Uluslararası Uçuş Tazminatında Yetkili Mahkeme: Montreal m.33 | 2026
Kısa ve net cevap: Montreal Sözleşmesi m.33/1 uyarınca Sözleşmeye dayanan tazminat davası, davacının seçimine göre taşıyıcının yerleşim yerinin, esas işyerinin, taşıma sözleşmesinin yapıldığı taşıyıcı işyerinin veya varış yerinin bulunduğu taraf devlet mahkemesinde açılır. Yolcu ölümü veya bedensel yaralanmasından doğan davalarda m.33/2’deki şartlar gerçekleşirse yolcunun kaza anındaki esas ve sürekli ikamet yerinin bulunduğu taraf devlette de dava açılabilir. Yolcunun yalnız Türk vatandaşı olması, her uluslararası uçuş uyuşmazlığında Türkiye’de dilediği mahkemeyi yetkili hâle getirmez.
- Montreal m.33 neden önemlidir?
- Taşıyıcının yerleşim yeri
- Taşıyıcının esas işyeri
- Sözleşmenin yapıldığı işyeri
- Varış yeri
- Ölüm ve yaralanmada beşinci yetki
- Bagaj davalarında yetki
- Gecikme davalarında yetki
- Hava kargosunda yetki
- Codeshare ve fiili taşıyıcı
- Aktarmalı uçuşlarda varış yeri
- Türkiye’de görevli mahkeme
- Yetki şartı ve tahkim
- 2026 kontrol listesi
- Sık sorulan sorular
Montreal Sözleşmesi m.33 neden önemlidir?
1999 Montreal Sözleşmesi uluslararası hava taşımasında yalnız taşıyıcının hangi zararlar bakımından sorumlu olduğunu ve sorumluluk sınırlarını düzenlemez. Sözleşme, tazminat davalarının hangi taraf devlet mahkemelerinde açılabileceğini de doğrudan düzenler. Bu nedenle kayıp bagaj, hasarlı bagaj, yolcu gecikmesi, hava kargosu kaybı veya uçuş kazasında bedensel yaralanma dosyasına yalnız “zarar ne kadar?” sorusuyla başlanmaz. İlk aşamada taşımanın Sözleşme kapsamına girip girmediği, doğru taşıyıcının kim olduğu ve m.33’teki uluslararası yetki bağlantılarının hangilerinin bulunduğu belirlenir.
Yetki meselesi Montreal m.35’teki iki yıllık dava süresiyle birlikte ele alınmalıdır. Sözleşmeye dayanan tazminat hakkı, dava iki yıl içinde açılmazsa sona erer. Son haftalarda yanlış tüzel kişiye veya yetkisiz mahkemeye yönelmek, daha sonra düzeltilmesi güç bir hak kaybı riski yaratır. Bu yüzden m.33 analizi dava açılacağı gün değil, dosyanın ilk hukuki incelemesinde yapılmalıdır.
Montreal m.33/1’deki dört temel bağlantı
Madde 33/1 davacıya dört temel bağlantı üzerinden seçim hakkı verir. Bunlar taşıyıcının yerleşim yeri, taşıyıcının esas işyeri, taşıma sözleşmesinin yapıldığı taşıyıcı işyerinin bulunduğu yer ve varış yeridir. Dava, Sözleşmeye taraf devletlerden birinde bu bağlantılardan mevcut olana göre açılır.
Bu sistem yolcuya sınırsız forum seçimi vermez. Özellikle bagaj ve gecikme uyuşmazlıklarında yolcunun vatandaşlığı veya fiilen bulunduğu şehir tek başına Montreal yetkisi değildir. Örneğin Türk vatandaşı bir yolcu Fransa’da yaşıyor, bileti Alman taşıyıcının Almanya’daki işyeri üzerinden alıyor ve uçuş Kanada’da sona eriyorsa “vatandaşlık Türkiye” gerekçesi tek başına Türkiye’yi m.33/1 kapsamında yetkili kılmaz.
Taşıyıcının yerleşim yeri
İlk bağlantı taşıyıcının yerleşim yeridir. Havayolu markasının hangi ülkede tanındığı değil, taşıma sözleşmesinin tarafı olan gerçek tüzel kişinin hukuken nerede yerleşik olduğu araştırılır. Grup şirketleri, yer hizmeti şirketleri, online seyahat acenteleri ve aynı marka altında faaliyet gösteren farklı tüzel kişiler birbirinden ayrılmalıdır.
Dava açılmadan önce bilet, e-bilet makbuzu, taşıma koşulları ve fatura incelenerek taşıyıcının tam ticaret unvanı belirlenir. Sadece havalimanındaki logo veya satış masasının ülkesine bakmak yeterli değildir. Bir şirketin başka ülkede satış ofisi bulunması, o ofisin bulunduğu yeri otomatik olarak şirketin yerleşim yeri yapmaz.
Taşıyıcının esas işyeri
İkinci bağlantı taşıyıcının esas işyeridir. Bu kavram havayolunun ana ticari faaliyet ve yönetim merkezine ilişkindir. Yerleşim yeri ile esas işyeri çoğu dosyada aynı ülkede olabilir; ancak Sözleşme bunları ayrı bağlantılar olarak saymıştır. Bu nedenle şirketin resmi kurumsal yapısı ve ticaret kayıtları dikkate alınır.
Havaalanındaki check-in kontuarı, çağrı merkezi, temsilci veya yer hizmetleri masası “esas işyeri” değildir. Yanlış kavram üzerinden yetki kurulması özellikle yabancı taşıyıcılara karşı açılan davalarda sorun yaratır.
Taşıma sözleşmesinin yapıldığı işyeri
Üçüncü bağlantı, taşıma sözleşmesinin yapıldığı ve taşıyıcıya ait olan işyerinin bulunduğu yerdir. Fiziksel satış ofisinden alınan biletlerde bu bağlantı daha kolay tespit edilir. İnternet satışlarında ise web sitesini hangi tüzel kişinin işlettiği, bilet bedelinin kimin adına tahsil edildiği, hangi şirketin e-bilet düzenlediği ve sözleşmenin hangi işyeri üzerinden kurulduğu incelenmelidir.
Online seyahat acentesi ile taşıyıcının işyeri birbirine karıştırılmamalıdır. Bağımsız seyahat acentesinin bulunduğu ülke veya şehir, sırf bilet oradaki bir platform üzerinden satın alındı diye her durumda Montreal m.33 yetkisi yaratmaz. Madde taşıyıcıya ait sözleşme yapılan işyeri bağlantısını esas alır.
Varış yeri
Dördüncü bağlantı varış yeridir. Doğrudan tek yön uçuşta tespit genellikle kolaydır. İstanbul’dan Berlin’e tek yön taşıma sözleşmesinde Berlin varış yeridir. Ancak aktarmalı ve gidiş-dönüş biletlerde uçuşun fiziksel olarak durduğu her şehir “varış yeri” sayılmaz. Taşıma sözleşmesinin bütünü incelenir.
İstanbul–Frankfurt–Toronto tek biletinde Frankfurt ara durak, Toronto nihai varış olabilir. Bagajın Frankfurt’ta kaybolduğu düşünülse bile “zararın meydana geldiği yer” ile m.33 anlamındaki “varış yeri” aynı kavram değildir. Bilet kuponları, tek PNR, bagajın nihai destinasyon etiketi ve taşıma sözleşmesinin yapısı birlikte değerlendirilir.
Gidiş-dönüş biletinde varış yeri
Gidiş ve dönüşün tek taşıma sözleşmesinin parçası olduğu biletlerde, başlangıç noktasına dönüşle tamamlanan taşımanın bütünlüğü önemlidir. Örneğin İstanbul–Paris–İstanbul tek sözleşme ise Paris’te birkaç gün kalınması her durumda Paris’i Montreal bakımından nihai varış yeri yapmaz. Buna karşılık gidiş ve dönüş tamamen ayrı biletler ve bağımsız taşıma sözleşmeleriyle alınmışsa her taşımanın kendi varış yeri ayrıca belirlenir.
Bu ayrım yalnız teorik değildir. Yolcu Paris’te bagaj sorunu yaşamış olsa bile davanın hangi ülkede açılabileceği tek bilet veya ayrı bilet yapısına göre değişebilir. Bu nedenle PNR ve bilet numaraları dosyada saklanmalıdır.
Ölüm ve bedensel yaralanmada beşinci yetki: m.33/2
Montreal m.33/2, yolcunun ölümü veya bedensel yaralanmasından doğan davalar için ek bir yetki bağlantısı getirir. Belirli şartlarla dava, kaza anında yolcunun esas ve sürekli ikamet yerinin bulunduğu taraf devlet mahkemesinde açılabilir. Bunun için taşıyıcının o devlete kendi uçaklarıyla veya ticari anlaşma kapsamında başka taşıyıcının uçaklarıyla yolcu hava taşıma hizmeti işletmesi ve faaliyetlerini kendisine veya ticari anlaşma yaptığı taşıyıcıya ait ya da kiralanan binalardan yürütmesi gerekir.
Bu ek forum yalnız ölüm ve bedensel yaralanma zararına ilişkindir. Bagaj kaybı, bagaj hasarı veya sırf yolcu gecikmesinden doğan maddi zarar davasına m.33/2’nin beşinci yetkisi otomatik olarak genişletilemez.
Esas ve sürekli ikamet yeri vatandaşlık değildir
Montreal m.33/3, m.33/2 bakımından esas ve sürekli ikamet yerinin yolcunun kaza anındaki sabit ve sürekli yaşama merkezi olduğunu düzenler; yolcunun vatandaşlığı belirleyici değildir. Türk vatandaşı olup uzun süredir Almanya’da yaşayan ve yaşam merkezini orada sürdüren bir kişinin yalnız Türk pasaportu taşıması, m.33/2 bakımından Türkiye’yi otomatik olarak esas ikamet yeri yapmaz.
Aynı şekilde çifte vatandaşlık da iki ayrı esas ikamet yeri yaratmaz. Somut yaşam merkezi; ikamet kaydı, aile yaşamı, çalışma, vergi ve fiili yerleşim bağlantılarıyla belirlenir.
Kayıp ve hasarlı bagaj davalarında yetki
Bagaj zararında m.33/1’deki dört temel bağlantı esas alınır. Yolcunun yaşadığı ülke ancak bu bağlantılardan biriyle örtüşüyorsa yetkili olabilir. Bagajın hangi havaalanında sistemden çıktığı çoğu zaman bilinmez. Olayın gerçekleştiği tahmin edilen ara nokta sırf bu nedenle m.33’te bağımsız bir yetki bağlantısı değildir.
Bagaj dosyasında önce Montreal m.17/2 ve m.22/2’ye göre sorumluluk, ardından m.31 bildirim süreleri ve m.35 iki yıllık dava süresi incelenirken m.33 yetkisi de aynı dosya çizelgesine eklenmelidir.
Yolcu gecikmesi davalarında yetki
Montreal m.19’a dayanan gecikme zararlarında da m.33/1 uygulanır. Kaçırılan bağlantı uçuşu, zorunlu konaklama, yeniden biletleme veya başka ispatlanmış zarar ileri sürülüyorsa tazminatın hangi ülkede dava edileceği m.33 bağlantılarıyla belirlenir.
SHY-YOLCU veya Avrupa Birliği yolcu hakları mevzuatı gibi başka bir hukuki rejime dayanan standart tazminat talepleri ayrı değerlendirilir. Aynı olayda birden fazla hukuki dayanak bulunması, Montreal talebi bakımından m.33 analizini gereksiz hâle getirmez.
Hava kargosunda yetki
Uluslararası hava kargosu kayıp, hasar veya gecikme uyuşmazlıklarında Montreal m.33/1 yine uygulanır. Göndericinin veya alıcının ikamet ettiği ülke tek başına yeterli değildir. Taşıyıcının yerleşim yeri, esas işyeri, taşıma sözleşmesinin yapıldığı taşıyıcı işyeri ve varış yeri araştırılır.
Hava konşimentosunda yer alan sözleşmesel taşıyıcı, fiili taşıyıcı ve forwarder sıfatları doğru ayrılmalıdır. Ticari uyuşmazlıkta yanlış tüzel kişiye karşı yetki kurulması, iki yıllık süre nedeniyle ciddi sonuç doğurabilir.
Codeshare uçuşta m.39-48 ve m.46
Bir havayolu bileti kendi uçuş koduyla satabilir, fakat uçuşu başka bir havayolu gerçekleştirebilir. Montreal m.39-48 sözleşmesel taşıyıcı ile fiili taşıyıcı ilişkisini düzenler. Bu ayrım yalnız sorumluluk bakımından değil, yetki bakımından da önemlidir.
m.46, bu bölüm kapsamındaki zarar davalarında davacıya m.33 uyarınca sözleşmesel taşıyıcıya karşı dava açılabilecek mahkemelerin yanında fiili taşıyıcının yerleşim yerinin veya esas işyerinin bulunduğu mahkemeyi de seçenek olarak tanır. Bu nedenle codeshare dosyasında “operated by” bilgisi, bileti düzenleyen şirket ve fiilen uçuşu yapan şirket kaydedilmelidir.
Online bilette Türkiye yetkisi nasıl incelenir?
Yolcunun Türkiye’de telefon veya bilgisayar kullanarak yabancı havayolunun web sitesinden bilet alması tek başına kesin Türkiye yetkisi sonucu doğurmaz. Sözleşmenin hangi taşıyıcı işyeri üzerinden kurulduğu, ödeme belgesi, e-biletteki taşıyıcı bilgisi ve taşıyıcının Türkiye’deki organizasyonu incelenir. Sadece IP adresi veya satın alma sırasında fiziksel olarak Türkiye’de bulunmak m.33’te bağımsız bir bağlantı olarak sayılmamıştır.
Yolcu Türkiye’deki taşıyıcı işyeri üzerinden sözleşme kurmuşsa veya diğer m.33 bağlantılarından biri Türkiye’ye işaret ediyorsa Türkiye seçeneği doğabilir. Her dosyada biletin satış zinciri somut belgelerle incelenmelidir.
Türkiye’de hangi mahkeme görevli?
Montreal m.33 hangi taraf devletin mahkemelerinin uluslararası yetkili olacağını belirler. Türkiye’nin m.33 bakımından yetkili olması, Türkiye içindeki görev ve yer bakımından yetki incelemesini tamamen bitirmez. Uyuşmazlığın tüketici işlemi mi yoksa ticari taşıma mı olduğu, taraf sıfatları ve Türk usul hukuku ayrıca uygulanır.
Bireysel yolcunun bagaj veya yolcu taşıma uyuşmazlığı ile iki ticari işletme arasındaki hava kargosu uyuşmazlığı aynı görev rejimine tabi değildir. Tüketici mahkemesi, asliye ticaret mahkemesi veya başka görev meselesi somut ilişkiye göre belirlenir. Varsa dava şartı arabuluculuk da dava süresi dikkate alınarak baştan planlanmalıdır.
Yetki şartı Montreal m.33’ü ortadan kaldırır mı?
Montreal Sözleşmesi, Sözleşmenin sorumluluk rejimini azaltan veya yetki kurallarına aykırı sözleşme hükümlerine karşı emredici koruma getirir. Yolcu taşıma koşullarındaki standart forum maddesinin m.33’ün verdiği Sözleşme kaynaklı seçenekleri kendiliğinden ortadan kaldırdığı kabul edilmez. Uyuşmazlıkta sözleşme hükmünün Montreal rejimiyle uyumu ayrıca incelenir.
Tahkim bakımından m.34 özel olarak kargo taşımasını düzenler. Kargo sözleşmesinde tahkim şartı belirli şartlarla geçerli olabilir; tahkimin m.33’teki yetkili yerlerden birinde yürütülmesi ve hakem heyetinin Montreal hükümlerini uygulaması gerekir. Yolcu uyuşmazlığında m.34’ün kargo tahkimi düzenlemesi genellenemez.
m.35 iki yıllık süreyle birlikte kontrol
Montreal m.35 tazminat hakkının iki yıl içinde dava açılmazsa sona ereceğini düzenler. Süre uçağın varış yerine ulaştığı, ulaşması gereken veya taşımanın durduğu tarihten hesaplanır. Yetki araştırması, yabancı şirket unvanının doğrulanması ve tebligat belgelerinin hazırlanması zaman alabildiği için m.33 analizi son güne bırakılmaz.
Taşıyıcıyla e-posta görüşmesi, şikâyet formu veya uzlaşma müzakeresi dava açılması değildir. Yetki sorunu çözülemeden iki yıllık dönemin dolması, tazminatın esası güçlü olsa bile hakkın kaybına yol açabilir.
2026 dava öncesi kontrol listesi
- Taşımanın Montreal Sözleşmesi kapsamına girip girmediğini doğrulayın.
- Biletteki sözleşmesel taşıyıcının tam ticaret unvanını belirleyin.
- Fiili taşıyıcı farklıysa “operated by” bilgisini kaydedin.
- Taşıyıcının yerleşim yeri ve esas işyerini doğrulayın.
- Sözleşmenin hangi taşıyıcı işyeri üzerinden kurulduğunu tespit edin.
- Tek bilet veya ayrı bilet ayrımıyla varış yerini belirleyin.
- Ölüm veya yaralanma varsa m.33/2 beşinci yetki şartlarını kontrol edin.
- Türkiye uluslararası yetkiliyse görev ve yer bakımından Türk usul kurallarını ayrıca belirleyin.
- Varsa dava şartı arabuluculuğu m.35 süresiyle birlikte planlayın.
- İki yıllık son günü beklemeden dava dosyasını tamamlayın.
Sık Sorulan Sorular
Türk vatandaşı her Montreal davasını Türkiye’de açabilir mi?
Hayır. m.33’teki yetki bağlantılarından birinin Türkiye’ye işaret etmesi gerekir. Vatandaşlık tek başına m.33/1 bağlantısı değildir.
Bagajım Almanya’da kayboldu; Almanya otomatik yetkili mi?
Bagajın kaybolduğu yer tek başına Montreal yetkisi değildir. Taşıyıcının bağlantıları, sözleşmenin yapıldığı işyeri ve varış yeri incelenir.
Bileti Türkiye’den internetten almam yeterli mi?
Hayır. Sözleşmenin hangi taşıyıcı işyeri üzerinden kurulduğu ve diğer m.33 bağlantıları belirlenmelidir.
Codeshare uçuşta hangi ülkede dava açılır?
m.33 ile birlikte m.39-48 ve özellikle m.46 incelenir. Sözleşmesel ve fiili taşıyıcı farklı yetki bağlantıları yaratabilir.
Yaralanma davasını yaşadığım ülkede açabilir miyim?
m.33/2’deki esas ve sürekli ikamet yeri ile taşıyıcının faaliyet şartları birlikte gerçekleşirse ek yetki seçeneği doğar.
Esas ve sürekli ikamet yeri vatandaşlıkla aynı mı?
Hayır. m.33/3 uyarınca vatandaşlık belirleyici değildir; sabit ve sürekli yaşam merkezi esas alınır.
Aktarmalı uçuşta ara şehir varış yeri midir?
Her zaman değildir. Taşıma sözleşmesinin nihai varış yeri tek bilet ve taşıma zincirine göre belirlenir.
Montreal m.33 Türkiye’de görevli mahkemeyi de belirler mi?
Hayır. Uluslararası yetkili devleti belirler; Türkiye içindeki görev ve yer bakımından kurallar Türk usul hukukuna göre ayrıca uygulanır.
Kargo sözleşmesindeki tahkim şartı geçerli olabilir mi?
Montreal m.34 kargo taşımalarında tahkimi belirli şartlarla kabul eder. Şartın Sözleşmeye uygunluğu somut sözleşmede incelenir.
Yanlış mahkemeye dava açmak iki yıllık süre bakımından riskli mi?
Evet. m.35 nedeniyle uluslararası yetki ve doğru taşıyıcı son güne bırakılmamalıdır.
Yetki Bağlantısı Dava Açıldığı Tarihte Belgelenmelidir
Montreal m.33’te sayılan forumlardan hangisine dayanılıyorsa bu bağlantı dava dosyasında somut belgeyle gösterilmelidir. Taşıyıcının yerleşim yeri ve esas işyeri ticaret sicili veya resmî şirket kayıtlarıyla; sözleşmenin yapıldığı taşıyıcı işyeri e-bilet, tahsilat kaydı ve satış kanalıyla; varış yeri ise bilet kuponu ve PNR ile ortaya konur. Ölüm veya bedensel yaralanmada m.33/2’ye dayanılıyorsa yolcunun kaza tarihindeki esas ve sürekli ikamet yeri ile taşıyıcının o devletteki yolcu taşıma faaliyetinin şartları ayrıca belgelenir.
Bu ispat, tazminatın miktarına ilişkin delilden farklıdır. Fatura, PIR kaydı, sağlık raporu veya masraf makbuzu zararı gösterebilir; fakat hangi taraf devlet mahkemesinin Montreal m.33 uyarınca yetkili olduğunu tek başına kanıtlamaz. Dava dilekçesinde yetki bağlantısının açıkça kurulması, özellikle yabancı taşıyıcıların yetki itirazıyla karşılaşılan dosyalarda usul kaybını önler.
Resmî kaynaklar
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 12 Eylül 2026 tarihinde Montreal Sözleşmesi m.33, 34, 35, 39-48 ve ICAO’nun resmî Sözleşme metni esas alınarak hazırlanmıştır. Amaç, bagaj veya codeshare sorumluluğundan farklı olarak yalnız uluslararası uçuş tazminatında hangi ülkede dava açılabileceği sorununu açıklamaktır. Yazar: Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu Sicil No: 3472. İnceleme: Av. Emirhan Keskin. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin merkezli olarak Türkiye genelindeki uluslararası hava taşıması uyuşmazlıklarını yürütür.
İlgili rehber: Yurt dışından Türkiye’de dava açma ve vekâlet işlemleri.
Bakırıcı & Keskin Hukuk Bürosu
Yurt dışı bağlantılı dosyanız için iletişim ve randevu bilgilerine ulaşabilirsiniz.
İlgili rehber: Yabancılık unsurlu uyuşmazlıklarda görevli ve yetkili mahkeme.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
