Yurt Dışındaki Mirasçı Türkiye’de Saklı Pay İçin Tenkis Davası Nasıl Açar?
yurt dışındaki mirasçı tenkis saklı pay: Yurt dışındaki mirasçının Türkiye’de tenkis davası; saklı pay, TMK m.571 bir/10 yıllık süre, vasiyetname ve bağışların hesabı.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa ve net cevap: Yurt dışında yaşayan saklı paylı mirasçı, mirasbırakanın vasiyetname, bağış veya tenkise tabi başka kazandırmaları nedeniyle saklı payı zedelenmişse Türkiye’de tenkis davası açabilir. TMK m.571’e göre dava hakkı saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle düşer. Yurt dışında yaşamak bu hak düşürücü süreleri durdurmaz.
Saklı Pay Kimlere Aittir?
Türk hukukunun uygulandığı güncel düzende saklı paylı mirasçılar altsoy, anne ve baba ile sağ kalan eştir. Ancak bir kişinin bu aile grubuna girmesi yeterli değildir; somut mirasta gerçekten yasal mirasçı olup olmadığı da belirlenir. Altsoy varken anne ve baba o mirasta mirasçı olmaz. Kardeşlerin güncel Türk hukukunda saklı payı yoktur. Eski tarihli ölümlerde o tarihteki hükümler ve geçiş düzeni ayrıca incelenir. Saklı paylı mirasçı çevresini değiştiren 5650 sayılı Kanun bu nedenle göz ardı edilmez.
| Saklı paylı mirasçı | TMK m.506 uyarınca korunan bölüm |
|---|---|
| Altsoy | Kendi yasal miras payının yarısı. |
| Anne ve babadan her biri | Mirasçı olduğu durumda kendi yasal miras payının dörtte biri. |
| Sağ kalan eş | Altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı; diğer durumlarda yasal payının dörtte üçü. |
| Kardeş | Güncel düzenlemede saklı paylı değildir; diğer miras ve dava hakları ayrı değerlendirilir. |
Bu oranlar doğrudan terekenin tamamına uygulanmaz. Önce her mirasçının yasal payı bulunur, sonra o payın korunan kısmı hesaplanır. Örneğin iki çocuk ve sağ kalan eş varsa eşin yasal payı dörtte bir, her çocuğun yasal payı sekizde üçtür. Her çocuğun saklı payı on altıda üç; eşin saklı payı dörtte birdir. Bu varsayımsal ailede toplam saklı pay sekizde beş, tasarruf edilebilir bölüm sekizde üçtür. Mirasın reddi, çıkarma, feragat veya daha önceki kazandırmalar varsa hesap ayrıca değişir. Resmî dayanak: TMK m.499, m.505 ve m.506.
Almanya’da yaşayan mirasçı için önce uygulanacak hukuk
Türkiye’de dava açılması, mirasın bütün unsurlarına otomatik olarak Türk saklı pay oranlarının uygulanacağı anlamına gelmez. MÖHUK m.20 uyarınca miras kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir; Türkiye’deki taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Mirasın açılması, kazanılması ve paylaşılmasına ilişkin hükümler ayrıca incelenir. Milletlerarası sözleşmelerin saklı tutulduğu da unutulmamalıdır. Mirasbırakanın vatandaşlığı, ölüm tarihi ve her malın bulunduğu ülke başvuru öncesinde belirlenir.
Örneğin Alman vatandaşı bir mirasbırakanın Mersin’deki dairesi, Almanya’daki banka hesabı ve başka ülkedeki şirket payı için tek bir oran tablosunu bütün malvarlığına yaymak hatalıdır. Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi ile uygulanacak maddi hukuk iki ayrı sorudur. MÖHUK m.43’teki miras davalarına ilişkin bağlantı, tereke ve son yerleşim yeriyle birlikte değerlendirilir. Avukatın ofisinin bulunduğu şehir, bu bağlantıların yerine geçmez. Kaynak: MÖHUK m.1, m.20 ve m.43.
Terekenin hesabında hangi değerler kullanılır?
TMK m.507 uyarınca tasarruf edilebilir kısım mirasbırakanın ölümü günündeki tereke durumuna göre belirlenir. Borçlar, cenaze giderleri, mühürleme ve yazım giderleri ile kanunda belirtilen diğer indirimler hesapta ayrılır. Banka bakiyesinin veya tapu satış bedelinin görülmesi tek başına net terekeyi göstermez. Taşınmazların, şirket paylarının, araçların ve alacakların kapsamı ortaya konulur; geçerli borçlar dayanak belgeleriyle denetlenir.
Ölüm tarihindeki hesap ile bölünemeyen malın tenkisinde sonraki değerleme aşaması aynı değildir. TMK m.564 çerçevesindeki seçimlik hak ve değerleme uygulanacaksa bilirkişi hangi tarih için hangi hesabı yaptığını açıklamalıdır. “Bugünkü fiyat” veya “tapudaki eski bedel” ifadelerinden birini bütün hesaplara uygulamak doğru olmaz. Önce saklı pay ihlali ve tenkis oranı, sonra talebin yerine getirilme biçimi belirlenir. Farklı yıllardaki bedeller aynı tabloda tarih belirtilmeden toplanmaz.
Hangi sağlararası kazandırmalar tenkise tabidir?
Her bağış, sebepsiz biçimde geri alınan bir işlem değildir. TMK m.565’te sayılan kazandırmalar ve her bentteki koşullar ayrı değerlendirilir. Miras payına mahsuben verilen değerler, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacı taşıyan kazandırmalar, kanundaki kapsamıyla son bir yıllık bağışlar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı açık olan işlemler farklı hukuki sebeplerdir. Olağan hediyeye ilişkin istisna da korunur.
Ölümden uzun süre önce yapılan bir bağışın yalnız eski tarihli olduğu için hiçbir zaman tenkise tabi olmayacağı söylenemez. Buna karşılık son bir yıldan önceki her bağış da otomatik olarak saklı payı bertaraf etme amacı taşımaz. İşlemin ekonomik karşılığı, mirasbırakanın kalan malvarlığı, diğer mirasçılara yapılan kazandırmalar ve somut deliller birlikte incelenir. Davacı, hangi kazandırmayı hangi kanuni nedenle hesaba katmak istediğini açıklamalıdır.
Tenkis ile mirasta denkleştirme
Denkleştirme, yasal mirasçılar arasında daha önce yapılan belirli kazandırmaların paylaşmada nasıl hesaba katılacağını düzenler. Tenkis ise saklı payın korunmasına yöneliktir. Aynı taşınmaz aileden bir kişiye devredilmiş olsa bile iki yolun davalıları, koşulları ve hesapları aynı değildir. Bir mirasçının aldığı değerin tamamının paylaşmaya döndürülmesi talebi ile yalnız saklı payı ihlal eden bölümün azaltılması talebi ayırt edilmelidir.
Bu nedenle yalnız “kardeşim benden fazla aldı” ifadesi tenkis için yeterli açıklama değildir. Kazandırmanın karşılıklı olup olmadığı, miras payına mahsuben yapılıp yapılmadığı ve davacının net saklı payının gerçekten eksik kalıp kalmadığı belirlenir. Davacının daha önce aldığı para veya taşınmazlar da hesabın dışında bırakılamaz. Dosya, yalnız karşı tarafa yapılan devirleri değil bütün ilgili kazandırmaları içermelidir.
Dava kime ve hangi taleple yöneltilir?
Tenkis talebi, saklı payı ihlal eden kazandırmadan yararlanan kişiye yöneltilir. Her mirasçı otomatik olarak davalı değildir; birden fazla kazandırma ve hak sahibi varsa taraf yapısı buna göre kurulur. Türk hukukundaki bu çekişmeli dava kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür. Vasiyetnamenin açılmasının sulh hukukta yapılması, tenkis davasını aynı görevli mahkemeye taşımaz.
Talep yalnız bir taşınmazın tamamının iptali şeklinde gelişigüzel kurulmaz. Kazandırmanın türüne ve tenkis sonucuna göre aynen iade, tescil veya bedel boyutu değerlendirilir. Mirasın paylaşılması ve ortaklığın giderilmesiyle bağlantılı başka talepler varsa bunların görev ve dava şartları ayrıca kontrol edilir. Salt tenkis davası, adı mirasla ilgili diye otomatik olarak ortaklığın giderilmesi arabuluculuğu kapsamına alınmaz.
Tenkis sırası ve malın bölünememesi
TMK m.570 uyarınca tenkis öncelikle ölüme bağlı tasarruflardan, yetmezse en yeni tarihli sağlararası kazandırmadan eskiye gidilerek yapılır. Kanunun kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara ilişkin özel sırası da saklıdır. Davacı birden fazla işlemi belirlediğinde hepsinin aynı anda ve aynı oranda ortadan kaldırılacağını varsaymamalıdır. Kronolojik liste bu nedenle hukuki hesabın parçasıdır.
Bir dairenin bölünmesi değer kaybına veya fiilî imkânsızlığa yol açıyorsa TMK m.564’teki seçimlik düzen uygulanır. Bu durum tapu kaydının her zaman doğrudan davacının istediği oranla değiştirileceği anlamına gelmez. Seçim hakkının kimde olduğu, mahkemece nasıl kullandırıldığı, ödenecek karşılık ve değerleme tarihi dosyada açık gösterilir. Bilirkişi raporunda bu aşama, ilk saklı pay hesabından ayrı yazılmalıdır.
Öğrenme tarihi nasıl belgelenir?
Bir yıllık sürede yalnız mirasbırakanın öldüğünü öğrenmek değil saklı payın zedelendiğini öğrenmek önemlidir. Ancak davacı kendi seçtiği herhangi bir tarihi dayanak olmadan başlangıç olarak gösteremez. Vasiyetnamenin tebliği, tapu kayıtlarının alınması, banka cevapları, paylaşım yazışmaları ve daha önce açılmış davalar birlikte değerlendirilir. Kişinin geçmişte aynı kazandırmaya karşı yaptığı başvuru daha önceki bilgiyi gösterebilir.
Mahkemenin vereceği açılma kararının kesinleşmesini beklemek her dosyada bir yıllık süreyi korumaz. Saklı pay ihlalini gösteren bilgi daha önce edinilmişse bu olgu ayrıca incelenir. İptal veya muris muvazaası davası açılması da tenkis süresini bütün durumlarda otomatik olarak durdurmaz. Asli ve terditli talepler, hukuki nedenleri ve süreleri gözetilerek hazırlanır.
İhtiyati tedbir ve delil tespiti
Dava konusu taşınmazın yeniden devri veya malvarlığının gizlenmesi riski varsa HMK m.389 ve devamındaki koşullarla ihtiyati tedbir istenir. Hakkın yaklaşık ispatı, korunacak mal ve tehlikenin somut anlatımı gerekir. Genel olarak “mal kaçırılabilir” demek her türlü tasarrufu yasaklayan karar için yeterli değildir. Teminatın gerekip gerekmediği ve kararın uygulanma süresi ayrıca takip edilir.
Delil tespiti ise mevcut durumun kaybolmasını önlemeye yöneliktir; tenkis davasının kendisi değildir. Değerleme için taşınmazın geçmiş ve bugünkü özellikleri ayrılır. Sonradan davalının kendi parasıyla yaptığı imalatın mirasbırakanın bağışladığı değerle karıştırılmaması için proje, ruhsat ve ödeme kayıtları toplanır. Fotoğraf tek başına mülkiyet veya bağışın hukuki nedenini ispatlamaz.
Yurt dışındaki mirasçı için belge dosyası
Ölüm ve nüfus kayıtlarıyla aile ağacı kurulur; mirasçılık belgesindeki paylar diğer belgelerle karşılaştırılır. Tapu kayıtları yalnız güncel malik bilgisinden ibaret alınmaz; devir zinciri, resmî senetler ve işlem tarihleri de istenir. Banka hesabında sadece ölüm günü bakiyesine bakılmaz; iddia edilen kazandırmayla bağlantılı önceki transferler usulüne uygun araştırılır. Şirket payında nominal sermaye tutarıyla gerçek ekonomik değer ayrılır.
Yabancı dildeki belgeler için tercüme ve gerekiyorsa resmî belge tasdiki ayrı hazırlanır. Apostil her aile içi yazışmaya veya özel banka çıktısına otomatik uygulanmaz. Belgeler hukuka uygun elde edilmelidir; başka kişinin hesabına izinsiz erişim, şifre kullanımı veya gizli dosya temini hukuki temsil yöntemi değildir. Elde bulunmayan kayıtlar için ilgili merciden usulüne uygun celp istenir.
Örnek: bütün daireler bir çocuğa bırakılmışsa
Sağ kalan eş ve iki çocuk bulunan, borçlar çıkarıldıktan sonra hesaplanacak net değerinin 8.000.000 TL olduğu varsayılan bir tereke düşünelim. Daha önce hesaba katılacak kazandırma veya başka özel durum yoksa eşin saklı payı 2.000.000 TL, her çocuğun saklı payı 1.500.000 TL olur. Toplam korunan tutar 5.000.000 TL’dir. Bu örnek yalnız oranları gösterir; belirli bir dairenin kime hangi yolla geçirileceğini tek başına belirlemez.
Vasiyetname bütün değeri bir çocuğa bırakmışsa diğer çocuğun ve eşin elde ettikleri kazandırmalar araştırılmadan otomatik dava tutarı yazılmaz. Kazandırmadan yararlanan çocuğun kendi mirasçı sıfatı ve varsa korunacak payı da hesapta yer alır. Net tereke değerinin sonradan borç veya başka mal nedeniyle değişmesi bütün hesabı etkiler. Kısmi malvarlığı bilgisiyle kesin parasal sonuç ilan edilmemelidir.
Avukatlık vekâleti ve takip sonunda kontrol
Vekâletname dava, tapu kayıtlarını inceleme ve belge temini için gereken yetkilere göre hazırlanır. Sulh, feragat, ibra veya mal devri gibi işlemler gündeme gelirse özel yetki gerekliliği ayrıca değerlendirilir. Yurt dışında yaşayan müvekkile, sadece dava açıldığı değil hangi kazandırmaların ve hangi taleplerin dava konusu yapıldığı da yazılı bildirilir. Yeni malvarlığı bilgisi ortaya çıktığında talep ve süre durumu yeniden incelenir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye genelindeki miras dosyaları ilgili mahkemenin görev ve yetkisi çerçevesinde İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir. Tenkis, mirasçının yurt dışında yaşamasını cezalandıran veya Türkiye’deki mirasçıya üstünlük veren bir kurum değildir. Sonuç; uygulanacak hukuk, saklı pay, tereke hesabı, kazandırmanın niteliği ve sürelerin korunmasıyla belirlenir.
Tenkis ile Muris Muvazaası Arasında Nasıl Seçim Yapılır?
Tapuda satış görünen her aile içi devir aynı davanın konusu değildir. Gerçekte bağış yapıldığı, satış görüntüsünün mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla kullanıldığı iddiası muris muvazaası bakımından incelenir. Tenkiste ise geçerli kazandırmanın tasarruf edilebilir kısmı aşması ve davacının saklı payını eksik bırakması tartışılır. İptal, tenkis ve denkleştirme taleplerinin delilleri kısmen ortak olsa da hukuki sonuçları farklıdır. Birinin süresiz olduğu düşüncesiyle diğerine ait hak düşürücü süre göz ardı edilemez.
Dava hazırlığında resmî senetteki işlem türü, gerçekten ödenen bedel, tarafların ödeme gücü, mirasbırakanın devirden sonra malı kullanmaya devam edip etmediği ve bütün mirasçılara yapılan kazandırmalar birlikte değerlendirilir. Hukuki nedenler terditli ileri sürülecekse her talebin koşulları ve hangi sonucun öncelikle istendiği dilekçede açık olmalıdır. Yalnız taşınmazın bugün değerli olması, eski devrin muvazaalı olduğunu veya saklı payı ihlal ettiğini tek başına ispatlamaz.
Tenkis Süreleri İçin Tarih Tablosu
| İşlem veya bilgi | Kaydedilecek tarih | Kontrolün amacı |
|---|---|---|
| Mirasbırakanın ölümü | Ölüm kayıt tarihi | Sağlararası tasarruflarda on yıllık üst sürenin başlangıcını belirlemek. |
| Vasiyetnamenin açılması | Sulh hukuk tutanağındaki açılma tarihi | Vasiyetnameden kaynaklanan talebin on yıllık üst süresini belirlemek. |
| Saklı pay ihlalinin öğrenilmesi | İhlalin öğrenildiğini gösteren belge ve olay tarihi | Bir yıllık nispi hak düşürücü süreyi hesaplamak. |
| Önceki tasarrufu etkisiz kılan iptal kararı | Kararın kesinleşme tarihi | TMK m.571/2 kapsamındaki özel başlangıç kuralını kontrol etmek. |
TMK m.571/2 uyarınca bir tasarrufun iptali önceki bir tasarrufu yürürlüğe sokuyorsa, ilgili süreler iptal kararının kesinleştiği tarihten başlar. Dolayısıyla tek bir vasiyetname varsayımıyla hazırlanan genel takvim, art arda düzenlenmiş vasiyetnameler bulunan dosyaya aynen uygulanmaz. Tenkis iddiasının def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilmesi de süresi geçen bağımsız davanın yeniden açılabileceği anlamına gelmez. Savunma ile dava ayrımı korunmalıdır.
Saklı Pay Hesabını Önceden Kontrol Etmek
Saklı pay ve tenkis ön hesaplama aracı, yaygın mirasçı grupları için yasal pay ile korunan payın matematiksel ayrımını gösterir. Araca girilen tutar, ölüm tarihindeki net tereke ve hesaba katılacak kazandırmaların hukuken doğru belirlenmiş olduğunu varsayar. Araç; yabancı hukuku, bütün aile ağaçlarını, mirasın reddini, kazandırmaların tenkis sırasını veya bölünemeyen maldaki seçim hakkını kendiliğinden çözmez.
Hesap çıktısı kesin dava değeri veya kazanılacak tazminat olarak kullanılmaz. Önce aile kayıtları ve mirasçılık belgesiyle paylar doğrulanır; ardından borçlar, kazandırmalar ve davacının daha önce aldığı değerler dosyaya işlenir. Taşınmaz ve şirket payları için bilirkişi incelemesine esas tarihler ayrı gösterilir. Sonuç, belge incelemesini kolaylaştıran ön değerlendirmedir; mahkemenin vereceği kararın yerine geçmez.
Yurt Dışındaki Mirasçı Türkiye’ye Gelmek Zorunda mı?
Hayır. Avukat vekâletnameyle tereke kayıtlarını araştırabilir, tapu ve banka belgelerini toplayabilir ve davayı takip edebilir. Vasiyetnamenin açılması için Yurt Dışındaki Mirasçı Vasiyetnamenin Açılmasına Gelmek Zorunda mı? rehberi kullanılabilir.
Vekâlet ve Konsolosluk
Yurt Dışındaki Müvekkiller, Almanya için Almanya Türk Konsoloslukları ve Almanca için Almanca ana sayfa kullanılabilir.
Belge Listesi
- Mirasçılık belgesi,
- Vasiyetname ve açılma tutanağı,
- Tapu devir kayıtları,
- Banka ve şirket malvarlığı bilgileri,
- Bağış/satış sözleşmeleri,
- Tereke borçları,
- Öğrenme tarihini gösteren belgeler.
Sık Sorulan Sorular
Almanya’da yaşıyorum; kardeşime tüm mallar bırakılmış. Tenkis açabilir miyim?
Saklı paylı mirasçıysanız ve tasarruf saklı payınızı zedeliyorsa tenkis şartları değerlendirilir.
Süre kaç yıl?
Öğrenmeden bir yıl ve TMK m.571’deki olaylara göre her hâlde on yıllık sınır uygulanır.
Tenkis için Türkiye’ye gelmem gerekir mi?
Uygun vekâletnameyle avukat aracılığıyla takip mümkündür.
Kardeş olmak tek başına saklı pay hakkı verir mi?
Güncel Türk hukukunda kardeşin saklı payı yoktur. Ancak bu durum kardeşin her miras veya dava hakkından yoksun olduğu anlamına gelmez. Yasal mirasçılık sırası, vasiyetnamenin geçerliliği ve başka hak ihlalleri ayrı değerlendirilir. Eski tarihli ölümlerde yürürlükteki düzen farklı olabileceğinden ölüm tarihi belirlenmeden güncel oran geçmişe uygulanmaz.
Daha önce bana verilen para da hesaba katılır mı?
Davacının mirasbırakandan aldığı ilgili kazandırmalar da inceleme kapsamındadır. Yalnız diğer mirasçıya yapılan bağışları gösterip kendi aldığı değerleri gizlemek doğru tereke hesabı sağlamaz. Ödemenin bağış, borç, miras payına mahsuben kazandırma veya başka bir işlem olup olmadığı belgelerle ayrılır. Denkleştirme ile tenkis hükümlerinin koşulları ayrıca değerlendirilir.
Türkiye’de dava açınca Almanya’daki bütün mallara da Türk saklı pay oranı mı uygulanır?
Mahkemenin milletlerarası yetkisi ile mirasın esasına uygulanacak hukuk farklıdır. MÖHUK m.20 ve varsa uygulanacak milletlerarası sözleşme uyarınca mirasbırakanın vatandaşlığı, malların türü ve bulunduğu ülke incelenir. Türkiye’deki taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanması, bütün yabancı banka ve şirket varlıkları için aynı sonucun otomatik kabulü değildir.
Tenkis davası açarsam karşı tarafa yapılan tapu devrinin tamamı iptal edilir mi?
Tenkis, saklı pay ihlalinin giderilmesini amaçlar; her kazandırmanın tamamını ortadan kaldıran genel iptal yolu değildir. Net tereke, korunan pay, önceki kazandırmalar ve tenkis sırası hesaplanır. Bölünemeyen malda TMK m.564’teki seçim ve karşılık düzeni ayrıca uygulanır. Aynen iade, tescil veya bedel talebi bu hukuki sonuca uygun kurulmalıdır.
Resmî mevzuat nerede?
Türk Medeni Kanunu m.560-571 güncel metni kontrol edilmelidir.
Sonuç
Yurt dışındaki mirasçı için tenkis davasında en kritik konu saklı pay hesabından önce süre hesabıdır. Vasiyetname açılışı, diğer devirler ve saklı pay ihlalinin öğrenildiği tarih belgelenmeli; terekenin tamamı çıkarılmadan yalnız tek bir taşınmaz üzerinden hesap yapılmamalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
