlı yürütüldüğü özel dönemdir. 5717 sayılı Kanun m.16 ise uluslararası çocuk kaçırma kapsamındaki dava ve işlerin bu dönemde de görülmesini emreder. Böylece dosyanın “adlî tatil sonrasına bırakılması” kural değil, kanuna aykırı bir gecikme nedeni hâline gelir.
Madde yalnız ilk derece duruşmasını değil, Kanun kapsamındaki dava ve işlerin yürütülmesini hedefler. Başvuru, geçici koruma, şahsî ilişki, iade yargılaması ve bunlarla bağlantılı işlemler çocuğun üstün yararı ve sürat ilkesi doğrultusunda devam eder.
Neden bu dosyalarda hız özel önem taşır?
Uluslararası çocuk kaçırmada zaman tarafsız değildir. Çocuk kaçırıldığı ülkede aylar geçirdikçe okula, sosyal çevreye ve günlük düzene bağlanır. Uzayan yargılama, haksız yer değiştirmenin meydana getirdiği fiilî durumu güçlendirebilir. Bu nedenle 1980 Lahey Sözleşmesi m.11 taraf devlet makamlarının iade davalarında süratle hareket etmesini emreder.
Sözleşme, dava başlangıcından itibaren altı hafta içinde karar verilmemişse başvuru sahibi veya merkezî makamın gecikmenin nedenlerini istemesine de imkân verir. 5717 m.16, bu hız ilkesinin Türkiye’de adlî tatil nedeniyle kesilmesini önler.
Adlî tatil hangi tarihler arasındadır?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.102 uyarınca adlî tatil her yıl 20 Temmuz’da başlar, 31 Ağustos’ta sona erer ve yeni adlî yıl 1 Eylül’de başlar. Ancak adlî tatilde görülecek işler için özel hükümler vardır. 5717 m.16, uluslararası çocuk kaçırma işlerini açıkça adlî tatilde de görülecek kategoriye yerleştiren özel kanun hükmüdür.
Bu nedenle uluslararası iade başvurusunun 25 Temmuz’da mahkemeye gelmesi, dosyanın 1 Eylül’e bırakılmasını haklı kılmaz.
İade davasında duruşma adlî tatilde yapılabilir mi?
Evet. Mahkeme adlî tatil içinde duruşma günü verebilir, tarafları dinleyebilir, uzman incelemesi yaptırabilir ve karar için gerekli diğer işlemleri yerine getirebilir. Tarafın “mahkemeler tatilde” düşüncesiyle tebligatı veya duruşmayı önemsememesi ciddi hak kaybına yol açar.
Yurt dışında yaşayan taraflar özellikle tebligat tarihini, duruşma gününü ve vekilleriyle iletişimi yaz döneminde de kesintisiz takip etmelidir.
Geçici koruma tedbirleri adlî tatilde alınır mı?
Evet. 5717 m.10 ve m.24 kapsamındaki geçici koruma tedbirleri, çocuğun yerinin yeniden değiştirilmesini önlemek için adlî tatilde de alınabilir ve uygulanabilir. Çocuğun yurt dışına çıkışının geçici durdurulması, pasaport işlemlerinin durdurulması veya çocuğun yerinin takibi gibi tedbirler, zaman hassasiyeti nedeniyle adlî tatil gerekçesiyle ertelenemez.
Bu tedbirler hakkında 5717 m.10 ve 24 rehberimiz ayrıntılı bilgi verir.
Geçici şahsî ilişki adlî tatilde istenebilir mi?
Evet. 5717 m.11/2, esas hakkındaki karar verilinceye kadar geçici şahsî ilişki kurulmasına izin verir. Yaz tatilinin çocukların okul dışında olduğu dönemle çakışması nedeniyle, uluslararası kişisel ilişki bakımından bu dönem fiilen daha da önemli olabilir. Mahkeme çocuğun üstün yararını gözeterek geçici görüşme düzenini adlî tatilde kurabilir.
Detay için çocuk iadesi davasında geçici görüşme rehberimize bakılabilir.
Velâyet davası da aynı hızla mı yürür?
5717 m.14 gereği iade başvurusu sırasında görülmekte olan velâyet davası iade sonucu bekleninceye kadar bekletilir. Davalar birleştirilmişse m.15 gereği ayrılır ve iade davası önce sonuçlandırılır. Bu nedenle adlî tatilde ilerlemesi gereken temel dosya, uluslararası iade sürecidir. Velayetin esasının iade dosyasından önce karara bağlanması kanunun kurduğu sıraya aykırıdır.
5717 m.15 ayırma ve öncelik rehberimiz bu usulü ayrıntılı açıklar.
Adlî tatil kanun yolu süresini durdurur mu?
İade kararına karşı kanun yolu ve süre hesabında 5717 sayılı Kanun, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve kararın tebliğ tarihi birlikte değerlendirilir. 5717 m.16’nın dava ve işlerin adlî tatilde görülmesini öngören özel niteliği nedeniyle, taraf “adlî tatil var, hiçbir süre işlemez” varsayımıyla hareket etmemelidir. Karar tebliğ edilir edilmez kanun yolu süresi somut hükme göre hesaplanmalıdır.
5717 m.17, iade ve şahsî ilişki kararlarının kesinleşmesinden sonra yerine getirileceğini ve merkezî makam, başvuru sahibi ile davalının kanun yoluna başvurabileceğini düzenler.
Yurt dışı tebligatı yaz döneminde yapılır mı?
Evet. Adlî tatil, yurt dışı tebligat mekanizmasını durdurmaz. Tebligat 7201 sayılı Tebligat Kanunu, uygulanabilir uluslararası sözleşmeler ve hedef ülkenin usulü çerçevesinde yürütülür. Türk vatandaşı için Tebligat Kanunu m.25/A, yabancı kişiler bakımından m.25 ve ilgili sözleşme kanalları önem taşır.
Yurt dışındaki taraf, yaz döneminde adres değiştiriyorsa tebligat adresini ve dosya takibini güncel tutmalıdır.
Merkezî makam çalışmaları adlî tatilde devam eder mi?
5717 sayılı Kanun ve 1980 Lahey Sözleşmesi, merkezî makam işbirliğini dava takviminden bağımsız süratli bir mekanizma olarak kurar. Çocuğun yerinin araştırılması, dostane dönüş girişimleri, bilgi ve belge alışverişi ile yabancı merkezî makamla yazışmalar adlî tatil nedeniyle askıya alınmaz.
Çocuğun yerinin belirlenmesi işlemleri bekler mi?
Hayır. Çocuğun nerede bulunduğunun bilinmemesi, iade sürecinin başlıca acil sorunlarından biridir. Merkezî makam, savcılık ve ilgili birimler kanuni yetkileri çerçevesinde adres ve konum tespiti işlemlerini sürdürür. Çocuğun başka yere götürülme riski varsa geçici koruma tedbirleri aynı anda talep edilir.
Uzman incelemesi adlî tatilde yapılabilir mi?
Evet. İade dosyasında çocuğun görüşünün alınması, ağır risk iddiasının değerlendirilmesi veya teslimin çocuğun gelişimi bakımından ciddi tehlike yaratıp yaratmadığının incelenmesi için uzman desteği gerekebilir. 5717 m.21 ve m.22, uygulama aşamasında uzman katılımını ve ciddi gelişim tehlikesinde teslimin ertelenmesini ayrıca düzenler. Yaz dönemi bu işlemleri kendiliğinden durdurmaz.
Çocuğun okul tatilinde olması iadeyi geciktirir mi?
Okulun yaz tatilinde olması iade yargılamasının durması için hukuki gerekçe değildir. Tersine yaz dönemi, seyahat ve çocuk tesliminin fiilen planlanmasında dikkate alınabilir; ancak Lahey Sözleşmesindeki iade şartları okul takvimine göre değişmez. Mahkeme somut teslim düzenini çocuğun üstün yararıyla uyumlu kurar.
Tarafların yıllık izinde olması mazeret midir?
Tarafın önceden planlanmış seyahati veya yıllık izni, mahkemenin 5717 m.16 uyarınca dosyayı yürütme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Usulüne uygun tebligat alan taraf, duruşmaya katılım veya vekille temsil konusunda gerekli tedbirleri almalıdır. Gerçek ve belgeli mazeretler mahkemece kendi koşulları içinde değerlendirilir; “yaz tatili” tek başına otomatik erteleme nedeni değildir.
Yurt dışındaki ebeveyn Türkiye’ye gelmeden takip edebilir mi?
Evet. Usulüne uygun vekâletname ile Türkiye’de avukat aracılığıyla süreç takip edilir. Mahkemenin tarafı bizzat dinlemesi gerektiğinde e-duruşma veya uluslararası adlî yardımlaşma imkânları somut şartlara göre değerlendirilir. Vekâletnamenin yabancı ülkede düzenlenmesinde konsolosluk, apostil/tasdik ve tercüme kuralları eksiksiz uygulanmalıdır.
Karar yaz tatilinde verilebilir mi?
Evet. 5717 m.16’nın açık sonucu budur. Mahkeme dosya karar aşamasına gelmişse adlî tatilde hüküm kurabilir. Kararın taraflara tebliği, kanun yolu ve kesinleşme takibi de gecikmeden yürütülmelidir.
Karar kesinleşince teslim yaz döneminde yapılır mı?
Evet. 5717 m.17 gereği kesinleşen iade veya şahsî ilişki kararı, m.18 atfıyla 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun Dördüncü Kısım hükümlerine göre yerine getirilir. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü, uzman personel ve gerektiğinde kolluk desteğiyle teslim sürecini yürütür. Adlî tatil, kesinleşmiş kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.
Hafta sonu ve resmî tatil ile adlî tatil aynı mı?
Hayır. Adlî tatil yıllık yargı dönemi rejimidir; hafta sonu ve resmî tatiller günlük çalışma takvimiyle ilgilidir. Çocuk teslimi sisteminde 5395 m.41/H, hafta sonu ve resmî tatillerde çalışan personele ilişkin özel ödeme düzeni getirerek kararların bu günlerde de uygulanabilmesini destekler. Her iki düzenlemenin ortak amacı çocuğun hakkını takvim engeline dönüştürmemektir.
Altı haftalık Lahey kuralı nasıl uygulanır?
1980 Lahey Sözleşmesi m.11’e göre makamlar süratle hareket eder. Dava başlangıcından altı hafta geçtiği hâlde karar verilmemişse başvuru sahibi veya merkezî makam gecikmenin gerekçesini isteyebilir. Bu mekanizma “altı haftada karar çıkmazsa çocuk otomatik iade edilir” anlamına gelmez; gecikmenin açıklanmasını sağlayan ve hız standardını güçlendiren hükümdür.
Adlî tatil gecikme gerekçesi olarak gösterilebilir mi?
5717 m.16 karşısında adlî tatil tek başına geçerli gecikme gerekçesi değildir. Kanun zaten bu dosyaların adlî tatilde görüleceğini özel olarak hükme bağlamıştır. Gecikme başka somut nedenlere dayanıyorsa bunlar dosyada açıklanır; yaz dönemi kendi başına yargılamayı durdurmaz.
Başvuru sahibinin yaz dönemi kontrol listesi
- Mahkeme ve merkezî makam dosya numarasını aktif takip edin.
- Yurt dışı adresinizi ve iletişim bilgilerinizi güncel tutun.
- Duruşma ve tebligat tarihlerini adlî tatil gerekçesiyle göz ardı etmeyin.
- Geçici koruma veya şahsî ilişki ihtiyacını gecikmeden talep edin.
- Altı haftalık süre aşıldıysa Lahey m.11 kapsamında gecikme nedeninin sorulmasını değerlendirin.
- Karar tebliğ edildiğinde kanun yolu süresini aynı gün hesaplayın.
- Kesinleşme sonrası 5395 çocuk teslim sistemindeki uygulama adımlarını takip edin.
Resmî kaynaklar
Uluslararası hız kuralı için HCCH 1980 Çocuk Kaçırma Sözleşmesi m.11; Türkiye uygulaması için Adalet Bakanlığı Lahey Sözleşmeleri sayfası ve Adalet Bakanlığı uygulama rehberi temel resmî kaynaklardır.
Sık sorulan sorular
Çocuk iadesi davası adlî tatilde durur mu?
Hayır. 5717 m.16 açıkça bu dava ve işlerin adlî tatilde görülmesini öngörür.
Temmuz veya ağustosta duruşma yapılabilir mi?
Evet. Mahkeme adlî tatilde duruşma yapabilir ve karar verebilir.
Adlî tatil kanun yolu süresini otomatik durdurur mu?
Genel varsayım yapılmamalıdır; 5717’nin özel rejimi ve kararın tebliğ tarihi esas alınarak süre hesaplanır.
Geçici yurt dışı çıkış tedbiri yazın alınabilir mi?
Evet. 5717 m.10 ve 24 kapsamındaki koruma tedbirleri adlî tatilde de uygulanır.
Geçici görüşme kararı yazın verilebilir mi?
Evet. 5717 m.11/2 kapsamındaki geçici şahsî ilişki talebi adlî tatilde de incelenir.
Altı hafta geçerse çocuk otomatik iade edilir mi?
Hayır. Lahey m.11, altı haftadan sonra gecikme nedeninin istenmesine imkân verir; otomatik iade sonucu yaratmaz.
Kesinleşmiş iade kararı adlî tatilde uygulanır mı?
Evet. 5717 m.18 ve 5395 sayılı Kanunun çocuk teslim hükümleri uygulanır.
Velâyet davası da iade dosyasından önce ilerleyebilir mi?
Hayır. 5717 m.14 ve 15 iade sürecinin önceliğini korur.
Sonuç
5717 m.16’nın hükmü nettir: uluslararası çocuk kaçırma kapsamındaki dava ve işler adlî tatilde de görülür. Bu özel düzenleme, 1980 Lahey Sözleşmesinin hızlı iade amacını korur. Yaz dönemi; duruşma, geçici tedbir, şahsî ilişki, karar, kanun yolu ve kesinleşme sonrası uygulamanın kendiliğinden durduğu bir dönem değildir. Yurt dışındaki tarafların özellikle temmuz ve ağustos aylarında dosya ve tebligat takibini kesmemesi gerekir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
