Hangi Mahkûmiyetler Vakıf Yöneticiliğine Engeldir? 5737 m.9 | 2026

5737 m.9 hangi suçları yöneticiliğe engel sayıyor?

Kanun, vakıf yöneticiliğine engel suçları tek tek saymıştır. Hırsızlık ve nitelikli hırsızlık; yağma ve nitelikli yağma; dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık; zimmet; rüşvet; sahtecilik; hileli iflas; ihaleye fesat karıştırma; edimin ifasına fesat karıştırma; güveni kötüye kullanma; kaçakçılık suçları ile Devletin güvenliğine karşı işlenen suçlardan mahkûmiyet yöneticilik engeli doğurur.

Bu liste, vakıf malvarlığını ve kamu güvenini koruma amacına yöneliktir. Vakıf yöneticisi vakfın banka hesaplarını, taşınmazlarını, bağışlarını, personelini ve sözleşmelerini yönetebilir. Kanun bu nedenle malvarlığı güvenine doğrudan temas eden belirli mahkûmiyetleri özel engel olarak düzenlemiştir.

Hükmün uygulanmasında suçun kanuni niteliği belirleyicidir. Fiilin gündelik dilde nasıl adlandırıldığı değil, kesinleşmiş mahkûmiyet hükmünde hangi suçtan karar verildiği esas alınır.

Yöneticilik engeli için yalnız suç isnadı yeterli mi?

Hayır. 5737 m.9 açıkça mahkûm olanlar ifadesini kullanır. Bu nedenle bir kişi hakkında ihbar, şikâyet, soruşturma veya ceza davası bulunması tek başına m.9 anlamında yöneticilik engeli yaratmaz. Ceza yargılamasında masumiyet karinesi geçerlidir.

Bununla birlikte vakıf senedinde, kanundan daha geniş etik veya uygunluk hükümleri bulunabilir. Senette belirli bir görevin yürütülmesi için farklı objektif şartlar öngörülmüşse bunlar ayrıca değerlendirilir. Ancak senet hükmü m.9’daki “mahkûmiyet” kavramını değiştirip kişiyi ceza hukuku bakımından mahkûm sayamaz.

Vakıf yönetimi, hakkında soruşturma bulunan kişiye ilişkin bilgiyi kamuya açıklarken kişilik hakları ve kişisel verilerin korunması kurallarına da uymalıdır. Kesinleşmemiş iddiayı kesin suçluluk gibi sunmak hukuken sakıncalıdır.

Mahkûmiyetin kesinleşmesi aranır mı?

Ceza mahkûmiyetinin hukuki sonuç doğurabilmesi bakımından kararın kesinleşme durumu kritik önemdedir. İlk derece mahkemesinin mahkûmiyet kararı kanun yoluna açık ve henüz kesinleşmemişse ceza hukuku statüsü kesinleşmiş mahkûmiyetle aynı değildir. Vakıf yöneticiliği hakkında işlem yapılırken UYAP/mahkeme kayıtları ve kesinleşme şerhi üzerinden durum doğrulanmalıdır.

Adli sicil belgesi tek başına her ayrıntıyı göstermeyebilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme, seçenek yaptırım, yasaklanmış hakların geri verilmesi veya arşiv kaydı gibi kurumların etkisi somut karar ve güncel ceza mevzuatıyla birlikte değerlendirilmelidir. M.9 metninin saydığı suç ve “mahkûmiyet” şartından uzaklaşılarak tahmine dayalı sonuç kurulamaz.

Vakıf kayıtlarında “engelli” gibi damgalayıcı bir iç etiket yerine, kararın tarih ve kesinleşme bilgisi ile uygulanan kanun hükmü objektif biçimde tutulmalıdır.

Yönetici seçilmeden önce hangi kontrol yapılmalıdır?

Yeni vakıfta yönetim organı seçimi, cemaat vakfında seçim veya mülhak vakıfta yönetici ataması öncesinde adayın m.9 bakımından engel taşıyıp taşımadığı kontrol edilmelidir. Bu kontrol, vakfın organ kararının geçerliliğini ve sonradan doğacak temsil sorunlarını önlemek için önemlidir.

Adaydan gerekli beyan ve resmi belge istenebilir. Belge talebi amaçla sınırlı olmalı; adli sicil verisi gibi hassas nitelikteki bilgilerin saklanmasında KVKK’nın güvenlik ve sınırlılık ilkeleri gözetilmelidir. Vakıf, ihtiyaç duyulmayan ayrıntılı ceza dosyalarını süresiz arşivlememelidir.

Organ kararında kişinin özel ceza geçmişinin ayrıntılarını yayımlamak yerine “5737 sayılı Kanun m.9’daki şartları taşıdığına ilişkin belgelerin incelendiği” biçiminde ölçülü kayıt tutulması çoğu durumda daha uygundur.

Kişi yönetici seçildikten sonra m.9’daki bir suçtan mahkûm olursa ne olur?

Kanunun ikinci fıkrası nettir: vakıf yöneticisi seçildikten sonra m.9’da sayılan suçlardan mahkûm olanların yöneticiliği sona erer. Bu sonuç için m.10’daki görevden alma davasının mutlaka beklenmesi gerektiği söylenemez; m.9 kendi özel sona erme hükmünü kurar.

Yöneticiliğin sona erdiği tarih ve kesinleşme durumu resmi belgelerle belirlenmeli, vakıf karar defterine durum işlenmeli ve organın yeni yapısı güncellenmelidir. Temsil yetkisi bulunan kişinin banka, noter ve elektronik sistem yetkileri aynı anda gözden geçirilmelidir.

Boşalan üyeliğin nasıl tamamlanacağı vakıf türüne göre değişir. Yeni vakıfta 5737 m.8 ve vakıf senedi; cemaat vakfında seçim düzeni; mülhak vakıfta vakfiye ve VGM/Meclis düzeni uygulanır.

Adli sicil kaydının silinmesi engeli otomatik kaldırır mı?

Adli sicil kaydının teknik olarak silinmesi ile mahkûmiyetin bütün özel hukuk sonuçlarının ortadan kalkması aynı şey değildir. Yöneticilik engelinin devam edip etmediği, mahkûmiyetin hukuki niteliği, yasaklanmış hakların geri verilmesi rejimi ve özel kanundaki şartlar birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle yalnız e-Devlet üzerinden alınan “adli sicil kaydı yoktur” belgesine bakılarak geçmiş bir mahkûmiyetin m.9 bakımından kesinlikle hiçbir sonuç doğurmadığı söylenmemelidir. Gerekirse kesinleşmiş karar, infaz bilgisi ve yasaklanmış hakların geri verilmesine ilişkin karar incelenir.

Tersine, arşiv kaydında görünen her kayıt da otomatik engel değildir. Suçun m.9 listesinde bulunması ve mahkûmiyetin hukuki etkisinin devamı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

M.9 nedeniyle üyelik sona erince organ nasıl tamamlanır?

Yeni vakıflarda ilk kaynak vakıf senedidir. Senet boşalan üyeliğin yedek üyeyle veya başka organın seçimiyle doldurulmasını düzenliyorsa bu hüküm uygulanır. Senette hüküm yoksa 5737 m.8’deki yetkili organ kararı, VGM görüşü ve mahkeme seçimi yolu gündeme gelir.

Organın karar yeter sayısı m.9 nedeniyle düşmüşse, kalan üyelerin hangi işlemleri yapabileceği senetteki nisaplara göre belirlenir. Yeter sayı yokken alınan kararlar sonradan ciddi geçerlilik uyuşmazlığı doğurabilir.

Boşalma sonrasında vakfın faaliyeti durmamalı; ancak yetkisiz kişiye temsil imkânı da bırakılmamalıdır. Bu nedenle bildirim ve organ tamamlama süreci eş zamanlı yönetilmelidir.

M.9 engeli temsil işlemlerini nasıl etkiler?

Yöneticilik sona erdiğinde o sıfata bağlı temsil yetkisinin de devam etmesi beklenemez. Banka imza kartonları, internet bankacılığı kullanıcıları, e-tebligat yetkileri, tapu ve noter vekâletleri, kamu kurumlarındaki yetkilendirmeler ve elektronik imza süreçleri derhal gözden geçirilmelidir.

Kişinin üyeliği sona erdikten sonra yaptığı işlem, üçüncü kişinin iyi niyeti, temsil yetkisinin ilanı ve somut işlem türüne göre ayrı hukuki sonuç doğurabilir. Vakıf içi sorumluluk bakımından ise yetkisiz işlem yapan kişinin durumu ayrıca incelenir.

En güvenli yöntem, yöneticiliğin sona erdiği resmi belge alındığı anda güncel yönetim kararının oluşturulması ve temsil kayıtlarının gecikmeden değiştirilmesidir.

M.9 ile m.10’daki görevden alma aynı şey mi?

Hayır. M.9 belirli mahkûmiyetlerin yöneticiliğe engel olması ve seçimden sonra mahkûmiyet halinde yöneticiliğin sona ermesini düzenler. M.10 ise vakfın amacına aykırı faaliyet, malların amaç dışı kullanımı, ağır ihmal veya kasıtla zarar, VGM’nin tespit ettiği eksiklikleri gidermeme ve benzeri nedenlerle mahkemece görevden alma sistemini kurar.

M.10’daki görevden alma için Meclis kararına dayalı Denetim Makamı başvurusu ve vakfın yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesi kararı gerekir. M.9 ise suç mahkûmiyetine bağlanan özel yöneticilik engelidir. İki madde farklı olgulara ve usullere dayanır.

Bu ayrım beş yıllık yasakların uygulanması bakımından da önemlidir. M.10’da görevden alınan yöneticiler için madde özel yasak süreleri düzenler. M.9’daki mahkûmiyet engeli ise kendi ceza ve yasaklanmış haklar rejimiyle birlikte değerlendirilir.

Vakıf yönetiminin kontrol listesi

Yönetici adayının kimlik ve görev şartları doğrulanmalı; m.9 kapsamındaki engel bakımından gerekli resmi belge alınmalı; kişisel veri yalnız gerekli süre kadar güvenli biçimde saklanmalıdır. Seçim veya atama kararında kanuni yeterlik kontrolünün yapıldığı belirtilmelidir.

Görev sırasında m.9 kapsamına giren kesinleşmiş mahkûmiyet öğrenildiğinde belgenin doğruluğu teyit edilmeli, yönetici sıfatının sona ermesi kayda geçirilmeli, VGM bildirimi ve temsil yetkisi güncellenmeli, organ eksikliği vakıf türüne uygun şekilde tamamlanmalıdır.

Ceza dosyasının ayrıntıları vakfın ihtiyaç duymadığı ölçüde dolaşıma sokulmamalıdır. Hukuki denetim yapılırken kişilik hakları ve veri güvenliği birlikte korunmalıdır.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 5737 sayılı Vakıflar Kanunu
• Vakıflar Genel Müdürlüğü – Mevzuat

Organ boşluğunun tamamlanması için Vakıf Yönetim Organındaki Eksiklik Mahkemece Nasıl Tamamlanır?; genel organ yapısı için Vakıfta Yönetim Organı Zorunlu mu? rehberi incelenebilir.

Sık Sorulan Sorular

1. Hakkında soruşturma olan kişi vakıf yöneticisi olabilir mi?

M.9 yalnız soruşturmayı değil, maddede sayılan suçlardan mahkûmiyeti engel olarak düzenler.

2. Ceza davası açılması üyeliği otomatik bitirir mi?

M.9 metnindeki otomatik sonuç mahkûmiyete bağlanmıştır.

3. Hangi suçlar engeldir?

M.9’da hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, zimmet, rüşvet, sahtecilik, hileli iflas, ihale ve edimin ifasına fesat, güveni kötüye kullanma, kaçakçılık ve Devletin güvenliğine karşı suçlar sayılır.

4. Yönetici seçildikten sonra mahkûm olursa ne olur?

Yöneticiliği sona erer.

5. İlk derece mahkûmiyet kararı yeterli mi?

Kararın kesinleşme durumu resmi dosyadan kontrol edilmelidir.

6. Adli sicil belgesi alınabilir mi?

Kanuni yeterlik kontrolü için gerekli ölçüde belge istenebilir; kişisel veri güvenliği korunmalıdır.

7. Üyelik bitince banka yetkisi devam eder mi?

Göreve bağlı temsil yetkileri gecikmeden kapatılmalı ve güncellenmelidir.

8. Boşalan üyelik nasıl doldurulur?

Vakıf türüne ve senede göre; yeni vakıfta m.8 yolu uygulanabilir.

9. M.9 ve m.10 aynı mı?

Hayır. M.9 mahkûmiyet engelini, m.10 vakıf yönetimindeki ihlaller nedeniyle mahkemece görevden almayı düzenler.

10. Her adli sicil kaydı yöneticiliğe engel mi?

Hayır. Suçun m.9 kapsamında olması ve mahkûmiyetin hukuki etkisinin değerlendirilmesi gerekir.