İngiltere Tomlin Order Türkiye’de İcra Edilir mi? CPR 40.6 ve MÖHUK 50

1. Tomlin Order yalnız bir ödeme hükmü değildir

İngiltere ve Galler’de ticari veya özel hukuk davasının tarafları uyuşmazlığı uzlaşmayla sonlandırırken çoğu kez Tomlin Order kullanır. Bu belge tipik olarak mahkemede devam eden davanın anlaşmada belirtilen şartlar çerçevesinde durdurulmasını ve şartların yerine getirilmesi için gerektiğinde aynı mahkemeye yeniden başvuru imkânını düzenler. Uzlaşma metni ise sıklıkla kararın ekinde veya tarafların temsilcilerinde tutulan ayrı bir schedule içindedir. Dava dosyasını durduran mahkeme emri ile ekindeki sözleşmesel ödeme maddelerini birbirine karıştırmak, Türkiye’de tahsil stratejisinin en baştaki hatası olur.

Örneğin Londra’da açılan 80.000 GBP’lik mal satış bedeli davası, borçlunun üç taksitte 60.000 GBP ödemeyi kabul etmesiyle uzlaşmaya bağlanabilir. İngiliz mahkemesinin emri, davanın uzlaşma şartlarına bağlı olarak durdurulmasını içerirken; taksitler, muacceliyet ve gecikme sonuçları karar ekindeki özel anlaşmada yer alabilir. Böyle bir dosyada yalnız mahkeme mührünün bulunması, ekin her cümlesinin Türk hukukunda kendiliğinden yabancı ilam niteliği taşıdığı anlamına gelmez. Hangi yükümlülüğün mahkemece emredildiği, hangisinin taraf anlaşması olduğu tek tek çıkarılmalıdır.

2. İngiltere Civil Procedure Rules kural 40.6 ne düzenler?

İngiltere ve Galler Civil Procedure Rules kural 40.6, tarafların üzerinde anlaştığı hükümlerle düzenlenen karar ve emirlerin usulünü içerir. Özellikle 40.6(3)(b)(ii), dava veya talebin uzlaşma şartları üzerinde durdurulmasına ve anlaşma şartlarının karar ekinde veya başka yerde yer almasına imkân verir. Bu düzenleme, bir Tomlin Order’ın ana gövdesindeki durdurma hükmü ile schedule’daki ödeme veya davranış şartlarının ayrı tutulabileceğini gösterir. Mahkemenin bir kararı mühürlemiş olması, tarafların sözleşmesel tüm taahhütlerinin doğrudan mahkemece hükmedildiğini kanıtlamaz.

İngiltere HMRC’nin kamuya açık icra rehberinde de Tomlin Order’ın bir consent order türü olduğu; şartlar ihlal edildiğinde normal takibe dönmek için ilgili mahkemeye başvurulması gerekebileceği açıklanır. Bu kaynak, belgenin İngiltere’de dahi tek aşamalı ve otomatik bir cebrî icra emri olmadığını anlamak açısından önemlidir. Türkiye’ye getirilen belgenin İngiliz usul hukukundaki gerçek işlevi incelenmeden Türk icra müdürlüğüne ‘mahkeme kararı’ başlığıyla başvurmak yeterli bir yöntem değildir. Belge bütünüyle incelenmeli, gerekirse İngiltere’de ilave karar alınıp alınmadığı araştırılmalıdır.

3. Mahkeme emri ile sözleşme eki arasındaki ayrım

Tomlin Order ana gövdesinde mahkemenin hangi kararı verdiği belirlenir: Dava durdurulmuş mu, masraflara ilişkin özel hüküm var mı, taraflara yeniden başvuru izni tanınmış mı? Daha sonra ekin niteliği incelenir: Borçlu ödeme yapacak mı, stok teslim edecek mi, bilgi verecek mi veya belirli davranıştan kaçınacak mı? Bu ekin sözleşmesel nitelikte bulunması, alacaklının hukuken korunmadığı anlamına gelmez; ancak tahsil yolunun mahkeme ilamını tenfiz ile özel hukuk sözleşmesine dayanarak talep ileri sürme arasında değişebileceğini gösterir.

Taraflar bazen anlaşma ekini ‘confidential schedule’ şeklinde mahkeme kararının kamuya açık nüshasından ayrı tutar. Bu hâlde Türk dosyasına yalnız kamuya açık karar metni konulduğunda hangi miktarın ne zaman ödeneceği anlaşılamayabilir. Alacaklının gerekli ekin onaylı veya güvenilir bir örneğini temin etmesi, temsilcilerin imzalarını ve belge bütünlüğünü doğrulaması gerekir. Türkiye’de bir mahkemeye sunulan eksik çeviri, kararın aslında neyi emrettiğinin yanlış anlaşılmasına yol açar. Bu nedenle karar, ek, varsa değişiklik protokolü ve mahkemece sonradan verilen icra emri ayrı belgeler olarak dosyalanır.

4. MÖHUK m.50 ile doğrudan tenfizin sınırı

5718 sayılı MÖHUK m.50/1, yabancı mahkemenin hukuk davası hakkında verdiği ve o ülkenin hukukuna göre kesinleşmiş bulunan ilamının Türkiye’de icrasını Türk mahkemesinden alınacak tenfiz kararına bağlar. Tomlin Order ana gövdesindeki dava durdurma emri, her zaman tahsil edilebilir bir para edimi içermez; schedule’daki para taahhüdünün sözleşmesel niteliği ise yabancı mahkeme ilamı ön şartını etkiler. Bu yüzden ‘İngiltere Tomlin Order’ını doğrudan tenfiz ettiririz’ biçimindeki koşulsuz ifade doğru bir hukuki değerlendirme değildir.

Önemli nokta şudur: İngiltere mahkemesi uzlaşma şartlarının ihlalinden sonra ayrıca belirli bir tutarın ödenmesine hükmeden kesinleşmiş bir karar vermişse, bu sonraki karar MÖHUK m.50–56 kapsamında bağımsız incelenebilir. Buna karşılık yalnız uzlaşma eki varsa sözleşmesel talep ve Türk mahkemelerinde açılabilecek dava veya başvurunun şartları gündeme gelebilir. Somut başvuruda İngiliz mahkemesinin verdiği son karar, önceki uzlaşmanın ne ölçüde yerine getirildiği ve alacağın bugün hangi hukuki sebebe dayandığı mutlaka tespit edilmelidir. Aynı belge dizisi için farklı yolların mümkün olması, onların birbirinin yerine geçtiği anlamına gelmez.

5. Sonradan verilen İngiliz ödeme kararı varsa tenfiz şartları

İngiltere mahkemesi tarafından daha sonra verilmiş kesin ve icra edilebilir bir para kararı bulunuyorsa MÖHUK m.53’te sayılan onaylı karar örneği, onaylı tercüme ve kesinleşme belgesi hazırlığı gerekir. MÖHUK m.54 ise karşılıklılık, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi, kamu düzeni ve savunma hakkına ilişkin sınırlamaları düzenler. Tarafların uzlaşmış olması bu denetimi kaldırmaz. MÖHUK m.55/2 bakımından borcun tamamen veya kısmen yerine getirildiği iddiası da önem taşır; alacaklının önce ödemeleri mahsup etmesi gerekir.

Türkiye’de bir karar tenfiz edildiğinde yabancı ilamın icra etkisi MÖHUK m.57’ye göre değerlendirilir. Ancak bu aşamaya ulaşmadan yalnız Tomlin Order ekini Türk ilamlı icra dosyasına koymak, belgenin mahkeme emri ile sözleşmesel ek ayrımını ortadan kaldırmaz. Alacağın aslı, faiz, masraf, mahkemece hükmedilmiş yargılama gideri ve sonradan yapılan ödemeler ayrı hesaplanmalıdır. Uygun karşılıklılık incelemesi, yabancı hukukta hükmün niteliği ve kararın gerçekten kesinleşip kesinleşmediği açık belgelerle ortaya konmalıdır.

6. Schedule Türk hukukunda sözleşme delili olabilir mi?

Tomlin Order schedule’ındaki maddelerin sözleşmesel niteliği, Türkiye’de alacak davası veya başka bir başvuru bakımından önem taşıyabilir. Bunun için öncelikle tarafların iradeleri, yazılı uzlaşma, temsil yetkileri, ifa koşulları ve davaya konu para borcu saptanır. Türk yargılamasında HMK m.199 belgenin tanımını; ispat hükümleri ise belgenin hangi hakkı kanıtlayabileceğini belirler. İngiltere’de mahkeme dosyasına alınmış bir uzlaşma, Türk hukukunda taraflar arasında geçerli sözleşme olup olmadığını otomatik çözen belge değildir; sözleşmenin şekli ve uygulanacak hukuk da araştırılır.

Yabancılık unsuru bulunan sözleşmesel borç ilişkilerinde MÖHUK m.24, tarafların hukuk seçimini ve hukuk seçimi bulunmayan durumlarda uygulanacak hukuku belirleme yöntemini düzenler. İngiliz hukukunun seçilmiş olması, Türkiye’de açılan davada bütün Türk usul hükümlerinin veya doğrudan uygulanan kuralların devreden çıkması anlamına gelmez. Tarafların anlaşma metninde İngiliz mahkemelerinin münhasır yetkisi yazıyorsa yetki şartının kapsamı ve MÖHUK m.47 ayrıca incelenir. Bu nedenle Türkiye’de yalnız borçlunun malı bulunduğu gerekçesiyle mutlaka alacak davası açılabileceği sonucuna gidilmez.

7. Sterlin taksitleri, temerrüt ve ödemelerin mahsup edilmesi

Bir Tomlin Order schedule’ı altı ay boyunca belirli aralıklarla sterlin ödenmesini ve taksitlerden biri gecikirse kalan tutarın muaccel olmasını düzenleyebilir. Böyle bir durumda her taksitin vadesi, yapılan havalelerin tarihleri, sözleşmesel hızlandırma şartının içeriği ve borçlunun yükümlülüğü yerine getirip getirmediği ayrı belirlenmelidir. Aynı uzlaşma nedeniyle İngiltere’de bir ilave ödeme kararı alınmışsa, onun tutarı ve kapsamı da kontrol edilir. Türk başvurusunda talebin önceki aşamalarda tahsil edilmemiş kalan kısmıyla uyumlu olması gerekir.

Türk Borçlar Kanunu m.99, para borcunun yabancı para üzerinden kararlaştırılması bakımından önemlidir. Türkiye’de icra takibi düşünülüyorsa İİK m.58’in yabancı para alacağının Türk parası karşılığının gösterilmesine ilişkin hükümleri ayrıca gözetilir. Bununla birlikte döviz alacağının hangi tarihteki değerle ve hangi taleple takip edileceği, kullanılan hukuki yola göre hesaplanmalıdır; metnin kendisinde bulunmayan faiz veya kur şartları sonradan varsayılarak yazılamaz. Dosyaya banka dekontları, alacak hesap tablosu, temerrüt ihtarı ve varsa anlaşma kapsamındaki kısmi ibra belgeleri eksiksiz konmalıdır.

8. Türkiye’de hangi mahkeme ve hangi talep yolu?

Yabancı mahkeme ilamının tenfizi hedefleniyorsa MÖHUK m.51/1 görevli asliye mahkemesini; m.51/2 yerleşim yeri veya sakin olunan yer ve bunlar yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri bakımından yetkiyi düzenler. Ticari uyuşmazlığın niteliğine göre görevli mahkemenin özel kanun hükümleriyle belirlenmesi ayrıca incelenir. Buna karşılık Tomlin Order ekine dayalı yeni bir sözleşmesel alacak davası, yabancı ilam tenfiziyle aynı dava türü değildir. Hukuki sebep, uygulanacak hukuk, tarafların sıfatı, sözleşmedeki yetki kaydı ve ilgili Türk usul hükümleri birlikte incelenmelidir.

Dilekçenin talep sonucu buna göre yazılır. Mahkemeye ait olmayan schedule bedelinin doğrudan tenfizini istemek ile sonradan mahkemenin hükmettiği ödeme kararının tenfizini istemek aynı talep değildir. Bir alacak davasında ise borcun kaynağı olan sözleşme ve borcun muaccel oluşu maddi vakıa olarak açıklanmalıdır. Yabancı belgelerde bulunmayan bir hükmü Türk dilekçesine ‘mahkeme böyle karar verdi’ diye aktarmak, ispat ve dava stratejisi bakımından ciddi sorun doğurur.

9. Hukuk seçimi, mahkeme yetkisi ve İngiliz hukukunun ispatı

Tomlin Order’ların uzlaşma eklerinde sıkça İngiltere ve Galler hukukunun uygulanacağı veya uyuşmazlıkların İngiliz mahkemelerinde çözüleceği kararlaştırılır. Bir hukuk seçimi maddesi ile mahkemeye yetki veren madde birbirine benzese de aynı sonucu doğurmaz. MÖHUK m.24, sözleşmeden doğan borç ilişkilerinde hukuk seçimine ilişkindir; m.47 ise yabancılık unsuru taşıyan belirli borç ilişkilerinde yabancı devlet mahkemesini yetkilendirme anlaşmasını düzenler. Önce şartın metni ve kime karşı ileri sürüldüğü belirlenmelidir.

Türk mahkemesi önünde İngiliz hukuku uygulanacaksa yabancı hukukun içeriğinin belirlenmesi MÖHUK m.2 çerçevesinde gündeme gelir. Tarafların dosyaya sunduğu İngiliz mevzuat metni veya uzman hukuki açıklaması, mahkemenin yabancı hukuku tespit etme faaliyetinde önem taşıyabilir. Bununla birlikte yabancı sözleşmenin varlığı tek başına Türkiye’de haciz yetkisi veya kesinleşmiş alacak doğurduğunu göstermez. Sözleşmenin geçerlilik, temsil, irade sakatlığı ve ifa sorunları ayrı değerlendirme başlıklarıdır. Her dosyada mahkeme seçimi ile icra yetkisi aynı kelimeyle ifade edilmemelidir.

10. İngiltere’den temin edilecek eksiksiz dosya

İlk belge, İngiltere mahkemesinin mühürlü Tomlin Order nüshasıdır. İkinci belge, uzlaşma schedule’ının tam metnidir; kamuya açık kararla birlikte verilmemişse tarafların veya yetkili temsilcilerinin elindeki imzalı metnin hangi asıl belgeyle eşleştiği açıklanmalıdır. Üçüncü belge, varsa sonradan verilen ihlal, ödeme veya davanın yeniden yürütülmesine ilişkin İngiliz mahkeme kararıdır. Dördüncü belge, sözleşmede tanımlanan alacağın dayanağıdır: satış sözleşmesi, fatura, teslim belgeleri veya benzeri malvarlığı kayıtları işlem türüne göre tespit edilir.

Beşinci belge grubu, ödeme ve temerrüde ilişkindir: tüm banka havaleleri, ödenen taksitlerin listesi, yazılı ihtarlar, karşı tarafın kabul ve itirazları bu gruba girer. Altıncı grup, taraf kimliği ve temsil yetkileridir; UK Ltd şirketi varsa Companies House kayıtları ve gerekiyorsa yetkili organ belgeleri incelenir. Yedinci bölüm, Türk makamlarına sunulacak onaylı belge ve tercümelerdir. Apostil, bir özel sözleşmeyi kendiliğinden yabancı mahkeme kararı yapmaz; belgenin hangi resmî tasdik aşamasından geçtiği ve hangi sonuca hizmet ettiği özellikle yazılır.

11. Yaygın yanlışlar: Sonradan verilen kararı kaçırmak ve sözleşmeyi hüküm saymak

İlk hata Tomlin Order’ı sıradan CCJ ile aynı belge saymaktır. İkinci hata mahkemece durdurulan dava ile sözleşme ekindeki taksitleri tek hüküm gibi okumaktır. Üçüncü hata İngiltere’de uzlaşma ihlalinden sonra ayrıca karar alınıp alınmadığını araştırmamaktır. Dördüncü hata yalnız imzasız veya eksik schedule üzerinden tahsil talebi oluşturmaktır. Beşinci hata Türkiye’de tenfiz davasını sözleşmesel alacak davasıyla karıştırmaktır. Altıncı hata İngiltere’de yapılan ödemeleri düşmeden başlangıçtaki nominal tutarı istemektir.

Yedinci hata davalı şirketin değişen ticaret unvanını ve temsil yetkisini kontrol etmemektir. Sekizinci hata İngiliz hukuk seçiminin Türk usul ve icra hükümlerini tamamen ortadan kaldırdığı sonucuna varmaktır. Dokuzuncu hata uzlaşma sözleşmesindeki gecikme faizi veya masraf düzenlemesini kanuni oranlarla karıştırmaktır. Onuncu hata, döviz alacağını icra dilekçesinde doğru tanımlamamaktır. Bu hataların giderilmesi, işlem sayısını çoğaltmakla değil, belgeleri yargısal karar, sözleşme, hesap ve temsil olmak üzere ayrı denetlemekle mümkündür.

12. İngiltere müvekkili için Türkiye’de takip iş akışı

İlk aşamada Tomlin Order’ın başlığı ve tam metni temin edilir; İngiltere ve Galler mahkemesinin dosya numarası doğrulanır. İkinci aşamada uzlaşma ekinin tamamı, taraf imzaları ve varsa gizli schedule bulunur. Üçüncü aşamada hangi miktarın ne zaman ödeneceği çıkarılır ve tüm banka hareketleriyle mutabakat tablosu oluşturulur. Dördüncü aşamada İngiltere mahkemesinin daha sonra verdiği başka karar bulunup bulunmadığı araştırılır. Beşinci aşamada belgenin bugün yabancı ilam mı yoksa sözleşme delili mi olduğuna ilişkin hukukî nitelendirme yapılır.

Altıncı aşamada MÖHUK m.50–56 veya m.24 ve m.47 bakımından uygun Türk başvuru yolu seçilir. Yedinci aşamada borçlunun Türkiye’deki adresi ve hukuka uygun kaynaklardan tespit edilebilen malvarlığı bağlantısı incelenir. Sekizinci aşamada apostil, kesinleşme belgesi ve Türkçe çeviri ihtiyacı belirlenir. Dokuzuncu aşamada dava ve takip masrafları ile tahsil olasılığını etkileyen somut belgeler müvekkile bildirilir. Onuncu aşamada Türkiye’deki vekâletname ve temsil yetkisi kontrol edilir. On birinci aşamada hukuka uygun talep hazırlanır. On ikinci aşamada İngiltere’de yürüyen paralel dosyayla çelişki oluşmaması için her ödeme ve karar güncellemesi ayrı kaydedilir.

İngiltere Tomlin Order ve Türkiye’de tahsil hakkında 12 soru

İlgili Türkiye ve İngiltere hukuku içerikleri

Mahkeme kararı niteliğindeki borçlar için İngiltere CCJ kararının Türkiye’de tahsili rehberine; iş uyuşmazlığı uzlaşmasında İngiltere Acas COT3 rehberine; aile mahkemesi taahhütleri için Consent Order içindeki undertaking yazısına; sözleşmede yabancı hukuk seçimi için MÖHUK m.24 hukuk seçimi rehberine; İngiliz banka hesap hareketlerinin ispatı için HMK m.219–221 banka kayıtları yazısına bakabilirsiniz.

Resmî mevzuat ve kurum kaynakları

Justice UK — Civil Procedure Rules Part 40 (özellikle kural 40.6); legislation.gov.uk — CPR 40.6 metni; HMRC — Consent Orders ve Tomlin Orders; TBMM — 5718 sayılı MÖHUK m.2, 24, 47, 50–59; GOV.UK — Yabancı belgelerin legalisation/apostil usulü.

Bu yazıda doğrulanmamış yabancı veya Türk yargı kararı numarası kullanılmamış; usul hükümleri ve resmî kurum açıklamaları esas alınmıştır.