Basit Yargılama Usulü Nedir? CMK 251-252 Rehberi 2026
Basit yargılama usulü, asliye ceza mahkemesinin belirli şartları taşıyan bir ceza davasını duruşma açmadan, tarafların yazılı beyanları ve dosyadaki deliller üzerinden sonuçlandırmasına imkân veren özel kovuşturma yöntemidir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 251 ve 252. maddelerinde düzenlenen bu usul, her düşük cezalı suçta kendiliğinden uygulanmaz; görevli mahkeme, ceza sınırı, dosyanın aşaması, istisnalar ve mahkemenin takdiri birlikte değerlendirilir.
Ceza davası mı, hukuk davası mı? Bu rehber, CMK 251–252 kapsamındaki ceza yargılamasını açıklar. Sulh hukuk, işçilik veya diğer hukuk uyuşmazlıkları için aradığınız kurum HMK 316 ve devamındaki basit yargılama olabilir. Onun kapsamı ve dilekçe aşaması için hukuk davalarında basit yargılama usulü rehberine geçebilirsiniz. Ceza dosyasındaki dörtte bir indirim, HMK’daki usulün bir sonucu değildir.
Basit yargılama usulü hakkında öne çıkan bilgiler
- Usul yalnız asliye ceza mahkemesinde ve iddianamenin kabulünden sonra gündeme gelir.
- Suçun kanundaki yaptırımı adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis olmalıdır.
- Mahkeme bu usulü uygulamak zorunda değildir; dosyanın niteliğine göre genel yargılama yapabilir.
- Sanık, mağdur ve şikâyetçiden beyanlarını iki hafta içinde yazılı sunmaları istenir.
- Mahkûmiyet kurulursa sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.
- Karara süresinde itiraz edilirse duruşma açılarak genel hükümlere göre yeniden yargılama yapılır.
- Duruşma günü daha önce belirlenmişse basit yargılama usulüne sonradan geçilemez.
Basit yargılama usulü nedir?
Basit yargılama usulü nedir? Bu usul, cezası görece sınırlı bazı suçlarda klasik duruşma aşamalarının tamamı işletilmeden dosya üzerinden hüküm kurulabilmesidir. Mahkeme, iddianameyi sanığa, mağdura ve şikâyetçiye gönderir; yazılı açıklamalar için iki haftalık süre verir; gerekli belgeleri toplar ve şartlar oluşmuşsa duruşma yapmadan karar verebilir. Ancak delillerin yüz yüze tartışılması, tanığın dinlenmesi veya çelişkilerin giderilmesi gerekiyorsa mahkeme re’sen duruşma açabilir.
“Basit” sözcüğü, isnadın veya sonucu doğacak hükmün önemsiz olduğu anlamına gelmez. Mahkûmiyet; adli sicil, güvenlik soruşturması, mesleki statü, ruhsat, kamu görevi, tazminat ve infaz bakımından sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle iddianame ile birlikte gelen tebligat yalnızca şekli bir bildirim gibi görülmemeli; delil ve savunma planı süre içinde hazırlanmalıdır.
Kanuni dayanak ve basit yargılamanın amacı
Basit yargılama usulü, 7188 sayılı Kanunla ceza muhakemesi sistemine eklenmiş ve 1 Ocak 2020 itibarıyla uygulanmaya başlanmıştır. Temel hükümler CMK 251’de usulün şartlarını ve karar aşamasını, CMK 252’de ise hükme karşı itirazı düzenler. Adalet Bakanlığı, kurumun amacını yargılamaların hızlandırılması, mahkemelerin iş yükünün azaltılması, kaynakların daha verimli kullanılması ve karmaşık suçlara daha fazla zaman ayrılması olarak açıklar.
Bu amaç, savunma hakkının kaldırıldığı anlamına gelmez. Yazılı beyan imkânı, delil sunma, belgenin toplanmasını isteme, beraat veya düşme talep etme, hükme itiraz ederek duruşmalı yargılamaya geçme ve sonraki hükme karşı genel kanun yollarına başvurma hakları korunur. Dosya üzerinden karar verilmesi, hâkimin delilleri hukuka uygunluk, yeterlilik ve mahkûmiyet standardı bakımından değerlendirme yükümlülüğünü de ortadan kaldırmaz.
Basit yargılama usulünün uygulanma şartları nelerdir?
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Görevli mahkeme | Dosya asliye ceza mahkemesinin görev alanında bulunmalıdır. |
| Kovuşturma aşaması | İddianame kabul edilmiş olmalı; henüz CMK 175/2 uyarınca duruşma günü belirlenmemiş olmalıdır. |
| Ceza sınırı | Kanunda öngörülen yaptırım adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis olmalıdır. |
| İstisna bulunmaması | Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, izne veya talebe bağlı kovuşturma ya da kapsam dışı suçla birlikte işlenme hâli bulunmamalıdır. |
| Mahkemenin takdiri | Bütün objektif şartlar bulunsa bile mahkeme somut dosyada genel hükümlerin uygulanmasına karar verebilir. |
Ceza sınırı değerlendirilirken suçun soyut adı değil, iddianamede ileri sürülen ve uygulanma ihtimali bulunan madde, fıkra ve nitelikli hâl esas alınır. Örneğin aynı suç başlığı altındaki temel şekil iki yıl sınırında kalırken nitelikli şekil bu sınırı aşabilir. Bu yüzden yalnız “hakaret”, “tehdit” veya “yaralama” şeklindeki suç adına bakılarak kesin sonuca varılmaz. Basit yargılama kapsamındaki suçlar rehberinde güncel Bakanlık tablosunun nasıl okunması gerektiğini ayrıca açıkladık.
Basit yargılama usulü hangi hâllerde uygulanmaz?
CMK 251’e göre yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı bulunan sanıklar hakkında bu usul uygulanmaz. Soruşturma veya kovuşturmanın yapılması kanunen izin ya da talep şartına bağlı suçlar da kapsam dışındadır. Kapsama giren bir suç, basit yargılama kapsamına girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş ve birlikte görülüyorsa yine bu özel usule başvurulamaz.
Duruşma günü belirlendikten sonra mahkemenin sonradan dosyayı basit yargılamaya çevirmesi de mümkün değildir. Ayrıca güncel kanun metninde “sağır ve dilsizlik” artık mutlak bir engel değildir; bu ibare Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. Bununla birlikte kişinin iletişim, tercüman ve savunma ihtiyaçları somut dosyada ayrıca güvence altına alınmalıdır.
Basit yargılama usulü nasıl işler?
Dosya asliye ceza mahkemesine geçer
Mahkeme şartları ve dosyayı değerlendirir
İki haftalık yazılı beyan süresi başlar
Belgeler ve taraf beyanları toplanır
Duruşmasız karar veya genel usule dönüş
Mahkemece basit yargılama kararı verildiğinde iddianame sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilir. Tebligatta, beyan ve savunmaların iki hafta içinde yazılı bildirilmesi ve duruşma yapılmadan hüküm kurulabileceği belirtilir. Mahkeme aynı zamanda eksik gördüğü belgeleri ilgili kurum ve kuruluşlardan ister. Süre tamamlandığında dosya yeterliyse Cumhuriyet savcısının ayrıca görüşü alınmadan CMK 223 kapsamındaki kararlardan biri verilebilir.
Mahkeme dosyanın yazılı yöntemle çözülemeyeceğini görürse hükme kadar her aşamada duruşma açarak genel hükümlere dönebilir. Tanık anlatımının güvenilirliği, tarafların yüzleştirilmesi, uzman incelemesi veya olayın oluş şekli bakımından ciddi çelişki bulunması bu değerlendirmede önem taşıyabilir.
İki haftalık yazılı savunma neden önemlidir?
Basit yargılamada yazılı savunma, duruşmadaki sözlü savunmanın önemli bölümünü üstlenir. İsnadın unsurları, delillerin hukuka uygunluğu, olayın zaman ve yer bilgisi, şikâyet ve uzlaştırma şartları, tanıklar, kamera veya dijital kayıtlar, bilirkişi ihtiyacı ve lehe belgeler açıkça ele alınmalıdır. Yalnızca “suçlamayı kabul etmiyorum” denilmesi çoğu dosyada yeterli savunma zemini oluşturmaz.
Mahkemeden hangi belgenin neden toplanması istendiği somutlaştırılmalı, ekler numaralandırılmalı ve tebligat tarihi kayıt altına alınmalıdır. Ayrıntılı kontrol listesi için basit yargılama usulünde yazılı savunma rehberine bakabilirsiniz.
Mahkeme hangi kararları verebilir?
Dosya üzerinden yapılan inceleme yalnız mahkûmiyetle sonuçlanmaz. Mahkeme, CMK 223’te düzenlenen koşullara göre beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, güvenlik tedbiri, davanın reddi veya düşme dâhil uygun kararı verebilir. Delilin mahkûmiyet için yeterli olmaması hâlinde, usulün hızlandırılmış olması ispat standardını düşürmez.
Mahkûmiyet kurulacaksa temel ve sonuç ceza TCK 61 başta olmak üzere ilgili maddeler uygulanarak belirlenir. Kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrilmesi, hapis cezasının ertelenmesi veya şartları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması ayrıca değerlendirilir. HAGB bakımından, sanığın bu kurumun uygulanmasına yazılı olarak karşı çıkıp çıkmadığı güncel CMK 251/4 çerçevesinde önem taşır.
Basit yargılamada dörtte bir ceza indirimi nasıl uygulanır?
Basit yargılama sonunda mahkûmiyet kararı verilirse belirlenen sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir. Bu, suç için kanunda yazılı cezanın otomatik olarak dörtte bire düşmesi değildir. Önce temel ceza ve somut olaydaki artırım veya indirim nedenleri değerlendirilir; ulaşılan sonuç ceza üzerinden yüzde 25 indirim yapılır. Örneğin basit yargılama indirimi öncesi sonuç ceza 12 ay ise, yalnız bu indirim bakımından 9 aya iner.
İndirimin diğer kurumlarla ilişkisi ve örnek hesaplamalar için basit yargılama usulünde ceza indirimi rehberini inceleyebilirsiniz.
Basit yargılama kararına nasıl itiraz edilir?
CMK 251 uyarınca verilen hükme karşı, genel itiraz süresi içinde kararı veren mahkemeye başvurulabilir. Güncel CMK 268’e göre bu süre, kanunda ayrıca farklı bir hüküm bulunmadıkça kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Süresinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir.
Usulüne uygun itiraz üzerine dosya, 2024 değişiklikleri uyarınca aynı yerdeki başka bir asliye ceza mahkemesine veya yetkili başka bir hâkime gönderilir; duruşma açılır ve genel hükümlere göre yargılama yapılır. Yeni mahkeme önceki hükümle bağlı değildir. İtirazı sanık yapmışsa dörtte bir indirim korunmaz; itiraz sanık dışındaki bir kişi tarafından yapılmışsa indirim korunur. Bu nedenle yalnız “duruşma istiyorum” düşüncesiyle itiraz kararı verilmeden önce hükmün gerekçesi, delil durumu ve muhtemel sonuçlar birlikte değerlendirilmelidir.
Ayrıntılı süre ve risk analizi için basit yargılama usulüne itiraz rehberine; başvuru iskeleti için itiraz dilekçesi örneğine ulaşabilirsiniz.
2026 bakımından üç önemli güncelleme
- Savunma süresi iki haftadır: CMK 251/2’deki “on beş gün” ibaresi 7499 sayılı Kanunla “iki hafta” olarak değiştirilmiş ve yeni süre 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girmiştir.
- İtirazdan sonra farklı mahkeme veya hâkim: CMK 252’de 2024’te yapılan değişiklikle itiraz üzerine yargılamayı sürdürecek merci yeniden düzenlenmiştir.
- Sağır ve dilsizlik mutlak kapsam dışı hâl değildir: CMK 251/7’deki ilgili ibare Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş ve güncel metinden çıkmıştır.
Basit yargılamada sık yapılan hatalar
- Suçun yalnız adına bakıp madde, fıkra ve nitelikli hâli incelememek.
- Adalet Bakanlığındaki eski “on beş gün” ifadesini güncel süre sanmak.
- İddianamenin tebliğini bekletip iki haftalık savunma süresini kaçırmak.
- Yazılı savunmada delil toplama taleplerini ve ekleri açıkça göstermemek.
- Dörtte bir indirimi beraat ihtimalinden daha önemli görerek savunmayı yalnız ceza miktarına indirgemek.
- Sanığın itirazı hâlinde dörtte bir indirimin korunmayabileceğini hesaba katmamak.
- Kararın kendiliğinden istinafa gideceğini düşünüp CMK 252 itirazını süresinde yapmamak.
2026 güncel resmî kaynaklar ve kontrol notu
- Adalet Bakanlığı Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı – Basit Yargılama Usulü Genel Bilgiler
- Adalet Bakanlığı – Basit Yargılama Usulüne Tabi Suçlara İlişkin Güncel Tablo
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu – güncel konsolide metin
- AYM E.2024/66, K.2024/188 – sağır ve dilsizlik ibaresinin iptali
Mevzuat, Bakanlık sayfası, AYM kararı ve 18 Ağustos 2026 tarihli suç tablosu kontrol tarihi: 13 Eylül 2026.
Basit yargılama rehberinin diğer bölümleri
- Basit yargılama suç listesi 2026
- Basit yargılama kapsam kontrolü
- Basit yargılama süreci ve aşamaları
- Basit yargılamada yazılı savunma
- Basit yargılamada ceza indirimi
- Basit yargılama kararına itiraz
- Basit yargılama usulüne itiraz dilekçesi örneği
- Asliye ceza mahkemesinin görev alanı
Sık sorulan sorular
Basit yargılama usulü duruşmasız mıdır?
Kural olarak yazılı beyan ve dosya üzerinden hüküm kurulabilir. Ancak mahkeme gerekli görürse hükümden önce duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam eder.
Basit yargılama usulü zorunlu mudur?
Hayır. Ceza sınırı ve diğer objektif şartlar bulunsa bile bu usulün uygulanıp uygulanmaması asliye ceza mahkemesinin takdirindedir.
Basit yargılamada savunma süresi kaç gündür?
Güncel CMK 251/2 uyarınca süre, iddianamenin ve ilgili bildirimin tebliğinden sonra iki haftadır. Bakanlık sayfasındaki on beş gün ifadesi eski metne dayanmaktadır.
Basit yargılama sonunda beraat verilebilir mi?
Evet. Mahkeme dosya kapsamına göre CMK 223’teki kararlardan birini verebilir; delil mahkûmiyet için yeterli değilse beraat kararı mümkündür.
Basit yargılamada ceza ne kadar düşer?
Mahkûmiyet hâlinde belirlenen sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir. İndirim, kanundaki soyut ceza üzerinden değil sonuç ceza üzerinden uygulanır.
Karara itiraz edilirse ne olur?
Usulüne uygun itiraz üzerine duruşma açılır ve genel hükümlere göre yeniden yargılama yapılır. Mahkeme önceki hükümle bağlı değildir.
Sanık itiraz ederse dörtte bir indirim korunur mu?
CMK 252’ye göre sanığın kendi itirazında dörtte bir indirimin korunacağına dair güvence yoktur; sanık dışındaki kişilerin itirazında indirim korunur.
Basit yargılama her hakaret veya tehdit dosyasında uygulanır mı?
Hayır. İsnadın madde ve fıkrası, nitelikli hâller, birlikte işlenen suçlar, izin veya talep şartı ve mahkemenin takdiri birlikte incelenir.
Ceza dosyanızdaki tebligat ve süreleri birlikte değerlendirin
İddianame, basit yargılama tensip tutanağı, deliller ve tebliğ tarihi aynı dosya zaman çizelgesinde incelenmelidir. İletişim için büro iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
Telefon: +90 552 224 43 66
Adres: İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
Mersin Barosu, Sicil No: 3472
Hukuki inceleme: Av. Emirhan Keskin — Mersin Barosu, Sicil No: 5507
Son güncelleme: 13 Eylül 2026
Bilgilendirme: Bu içerik genel hukuki bilgi verir; somut dosya için hukuki görüş veya sonuç garantisi değildir. Suçun nitelikli hâli, tebligat tarihi, delil durumu, görev ve süreler dosya bazında değerlendirilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
