Mirasbırakanın Alacaklısının Terekenin Resmî Tasfiyesini İsteme Dilekçesi | TMK 633

Kısa ve net cevap: Türk Medenî Kanunu m.633, mirasbırakanın alacağını elde edemeyeceğinden inandırıcı sebeplerle kuşku duyan alacaklıya özel bir koruma sağlar. Alacaklı önce ödeme veya yeterli güvence istemeli; bu talep karşılanmamalı ve ölümden ya da uygulanıyorsa vasiyetnamenin açılmasından başlayan üç aylık süre dolmadan mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvurmalıdır. Bu şartlar ayrı ayrı belgelenmeden yalnız “tereke dağılabilir” denilmesi resmî tasfiye talebini kanunun aradığı somutluğa taşımaz.

TMK 633 alacaklıya hangi hakkı verir?

TMK m.633, tereke borcunun varlığı yanında tahsil riskini de arayan istisnai bir başvuru yoludur. Kanun metni, mirasbırakanın alacaklarını elde edemeyeceklerinden inandırıcı sebeplerle kuşku duyan alacaklıların, istedikleri hâlde alacakları ödenmez veya kendilerine güvence verilmezse üç ay içinde terekenin resmî tasfiyesini isteyebileceklerini düzenler. Bu yapı dört ayrı olgunun dosyada görünmesini gerektirir: mirasbırakana ait gerçek bir borç, tahsil edememe konusunda inandırıcı sebepler, ödeme veya güvence yöneltilmiş açık talep ve kanuni sürede mahkeme başvurusu.

Talep kabul edildiğinde amaç, alacağın mahkeme kararıyla doğrudan başvurana ödenmesi değildir. Tereke, TMK m.634 ve devamındaki resmî tasfiye sistemine alınır. Defter düzenlenir, ilan yapılır, alacaklı ve borçlular bildirimde bulunur; yürüyen işler tamamlanır, tereke alacakları tahsil edilir ve tereke borçları kanuni düzende yerine getirilir. Alacaklı, tasfiye içindeki alacağını ayrıca dayanak ve tutarıyla bildirir. Bu nedenle m.633 başvurusu ile sıradan alacak davası veya icra takibi aynı hukuki işlem değildir.

Sitedeki mirasçının TMK 632 resmî tasfiye dilekçesi, mirasçının kabul veya ret yerine tasfiye seçimini konu alır ve açıkça alacaklı başvurusu olmadığını belirtir. Bu yazı ise yalnız mirasbırakanın alacaklısının TMK m.633 koşullarını, delil düzenini ve sonuç istemini inceler. Genel süreç için terekenin resmî tasfiyesi rehberi ayrıca okunabilir.

Mirasbırakanın alacaklısı ile mirasçının alacaklısı karıştırılmamalıdır

TMK m.633’te korunan kişi, borcu mirasbırakandan doğan alacaklıdır. Örneğin mirasbırakanın sözleşme borcu, kesinleşmiş ilâma bağlı borcu, teslim alınmış mal veya hizmet bedeli, geri ödeme borcu ya da başka geçerli özel hukuk borcu bu kapsamda değerlendirilebilir. Borçlu olan kişi mirasçının kendisiyse sırf o mirasçı tereke malı kazanacak diye m.633 uygulanmaz. Borçlu mirasçının kendi alacaklılarının mirasın reddine müdahalesi, koşulları varsa TMK m.617’deki farklı dava yoluna tabidir.

Dilekçede alacaklı sıfatı “mirasbırakan bana borçluydu” cümlesiyle bırakılmamalıdır. Borcun kaynağı, kurulma tarihi, tarafları, edimin kapsamı, vadesi, yapılan ödemeler ve kalan tutar ayrı başlıklarda gösterilmelidir. Sözleşme, ilâm, senet, fatura, teslim belgesi, banka hareketi ve hesap çizelgesi birbiriyle uyumlu olmalıdır. Çekişmeli bir alacak mevcutsa uyuşmazlığın varlığı gizlenmemeli; iddianın hangi belge ve hukuki sebebe dayandığı açıkça yazılmalıdır.

Resmî tasfiye talebi, alacağın esası hakkında görülmekte olan davayı otomatik olarak sonuçlandırmaz. TMK m.635, zorunlu olduğunda mirasbırakanın hak ve borçlarının mahkemece tespitini tasfiye kapsamına alır. Buna rağmen başvuran, elindeki mevcut dava veya takip dosyasını, savunmaları ve ara kararları sulh hukuk mahkemesine eksiksiz bildirmelidir. Alacağın kesinleşmiş olduğu iddia ediliyorsa bunu gösteren kesinleşme kaydı da sunulmalıdır.

İnandırıcı tahsil tehlikesi nasıl ispatlanır?

Kanun soyut bir endişeyi değil, “inandırıcı sebeplerle” duyulan kuşkuyu arar. Bu nedenle her dosyada tahsil tehlikesi ile onu destekleyen belge eşleştirilmelidir. Tereke mallarının kısa sürede üçüncü kişilere devredilmesi için hazırlık yapılması, banka hesaplarının boşaltılması, tereke üzerinde çok sayıda haciz bulunması, bilinen muaccel borçların görünür aktifleri aşması, işletmenin faaliyetinin durması, değerli malların yerinin açıklanmaması veya mirasçıların ödeme ve güvence taleplerine rağmen malvarlığı hakkında bilgi vermemesi somut dosyada önem taşıyabilir.

Bu örnekler otomatik kabul nedeni değildir. Her olgunun tarihi, kaynağı ve alacağın tahsiline etkisi gösterilmelidir. Tapu kaydı, araç kaydı, ticaret sicili, icra dosyası, haciz tutanağı, banka cevabı, noter yazışması veya malvarlığına ilişkin doğrulanabilir kayıt kullanılır. “Mirasçılara güvenmiyorum” ya da “mal kaçırabilirler” gibi belgesiz değerlendirmeler, kanundaki inandırıcı sebep şartını tek başına karşılamaz.

Risk çizelgesinin ilk sütununa olgu, ikinci sütununa tarih, üçüncü sütununa belge, dördüncü sütununa alacağın tahsiline etkisi yazılmalıdır. Örneğin “taşınmazın devredileceği duyuldu” yerine “[ada/parsel] için [tarih] tarihli satış ilanı ve [tarih] tarihli tapu kayıt talebi” biçiminde somut kayıt kurulmalıdır. Tereke tespitine ihtiyaç varsa tereke tespiti dilekçesi ile m.633 resmî tasfiye isteminin farklı amaçlara sahip olduğu unutulmamalıdır.

Ödeme veya güvence talebi neden zorunludur?

TMK m.633, alacaklının istediği hâlde alacağının ödenmemiş veya kendisine güvence verilmemiş olmasını açık koşul olarak düzenler. Bu nedenle mahkemeye gitmeden önce ödeme ya da alacağı karşılayan yeterli güvence talebi yöneltilmelidir. Talep yazısında alacağın sebebi, asıl para, vade, faiz hesabı, ödeme yeri ve güvence isteniyorsa güvence kapsamı açıkça belirtilmelidir. Talebin mirasçılara, terekeyi yöneten kişiye veya somut dosyadaki doğru muhataba ulaştığı ispatlanmalıdır.

Noter bildirimi, KEP kaydı, güvenli elektronik tebligat veya teslim alındısı gibi kayıtlar ulaşma tarihini gösterebilir. Kullanılan yolun hukuken somut muhataba ulaşmaya elverişli olması gerekir. Site yayını, sosyal medya mesajı ya da gönderildiği kanıtlanamayan sıradan e-posta, gerçek tebliğ belgesi yerine yazılmaz. Dilekçe tarihi de yazının yayımlandığı gün değil, gerçek başvurunun yapıldığı tarihtir.

Güvencenin yeterliliği yalnız adına bakılarak değerlendirilmez. Güvencenin tutarı, süresi, paraya çevrilebilirliği, şarta bağlı olup olmadığı ve asıl alacakla ferileri karşılayıp karşılamadığı açıklanmalıdır. Somut alacağı karşılayan geçerli güvence verilmişse m.633’ün “ödenmediği veya güvence verilmediği” koşulu artık aynı biçimde ileri sürülemez. Yetersiz olduğu savunuluyorsa eksik tutar veya hukuki sınırlama belgeyle gösterilmelidir.

Üç aylık süre nasıl hesaplanır?

TMK m.633’e göre süre, mirasbırakanın ölümünden ya da vasiyetnamenin açılmasından başlar ve üç aydır. Başlangıç olgusu dosyanın niteliğine göre açıkça gösterilmelidir. Ölüm tarihi resmî nüfus kaydıyla, vasiyetnamenin açılması söz konusuysa ilgili sulh hukuk mahkemesinin açılma tutanağıyla belgelenir. Başlangıç tarihi bilinmiyormuş gibi belirsiz ifade kullanılmamalıdır.

Alacaklı, ödeme veya güvence talebini üç aylık sürenin sonuna kadar bekletmemelidir. Talebin muhataba ulaşması, cevap süreci ve mahkemeye sunulacak belgelerin hazırlanması için gerçekçi zaman bırakılmalıdır. Sürenin son gününde yalnız ihtar gönderilmesi, mahkeme başvurusunu süresinde yapmaya yetmeyebilir. Dosyada ölüm tarihi, varsa vasiyetnamenin açılma tarihi, ödeme/güvence talebi, ulaşma tarihi ve mahkemeye başvuru tarihi tek kronoloji üzerinde gösterilmelidir.

Başvuru makamı bakımından TMK m.576, mirasın malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılacağını düzenler. Resmî tasfiyeyi yürüten makam TMK m.634 uyarınca sulh hukuk mahkemesidir. Dilekçede “Mersin mahkemeleri” yalnız mirasbırakanın gerçek son yerleşim yeri Mersin ise yazılır; ofisin Mersin’de bulunması başka şehirdeki dosyayı Mersin mahkemesine taşımaz.

Vasiyet alacaklısının talebi aynı değildir

TMK m.633’ün ikinci fıkrası, aynı koşulların varlığı hâlinde vasiyet alacaklılarına haklarının korunması için gerekli önlemleri isteme yetkisi verir. Metin, vasiyet alacaklısına birinci fıkradaki gibi doğrudan “terekenin resmî tasfiyesini isteme” sonucunu yazmaz. Bu nedenle belirli mal veya alacak vasiyetinden hak kazanan kişi için dilekçe hazırlanırken sonuç bölümü otomatik olarak resmî tasfiye talebine çevrilmemelidir.

Vasiyet alacaklısı, vasiyetnameyi, açılma tutanağını, kendisine bırakılan hakkı, tahsil tehlikesini, ödeme veya güvence talebini ve gerekli koruma önlemini somutlaştırmalıdır. Koruma önlemi; belirli malın muhafazası, devrin önlenmesine elverişli tedbir, envanter kaydı veya hakkın niteliğine uygun başka işlem olabilir. Talep, hakla ve gösterilen riskle ölçülü kurulmalıdır. Vasiyet alacaklısının genel konumu için vasiyet alacaklısının malı istemesi rehberi farklı hukuki zemini açıklar.

Resmî tasfiye sürecinde ne olur?

TMK m.634 uyarınca resmî tasfiye sulh mahkemesi veya onun atayacağı bir ya da birkaç tasfiye memuru tarafından yürütülür. Tasfiyeye tereke defterinin düzenlenmesiyle başlanır. Yapılacak ilanla mirasbırakanın alacaklılarından ve borçlularından, belirlenen sürede alacak ve borçlarını bildirmeleri istenir. Daha önce resmî defter düzenlenmişse tasfiye bu deftere göre yürütülür. Resmî defterin farklı işlevi mirasın resmî defteri rehberinde açıklanır.

Tasfiye memuru mahkemenin gözetim ve denetimi altındadır. Mirasçılar ve tereke alacaklıları, tasfiye memurunun yaptığı veya tasarladığı işlemi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde sulh mahkemesine yazılı şikâyette bulunabilir. Bu yedi günlük şikâyet süresi, m.633 başvurusundaki üç aylık başlangıç süresiyle karıştırılmamalıdır. İlki tasfiye memuru işlemine denetim, ikincisi alacaklının resmî tasfiyeyi başlatma talebidir.

TMK m.635 uyarınca olağan tasfiye; yürüyen işlerin tamamlanmasını, borçların yerine getirilmesini, alacakların tahsilini, vasiyet borçlarının terekenin imkânı ölçüsünde yerine getirilmesini, zorunluysa hak ve borçların tespitini ve malların paraya çevrilmesini kapsar. Terekenin mevcudu borçları ödemeye yetmiyorsa TMK m.636 gereğince tasfiye iflâs hükümlerine göre yapılır. Başvuruda hangi yöntemin uygulanacağını kanıtlanmamış kesin bilanço varmış gibi peşinen ilan etmek yerine bilinen aktif ve pasifler belgeleriyle sunulmalıdır.

Dilekçede bulunması gereken somut kayıtlar

• Mirasbırakanın adı, T.C. kimlik numarası, ölüm tarihi ve son yerleşim yeri kaydı.
• Vasiyetname varsa açıldığı mahkeme, dosya numarası ve açılma tarihi.
• Alacağın hukuki sebebi, asıl tutarı, para birimi, vadesi ve kalan bakiye hesabı.
• Alacağı kanıtlayan sözleşme, ilâm, senet, fatura, teslim veya banka kayıtları.
• Tahsil edememe kuşkusunu doğuran her somut olgu ve bunun tarihli belgesi.
• Ödeme veya güvence talebinin tam metni, gönderim ve ulaşma belgesi.
• Ödeme yapılmadığını veya verilen güvencenin neden yeterli olmadığını gösteren kayıt.
• Üç aylık süreyi gösteren başlangıç ve son gün çizelgesi.
• Bilinen mirasçılar, tereke tespit/defter/ret/tasfiye dosyaları ve devam eden takipler.
• Resmî tasfiye, defter, ilan, tasfiye memuru ve gerekiyorsa m.636 uygulamasına ilişkin açık sonuç istemi.

Başvuruya eklenen belgeler numaralandırılmalı ve dilekçe paragraflarında doğru ek numarasına atıf yapılmalıdır. Aynı borcun farklı hesap tablolarında farklı bakiye göstermesi, güvence talebinin tutarıyla dava dilekçesindeki tutarın uyuşmaması veya ölüm tarihiyle üç aylık takvimin çelişmesi dosyanın açıklığını bozar. Ana para, faiz, masraf ve yapılan kısmi ödemeler ayrı satırlarda gösterilmelidir.

TMK 633 kapsamında örnek dilekçe

Resmî kaynaklar

• TBMM – 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, m.576 ve m.633-636
• TBMM – 4721 sayılı Kanun bilgileri
• Mevzuat Bilgi Sistemi – güncel Türk Medenî Kanunu metni
• Mevzuat Bilgi Sistemi – Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Sık sorulan sorular

Mersin’den dosya takibi

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun Mersin ofisi İhsaniye Mahallesi 4903 Sokak Profit İş Merkezi 3/14 Akdeniz/Mersin’dedir. Av. Halil Bakırcı Mersin Barosu sicil 3472 ve Av. Emirhan Keskin sicil 5507 ile hizmet verir. Farklı illerdeki miras dosyaları, görev ve yetki kuralları korunarak Mersin’deki ofisten takip edilir; başka şehirde fizikî şube bulunduğu izlenimi verilmez. İletişim: +90 552 224 43 66.