Verileri Yok Etmeme Suçu: TCK 138
Suçun açık tanımı: TCK 138, kanunların belirlediği saklama süresi geçmiş olmasına rağmen kişisel verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olan kişinin bu görevi yerine getirmemesini cezalandırır. Suçun oluşması için önce veriye uygulanacak somut saklama süresi, bu sürenin bitişi ve yok etme yükümlüsünün kim olduğu belirlenir. Her eski veri otomatik olarak silinmez; başka kanundaki devam eden saklama zorunluluğu dikkate alınır.
Verileri Yok Etmeme Suçu: tanım ve kesin suç sınırı
Kanuni saklama süresi dolan kişisel verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü kişinin bu işlemi yapmamasını açıklar.
TCK 138, kanunların belirlediği saklama süresi geçmiş olmasına rağmen kişisel verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olan kişinin bu görevi yerine getirmemesini cezalandırır. Suçun oluşması için önce veriye uygulanacak somut saklama süresi, bu sürenin bitişi ve yok etme yükümlüsünün kim olduğu belirlenir. Her eski veri otomatik olarak silinmez; başka kanundaki devam eden saklama zorunluluğu dikkate alınır.
Bu yazıya özgü üç kanuni inceleme
- 1. unsur: Saklama süresinin dolması
- 2. unsur: Veriyi yok etme yükümlülüğü
- 3. unsur: Sistem içindeki kaydın tutulmaya devam edilmesi
Suçun oluştuğu somut örnek
Yasal saklama süresi biten aday verilerini imha etmekle görevli yönetici, yazılı uyarıya rağmen verileri pazarlama sistemi içinde erişilebilir tutarsa TCK 138’in süre ve yükümlülük unsurları oluşur.
Bu suçun oluşmadığı veya başka maddeden ayrıldığı örnek
Vergi veya iş mevzuatı gereği saklanması zorunlu belge, ilgili süre devam ederken yalnız kişinin silme talebi bulunduğu için yok etmeme suçuna konu olmaz.
Verileri Yok Etmeme Suçu için kanun metni, unsurlar ve değerlendirme şeması
Madde 138- (1) Kanunların belirlediği sürelerin geçmiş olmasına karşın verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olanlara görevlerini yerine getirmediklerinde bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Suçun konusunun Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veri olması hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır.
Net anlamı: Kanuni süre geçmesine rağmen sistemdeki veriyi yok etme görevini yerine getirmeyen kişiye bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
Madde 139- (1) Kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme hariç, bu bölümde yer alan suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlıdır.
Net anlamı: TCK 135, 136 ve 138 dışındaki bu bölüm suçları şikâyete bağlıdır; bu üç suç resen soruşturulur.
Birlikte okunacak hükümler
- 5237/138: Kanuni süre geçmesine rağmen sistemdeki veriyi yok etme görevini yerine getirmeyen kişiye bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
- 5237/139: TCK 135, 136 ve 138 dışındaki bu bölüm suçları şikâyete bağlıdır; bu üç suç resen soruşturulur.
Hukuki değerlendirme şeması
TCK 138 cezası, şikâyet ve uzlaştırma
| Durum | Hukuki sonuç | Kontrol edilecek kayıt |
|---|---|---|
| TCK 138/1 temel şekil | 1–2 yıl hapis | Kanuni süre, yükümlü kişi ve bilinçli ihmal |
| TCK 138/2 | Belirlenen ceza bir kat artırılır | CMK gereğince ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veri |
| Şikâyet | Re’sen soruşturma | TCK 139; vazgeçme davayı kendiliğinden bitirmez |
| Yetişkin fail | Uzlaştırma kapsamında değildir | CMK 253 |
| Suça sürüklenen çocuk | TCK 138/1 bakımından uzlaştırma koşulları incelenir | CMK 253/1-c, mağdurun niteliği ve diğer istisnalar |
TCK 138/2, her kamu kaydı veya her hassas veri için uygulanmaz. Verinin CMK hükümleri uyarınca ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken nitelikte bulunması aranır. Temel ceza üzerinden bir kat artırma, diğer bireyselleştirme işlemlerinden ayrı değerlendirilir. Sonradan verinin imha edilmesi için bu maddede özel bir etkin pişmanlık düzenlemesi yoktur; bu işlem kendiliğinden cezasızlık sağlamaz.
Her eski kişisel veri TCK 138 kapsamına girer mi?
Hayır. Önce belirli veri kategorisine uygulanan kanuni süre ve yok etme görevinin ne zaman doğduğu açıklanır. İş başvurusunun reddedilmesi, çalışanla ilişkinin sona ermesi veya müşterinin hesabını kapatması tek başına bütün kayıtların aynı gün silinmesini gerektirmez. Devam eden kanuni saklama yükümlülüğü ve bir hakkın kurulması, kullanılması veya korunmasına ilişkin işleme şartı, ilgili kayıt yönünden ayrıca incelenir. Buna karşılık “ileride lazım olabilir” düşüncesi sınırsız saklama hakkı vermez.
Örneğin aynı müşteriye ait fatura ile pazarlama tercih kaydı farklı amaçlarla işlenebilir. Faturanın saklanmasını gerektiren norm, gereksiz pazarlama verilerinin tümünün saklanmasına otomatik dayanak oluşturmaz. Dosyada her veri için hukuki sebep, sürenin başlangıcı, bitişi ve varsa devam eden yükümlülük ayrı satırda gösterilir. Kurumun kendi politikası ile TCK 138’de aranan kanuni eşik birbirine karıştırılmamalıdır; her KVKK ihlali otomatik ceza mahkûmiyeti anlamına gelmez.
Silme, yok etme ve anonimleştirme arasındaki fark
| İşlem | Teknik ve hukuki kontrol |
|---|---|
| Silme | İlgili kullanıcılar kayda erişememeli ve onu tekrar kullanamamalıdır. |
| Yok etme | Veri hiç kimse için erişilebilir, geri getirilebilir veya tekrar kullanılabilir kalmamalıdır. |
| Anonimleştirme | Başka verilerle eşleştirme dâhil, kayıt belirli veya belirlenebilir kişiyle ilişkilendirilememelidir. |
Ekranda kaydın görünmemesi tek başına yok etme kanıtı değildir. Kullanıcı yetkileri, dışa aktarılan dosyalar, arşivler, yedekler ve geri yükleme imkânı incelenir. Kimlik numarasının maskelenmesi veya kişinin yerine kod yazılması, eşleştirme anahtarı tutuluyorsa gerçek anonimleştirme olmayabilir. Öte yandan KVKK Yönetmeliğindeki hukuka uygun silme ile yok etmenin ölçütleri farklıdır; teknik inceleme yapılmadan her yedek kaydı otomatik suç olarak nitelendirmek de doğru değildir.
İmha takvimi ve silme talebi: 30 gün, üç ay, altı ay
KVKK imha Yönetmeliğinin 11. maddesinde, politika hazırlayan veri sorumlusu için yükümlülüğün doğmasını izleyen ilk periyodik imha esas alınır; periyodik işlemler arasındaki süre en çok altı aydır. Politika hazırlama yükümlülüğü bulunmayan veri sorumluları için yükümlülüğün doğmasını izleyen üç aylık süre düzenlenmiştir. Kurul bu süreleri belirli koşullarda kısaltabilir.
İlgili kişinin silme veya yok etme başvurusu ise 12. madde uyarınca en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır ve kişiye bilgi verilir. İşleme şartları tamamen kalkmışsa gerekli işlem yapılır; devam ediyorsa gerekçeli ret değerlendirilir. Başvuruyu “bir sonraki altı aylık dönemde bakarız” diyerek cevapsız bırakmak bu ayrı kuralla bağdaşmaz. Bu idari süreler, TCK 138 bakımından kanuni süre ve kast incelemesinin yerine geçirilmemelidir.
Şirkette kim sorumlu olur? Görev, yetki ve kast
Şirketin veri sorumlusu olması bütün yöneticileri veya çalışanları kendiliğinden suçun faili yapmaz. Yok etme görevi, karar yetkisi, teknik erişim, talimatlar ve işlemi yapabilecek gerçek kişi belirlenir. TCK 138’de ayrıca taksirli bir şekil düzenlenmemiştir; kanuni yükümlülüğün bilinmesine rağmen görevin kasten yerine getirilmemesi incelenir. Bir teknik arıza, başarısız işlem veya görev belirsizliği dosyanın tüm kayıtlarıyla değerlendirilir.
Suç şüphesini destekleyebilecek kayıtlar; imha talebi, görevlendirme, sürenin dolduğunu bildiren yazı, yönetici cevabı ve sonrasındaki erişim loglarıdır. Lehe kayıtlar da korunur: devam eden saklama normu, uygulanmış imha komutu, erişim kısıtlaması ve teknik arıza bildirimi dosyaya alınır. İnceleme sırasında gereksiz kişisel verileri üçüncü kişilere yaymak yerine, kayıtlar hukuka uygun biçimde yetkili mercie sunulur.
KVKK başvurusu ile ceza soruşturması aynı süreç mi?
KVKK yolu, veri sorumlusunun yükümlülükleri ve idari denetim bakımından; ceza soruşturması ise gerçek kişinin TCK 138’deki unsurları taşıyan fiili bakımından yürür. Bir Kurul kararı önemli delil olabilir, ancak ceza sorumluluğunu tek başına ve otomatik olarak kurmaz. TCK 139 nedeniyle ceza soruşturması şikâyete bağlı değildir; KVKK başvurusunu tamamlamak bu suç için zorunlu ön koşul değildir. İlgili kişi, veri sorumlusuna başvuru ve Kurula şikâyet için ayrı usul ve süreleri de gözetmelidir.
Konuya ilişkin diğer suçların ayrımı için bilişim ve kişisel veri suçları rehberi birlikte okunabilir. Hukuka aykırı kaydetme ve yayma fiilleri, veriyi kanuni süre sonunda yok etmeme ile aynı suç değildir.
Kaynaklar: TCK 138–140; KVKK imha Yönetmeliği 7–12; Adalet Bakanlığı uzlaştırma listesi. Kaynak kontrolü: 8 Ekim 2026.
Verileri Yok Etmeme Suçu için konuya özgü deliller ve yapılacak işlemler
Veri envanteri, işleme amacı, yasal saklama tablosu, son işlem tarihi, silme-imha politikası, yönetici ve kullanıcı logları, yedek sistemi ve veri sorumlusunun görev dağılımı incelenir. Anonimleştirme iddiası geri döndürülebilirlik yönünden test edilir.
| İncelenecek kayıt | Bağlı olduğu kanuni unsur |
|---|---|
| Veri envanteri | saklama süresinin dolması |
| işleme amacı | veriyi yok etme yükümlülüğü |
| yasal saklama tablosu | sistem içindeki kaydın tutulmaya devam edilmesi |
Başvuru veya savunma sırası
- 1. adım: Saklama süresinin dolması: Veri envanteri üzerinden olayın başlangıç anını ve taraflarını kesinleştirin.
- 2. adım: Veriyi yok etme yükümlülüğü: işleme amacı kaydının aslını koruyup saklama süresinin dolması ile zaman bağını kurun.
- 3. adım: Sistem içindeki kaydın tutulmaya devam edilmesi: yasal saklama tablosu içeriğini veriyi yok etme yükümlülüğü yönünden lehe ve aleyhe birlikte okuyun.
Bu dosyada özellikle kaçınılacak hatalar
- Hangi kanuni sürenin uygulandığını göstermemek
- Yedeklerdeki veriyi incelememek
- Silme, yok etme ve anonimleştirmeyi teknik olarak aynı sanmak
Verileri Yok Etmeme Suçunda Uygulama ve Dosya Stratejisi
TCK 138 yönünden yalnız bir kişisel verinin sistemde bulunması yeterli değildir. Veriyi silme veya yok etme yükümlülüğünün doğduğu, ilgili kanuni saklama süresinin sona erdiği ve görevli kişinin buna rağmen yükümlülüğünü yerine getirmediği gösterilmelidir. Vergi, iş, sağlık, bankacılık veya dava mevzuatından kaynaklanan ayrı saklama süreleri varsa bunlar veri kategorisi bazında belirlenir. “Silindi” denilen kaydın aktif sistemden kaldırılıp yedeklerde erişilebilir tutulması, yalnız görünmez hâle getirilmesi veya geri döndürülebilir şekilde maskelenmesi teknik inceleme gerektirir. Anonimleştirme iddiasında verinin yeniden kişiyle ilişkilendirilip ilişkilendirilemediği test edilir.
Dosyanın temel belgeleri veri envanteri, işleme amacı, saklama-imha politikası, son işlem tarihi, silme talebi ve cevabı, yönetici logları, yedekleme planı ile kurum içi görev dağılımıdır. Önce hangi veriye hangi sürenin uygulandığı tablo hâlinde çıkarılır; ardından sürenin bitişi ile sistem kayıtlarının mevcut durumu karşılaştırılır. Ceza sorumluluğunun şahsiliği nedeniyle tüzel kişide silme yetkisinin kimde olduğu, talimat zinciri ve teknik işlemi gerçekleştirebilecek hesaplar belirlenmelidir. Savunmada devam eden hukuki yükümlülük, dava veya denetim nedeniyle saklama zorunluluğu ve gerçekten anonimleştirilmiş veri teknik raporla açıklanabilir. KVKK başvurusu ile ceza soruşturmasının amaç ve sonuçları birbirine karıştırılmamalıdır.
Türkiye Geneli Uygulama
Veri sorumlusu, sunucu ve ilgili kişinin farklı şehirlerde bulunması mümkündür. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, dosya kabulü ve vekâlet koşulları oluştuğunda Türkiye’nin her il ve ilçesindeki TCK 138 süreçlerinde hukuki yardım sunabilir. Çalışma, uygulanacak saklama normu ile teknik logların eşleştirilmesine dayanır; hukuki sonuç garantisi içermez.
Mersin Uygulaması
Mersin’de şirket, sağlık kuruluşu, işveren veya diğer veri sorumluları bakımından sistemin nerede yönetildiği ve silme talebinin hangi birime ulaştığı araştırılır. Veri envanteri, başvuru cevabı ya da log kaydı bulunan kişiler Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu ile doğrudan iletişim kurabilir. Dosya değerlendirildikten sonra başvuru, savunma ve vekâlet kapsamı belirlenir.
TCK 138 hakkında sık sorulan sorular
TCK 138 verileri yok etmeme suçunun cezası nedir?
Temel şekil için 1–2 yıl hapis öngörülür. CMK hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veri söz konusuysa TCK 138/2 uyarınca belirlenen ceza bir kat artırılır.
Her eski veri silinmek zorunda mı?
Hayır. Veri kategorisine uygulanan kanuni süre, devam eden saklama yükümlülüğü ve işleme şartları ayrı incelenir. Kayıt eski olduğu için otomatik suç sonucu doğmaz.
TCK 138 şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK 139 bu suçu şikâyet kuralının dışında bırakır. Vazgeçme, soruşturmayı veya kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez.
Çocuk fail için uzlaştırma mümkün mü?
TCK 138/1, suça sürüklenen çocuk bakımından CMK 253/1-c koşulları ve diğer istisnalar gözetilerek uzlaştırma yönünden değerlendirilir. Yetişkin fail için bu suç genel uzlaştırma kapsamında değildir.
Silme ve yok etme aynı işlem mi?
Hayır. Silmede ilgili kullanıcı için erişim ve tekrar kullanım önlenir. Yok etmede verinin hiç kimse tarafından erişilememesi, geri getirilememesi ve tekrar kullanılamaması aranır.
İsmi kodla değiştirmek anonimleştirme sayılır mı?
Her zaman değil. Eşleştirme anahtarı veya başka kayıtlarla kişi yeniden belirlenebiliyorsa gerçek anonimleştirme sağlanmamış olabilir.
Silme talebine ne kadar sürede cevap verilir?
KVKK imha Yönetmeliğinin 12. maddesine göre başvuru en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır ve kişiye bilgi verilir. İşleme şartlarının devam edip etmediği değerlendirilir.
Altı aylık imha takvimi her talebi bekletme hakkı verir mi?
Hayır. Periyodik imha takvimi ile ilgili kişinin başvurusuna uygulanan 30 günlük sonuçlandırma kuralı farklıdır. TCK 138’in kanuni süre unsuru da ayrıca incelenir.
Şirketin tüm yöneticileri suçun faili olur mu?
Hayır. Ceza sorumluluğu şahsidir. Yok etme görevi, karar ve teknik erişim yetkisi ile yükümlülüğün bilerek yerine getirilmemesi gerçek kişi bakımından araştırılır.
Sonradan veriyi silmek cezasızlık sağlar mı?
TCK 138’de özel etkin pişmanlık hükmü yoktur. Sonradan imha işlemi otomatik cezasızlık sağlamaz; suçun unsurları ve olayın tüm koşulları değerlendirilir.
KVKK Kurul kararı ceza mahkûmiyeti anlamına mı gelir?
Hayır. İdari denetim ile ceza yargılamasının koşulları farklıdır. Kurul kararı delil olarak değerlendirilebilir; ceza mahkemesi TCK 138’in unsurlarını ayrıca inceler.
Hangi belgeler verileri yok etmeme iddiasında önemlidir?
Veri envanteri, kanuni süre tablosu, imha talebi ve cevabı, görev dağılımı, erişim logları, yedekleme planı ve imha işlem kayıtları birlikte incelenir.
Somut dosya incelemesi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu · İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
+90 552 224 43 66E-postaİletişimBilgilendirme: Bu içerik genel hukuki bilgi verir. Somut dosyada uygulanacak hüküm; olay tarihi, belge, taraf sıfatı ve usul aşaması birlikte incelenerek belirlenir.
Görev, Yetki ve Süre Notu
Bu içerikte açıklanan genel kuralların uygulanması; uyuşmazlığın veya isnadın niteliğine, tarafların sıfatına, olay ya da işlemin yerine ve özel kanun hükümlerine göre değişebilir. Görevli ve yetkili merci ile başvuru süresi somut olay bakımından ayrıca belirlenir.
Resmî Kaynaklar
Yazar ve Hukuki İnceleme
Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472
Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Yayın tarihi: 16 Ağustos 2026
Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.