Yabancı E-Ticaret ve Tüketici Sözleşmesine Hangi Hukuk Uygulanır? MÖHUK m.26 | 2026
Türkiye’de yaşayan tüketicilerin yabancı e-ticaret sitelerinden ürün alması, uluslararası dijital platformlara abone olması, yabancı şirketlerden çevrim içi eğitim veya kişisel hizmet satın alması artık olağan hâle gelmiştir. Sözleşme saniyeler içinde çevrim içi kurulsa da uyuşmazlık çıktığında “hangi ülke hukuku uygulanacak?” sorusu önemini korur.
Bir platformun şirket merkezi ABD’de olabilir, ödeme İrlanda’daki şirket üzerinden alınabilir, sunucu başka ülkede bulunabilir ve tüketici Türkiye’de yaşayabilir. Bu çoklu bağlantıda uygulanacak hukuk yalnız şirket merkezine veya internet sitesinin diline göre belirlenmez. Tüketici sözleşmeleri için MÖHUK m.26, genel sözleşme kuralı olan m.24’e göre özel koruma getirir.
- MÖHUK m.26 hangi tüketici sözleşmelerine uygulanır?
- Tüketici sözleşmesinde yabancı hukuk seçilebilir mi?
- Mutad mesken hukukunun asgari koruması ne demektir?
- MÖHUK m.26’daki bağlantı şartları nelerdir?
- Hukuk seçimi yoksa hangi hukuk uygulanır?
- Yabancı e-ticaret sitesi Türkiye’ye satış yapıyorsa ne olur?
- Dijital abonelik ve çevrim içi hizmetlerde m.26 uygulanır mı?
- Hangi sözleşmeler m.26 kapsamı dışında kalabilir?
- Uygulanacak hukuk ile yetkili mahkeme arasındaki fark nedir?
- Tüketici uyuşmazlığında hangi belgeler hazırlanmalıdır?
MÖHUK m.26 Hangi Tüketici Sözleşmelerine Uygulanır?
MÖHUK m.26, mesleki veya ticari olmayan amaçla mal veya hizmet ya da kredi sağlanmasına yönelik tüketici sözleşmelerini düzenler. Burada belirleyici olan, sözleşmenin adı değil tüketicinin işlemi hangi amaçla yaptığıdır.
Türkiye’de yaşayan kişinin kendi kullanımı için yabancı internet sitesinden telefon, bilgisayar, mobilya veya kıyafet alması tipik tüketici işlemidir. Aynı kişinin bu malları işletmesinde satmak amacıyla toplu satın alması ise tüketici sözleşmesi olmayabilir. Kişisel amaç ile ticari/mesleki amaç ayrımı somut işlem üzerinden yapılır.
Çevrim içi yazılım, kişisel bulut depolama, dijital içerik, yabancı dil uygulaması, bireysel eğitim platformu, konaklama veya kişisel danışmanlık gibi hizmetler de şartlarına göre tüketici ilişkisi oluşturabilir. Buna karşılık profesyonel işletme hesabı, şirket adına kurumsal lisans veya yeniden satış amacıyla alınan ürünler m.26’nın koruma alanına girmeyebilir.
Tüketici sıfatı ile vatandaşlık aynı şey değildir. Türk vatandaşı olmayan fakat Türkiye’de mutad meskeni bulunan kişi de m.26 kapsamındaki bağlantı şartları gerçekleşiyorsa korumadan yararlanabilir. Tersine Türk vatandaşı olup uzun süredir başka ülkede mutad meskeni bulunan kişinin koruyucu hukuku farklı bağlantıya dayanabilir.
Tüketici Sözleşmesinde Yabancı Hukuk Seçilebilir mi?
Evet. MÖHUK m.26 tüketici sözleşmesinde hukuk seçimini tamamen yasaklamaz. Ancak genel ticari sözleşmelerdeki m.24 serbestliğini tüketici aleyhine sınırlar. Tarafların hukuk seçimi, m.26’daki şartlar mevcutsa tüketiciyi mutad meskeni hukukunun emredici hükümleriyle sağlanan asgari korumadan yoksun bırakamaz.
Örneğin Türkiye’de mutad meskeni bulunan tüketiciye yönelik yabancı platformun sözleşmesinde “bu sözleşmeye Delaware hukuku uygulanır” yazabilir. Bu kayıt, MÖHUK m.26’nın koruma şartları gerçekleşmişse tüketicinin Türk hukukundaki emredici asgari korumalarını silmez.
Hukuk seçimi yine de tamamen etkisiz değildir. Seçilen hukuk, tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici korumasının altına düşmediği alanlarda uygulanabilir. Mahkeme, önce geçerli hukuk seçimini belirler; sonra m.26’nın tüketici lehine getirdiği koruma tabanını uygular.
Bu sistem, tüketicinin tıklayarak kabul ettiği yüzlerce maddelik standart sözleşme koşullarının, tüketiciyi kendi ülkesindeki zorunlu korumalardan kolayca mahrum etmesini önler.
Mutad Mesken Hukukunun Asgari Koruması Ne Demektir?
MÖHUK m.26’daki koruma, tüketicinin mutad meskeni hukukundaki emredici hükümler üzerinden kurulur. Emredici hüküm, tarafların sözleşmeyle tüketici aleyhine değiştiremeyeceği kuraldır.
Türkiye’de mutad meskeni bulunan tüketici bakımından 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili ikincil mevzuattaki emredici hükümler önem kazanabilir. Ayıplı mal ve hizmet, mesafeli sözleşme, haksız şart, ön bilgilendirme, cayma ve diğer zorunlu korumaların hangisinin somut işlemde uygulanacağı ürün/hizmet türüne göre belirlenir.
“Asgari koruma” yöntemi iki hukuk sisteminin bütün hükümlerini tek tek karşılaştırıp tüketiciye her maddede en avantajlı sonucu seçmek anlamına gelmez. Seçilen hukuk uygulanırken mutad mesken hukukunun tüketiciyi koruyan emredici tabanı aşılmamalıdır.
Bir hükmün emredici olup olmadığı da kendi hukukuna göre belirlenir. Tarafların sözleşmesinde “tüketici tüm kanuni haklarından feragat eder” şeklinde genel kayıt bulunması, emredici tüketici korumasını kendiliğinden etkisiz kılmaz.
MÖHUK m.26’daki Bağlantı Şartları Nelerdir?
MÖHUK m.26 koruması, tüketiciyle mutad mesken ülkesi arasında gerçek sözleşme bağlantısı bulunmasını arar. Kanun özellikle satıcı veya hizmet sağlayıcının tüketicinin ülkesine yönelik faaliyetleri ya da siparişin o ülkede alınması gibi durumları düzenler.
Kanunda, sözleşmenin tüketicinin mutad meskeninin bulunduğu ülkede özel bir davet veya ilan sonucunda kurulması ve tüketicinin sözleşmenin kurulması için gerekli işlemleri orada yapması koruma bağlantılarından biridir. Günümüzde hedefli internet reklamı, ülkeye özel kampanya, Türkçe reklam ve Türkiye’ye satış akışı somut olayda bu bağlantının değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.
Diğer bir bağlantı, karşı tarafın veya onun temsilcisinin tüketicinin siparişini tüketicinin mutad mesken ülkesinde almasıdır. Çevrim içi sipariş sistemlerinde siparişin teknik olarak hangi ülkede işlendiği tek başına belirleyici olmayabilir; sözleşmenin tüketici pazarına yönelimi ve kanuni bağlantı somut olarak incelenir.
MÖHUK m.26 ayrıca satıcının tüketiciyi mal satın almaya yöneltmek amacıyla seyahat düzenlediği bazı durumları da özel olarak korur. Kanun metnindeki bağlantılar, tüketici hukuk seçimi korumasının her yabancı işlemde otomatik olmadığını gösterir.
Hukuk Seçimi Yoksa Hangi Hukuk Uygulanır?
MÖHUK m.26’daki koruyucu bağlantı koşulları gerçekleşmiş ve taraflar geçerli bir hukuk seçimi yapmamışsa tüketici sözleşmesine tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır.
Bu hüküm genel m.24’teki karakteristik edim ve en sıkı ilişki testine göre tüketici lehine özel düzenlemedir. Tüketici sözleşmesinin şartları m.26’ya giriyorsa doğrudan tüketicinin mutad meskeni bağlantısı öne çıkar.
Mutad mesken, nüfus kayıt adresi veya vatandaşlıktan farklıdır. Kişinin hayat ilişkilerinin fiilen ve sürekli olarak yoğunlaştığı yer belirlenir. Bir kişinin Türk vatandaşı olması, yıllardır Almanya’da yaşıyorsa mutad meskeninin otomatik Türkiye olduğu anlamına gelmez.
Kısa süreli turistik seyahat de mutad meskeni kolayca değiştirmez. Tüketicinin sürekli yaşam düzeni, aile, iş, eğitim, konut ve günlük yaşam bağlantıları birlikte değerlendirilir.
Yabancı E-Ticaret Sitesi Türkiye’ye Satış Yapıyorsa Ne Olur?
Yabancı e-ticaret sitesinin Türkiye’ye teslimat yapması, Türkçe reklam vermesi, fiyatları TL göstermesi, Türkiye’ye özel kampanya yürütmesi veya Türk tüketiciden sistematik sipariş alması, m.26 bağlantı analizinde önem taşıyabilir. Site yalnız dünya çapında erişilebilir olduğu için her ziyaretçi bakımından aynı sonuç doğmaz; tüketici pazarına yönelim somutlaştırılmalıdır.
Uyuşmazlık ayıplı ürün, teslim edilmeyen sipariş, ücret iadesi, haksız şart, otomatik abonelik yenilemesi veya cayma hakkı gibi konularda çıkabilir. İlk adım tüketici işlemi ve m.26 bağlantısını belirlemek; ikinci adım hukuk seçimi maddesini; üçüncü adım mutad mesken hukukunun zorunlu korumasını incelemektir.
Platformda görünen marka ile sözleşmenin gerçek tarafı aynı olmayabilir. Fatura, ödeme alıcısı, kullanım koşulları, şirket unvanı ve ticaret sicil kayıtları hangi yabancı şirketin borçlu olduğunu belirlemek için birlikte kontrol edilmelidir.
Yabancı şirketin Türkiye’de şube veya temsilcisi bulunması da tebligat ve yetki bakımından ayrıca önem taşıyabilir; ancak uygulanacak hukuk analizi yalnız bu unsura indirgenmez.
Dijital Abonelik ve Çevrim İçi Hizmetlerde MÖHUK m.26 Uygulanır mı?
Dijital hizmetlerin fiziksel teslimat gerektirmemesi tüketici korumasını ortadan kaldırmaz. Tüketici mesleki veya ticari olmayan amaçla ücretli dijital içerik, yazılım aboneliği, çevrim içi eğitim veya kişisel bulut hizmeti alıyorsa sözleşmenin m.26 kapsamına girip girmediği incelenebilir.
Dijital hizmette ifanın teknik olarak sunucunun bulunduğu ülkede gerçekleştiği savunması tek başına sonucu belirlemez. Kullanıcının hizmeti nerede ve hangi amaçla aldığı, sözleşmenin kime yöneldiği ve m.26’nın bağlantı şartları değerlendirilir.
Ücretsiz görünen platformlarda tüketicinin kişisel verileri veya başka karşı edimlerin rolü ayrıca önem kazanabilir. Her ücretsiz sosyal medya kullanımı klasik mal/hizmet bedeli sözleşmesi olarak m.26 kapsamına aynı şekilde girmeyebilir; 6502, KVKK, elektronik ticaret ve platform mevzuatı ayrıca incelenmelidir.
Uygulamada ödeme dekontu, üyelik tarihi, kullanım koşullarının kabul edilen sürümü, fatura, e-posta ve hesap ekranları delil olarak saklanmalıdır. Yabancı dilde kullanım koşulları Türk mahkemesine sunulacaksa HMK m.223 gereği tercüme hazırlanır.
Hangi Sözleşmeler MÖHUK m.26 Kapsamı Dışında Kalabilir?
MÖHUK m.26, kanunda belirli sözleşme türleri için kapsam sınırları ve istisnalar içerir. Özellikle taşıma sözleşmeleri ve hizmetin tüketicinin mutad mesken ülkesinden başka ülkede bütünüyle ifa edilmesinin öngörüldüğü bazı sözleşmeler, kanundaki özel düzenlemeye göre ayrıca değerlendirilir.
Bu istisnalar nedeniyle “tüketici olan gerçek kişinin yaptığı her yabancı sözleşmeye m.26 uygulanır” denilemez. Paket tur ve benzeri özel düzenlemeler, taşımanın niteliği ve hizmetin nerede ifa edildiği somut sözleşmeye göre incelenmelidir.
Sigorta sözleşmeleri için ayrıca MÖHUK’un özel hükümleri ve sigorta mevzuatı; iş sözleşmeleri için m.27; taşınmaz bağlantılı sözleşmeler için m.25; taşıma sözleşmeleri için ilgili özel bağlama kuralları devreye girebilir.
Doğru hukuki nitelendirme bu nedenle başlangıç aşamasıdır. Platformun sözleşmeye “hizmet sözleşmesi” başlığını koyması tüketici işleminin gerçek niteliğini tek başına belirlemez.
Uygulanacak Hukuk ile Yetkili Mahkeme Arasındaki Fark Nedir?
MÖHUK m.26 hangi ülke hukukunun uygulanacağını düzenler. MÖHUK m.45 ise tüketici sözleşmesinden doğan uyuşmazlığın hangi Türk mahkemelerinde görülebileceğine ilişkin özel milletlerarası yetki kuralıdır.
Bu nedenle sözleşmede yabancı hukuk seçilmiş olsa bile Türk mahkemesi m.45 uyarınca milletlerarası yetkili olabilir. Türk mahkemesi, m.26’ya göre seçilen yabancı hukuku ve tüketicinin mutad mesken hukukunun zorunlu korumasını birlikte uygulayabilir.
Tüketici yetkisi hakkında ayrıntılı açıklama için MÖHUK m.45 tüketici yetkili mahkeme rehberi kullanılabilir.
Yabancı mahkeme yetki şartı da m.47/2 nedeniyle m.45’in koruyucu Türk mahkemesi yetkisini tüketici aleyhine bertaraf edemez. Hukuk seçimi ve forum seçimi bu yüzden iki ayrı sözleşme maddesi olarak incelenmelidir.
Tüketici Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?
İlk olarak sipariş, fatura, ödeme kaydı, ürün/hizmet açıklaması, teslim bilgisi ve uyuşmazlığa konu yazışmalar saklanmalıdır. Kullanım koşullarının hangi sürümünün kabul edildiği önemlidir; platform sözleşmeyi sonradan değiştirmişse dava tarihinde geçerli metin ile tüketicinin kabul ettiği metin ayrılmalıdır.
Tüketicinin mutad meskenini gösteren yerleşim ve yaşam bağlantıları gerektiğinde belgelenir. Platformun Türkiye pazarına yöneldiğini gösteren Türkçe reklamlar, Türkiye’ye teslimat, yerel para birimi, ülke seçimi ekranı veya hedefli kampanya kayıtları m.26 bağlantısına yardımcı olabilir.
Yabancı dildeki sözleşme ve e-posta için HMK m.223 tercüme kuralları uygulanır. Yabancı şirketin resmî sicil belgesi sunulacaksa HMK m.224 yabancı resmî belge kuralları ayrıca değerlendirilir.
6502 sayılı Kanun bakımından güncel parasal sınırlar, tüketici hakem heyeti, tüketici mahkemesi ve dava şartı arabuluculuk durumu uyuşmazlık tarihinde ayrıca kontrol edilmelidir.
10 Adımlık Tüketici Hukuku Kontrol Listesi
- İşlemin kişisel tüketim amacıyla mı ticari/mesleki amaçla mı yapıldığını belirleyin.
- Gerçek sözleşme tarafı yabancı şirketi tespit edin.
- Tüketicinin gerçek mutad meskenini belirleyin.
- MÖHUK m.26’daki ülkeye yönelim/sipariş bağlantılarını somutlaştırın.
- Sözleşmedeki hukuk seçimi maddesini tespit edin.
- Mutad mesken hukukunun tüketiciyi koruyan emredici hükümlerini belirleyin.
- Hukuk seçimi yoksa m.26 kapsamında mutad mesken hukukunu uygulayın.
- Taşıma veya başka özel sözleşme istisnası bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Mahkeme yetkisini ayrı olarak MÖHUK m.45 ve m.47/2’ye göre inceleyin.
- 6502 kapsamındaki görev, başvuru yolu ve dava şartlarını güncel tarihe göre kontrol edin.
Resmî Kaynaklar
- 5718 sayılı MÖHUK – m.24, m.26, m.45 ve m.47
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
- Ticaret Bakanlığı – Tüketicinin Korunması
Sık Sorulan Sorular
1. Yabancı internet sitesi sözleşmesine Türk hukuku uygulanır mı?
MÖHUK m.26’daki tüketici ve bağlantı şartları gerçekleşiyorsa, hukuk seçimi bulunsa dahi tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici asgari koruması uygulanabilir.
2. Kullanım koşullarında ABD hukuku yazıyorsa Türk tüketici hakları biter mi?
Hayır. MÖHUK m.26 kapsamındaki şartlar varsa hukuk seçimi tüketiciyi mutad mesken hukukunun zorunlu korumasından yoksun bırakamaz.
3. Hukuk seçimi yoksa hangi hukuk uygulanır?
MÖHUK m.26 bağlantıları gerçekleşmişse tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır.
4. Türk vatandaşı olmak yeterli mi?
Hayır. MÖHUK m.26 vatandaşlıktan ziyade tüketicinin mutad meskeni ve sözleşme bağlantılarına dayanır.
5. Türkiye’ye kargo gönderen yabancı site m.26 kapsamına girer mi?
Türkiye pazarına yönelim ve kanundaki diğer bağlantılar somut olarak incelenir; tek bir unsur otomatik sonuç vermez.
6. Dijital abonelik tüketici sözleşmesi olabilir mi?
Evet. Kişisel ve ticari olmayan amaçla alınan dijital hizmet somut şartlara göre m.26 kapsamına girebilir.
7. Uygulanacak hukuk ile yetkili mahkeme aynı mı?
Hayır. Uygulanacak hukuk m.26; Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi m.45 kapsamında ayrıca incelenir.
8. Yabancı hukuk seçilmişse Türk mahkemesi yine davaya bakabilir mi?
Evet. Mahkeme yetkisi ayrı kurallara tabidir; yetkili Türk mahkemesi gerekli hâlde yabancı hukuku uygulayabilir.
9. Her tüketici sözleşmesi m.26’ya tabi mi?
Hayır. Kanundaki bağlantı koşulları ve istisnalar somut sözleşmeye göre değerlendirilir.
10. Yabancı dilde kullanım koşullarını nasıl sunmalıyım?
Türk mahkemesine delil olarak sunuluyorsa HMK m.223 uyarınca Türkçe tercümesi de dosyaya konulmalıdır.
Uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme, gerçek yabancı şirket, kullanım koşulları, tebligat ve tüketici başvuru yolları ayrı hukuki başlıklar hâlinde kontrol edilmelidir. Türkiye geneli dosyalar Mersin ofisinden yönetilebilir.
Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bu içerik 15.09.2026 tarihinde yürürlükteki 5718 sayılı MÖHUK m.26 ve ilgili tüketici hukuku hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
