Demiryolu Yolcu Hakları ve Altyapıya Erişim Kurallarına Aykırılık Cezası 2026

2026 Düzenlemesinin Hukuki Dayanağı

Demiryolu altyapısına erişim ve yolcu hakları alanındaki idari yaptırım sistemi, 24 Temmuz 2026 tarihinde kabul edilen 7590 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle 655 sayılı KHK’ya eklenen 28/A maddesinde düzenlenmiştir. Hüküm 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yeni düzenleme, demiryolu güvenliğinin yanı sıra pazara erişim, hizmet düzeni ve yolcu hakları alanında da açık bir idari yaptırım çerçevesi kurmuştur.

Bu yaptırım, demiryolu işletmecisinin bakım veya güvenlik yönetimi ihlalinden farklıdır. Kurumsal güvenlik ve bakım cezası için Demiryolu İşletmecisi ve Bakımdan Sorumlu Kuruluşun Güvenlik Cezası 2026 yazımız incelenebilir. Yolcu hakları ve altyapı erişimi ise hizmete erişim, bilgilendirme, biletleme, kapasite ve kullanıcı hakları odaklı ayrı bir hukuki alandır.

Resmî değişiklik metni TBMM – 7590 sayılı Kanun sayfasında yayımlanmıştır. Somut olayda 655 m.28/A ile birlikte yürürlükteki demiryolu yolcu hakları ve altyapı erişim düzenlemeleri birlikte uygulanır.

Demiryolu Altyapısına Erişim Ne Demektir?

Demiryolu altyapısına erişim, yetkili demiryolu tren işletmecilerinin hat, istasyon, terminal, kapasite, trafik yönetimi ve ilgili altyapı hizmetlerinden mevzuattaki şartlar içinde yararlanabilmesini ifade eder. Erişim sistemi, güvenlik şartları korunurken pazara girişin ve kapasite kullanımının nesnel kurallarla yürütülmesini amaçlar.

Altyapı işletmecisi hat kapasitesini sınırsız şekilde dağıtamaz; teknik kapasite, bakım programı, trafik yoğunluğu ve mevzuat kriterleri esas alınır. Bununla birlikte benzer durumdaki işletmecilere farklı, ölçüsüz veya mevzuata aykırı koşullar uygulanması erişim kuralları bakımından sorun yaratabilir.

Altyapıya erişim sözleşmesi, kapasite tahsis kararı, ücret tarifesi, tren yolu talepleri ve işletme programları uyuşmazlıkta temel belgelerdir. İdari yaptırım kararı, hangi erişim kuralının hangi işlemle ihlal edildiğini göstermelidir.

Demiryolu Yolcu Hakları Hangi Alanları Kapsar?

Demiryolu yolcu hakları; seyahat öncesi bilgi, biletleme, gecikme ve iptal halinde bilgilendirme, belirli koşullarda iade veya yönlendirme, bagaj ve hizmet düzeni, erişilebilirlik, şikâyetlerin incelenmesi ve yolcunun sözleşmeden doğan temel hakları gibi başlıkları kapsar. Hangi hakkın hangi şartlarda doğacağı yürürlükteki özel düzenlemeye göre belirlenir.

Yolcu hakları, işletmecinin her aksaklıkta otomatik olarak aynı tutarı ödemesi anlamına gelmez. Gecikmenin süresi, seferin niteliği, mücbir veya dışsal olaylar, yolcunun seçtiği çözüm ve özel düzenlemedeki istisnalar dikkate alınır. İdari yaptırım ise işletmecinin ilgili yükümlülüğü mevzuata aykırı biçimde yerine getirmemesi nedeniyle kamu otoritesince uygulanır.

Bir yolcunun bireysel alacak veya tazminat hakkı ile Bakanlığın idari para cezası verme yetkisi bu nedenle birbirinden ayrıdır. Birinin bulunması diğerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

9.000–180.000 TL Ceza Hangi İhlallerde Uygulanır?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili yaptırım grubunda kanuni alt sınır 9.000 TL, üst sınır 180.000 TL‘dir. Altyapıya erişim, kapasite tahsisi, işletmeciler arası uygulama veya yolcu hakları bakımından mevzuatta öngörülen yükümlülüklere aykırılık bu aralıkta yaptırıma konu olabilir.

Örneğin yolcuya verilmesi zorunlu bilginin sistematik biçimde verilmemesi, şikâyet mekanizmasının mevzuata aykırı işletilmesi, erişilebilirlik yükümlülüğünün yerine getirilmemesi veya altyapı erişiminde belirlenen usullerin ihlali somut düzenleme çerçevesinde değerlendirilir.

Ceza için yalnız hizmet memnuniyetsizliği yeterli değildir. Yolcunun “hizmeti beğenmemesi” ile mevzuatta açıkça güvence altına alınmış bir hakkın ihlali aynı değildir. Yaptırım dosyasında uygulanabilir kural, fiil ve delil açık olmalıdır.

Kapasite Tahsisi ve Ayrımcılık Yasağı

Demiryolu altyapısında aynı hatta aynı anda sınırsız sayıda tren işletilemez. Kapasite tahsisi bu nedenle teknik planlama gerektirir. İşletmecilerin tren yolu talepleri, bakım pencereleri ve trafik yoğunluğu nesnel kriterlerle değerlendirilmelidir.

Altyapı işletmecisinin kendi bağlı şirketi veya belirli bir işletmeci lehine mevzuata aykırı ayrıcalık sağlaması, eşit ve şeffaf erişim ilkeleri bakımından incelenebilir. Bununla birlikte farklı trenlerin teknik özellikleri, hızları, duruş sayıları veya zaman talepleri farklı olduğu için her farklı tahsis ayrımcılık anlamına gelmez.

Uyuşmazlıkta başvuru tarihleri, talep edilen saatler, alternatif kapasite teklifleri, teknik gerekçeler ve kararın bütün işletmecilere uygulanan kriterlerle uyumu incelenmelidir. Sözlü açıklama yerine yazılı ve denetlenebilir tahsis süreci oluşturulması önemlidir.

Tarife ve Hizmet Koşullarının Şeffaflığı

Altyapı ve yolcu hizmetlerinde ücret ve koşulların mevzuata uygun şekilde ilan edilmesi, kullanıcıların öngörülebilir karar verebilmesini sağlar. Yolcunun bilet alırken göremediği zorunlu ücretin sonradan eklenmesi veya işletmeciye sonradan açıklanmayan altyapı bedeli uygulanması farklı hukuki sorunlara yol açabilir.

Ücret tarifesi değişikliklerinde yürürlük tarihi ve hangi işlemlere uygulanacağı açık olmalıdır. Eski tarihte satın alınmış bilete yeni ücretin geriye yürütülmesi veya altyapı erişim sözleşmesinde öngörülmeyen bedelin sonradan talep edilmesi sözleşme ve idari düzenleme bakımından ayrı incelenir.

Elektronik satış sistemindeki ücret ile gişe veya müşteri hizmetlerinin bildirdiği ücret farklıysa sistem kayıtları korunmalıdır. Hangi bilginin yolcuya satın alma öncesinde gösterildiği uyuşmazlığın çözümünde önemlidir.

Gecikme, İptal ve Bilgilendirme Yükümlülükleri

Tren gecikmesi veya sefer iptalinde yolcunun zamanında ve doğru bilgilendirilmesi, yolcu haklarının temel unsurudur. İstasyon anonsu, mobil uygulama, SMS, elektronik posta veya başka kanalların hangilerinin kullanılacağı işletme sistemine ve mevzuata göre belirlenir.

Bilgilendirme yalnız “gecikme var” demekle sınırlı kalmamalıdır. Mevzuatın gerekli kıldığı ölçüde tahmini süre, alternatif ulaşım, iade veya yönlendirme imkânı hakkında bilgi verilmelidir. Kesin bilgi henüz yoksa doğrulanmamış süreyi kesinmiş gibi açıklamak yerine mevcut durum güncellenmelidir.

İdari yaptırım bakımından seferin neden geciktiği ile yolcuya bilgi verme yükümlülüğü birbirinden ayrılabilir. Teknik arıza işletmecinin kusurundan kaynaklanmasa bile yolcuyu bilgilendirme yükümlülüğü devam edebilir.

İade, Yeniden Yönlendirme ve Yolcu Tercihi

Özel yolcu hakları düzenlemesinde belirli gecikme veya iptal hâllerinde yolcuya bilet bedelinin iadesi, başka sefere yönlendirme veya seyahatin devamına ilişkin seçenekler tanınabilir. İşletmeci, yolcunun mevzuattan doğan tercihini tek taraflı olarak daha avantajlı gördüğü başka çözümle değiştiremez.

Elektronik sistem yolcunun seçimini kaydetmeli ve ödeme/iade süreci izlenebilir olmalıdır. İade talebinin “sistem kabul etmiyor” gerekçesiyle süresiz bekletilmesi, mevzuatta belirli süre öngörülmüşse ayrıca ihlal doğurabilir.

Yolcu kendi isteğiyle farklı bir çözümü kabul etmişse onay kaydı saklanmalıdır. Çağrı merkezi görüşmesi veya çevrim içi onay uyuşmazlıkta delil niteliği taşıyabilir.

Engelli ve Hareket Kabiliyeti Kısıtlı Yolcular

Demiryolu hizmetlerinin erişilebilir olması, yolcu haklarının özel önem taşıyan bölümüdür. İstasyon erişimi, yardım hizmeti, biniş-iniş desteği, bilgilendirme ve rezervasyon süreçleri ilgili düzenlemelerde belirlenen şartlara uygun yürütülmelidir.

Yardım talebi için ön bildirim şartı varsa yolcuya bu şart açık biçimde bildirilmelidir. Bildirim yapılmış olduğu hâlde yardımın organize edilmemesi işletmecinin yükümlülüğü bakımından incelenir. Buna karşılık haber verilmeyen bir durumda da mümkün olan makul yardımın sağlanmasına ilişkin özel hükümler bulunabilir.

Engelli yolcunun hizmetten sırf engeli nedeniyle dışlanması veya mevzuatta öngörülmeyen ek ücret istenmesi ayrıca ciddi hukuki sorun doğurur. İstasyon ve tren işletmecisi arasındaki görev paylaşımı yazılı prosedürde açık olmalıdır.

Şikâyet ve Başvuru Sistemi

Yolcu şikâyetlerinin yalnız çağrı merkezi notu olarak tutulması yeterli olmayabilir. Başvurunun tarihi, konusu, bilet/sefer bilgisi, verilen cevap ve çözüm kaydı izlenebilir olmalıdır. Mevzuat cevap süresi belirliyorsa sistem süre aşımını önceden uyarmalıdır.

Benzer şikâyetlerin tekrar etmesi, sistematik bir yolcu hakkı ihlaline işaret edebilir. İşletmeci yalnız tek tek cevap vermek yerine kök neden analizi yapmalı ve hizmet sürecini düzeltmelidir.

Başvuru cevabında yolcunun hangi hakka dayanarak talebinin kabul veya reddedildiği açık yazılmalıdır. Şablon ve gerekçesiz cevaplar denetimde gerçek inceleme yapılıp yapılmadığı konusunda sorun yaratabilir.

Elektronik Bilet ve Kayıtların Delil Değeri

Elektronik bilet sistemi, yolcu sözleşmesinin temel kayıtlarını içerir: satın alma zamanı, sefer, koltuk, ücret, değişiklik, iptal ve iade işlemleri. Bu kayıtların sonradan değiştirilemeyecek veya değişiklik geçmişi görülebilecek biçimde tutulması gerekir.

Mobil uygulamada yolcuya gösterilen bildirimler, SMS gönderim kayıtları ve e-posta logları bilgilendirme yükümlülüğünün ispatında kullanılabilir. Yalnız mesaj şablonunun varlığı, mesajın ilgili yolcuya gerçekten gönderildiğini göstermez.

Sistem arızası olduğunda olay kaydı tutulmalı ve yolcu haklarının manuel yolla nasıl yerine getirildiği belgelenmelidir. Teknik arıza, mevzuattan doğan hakları ortadan kaldırmaz; işletmeci makul alternatif süreç kurmalıdır.

Altyapı Erişim Uyuşmazlığında Deliller

Ceza Miktarı Nasıl Belirlenir?

9.000–180.000 TL aralığındaki yaptırımda 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/2 uygulanır. Haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum birlikte dikkate alınır. Tek bir yolcunun zamanında cevaplanmayan başvurusu ile sistematik biçimde binlerce yolcunun hakkını etkileyen uygulama aynı ağırlıkta değildir.

Altyapı erişiminde ihlalin rekabet ve kapasite kullanımına etkisi, yolcu haklarında etkilenen yolcu sayısı, süre, tekrar durumu ve işletmecinin düzeltici faaliyeti değerlendirmede önem taşıyabilir. Kararın hangi somut olgulara dayanarak alt sınırdan uzaklaştığı anlaşılmalıdır.

Ekonomik durum da kanuni ölçüt olduğundan yaptırım muhatabı tüzel kişinin mali ölçeği somut dosyada dikkate alınır. Ancak hiçbir durumda kanuni üst sınır aşılamaz.

İdari Yaptırıma Karşı Kontrol Başlıkları

İlk olarak yaptırım kararında hangi yolcu hakkı veya altyapı erişim kuralının ihlal edildiği belirlenmelidir. İkinci olarak yaptırım muhatabının bu yükümlülükten gerçekten sorumlu olup olmadığı incelenir. İstasyon hizmetinden altyapı işletmecisi, bilet işlemlerinden tren işletmecisi veya başka bir kuruluş sorumlu olabilir.

Üçüncü olarak sistem kayıtları, bildirim logları, bilet ve kapasite belgeleri somut fiille eşleştirilmelidir. Dördüncü olarak ceza miktarı 5326 m.17/2 yönünden denetlenir. Tebliğ tarihi ve kararda gösterilen başvuru yolu ayrıca kontrol edilir.

Yolcu şikâyeti varsa bireysel özel hukuk talebi ile idari yaptırım dosyası birbirinden ayrılmalıdır. Aynı belgeler iki süreçte de kullanılabilir; fakat hukuki sonuç ve görevli merci farklı olabilir.

İşletmeler İçin 12 Maddelik Uyum Listesi

1. Yolcu hakları prosedürü güncel mevzuatla eşleştirilmelidir.
2. Gecikme ve iptal bildirimleri otomatik ve kayıtlı yapılmalıdır.
3. İade ve yönlendirme seçenekleri sistemde açık sunulmalıdır.
4. Şikâyet süreleri elektronik olarak takip edilmelidir.
5. Erişilebilirlik talepleri istasyon ve tren ekipleri arasında paylaşılmalıdır.
6. Elektronik bilet değişiklik geçmişi saklanmalıdır.
7. Kapasite tahsis kriterleri yazılı ve nesnel olmalıdır.
8. Ret kararları teknik gerekçeyle kayıt altına alınmalıdır.
9. Tarife değişikliklerinde yürürlük tarihi net olmalıdır.
10. Benzer şikâyetler kök neden analiziyle incelenmelidir.
11. Sistem arızası için manuel yolcu hakkı prosedürü bulunmalıdır.
12. Denetim dosyasında erişim ve yolcu kayıtları ayrı klasörlenmelidir.

Toplu Yolcu Mağduriyetinde Dosya Nasıl Kurulmalıdır?

Aynı seferde yüzlerce yolcuyu etkileyen iptal, uzun gecikme veya bilgilendirme kesintisi bulunduğunda işletmeci olay dosyasını tek tek yolcu şikâyetlerinden bağımsız olarak merkezi biçimde oluşturmalıdır. Sefer numarası, planlanan ve gerçekleşen saatler, iptal veya gecikme nedeni, ilk bilginin verildiği zaman, kullanılan iletişim kanalları, yolculara sunulan seçenekler ve yapılan iadeler aynı zaman çizelgesinde gösterilmelidir.

Bu yöntem, bir yolcuya bilgi verilip diğerine verilmediği veya uygulamanın sistematik olup olmadığı konusunda denetlenebilir veri oluşturur. SMS ve e-posta logları toplu listeden ibaret bırakılmamalı; gönderim başarısızlıkları da saklanmalıdır. İstasyon anons sisteminde teknik arıza varsa arıza başlangıç ve giderilme saati ile manuel bilgilendirme tedbirleri kayda alınmalıdır.

Toplu olay sonrası yalnız şikâyetleri kapatmak yerine kök neden analizi yapılmalı; biletleme, kapasite, teknik sistem veya iletişim altyapısındaki tekrar riskleri düzeltilmelidir. Aynı aksaklığın sonraki seferlerde tekrarı, kurumsal uyum sisteminin etkisizliğini gösterebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Demiryolu yolcu hakları ihlali cezası kaç TL?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili ihlalde 9.000 TL’den 180.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulanabilir.

2. Tren gecikince her zaman idari ceza verilir mi?

Hayır. Ceza, mevzuatta düzenlenen somut yolcu hakkı yükümlülüğünün ihlaline bağlıdır.

3. Bilet iadesi ile idari para cezası aynı mı?

Hayır. Bilet iadesi yolcunun bireysel hakkı; idari para cezası kamu otoritesinin uyguladığı yaptırımdır.

4. Kapasite tahsisi neden önemlidir?

Demiryolu hattının sınırlı kapasitesinin işletmeciler arasında teknik ve mevzuata uygun biçimde dağıtılmasını sağlar.

5. Altyapı işletmecisi her talebi kabul etmek zorunda mı?

Hayır. Teknik kapasite ve mevzuat şartları içinde karar verir; ret veya kısıtlamanın nesnel dayanağı olmalıdır.

6. Engelli yolcu yardımı ücretli olabilir mi?

Uygulanacak yolcu hakları düzenlemesindeki şartlar esas alınır; mevzuata aykırı ek ücret istenemez.

7. Şikâyete cevap verilmemesi ceza doğurur mu?

Mevzuatta cevap yükümlülüğü ve süresi varsa ihlal idari yaptırım konusu olabilir.

8. Ceza neden 9.000–180.000 TL arasında?

5326 m.17/2 uyarınca haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum dikkate alınır.

9. SMS gönderim kaydı delil midir?

Evet. İlgili yolcuya hangi zamanda hangi bilginin iletildiğini gösterebilir.

10. Teknik arıza yolcu hakkını kaldırır mı?

Hayır. Teknik arıza olayın nedenini etkileyebilir; yolcuya tanınan haklar ilgili özel düzenlemeye göre uygulanır.

11. Yolcu aynı zamanda tazminat isteyebilir mi?

Özel hukuk şartları oluşmuşsa idari yaptırımdan bağımsız olarak talepte bulunabilir.

12. Düzenleme ne zaman yürürlüğe girdi?

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili İçerikler

Temel kaynak: 7590 sayılı Kanun – TBMM, m.29 ile 655 sayılı KHK’ya eklenen m.28/A; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17.

İlgili rehberler: demiryolu işletmecisi güvenlik cezası, tren makinisti ve emniyet kritik personel cezası.