Velayetin Kaldırılması Dilekçesi 2026 | TMK 348 Word

Çocuğun üstün yararı ve somut risk

Dilekçede ebeveyne yönelik genel niteleme yerine çocuğun bakım, sağlık, eğitim ve güvenliğine etkili somut olaylar yazılır. Mevcut sosyal inceleme, okul ve sağlık kayıtları ile daha önce alınan koruma önlemleri belirtilir.

TMK m.346-351

Velâyetin Kaldırılması Neden Son Çare Niteliğindedir?

TMK m.348, velâyetin kaldırılmasını doğrudan ilk tedbir olarak düzenlemez. Kanun, çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamamasını veya bu önlemlerin yetersiz kalacağının önceden anlaşılmasını şart koşar. Bu nedenle dilekçede yalnız ebeveyne yönelik ağır eleştiriler değil, çocuğun hangi somut tehlike altında bulunduğu ve daha hafif koruma önlemlerinin neden yeterli olmadığı açıklanmalıdır.

TMK m.346, çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse hâkimin çocuğun korunması için uygun önlemleri alacağını düzenler. Velâyetin kaldırılması bu koruma sisteminin ağır müdahalesidir; amaç ebeveyni cezalandırmak değil çocuğu korumaktır.

TMK m.348/1: Velâyet Görevinin Gereği Gibi Yerine Getirilememesi

TMK m.348/1, ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerden biriyle velâyet görevini gereği gibi yerine getirememesini kaldırma nedeni olarak düzenler. Bu bentte odak, ebeveynin kusurundan çok velâyet görevinin fiilen gerektiği gibi yerine getirilip getirilememesidir.

Dilekçede hastalık ileri sürülüyorsa tıbbi tanı uydurulmaz; mevcut resmî sağlık kayıtları ve ebeveynlik işlevine somut etkisi gösterilir. Başka yerde bulunma ileri sürülüyorsa süre, çocukla iletişim ve fiili bakımın kim tarafından sağlandığı açıklanır. Her uzaklık veya hastalık otomatik velâyet kaldırma sebebi değildir; görev üzerindeki gerçek etki ispatlanmalıdır.

TMK m.348/2: Yeterli İlgi Göstermeme veya Ağır Savsaklama

İkinci bent, ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklamasını düzenler. Eğitim, sağlık, güvenlik, beslenme ve barınma gibi temel bakım alanlarında sürekli ve ağır ihmal iddiası varsa olaylar tarihleriyle yazılmalıdır.

Bir defalık gecikme veya ebeveynler arasındaki sıradan anlaşmazlık velâyetin kaldırılması için yeterli ağır savsaklama olarak peşinen yazılmamalıdır. Çocuğun somut menfaatinin nasıl zarar gördüğü; okul devamsızlığı, gerekli sağlık hizmetinin sağlanmaması, güvenlik riski veya bakımın fiilen terk edilmesi gibi kayıtlarla gösterilmelidir.

Velâyetin Değiştirilmesi ile Kaldırılması Aynı Şey Değildir

Boşanmış ebeveynlerde velâyetin bir ebeveynden diğerine verilmesi ile velâyetin kaldırılması farklı kurumlardır. Velâyetin değiştirilmesinde diğer ebeveyn velâyeti üstlenir; velâyetin kaldırılması ise TMK m.348’deki ağır koruma koşullarına bağlıdır. Her velâyet uyuşmazlığı “velâyetin kaldırılması” başlığıyla açılmamalıdır.

TMK m.349, velâyet sahibi ana veya babanın yeniden evlenmesinin tek başına velâyetin kaldırılmasını gerektirmediğini düzenler. Çocuğun menfaati gerektiriyorsa velâyet sahibi değiştirilebilir veya koşullara göre velâyet kaldırılarak vasi atanabilir. Bu ayrım dilekçede doğru kurulmalıdır.

Önce Daha Hafif Koruma Önlemleri İncelenir

TMK m.346, hâkime çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikedeyse uygun koruma önlemleri alma yetkisi verir. TMK m.347 ise çocuğun bedensel veya zihinsel gelişimi tehlikede ya da çocuk manen terk edilmiş durumda ise, çocuk ana ve babadan alınarak bir aile yanına veya kuruma yerleştirilebilmesine ilişkin şartları düzenler.

Velâyetin kaldırılması istenen dosyada daha önce alınmış danışmanlık, eğitim, sağlık, sosyal hizmet veya yerleştirme tedbirleri varsa sonuçları açıklanmalıdır. Hiç önlem alınmamışsa neden m.348’deki istisnai ağır müdahalenin baştan gerekli olduğu somut riskle gösterilmelidir.

Her İki Ebeveynden Velâyet Kaldırılırsa Ne Olur?

TMK m.348’e göre velâyet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır. Bu sonuç, çocuğun hukuki temsil ve bakımının boşlukta kalmasını önler. Dilekçede her iki ebeveyn yönünden kaldırma isteniyorsa her biri hakkında m.348 şartları ayrı ayrı somutlaştırılmalıdır.

Bir ebeveyn hakkında sorun bulunması, diğer ebeveynin de otomatik olarak velâyete elverişsiz olduğu anlamına gelmez. Diğer ebeveynin bakım kapasitesi, çocuğun güvenliği ve üstün yararı ayrıca değerlendirilir.

Karar Hangi Çocukları Kapsar?

TMK m.348, kararda aksi belirtilmedikçe velâyetin kaldırılmasının mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsayacağını düzenler. Bu geniş sonuç nedeniyle mahkemenin hangi çocuklar yönünden karar verdiği hüküm fıkrasında açıkça takip edilmelidir.

Dilekçede her çocuk için yaş, sağlık, eğitim, fiili bakım ve risk durumu ayrı yazılmalıdır. Bir çocuk hakkında ortaya çıkan somut durumun kardeşler bakımından aynı yoğunlukta bulunup bulunmadığı varsayılmamalıdır.

Velâyetin Kaldırılması Ana ve Babanın Bakım Borcunu Bitirir mi?

Hayır. TMK m.350 açık hükümle velâyetin kaldırılması hâlinde ana ve babanın çocuklarının bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüklerinin devam edeceğini düzenler. Ana ve baba ile çocuğun ödeme gücü yoksa bu giderlerin Devletçe karşılanacağı, nafakaya ilişkin hükümlerin saklı olduğu da aynı maddede belirtilir.

Bu nedenle velâyetin kaldırılması dilekçesinde çocuğun bakım finansmanı ayrıca planlanmalıdır. “Velâyet kalktı, nafaka da biter” şeklindeki ifade kanuna aykırıdır.

Velâyet Sonradan Geri Verilebilir mi?

TMK m.351’e göre durum değiştiğinde çocuğun korunmasına ilişkin önlemler yeni koşullara uydurulur. Velâyetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim re’sen veya ana ya da babanın istemi üzerine velâyeti geri verir. Bu hüküm, kaldırma kararının değişen koşullara kapalı ve değiştirilemez bir ceza olmadığını gösterir.

Geri verme talebinde önceki kaldırma nedeninin ne olduğu ve bu nedenin hangi somut değişikliklerle ortadan kalktığı belgeye bağlanmalıdır. Yeni konut, tedavi, bakım kapasitesi veya sosyal koşul değişikliği varsa güncel kayıtlar sunulur.

Çocuğun Üstün Yararı Nasıl Belirlenir?

Velâyet ve çocuk koruma kararlarının merkezinde çocuğun üstün yararı bulunur. Güvenlik, sağlık, eğitim, duygusal gelişim, istikrarlı bakım, kardeş ilişkileri ve çocuğun yaşı/olgunluğu değerlendirilir. Ebeveynler arasındaki eş kusuru tartışması tek başına velâyet kaldırma gerekçesi değildir.

Çocuğun görüşünün alınması gereken yaş ve olgunlukta uzman desteğiyle uygun yöntem kullanılabilir. Çocuğa dava sonucu seçtirmeye çalışmak, onu taraflar arasındaki uyuşmazlığın taşıyıcısı hâline getirmek veya yönlendirilmiş beyan üretmek çocuğun menfaatine aykırıdır.

Sosyal İnceleme Raporunun İşlevi

Aile mahkemesi çocuk ve aile yaşamı hakkında sosyal inceleme yaptırabilir. Uzman, çocuğun yaşam koşulları, ebeveynlerin bakım kapasitesi ve riskleri değerlendirir. Rapor tek başına otomatik karar değildir; dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Raporda maddi hata veya eksik inceleme varsa somut itiraz yapılmalıdır. “Raporu kabul etmiyoruz” yerine yanlış adres, görüşülmeyen kişi, dikkate alınmayan sağlık kaydı veya çelişkili tespit gibi belirli noktalar gösterilmelidir.

Sağlık ve Eğitim Kayıtları

Çocuğun düzenli sağlık kontrollerinin yapılmaması, zorunlu tedavinin ihmal edilmesi veya eğitim hakkının ağır biçimde aksatılması iddia ediliyorsa hastane, okul ve devamsızlık kayıtları resmî kurumdan istenmelidir. Çocuğun kişisel verileri yalnız yargılama için gerekli ölçüde kullanılmalıdır.

Ebeveyne ilişkin sağlık iddiası m.348/1 kapsamında ileri sürülüyorsa ebeveynlik görevini nasıl etkilediği ayrıca gösterilmelidir. Tanı adı tek başına velâyetin kaldırılması sonucunu doğurmaz.

Şiddet veya İstismar İddiasında Acil Koruma

Çocuğa veya diğer aile bireyine yönelik şiddet varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbirler ile Türk Medeni Kanunu’nun çocuk koruma hükümleri birlikte değerlendirilebilir. Acil riskte velâyet davasının sonucunu beklemek zorunda kalınmadan uygun koruma tedbirleri istenir.

Ceza soruşturması bulunuyorsa gerçek dosya numarası, adli rapor ve koruma kararları dosyaya sunulur. Devam eden soruşturma kesinleşmiş suç gibi yazılmaz; ancak çocuğun güvenliği için mevcut risk belgeleri mahkemeye bildirilir.

Velâyetin Kaldırılması Davasında Kimler Dinlenir?

Mahkeme ebeveynleri, çocuğun yaş ve olgunluğuna göre çocuğu, sosyal inceleme uzmanlarını ve gerektiğinde tanıkları dinleyebilir. Tanıkların hangi somut bakım veya ihmal olayını doğrudan bildiği önceden belirlenmelidir. Aile içi genel kanaat yerine gözlenen olaylar önemlidir.

Görevli Mahkeme ve Dosya Düzeni

Velâyetin kaldırılması aile hukukuna ilişkin bir uyuşmazlıktır ve aile mahkemesinin görev alanındadır. Çocuğun korunmasına ilişkin acil tedbirler bakımından çocuğun bulunduğu yer ve ilgili özel hükümler de önem taşır. Dilekçede mevcut velâyet kararının hangi mahkeme ve dosyadan verildiği, çocuğun güncel ikamet ve bakım durumu açıkça yazılmalıdır.

Delil Dosyasında Neler Bulunmalıdır?

• Mevcut boşanma veya velâyet kararı.
• Nüfus kayıtları.
• Okul devam, başarı ve rehberlik kayıtları.
• Sağlık ve tedavi kayıtları.
• Sosyal hizmet veya sosyal inceleme raporları.
• Varsa 6284 tedbir kararları ve gerçek ceza dosyaları.
• Bakım düzenini gösteren konut ve günlük yaşam kayıtları.
• Tanık listesi ve tanıkların bildiği somut olaylar.
• Daha önce alınmış çocuk koruma önlemleri ve sonuçları.

Uygulamada En Sık Hatalar

• Velâyetin değiştirilmesi ile kaldırılmasını aynı kurum sanmak.
• m.348’den önce m.346’daki daha hafif koruma önlemlerini hiç tartışmamak.
• Ebeveynin yeniden evlenmesini otomatik kaldırma sebebi saymak.
• Tek olay veya sıradan ebeveyn anlaşmazlığını ağır savsaklama gibi sunmak.
• Sağlık tanısını ebeveynlik yetersizliğinin otomatik kanıtı kabul etmek.
• Velâyetin kalkmasıyla bakım ve nafaka borcunun biteceğini yazmak.
• Çocuğun üstün yararı yerine eşler arasındaki kusura odaklanmak.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

TMK m.346-351 Türkiye genelinde aynı şekilde uygulanır. Mersin’deki aile mahkemelerinde de velâyetin kaldırılması ağır bir çocuk koruma tedbiri olarak çocuğun somut güvenlik ve bakım ihtiyacı üzerinden değerlendirilir. Sosyal inceleme, okul ve sağlık kayıtları dosyanın içeriğine göre toplanır.

Çocuk veya ebeveyn yurt dışındaysa yabancı ülkedeki velâyet veya çocuk koruma kararlarının Türkiye’deki hukuki etkisi ayrıca milletlerarası özel hukuk kurallarına göre incelenir. Yabancı sosyal hizmet ve mahkeme belgeleri tercüme ve gerektiğinde tasdik koşullarıyla dosyaya sunulur.

İlgili İçerikler

Çocuğun bakım giderleri için iştirak nafakası dilekçesi, aile konutuna ilişkin koruma için TMK m.194 aile konutu rehberi ve mevcut nafakanın değiştirilmesi için nafaka artırım davası incelenebilir.

Velâyetin Kaldırılmasında Kardeşlerin Durumu Ayrı İncelenir

TMK m.348’in sonucu kararda aksi belirtilmedikçe mevcut ve doğacak çocukları kapsayabilecek kadar geniştir. Buna rağmen dilekçede tek çocuk hakkında yaşanan olayların kardeşler bakımından da aynı yoğunlukta bulunduğu varsayılmamalıdır. Her çocuk için yaş, sağlık, eğitim, bakım düzeni, ebeveynle ilişki ve somut risk ayrı değerlendirilmelidir.

Kardeşlerin birbirinden ayrılmasının duygusal ve gelişimsel etkisi de çocuğun üstün yararı kapsamında incelenebilir. Mahkeme gerekiyorsa sosyal inceleme ve uzman görüşüyle her çocuk yönünden en uygun koruma düzenini belirler.

Velâyetin Kaldırılması ile Çocuğun Kuruma Yerleştirilmesi Aynı Karar Değildir

TMK m.347, çocuğun bedensel veya zihinsel gelişimi tehlikede bulunursa ya da çocuk manen terk edilmiş hâlde ise çocuğun ana ve babadan alınarak bir aile yanına veya kuruma yerleştirilmesini düzenler. TMK m.348 ise velâyet hakkının kaldırılmasına ilişkin ayrı ve daha kapsamlı hukuki sonuç doğurur. Çocuğun geçici olarak kurum bakımına alınması her dosyada velâyetin kaldırıldığı anlamına gelmez.

Dilekçede mevcut sosyal hizmet tedbiri varsa kararın hukuki türü, tarihi ve süresi doğru yazılmalıdır. Geçici yerleştirme ile velâyetin kaldırılması kavramları birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Diğer Ebeveyn Velâyeti Üstlenebilecek Durumdaysa

Velâyet bir ebeveyn yönünden kaldırılsa veya mevcut velâyet düzeninin değiştirilmesi gerekse dahi diğer ebeveynin bakım kapasitesi ayrıca incelenmelidir. Diğer ebeveynin çocuğa güvenli konut, düzenli bakım, sağlık ve eğitim sürekliliği sağlayıp sağlayamayacağı somut kayıtlarla değerlendirilir. “Diğer ebeveyn vardır, mutlaka velâyet ona verilir” şeklinde otomatik sonuç kurulmaz.

Diğer ebeveynin de m.348 koşullarını taşıdığı veya çocuğun yararı bakımından uygun olmadığı belirlenirse vasi atanması ve diğer koruma seçenekleri gündeme gelir.

Velâyet Kararının Değişen Koşullara Uyarlanması

TMK m.351, durum değiştiğinde alınan çocuk koruma önlemlerinin yeni koşullara uydurulacağını düzenler. Bu nedenle kaldırma kararı verildikten sonra ebeveynin tedavi, bakım kapasitesi, konut, sosyal destek veya diğer şartları esaslı biçimde değişirse velâyetin geri verilmesi istenebilir. Mahkeme eski kararın verildiği koşullarla yeni koşulları karşılaştırır.

Çocukla Kişisel İlişki Kaldırma Kararından Sonra Nasıl Ele Alınır?

Velâyetin kaldırılması, çocukla her türlü kişisel ilişkinin otomatik olarak sona erdiği anlamına gelmez. Çocuğun güvenliği ve üstün yararı doğrultusunda kişisel ilişkinin şekli, süresi, gözetimli olup olmayacağı veya sınırlanması gerektiği ayrıca değerlendirilir. Şiddet, istismar veya ciddi güvenlik riski varsa kişisel ilişki tedbirleri somut riskle birlikte talep edilmelidir.

SSS