Yurt Dışı Nafaka Talebinde Hangi Hukuk Uygulanır? MÖHUK m.19 | 2026

Kısa ve net cevap

Türk mahkemesinde görülen talepte önce uygulanabilir sözleşme ve Türkiye’nin çekinceleri kontrol edilir. Alacaklının Almanya’da yaşaması tek başına Alman hukukunun uygulanacağını göstermez; aşağıda açıklanan vatandaşlık ve borçlunun mutad meskeni koşulları sonucu değiştirebilir. Ancak nafakanın boşanma, soybağı veya çocukla ilgili başka bir uyuşmazlık içinde talep edilmesi, Türk mahkemesinin yetkisi, yabancı kararın tanınması-tenfizi ve nafakanın yabancı ülkede tahsili ayrı hukuki sorunlardır. Uygulanacak hukuk ile tahsil mekanizması birbirine karıştırılmamalıdır.

MÖHUK m.19 nafaka için hangi bağlama kuralını kurar?

MÖHUK m.19 kısa ve doğrudan bir hükümdür: “Nafaka talepleri, nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tâbidir.” Kanun, borçlunun vatandaşlığını, borçlunun ikametini veya davanın açıldığı ülkeyi temel bağlantı olarak seçmemiştir. Korunması amaçlanan kişi nafaka alacaklısı olduğundan onun fiilî yaşam merkezine ağırlık verilmiştir.

Bu hüküm nafakanın doğumu, koşulları, kapsamı, miktar belirleme ölçütleri, değişiklik ve sona erme gibi maddi hukuk konularında uygulanacak hukuku gösterir. Türk mahkemesinde görülen davanın usulü ise Türk usul hukukuna tâbidir. Dava dilekçesi, yargılama işlemleri, usule ilişkin süreler ve kanun yolları bakımından Türk usul hukuku uygulanır; zamanaşımı ve nafaka hakkının ileri sürülmesine ilişkin maddi hukuk süreleri ayrıca değerlendirilir.

MÖHUK m.1/2, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmeleri saklı tutar. Nafaka alanında Türkiye’nin taraf olduğu Lahey sözleşmeleri ve uluslararası tahsil mekanizmaları bulunduğundan, somut ilişkinin sözleşme kapsamına girip girmediği ayrıca kontrol edilir. Özel sözleşme hükmü varsa bu hüküm öncelikle uygulanır.

1973 Lahey Sözleşmesi Türkiye bakımından 1 Kasım 1983’te yürürlüğe girmiştir. Genel kural alacaklının mutad meskenindeki iç hukuktur; bu hukuka göre nafaka hakkı elde edilemiyorsa ortak vatandaşlık hukuku, o hukuka göre de nafaka hakkı elde edilemiyorsa başvurulan merciin iç hukuku gündeme gelir (m.4-6). Türkiye’nin m.15 çekincesi uyarınca Türk mercileri, alacaklı ve borçlunun ikisinin de Türk vatandaşı ve borçlunun mutad meskeninin Türkiye olması hâlinde Türk iç hukukunu uygular. Türkiye ayrıca yan soy ve kayın hısımları arasındaki nafakayı m.14 çekincesiyle kapsam dışında bırakmıştır. Sözleşmenin gösterdiği hukukun akit devlet hukuku olması veya karşılıklılık bulunması gerekmez (m.3).

Nafaka alacaklısı kimdir ve neden onun mutad meskeni önemlidir?

Nafaka alacaklısı, kanun veya ilgili hukukî ilişki uyarınca geçim veya bakım için nafaka isteme hakkına sahip kişidir. Çocuk, eş, boşanmış eş, üstsoy veya altsoy gibi farklı kişiler bakımından nafaka talepleri doğabilir. Hangi kişinin nafaka hakkına sahip olduğu, m.19’un gösterdiği hukukun maddi kurallarına göre belirlenir.

Örneğin çocuk Almanya’da annesiyle yaşıyor ve yaşamının fiilî merkezi Almanya ise, çocuk adına istenen nafakada alacaklı çocuktur ve onun mutad meskeni esas alınır. Anne Türkiye’de mal sahibi olsa veya baba Türkiye’de yaşasa bile bu unsurlar m.19’un temel bağlantısını tek başına değiştirmez.

Eş nafakasında ise alacaklı eşin mutad meskeni belirlenir. Eski eş nafakası bakımından boşanma ile bağlantılı özel kurallar ve uygulanabilir milletlerarası düzenlemeler ayrıca incelenebilir. Talebin gerçek nafaka mı, tazminat mı, mal rejimi alacağı mı olduğu doğru nitelendirilmelidir.

Nafaka alacaklısının mutad meskeni nasıl tespit edilir?

Mutad mesken, kişinin hayat ilişkilerinin fiilî ve süreklilik taşıyan merkezidir. Salt nüfus adresi veya oturum kartı tek başına kesin ölçüt değildir. Kişinin nerede yaşadığı, çalışma veya eğitim düzeni, aile yaşamı, konutu ve kalışın sürekliliği birlikte değerlendirilir.

Çocuklarda mutad mesken tespitinde çocuğun günlük hayatının nerede sürdüğü, okul, bakım, sağlık ve aile çevresi önem taşır. Ebeveynin kısa süreli seyahati veya çocuğu tatil için başka ülkeye götürmesi mutad meskeni kendiliğinden değiştirmez.

Yetişkin nafaka alacaklısında da geçici ziyaret, mevsimsel kalış veya kısa süreli tedavi mutad mesken oluşturmaz. Gerçek yaşam merkezinin değiştiğini gösteren kalıcı taşınma, iş, konut ve aile düzeni bulunmalıdır. Mutad meskenin yanlış belirlenmesi doğrudan yanlış ülke hukukunun uygulanmasına yol açar.

Yurt dışında yaşayan çocuk için nafakada hangi hukuk uygulanır?

Çocuğun nafaka alacaklısı olduğu talepte, MÖHUK m.19 bakımından çocuğun mutad mesken hukuku esas alınır. Örneğin çocuk uzun süredir Hollanda’da yaşıyor ve hayat merkezi oradaysa, MÖHUK m.19 doğrudan uygulandığında Hollanda hukuku gündeme gelir.

Çocuğun Türk vatandaşı olması sonucu tek başına değiştirmez; m.19 vatandaşlık değil mutad mesken bağlantısını kullanır. Çifte vatandaşlık da bu nedenle m.19’un doğrudan bağlantısında belirleyici değildir. Bununla birlikte soybağı, velayet veya vatandaşlık gibi diğer meseleler kendi MÖHUK hükümlerine tâbidir.

Bu açıklama m.19’un bağlantısına ilişkindir. Türk mahkemesinde görülen talepte Türkiye’nin m.15 çekincesi ayrıca değerlendirilir: Almanya’da yaşayan çocuk ve nafaka borçlusu baba Türk vatandaşı, babanın mutad meskeni de Türkiye ise Türk iç hukuku uygulanır. Alacaklı çocuktur; annenin vatandaşlığı çocuğun vatandaşlığının yerine geçmez.

Çocuk nafakasında Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler özellikle önemlidir. Yabancı kararın tanınması, tenfizi veya nafakanın sınır ötesinde tahsili için merkezi makam işbirliği kullanılabilir. Uygulanacak maddi hukuk ile kararın başka ülkede nasıl tahsil edileceği ayrı başlıklardır.

Yurt dışında yaşayan eş veya eski eş için nafakada hangi hukuk uygulanır?

Evlilik devam ederken talep edilen nafakada talebin hukuki niteliği belirlenir. Evliliğin genel hükümlerinden doğan bakım yükümlülüğü ile ayrı bir nafaka talebi aynı dosyada bağlantılı olabilir. MÖHUK m.19 nafaka talebini alacaklının mutad mesken hukukuna bağlar.

Boşanmış eş nafakasında önce 1973 Lahey Sözleşmesi m.8 ve uygulanabilir çekinceler incelenir. Boşanmanın verildiği veya tanındığı akit devlette, boşanmaya uygulanmış hukuk eşler arasındaki nafakayı ve buna ilişkin kararların değiştirilmesini düzenler. Ayrılık, evliliğin iptali ve butlanı da bu hüküm kapsamındadır. Sözleşmenin uygulanmadığı alanda MÖHUK m.14/2, m.14/1’deki bağlantı kurallarına gönderme yapar.

Bu ayrım nedeniyle “bütün nafakalar m.19’a göre alacaklının mutad mesken hukukuna tâbidir” şeklinde sınırsız genelleme yapılmaz. Talebin çocuk nafakası, evlilik içi nafaka, boşanmış eş nafakası veya hısımlık nafakası olup olmadığı belirlenir ve özel MÖHUK hükümleri ile milletlerarası sözleşmeler birlikte incelenir.

Boşanma davasındaki nafaka ile bağımsız nafaka talebi aynı mı?

Hayır. Talebin çocuk nafakası, eş nafakası veya geçici tedbir olması uygulanacak hukuk incelemesini etkiler. Boşanmış eşler arasındaki nafakada yukarıda açıklanan Sözleşme m.8 ve Türkiye’nin çekinceleri; sözleşmenin uygulanmadığı alanda ise MÖHUK m.14/2 dikkate alınır.

Çocuk nafakası ise çocuğun bakım hakkı ve soybağı/velayet ilişkisiyle bağlantılıdır; m.19 ve uygulanabilir özel sözleşmeler önem taşır. Mahkeme aynı boşanma dosyasında hem eş nafakası hem çocuk nafakası hakkında karar verse bile uygulanacak hukuk analizi talep türüne göre ayrılabilir.

Tedbir nafakası gibi yargılama sırasında geçici koruma amaçlı taleplerde MÖHUK m.14/4’ün geçici tedbirler için Türk hukukunu uygulayan hükmü de dikkate alınır. Bu nedenle talebin zamanlaması ve hukuki niteliği açıkça yazılmalıdır.

Nafaka davası Türkiye’de hangi mahkemede açılabilir?

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MÖHUK m.40 uyarınca iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir; aile hukukuna ilişkin özel yetki hükümleri ayrıca uygulanır. Türk vatandaşı tarafların kişi hâline ilişkin bazı davalarında MÖHUK m.41 de gündeme gelebilir.

Görev bakımından aile hukukundan doğan nafaka taleplerinde aile mahkemesi görevlidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Türk mahkemesinin yetkili olması, m.19 veya m.14 gereğince yabancı maddi hukukun uygulanmasına engel değildir.

Yurt dışında yaşayan davacı Türkiye’ye gelmeden usulüne uygun vekâletname ile dava açabilir. Mahkemenin kişisel dinleme, sosyal inceleme veya başka bir işlem için tarafın katılımını zorunlu gördüğü özel hâller ayrıca yerine getirilir.

Yabancı nafaka kararı Türkiye’de nasıl icra edilir?

Yabancı mahkemenin verdiği nafaka kararı Türkiye’de kendiliğinden cebri icra edilemez. Uygulanabilir özel milletlerarası sözleşme bulunmuyorsa MÖHUK m.50 ve devamı kapsamında tenfiz kararı gerekir. Yabancı kararın yalnız kesin hüküm etkisinden yararlanılması gereken durumda tanıma gündeme gelir.

Tenfiz davasında yabancı kararın kesinleşmesi, savunma hakkı, Türk kamu düzeni ve MÖHUK m.54’teki diğer koşullar incelenir. Yetkili Türk mahkemesi m.51’e göre belirlenir. Genel tenfiz rehberi için Tanıma ve Tenfiz Nedir? ve mahkeme yetkisi için MÖHUK m.51 Rehberi kullanılabilir.

Nafaka alanında Türkiye’nin taraf olduğu özel sözleşmeler, tanıma-tenfiz veya merkezi makam üzerinden başvuru bakımından MÖHUK’un genel sistemine göre daha özel ve kolaylaştırıcı yollar sağlayabilir. Kararın verildiği ülke ve sözleşmenin zaman bakımından uygulanabilirliği kontrol edilir.

Türkiye’deki nafaka kararı yurt dışında nasıl tahsil edilir?

Türk mahkemesi nafakaya hükmetmiş ve borçlu yurt dışında bulunuyorsa, tahsil için kararın borçlunun bulunduğu devlette tanınması veya icra edilmesi gerekir. Türkiye’nin taraf olduğu 2007 tarihli Çocuk Nafakası ve Diğer Aile Nafaka Türlerinin Uluslararası Tahsiline İlişkin Lahey Sözleşmesi ile diğer geçerli sözleşmeler merkezi makam işbirliği sağlayabilir.

Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğünün güncel genelgeleri, nafaka alacaklarının yabancı devletlerde tahsiline ilişkin başvuru ve evrak süreçlerini düzenler. Hangi sözleşmenin uygulanacağı borçlunun bulunduğu devlete, karar tarihine ve talep türüne göre belirlenir.

Bu aşama m.19’daki “hangi hukuk uygulanır?” sorusundan farklıdır. Mahkeme nafakaya Türk veya yabancı maddi hukuk uygulayarak karar vermiş olabilir; kararın Almanya, Hollanda veya başka bir ülkede tahsili o ülkenin icra sistemi ve uluslararası sözleşme mekanizması üzerinden yürür.

Nafaka alacaklısı başka ülkeye taşınırsa uygulanacak hukuk değişir mi?

1973 Lahey Sözleşmesi m.4 kapsamındaki genel kuralda alacaklının mutad meskeni değişirse yeni yerin iç hukuku değişiklik anından itibaren uygulanır; m.8’deki boşanmış eş nafakası kuralı ve Türkiye’nin m.15 çekincesi saklıdır. Sözleşmenin uygulanmadığı ve MÖHUK m.19’a başvurulan durumda ise m.3 gereğince, aksi hüküm yoksa dava tarihindeki mutad mesken esas alınır. Değişiklik talebi ve geçmiş dönem alacakları bu ayrımla değerlendirilir.

Bununla birlikte kesinleşmiş geçmiş dönem nafaka alacaklarının hangi hukukla doğduğu, kararın değiştirilmesi şartları ve değişikliğin hangi tarihten itibaren sonuç doğuracağı ayrı değerlendirilir. Mutad mesken değişikliği, geçmişte usulüne uygun doğmuş tüm alacakları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Taşınmanın gerçek ve kalıcı olması gerekir. Kısa süreli çalışma, tatil veya eğitim amacıyla geçici kalış her zaman mutad mesken değişikliği değildir. Yaşam merkezinin gerçekten değiştiği tarih delillerle tespit edilir.

Yurt dışı nafaka dosyasında hangi belgeler hazırlanır?

Nafaka alacaklısının mutad meskenini gösteren ikamet, okul, iş veya sosyal güvenlik belgeleri; tarafların kimlik ve nüfus kayıtları; çocuk bakım giderleri; gelir ve malvarlığı kayıtları; varsa yabancı mahkeme kararı ve kesinleşme belgesi temel evraklardır.

Yabancı resmî belgelerin Türkiye’de kullanılması için HMK m.224, uygulanabilir Apostil Sözleşmesi veya konsolosluk tasdiki ve Türkçe tercüme şartları kontrol edilir. Yabancı mahkeme kararında tenfiz gerekiyorsa MÖHUK m.53’teki onaylı karar ve kesinleşme belgeleri hazırlanır.

Yabancı belgelerin tasdiki için HMK m.224 ve Apostil Rehberi; yurt dışından Türkiye’de dava takibi için UYAP ve Vekâlet Rehberi incelenebilir.

Yurt dışı nafaka dosyalarında sık yapılan hatalar

• Borçlu Türkiye’de diye otomatik Türk maddi hukukunu uygulamak.
• Nafaka alacaklısının gerçek mutad meskenini araştırmamak.
• Boşanmış eş nafakasında sözleşme kurallarını ve çekinceleri, bunların uygulanmadığı alanda MÖHUK m.14/2’yi atlamak.
• Çocuk nafakası ile eş nafakasını aynı bağlama kuralıyla değerlendirmek.
• Uygulanacak hukuk ile uluslararası tahsil mekanizmasını karıştırmak.
• Yabancı nafaka kararını tenfiz veya özel sözleşme prosedürü olmadan doğrudan icraya koymak.
• Mutad mesken değişikliğinin tarihini belirlemeden yeni hukuk uygulamak.
• Yabancı karar ve gelir belgelerini tasdik-tercüme şartı olmadan sunmak.

Hukuki dayanaklar ve resmî kaynaklar

Temel dayanaklar 5718 sayılı MÖHUK m.1, m.14 ve m.19; nafaka taleplerinin türüne göre Türk Medenî Kanunu hükümleri ve Türkiye’nin taraf olduğu nafakaya ilişkin milletlerarası sözleşmelerdir. Uluslararası tahsil uygulaması için Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü güncel kaynakları esas alınır.

Uygulanacak hukuk için MÖHUK, 1973 Lahey Sözleşmesi, Türkiye’nin çekinceleri ve taraflık ve yürürlük bilgileri birlikte incelenir.