Yurt Dışındaki Marka veya Telif Hakkı Sahibi Türkiye’de İhlalde Hangi Hukuku Uygular? MÖHUK m.23 (2026)

MÖHUK m.23 fikrî mülkiyet ihlallerinde neyi düzenler?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.23, fikrî mülkiyet haklarına hangi ülke hukukunun uygulanacağını iki fıkra halinde düzenler. Birinci fıkraya göre fikrî mülkiyete ilişkin haklar, hangi ülkenin hukukuna göre koruma talep ediliyorsa o hukuka tabidir. İkinci fıkraya göre taraflar, fikrî mülkiyet hakkının ihlalinden doğan talepler hakkında ancak ihlal gerçekleştikten sonra mahkemenin hukukunun uygulanmasını kararlaştırabilir.

Bu sistem “koruma ülkesi hukuku” ilkesine dayanır. Marka sahibinin vatandaşlığı, şirket merkezinin bulunduğu ülke, eserin üretildiği ülke veya internet sitesinin sunucusunun bulunduğu yer tek başına uygulanacak hukuku belirlemez. Somut talepte hangi ülke sınırları içinde hangi korumanın istendiği tespit edilir.

MÖHUK m.23’ün konusu, hakkın korunması ve ihlalden doğan taleplerdir. Buna karşılık marka lisansı, telif lisansı, patent lisansı veya fikrî mülkiyet hakkının kullanımına ilişkin sözleşmesel borçların hangi hukuka tabi olduğu MÖHUK m.28’de özel olarak düzenlenir. İhlal davası ile sözleşme ihlali bu nedenle aynı kanunlar ihtilafı kuralına tabi değildir.

“Koruma talep edilen ülke” ne demektir?

Koruma talep edilen ülke, davacının fikrî mülkiyet hakkına hukuki koruma istediği ülke hukuk düzenidir. Türkiye’de marka kullanımının durdurulması, Türkiye’de piyasaya sunulan taklit ürünlerin toplatılması, Türkiye’deki ihlal nedeniyle maddi veya manevi tazminat ve Türkiye’de korunan hakkın ihlalinin tespiti talep ediliyorsa koruma Türkiye bakımından istenir ve Türk hukuku uygulanır.

Fikrî mülkiyet hakları ülkesellik ilkesine güçlü biçimde bağlıdır. Yabancı ülkede tescilli bir markanın Türkiye’deki koruması, uluslararası tescil veya Türkiye’deki tescil/kullanım düzeni bakımından ayrıca incelenir. Bir yabancı tescil belgesinin varlığı, her durumda ve sınırsız biçimde Türkiye’de aynı korumayı sağlamaz. Markanın Türkiye bakımından koruma statüsü 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, taraf olunan milletlerarası sözleşmeler ve ilgili sicil kayıtları üzerinden belirlenir.

Aynı uyuşmazlık birden çok ülkeye uzanıyorsa her ülke bakımından istenen koruma ayrıştırılır. Türkiye’deki ihlal için Türk hukukunun uygulanması, yabancı ülkedeki ayrı ihlal eylemine de otomatik olarak Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez.

Yabancı hak sahibi Türkiye’de koruma isterse hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK m.23/1’in sonucu nettir: Türkiye’de fikrî mülkiyet koruması talep edildiğinde Türk hukuku uygulanır. Hak sahibinin yabancı gerçek kişi veya yabancı şirket olması sonucu değiştirmez. Türkiye’de korunan sınai haklarda 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu; eser sahibinin haklarında 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve ilgili milletlerarası sözleşmeler uygulanır.

Türk hukukunun uygulanması, davacının hakkının varlığını ve kapsamını ispat yükünü ortadan kaldırmaz. Marka, patent veya tasarım bakımından tescil/sicil belgesi, koruma kapsamı, sınıf veya ürün bilgisi ve hak sahipliği zinciri dosyaya sunulur. Telif hakkı bakımından eser niteliği, eser sahipliği, mali hakların devri veya lisans zinciri ve ihlalin Türkiye bağlantısı belgelenir.

Yabancı şirketin ticaret sicil belgesi, imza yetkisi, lisans veya devir sözleşmesi yabancı ülkede düzenlenmişse belgenin Türkiye’de kullanılabilirliği ayrıca değerlendirilir. Apostil, konsolosluk tasdiki ve Türkçe tercüme gerekliliği belgenin düzenlendiği ülkeye ve uygulanabilir uluslararası anlaşmaya göre belirlenir.

Yabancı marka sahibi Türkiye’de ihlal iddiasında hangi hakları kullanır?

Türkiye’de korunan marka hakkının ihlalinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu hükümleri uygulanır. SMK m.7 marka tescilinden doğan hakkın kapsamını; m.29 marka hakkına tecavüz sayılan fiilleri; m.149 ise sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibinin ileri sürebileceği temel talepleri düzenler.

Hak sahibi şartları varsa fiilin tecavüz olup olmadığının tespitini, muhtemel tecavüzün önlenmesini, devam eden tecavüzün durdurulmasını, tecavüzün kaldırılmasını, maddi ve manevi zararın tazminini ve kanunda öngörülen diğer sonuçları isteyebilir. Her talebin koşulu ve ispatı ayrıdır; tescil belgesinin bulunması tek başına tazminat tutarını ispatlamaz.

Taklit ürün Türkiye’de çevrimiçi pazaryerinde satılıyor, depoda tutuluyor veya ticari amaçla ithal ediliyorsa ihlal fiilinin Türkiye bağlantısı ayrıca belgelenir. Ürün listeleri, sipariş kayıtları, fatura, numune alımı, noter tespiti, gümrük kayıtları ve dijital deliller hukuka uygun biçimde toplanmalıdır.

Yurt dışındaki eser sahibinin Türkiye’de telif hakkı nasıl korunur?

Türkiye’de eser üzerindeki mali ve manevi hakların korunmasında 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uygulanır. MÖHUK m.23, yabancılık unsuru nedeniyle hangi ülke hukukuna gidileceğini belirler; korumanın Türkiye’de istenmesi halinde FSEK ve Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler çerçeveyi oluşturur.

Bir fotoğrafın, yazılımın, müzik eserinin, videonun, çizimin veya başka bir eserin Türkiye’de izinsiz çoğaltılması, yayılması, umuma iletilmesi veya başka biçimde mali hak ihlaline konu edilmesi halinde ihlal türü FSEK’teki haklar üzerinden ayrı ayrı değerlendirilir. Eser sahibi veya mali hak sahibi, hak sahipliğini ve kullanım yetkisi zincirini ispatlamalıdır.

Yabancı hak sahibinin kendi ülkesinde yaptığı tescil veya kayıt, telif hakkının Türkiye’de doğmasının her zaman kurucu şartı değildir. Eser sahipliği ve koruma, FSEK ile ilgili milletlerarası anlaşmalar üzerinden incelenir. Yabancı kayıt belgesi ispat aracı olabilir; tek başına bütün uyuşmazlığı çözmez.

Patent ve tasarım ihlalinde de MÖHUK m.23 uygulanır mı?

Evet. Patent, faydalı model ve tasarım hakları fikrî mülkiyet kapsamındadır. Türkiye’de tescil veya uluslararası sistem yoluyla Türkiye’de hüküm doğuran bir patent ya da tasarım hakkına karşı ihlal ileri sürülüyorsa, koruma Türkiye’de talep edildiği için MÖHUK m.23/1 uyarınca Türk hukuku uygulanır.

Korumanın varlığı ve kapsamı 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununa göre belirlenir. Patent istemleri, koruma kapsamı, tasarımın görünümü, yenilik veya ayırt edicilik gibi teknik/hukuki konular uyuşmazlığın niteliğine göre bilirkişi incelemesine konu olabilir. İhlal ile hükümsüzlük talebi birbirinden farklıdır; karşı taraf hakkın hükümsüzlüğünü ileri sürüyorsa bu talep de ayrı dava veya karşı dava şartlarıyla incelenir.

İnternet üzerinden Türkiye’ye yönelen ihlalde hangi hukuk uygulanır?

İnternet sitesi, uygulama, sosyal medya hesabı veya çevrimiçi pazaryeri dünyanın farklı ülkelerinden erişilebilir. Erişilebilirlik tek başına her ülke bakımından ihlal sonucu doğurmaz. Türkiye bakımından koruma talep ediliyorsa içeriğin veya satış faaliyetinin Türkiye pazarına yönelip yönelmediği, Türkiye’de kullanıcıya sunulup sunulmadığı, sipariş/teslimat imkânı, Türkçe kullanım, TL fiyatlandırma, Türkiye reklam hedeflemesi ve fiili satış kayıtları birlikte değerlendirilir.

Türkiye’ye yönelen kullanım nedeniyle marka veya telif hakkının Türkiye’de korunması isteniyorsa MÖHUK m.23/1 Türk hukukunu gösterir. Bununla birlikte internet içeriği aynı anda başka ülkelerde de hak ihlali oluşturuyorsa yabancı ülkedeki koruma için o ülkenin kanunlar ihtilafı ve fikrî mülkiyet kuralları ayrıca devreye girer.

Dijital delilin yalnız ekran görüntüsüyle sınırlandırılması ispat sorununa yol açabilir. URL, tarih-saat, hesap kimliği, ürün kodu, ödeme ve teslim kayıtları, platform yazışmaları ve gerekiyorsa mahkeme veya noter tespitiyle delil zinciri güçlendirilmelidir.

Fikrî mülkiyet ihlali ile lisans sözleşmesi uyuşmazlığı aynı mıdır?

Hayır. MÖHUK m.23 hakkın korunması ve ihlalden doğan talepleri; MÖHUK m.28 ise fikrî mülkiyet haklarına ilişkin sözleşmeleri düzenler. Bir yabancı marka sahibi Türkiye’deki lisans alanın lisans bedelini ödemediğini ileri sürüyorsa bu uyuşmazlık öncelikle sözleşmeseldir ve m.28 değerlendirilir. Lisans alan sözleşme kapsamını aşarak markayı yetkisiz kullanıyorsa aynı olayda sözleşme ihlali ile fikrî mülkiyet tecavüzü talepleri birlikte bulunabilir.

Bu ayrım uygulanacak hukuku doğrudan etkiler. İhlal talebi için m.23’teki koruma ülkesi hukuku; sözleşme borçları için m.28’deki hukuk seçimi ve karakteristik edim bağlantıları incelenir. Bir lisans sözleşmesinde seçilen hukuk, m.23’ün ihlal taleplerine ilişkin kuralını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Taraflar ihlal davasında uygulanacak hukuku seçebilir mi?

MÖHUK m.23/2 sınırlı hukuk seçimine izin verir. Taraflar ancak ihlalin gerçekleşmesinden sonra, ihlalden doğan taleplere mahkemenin hukukunun uygulanmasını kararlaştırabilir. İhlal öncesinde gelecekteki bütün fikrî mülkiyet ihlallerine istenilen herhangi bir ülke hukukunu seçen genel sözleşme kaydı, m.23/2’deki bu özel sınırlamayı aşamaz.

Seçilebilecek hukuk da sınırsız değildir; hüküm “mahkemenin hukuku”nu işaret eder. Türkiye’de görülen ihlal davasında şartları varsa taraflar ihlalden sonra Türk hukukunun uygulanmasını kararlaştırabilir. Zaten koruma Türkiye’de isteniyorsa m.23/1 çoğu durumda Türk hukukuna götürür.

İhlal devam ederken ihtiyati tedbir ve delil tespiti istenebilir mi?

Fikrî mülkiyet uyuşmazlıklarında zaman kaybı zararı büyütebilir. SMK ve FSEK’in özel hükümleri ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ihtiyati tedbir ve delil tespiti hükümleri birlikte değerlendirilir. İhlalin durdurulması, ürünlerin piyasadan çekilmesi, belirli işlemlerin önlenmesi veya delilin kaybolmadan tespiti için şartları varsa geçici hukuki koruma talep edilebilir.

Geçici koruma için hak sahipliği ve ihlal bakımından yaklaşık ispat aranır. Yabancı hak sahibi, tescil/sicil belgesini, yetki zincirini, ihlal örneklerini, Türkiye pazarındaki faaliyeti ve acil koruma ihtiyacını dosyaya koymalıdır. Tedbir kararı “markam var” beyanıyla otomatik verilmez.

Delil tespitinde uyuşmazlık konusu ürün veya dijital içeriğin değiştirilebilme/kaldırılabilme riski özellikle önemlidir. Hukuka aykırı yöntemle hesap ele geçirmek veya özel yazışma toplamak yerine usule uygun tespit mekanizmaları kullanılmalıdır.

Türkiye’deki fikrî mülkiyet ihlalinde hangi talepler gündeme gelir?

Talep hakkın türüne göre SMK veya FSEK hükümlerine dayanır. Sınai mülkiyet hakkı bakımından SMK m.149’da tespit, önleme, durdurma, kaldırma ve tazminat gibi talepler düzenlenir. Maddi tazminat hesabında fiili zarar, yoksun kalınan kazanç ve kanundaki hesap yöntemleri somut olaya göre incelenir. Manevi tazminat için de ihlalin niteliği ve ilgili özel hüküm değerlendirilir.

Telif hukukunda FSEK’in tecavüzün ref’i, men’i ve tazminata ilişkin hükümleri uygulanır. Her hak türünde talep edilebilecek sonuçlar aynı değildir. Marka ihlali için kullanılan hesap yöntemi, bir yazılım telif hakkı ihlaline mekanik olarak uygulanamaz.

Zarar hesabında satış miktarı, ürün fiyatı, lisans bedelleri, pazar payı, reklam ve kampanya kayıtları, ihlalli kullanımın süresi ve kapsamı önem taşır. Bu verilerin bir kısmı karşı tarafın ticari kayıtlarında bulunuyorsa mahkemeden ibraz ve bilirkişi incelemesi talep edilebilir.

Yurt dışındaki hak sahibi Türkiye’de dava açarken hangi belgeleri hazırlamalıdır?

Dosyada hak türüne göre en az şu belgeler bulunmalıdır: güncel marka/patent/tasarım sicil kaydı veya telif hakkı sahipliğini gösteren belgeler; hak devri veya lisans zinciri; yabancı şirketin güncel sicil belgesi; şirket adına vekâlet verecek kişinin temsil yetkisi; ihlal örnekleri ve satış/erişim kayıtları; varsa ihtarname ve platform yazışmaları; zarar hesabına esas ticari veriler.

Yabancı belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için apostil veya konsolosluk tasdiki ile yeminli tercüme/noter onayı gerekip gerekmediği ülke ve belge türüne göre önceden kontrol edilir. Yabancı şirket adına düzenlenecek avukatlık vekâletnamesinde şirket unvanı, sicil bilgisi ve temsil yetkilisi belgeleri birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Türkiye’deki marka veya patent kaydı Türk Patent ve Marka Kurumu sicilinden doğrulanır. Uluslararası tescil söz konusuysa Türkiye bakımından koruma kapsamının yürürlükte olup olmadığı ayrıca kontrol edilir.

Görevli mahkeme ve Türkiye bağlantısı

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.156, bu Kanunda öngörülen davalarda görevli mahkemeyi fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesi olarak belirler. Bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde yargı çevresi ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu görevlendirmesi esas alınır. FSEK m.76 da eser sahipliği ve fikrî hak uyuşmazlıkları için ihtisas mahkemesi sistemini öngörür.

Milletlerarası yetki, MÖHUK m.40 gereğince iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarından hareketle belirlenir; özel milletlerarası yetki kuralı bulunan haller saklıdır. Yabancı hak sahibinin Türkiye’de ikamet etmemesi tek başına Türk mahkemelerinin yetkisiz olduğu sonucunu doğurmaz. İhlal fiilinin ve sonuçlarının Türkiye bağlantısı ile özel kanundaki yetki hükümleri birlikte incelenir.

MÖHUK m.23 ve fikrî mülkiyet ihlali hakkında sık sorulan sorular

Resmî kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – m.23 ve m.28
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
• Mevzuat Bilgi Sistemi – 5846 sayılı FSEK

Hukuki bilgilendirme: Bu içerik genel hukuki bilgilendirmedir. Hak sahipliği, koruma ülkesi, tescil veya eser sahipliği, ihlal eylemi ve talep türü dosya belgeleri üzerinden ayrı ayrı incelenir.