Leasing Aracında Satın Alma Hakkı 30 Gün İçinde Kullanılmazsa Ne Olur? 6361 m.23/2 | 2026

6361 m.23/2 Hangi Sorunu Çözmek İçin Getirildi?

Finansal kiralama konusu tescile tabi taşınır mallarda sözleşme süresi sona erdiğinde iki temel sonuç gündeme gelir: kiracı satın alma hakkını kullanıp mülkiyeti kendi adına geçirebilir veya malı kiralayana iade eder. Uygulamada kiracının satın alma hakkı olduğu halde devir işlemini yapmaması ve malı da iade etmemesi, aracın veya başka tescilli malın resmi kayıtlarda kiralayan üzerinde kalmasına neden olabilir.

Bu durumda mal fiilen kiracının kullanımında kalırken vergi, idari para cezası, trafik kaydı veya sicile bağlı başka yükümlülükler kiralayanın üzerinde görünmeye devam edebilir. Kanun koyucu m.23/2 ile belirli şartlar altında kiralayana tek taraflı devir işlemi yapma imkânı tanımıştır.

Hüküm, kiralayanın dilediği zaman malı kiracı adına geçirebileceği genel bir yetki değildir. Kanunda sayılan koşullar birlikte gerçekleşmelidir. Özellikle malın tescile tabi taşınır olması ve sözleşmede bu mekanizmaya ilişkin karar bulunması temel şarttır.

30 Günlük Süre Ne Zaman Başlar?

M.23/2, süreyi “kiracı adına satın alma hakkının doğumundan itibaren” başlatır. Bu nedenle başlangıç tarihi her sözleşmede otomatik olarak son taksit tarihi değildir. Satın alma hakkının hangi tarihte doğduğu finansal kiralama sözleşmesinin opsiyon hükümlerine göre belirlenir.

Örneğin sözleşme, satın alma hakkının sözleşme süresinin bitiminde ve bütün borçların ödenmesi şartıyla doğacağını düzenleyebilir. Bu durumda hem süre sonu hem ödeme koşulu birlikte incelenir. Başka bir sözleşmede opsiyon hakkı belirli takvim tarihine bağlanmış olabilir.

Kiralayan 30 günlük süreyi işletmeden önce satın alma hakkının gerçekten doğduğunu belgelemelidir. Hesap ekstresi, sözleşme bitiş tarihi, opsiyon hükmü ve varsa diğer koşullar dosyada bulunmalıdır. Yanlış başlangıç tarihi, tek taraflı devir işleminin hukuki dayanağını tartışmalı hale getirebilir.

30 Günlük Kural Hangi Mallara Uygulanır?

Kanun açıkça “finansal kiralama konusu tescile tabi taşınır mal” ifadesini kullanır. Bu nedenle m.23/2’nin özel tek taraflı devir mekanizması taşınmazlara veya özel sicile tabi olmayan sıradan taşınırlara genel olarak uygulanmaz.

Motorlu araçlar, gemiler, hava araçları ve ilgili mevzuatta tescile tabi diğer taşınırlar somut sicil rejimleri çerçevesinde değerlendirilebilir. Hangi malın tescile tabi olduğu, o malın özel mevzuatına göre belirlenir.

Taşınmaz finansal kiralamada satın alma opsiyonu kullanılırsa tapuda resmi devir yapılması gerekir; m.23/2’deki “tescile tabi taşınır” özel mekanizması taşınmaza genişletilmemelidir. Aynı şekilde seri numarası bulunan her makine, sırf seri numarası olduğu için tescile tabi taşınır sayılmaz.

Sözleşmede Tek Taraflı Devir Hükmü Bulunması Şart mı?

Evet. M.23/2, “taraflar arasında yapılan sözleşmede bu hususta karara varılmış olması” şartını açıkça arar. Bu nedenle finansal kiralama şirketi sözleşmede böyle bir mekanizma yoksa yalnız kanun maddesine dayanarak tek taraflı devir yoluna başvuramaz.

Sözleşme hükmü açık olmalıdır. Kiracının satın alma hakkını süresinde kullanmaması ve malı iade etmemesi halinde kiralayanın kanuni şartlarla tek taraflı sicil devri yapabileceği belirtilmelidir. Belirsiz genel işlem şartları yerine m.23/2 mekanizması anlaşılır biçimde düzenlenmelidir.

Sözleşmenin elektronik ortamda kurulmuş olması bu şartı değiştirmez. Elektronik sözleşmede de müşterinin kabul ettiği sürümde söz konusu hükmün bulunduğu ve sözleşmenin m.22’deki yöntemlere uygun kurulduğu ispatlanabilmelidir.

Malın m.32 Uyarınca İade Edilmemesi Ne Anlama Gelir?

6361 m.32 sözleşmenin sona ermesi halinde kiracının finansal kiralama konusu malı iade yükümlülüğünü düzenler. M.23/2’nin tek taraflı devir mekanizması için kiracının satın alma hakkını kullanmaması tek başına yeterli değildir; malın m.32 çerçevesinde kiralayana iade edilmemiş olması da gerekir.

Kiracı satın alma hakkını kullanmıyor ve malı zamanında teslim ediyorsa tek taraflı olarak kiracı adına devir yapmanın kanuni şartı oluşmaz. Bu durumda mal kiralayanın mülkiyet ve zilyetlik alanına geri döner.

İade bakımından teslim tutanağı önemlidir. Araç anahtarının bırakılması, plakanın veya ruhsatın teslimi, fiziksel aracın başka yerde tutulması gibi parçalı işlemler yerine malın ne zaman ve hangi durumda kiralayana teslim edildiği yazılı belgeyle belirlenmelidir.

Kiracıya Tebligat Yapılması Neden Şarttır?

M.23/2, tek taraflı devir işlemi için kiracıya konu hakkında tebligat yapılmış olmasını veya kiracının adresinde bulunmaması nedeniyle tebligatın yapılamamış olmasını arar. Dolayısıyla kiralayan, 30 günün dolmasının ardından doğrudan sicile başvurmadan önce tebligat şartını yerine getirmelidir.

Tebligatın içeriğinde satın alma hakkının süresinde kullanılmadığı, malın iade edilmediği, sözleşmedeki tek taraflı devir hükmü ve yapılacak işlem açıkça gösterilmelidir. Genel bir borç ihtarı ile m.23/2’ye özgü bildirim aynı işlevi görmeyebilir.

Tebligat belgesi, sicil başvurusunun ve olası uyuşmazlığın temel delilidir. Tebligat tarihi, teslim şerhi ve muhatap bilgileri saklanmalıdır.

Kiracı Adresinde Bulunamazsa Tek Taraflı Devir Engellenir mi?

Kanun, bu ihtimali açıkça düzenlemiştir. Kiracıya konu hakkında tebligat yapılmış olması yanında, “adresinde bulunmadığından tebligatın yapılamamış olması” da m.23/2’de yeterli alternatif koşul olarak yer alır. Böylece kiracının adresinde bulunamaması işlemi süresiz biçimde kilitlemez.

Ancak kiralayanın rastgele bir adrese bildirim göndermesi yeterli değildir. Sözleşmedeki bildirim adresi, ticaret sicili veya bilinen güncel adres kayıtları ve tebligat girişimi dosyada gösterilmelidir. Kiracının yeni adresi kiralayana usulüne uygun bildirilmişse eski adrese yönelmek uyuşmazlık yaratabilir.

Özellikle tüzel kişi kiracılarda şirketin ticaret sicili adresi ve sözleşmedeki adres değişikliği hükümleri birlikte değerlendirilmelidir. Tebligatın yapılamama sebebi resmi kayıtla belgelenmelidir.

Kiralayan Tek Taraflı Olarak Hangi İşlemleri Yapabilir?

Kanun, şartların gerçekleşmesi halinde kiralayanın “kiralananı kiracıya devir ile ilgili her türlü işlemi” tek taraflı olarak yapabileceğini düzenler. Bu yetkinin amacı tescile tabi taşınırın mülkiyetinin kiracı adına geçirilmesini sağlayarak resmi kayıt ile fiili durum arasındaki çelişkiyi sona erdirmektir.

Yetki yalnız m.23/2 koşulları içinde kullanılmalıdır. Kiralayanın sözleşme dışı bedel yaratması, farklı kişiye devir yapması veya kiracının satın alma hakkı henüz doğmadan tek taraflı işlem başlatması bu hükme dayanmaz.

Sicile sunulacak belgeler, ilgili malın özel sicil mevzuatına göre belirlenir. Finansal kiralama sözleşmesi, tebligat kaydı, süre hesabı ve diğer kanıtların eksiksiz hazırlanması gerekir.

İlgili Sicil Kiralayanın Tek Taraflı Talebini Yerine Getirir mi?

Evet. M.23/2’nin son cümlesi, bu kapsamda mülkiyeti devir işlemi ile ilgili kiralayan tarafından yapılan tek taraflı taleplerin ilgili sicil tarafından yerine getirileceğini açıkça düzenler. Bu hüküm, kiracının devir işlemi için ayrıca sicile gelmemesi nedeniyle işlemin kilitlenmesini önler.

Sicilin talebi yerine getirmesi için işlemin gerçekten m.23/2 kapsamına girdiğinin belgelenmesi gerekir. Sözleşmede hüküm, 30 günlük sürenin dolması, iade edilmemesi ve tebligat koşulu başvuru dosyasında ortaya konulmalıdır.

Eksik veya çelişkili belgeler sicil işlemini geciktirebilir. Özellikle malın tescil bilgileri, sözleşmedeki seri numarası ve sicil kaydı birebir aynı olmalıdır.

Bu Düzenleme Vergi ve Ceza Riskini Nasıl Etkiler?

M.23/2’nin kanun gerekçesinde, satın alma hakkı bulunduğu halde tescile tabi taşınırı kendi adına tescil ettirmeyen kiracı nedeniyle malın vergi ve cezalardan kaynaklanabilecek borçlarının kiralayan üzerinde kalmasını önleme amacı açıkça belirtilmiştir. Bu, özellikle araçlarda uygulamada önemli bir sorundur.

Mal kiracının fiili kullanımında bulunmaya devam ederken sicilde finansal kiralama şirketi malik görünürse, resmi kayıtla bağlantılı bazı bildirim ve sorumluluklar kiralayan üzerinde doğabilir. Tek taraflı devir mekanizması bu uyumsuzluğu gidermeye yöneliktir.

Bununla birlikte hangi vergi, idari para cezası veya başka borcun hangi kişiye ait olduğu kendi özel mevzuatına göre belirlenir. M.23/2 bütün geçmiş borçları otomatik olarak kiracıya aktaran genel bir vergi hükmü değildir.

Kiracı 30 Günlük Süre Dolmadan Ne Yapmalı?

Kiracı satın alma hakkını kullanmak istiyorsa sözleşmede belirtilen yöntem ve süre içinde açık irade beyanında bulunmalıdır. Opsiyon bedeli veya kapanması gereken başka borçlar varsa zamanında ödenmelidir. Sicil devri için gereken kimlik, şirket yetki veya diğer belgeler hazırlanmalıdır.

Satın alma hakkını kullanmak istemiyorsa malı m.32 uyarınca kiralayana iade etmelidir. İadenin tarihini ve malın durumunu gösteren teslim tutanağı alınmalıdır.

Kiracı ne satın alma ne iade yaparak malı kullanmaya devam ederse m.23/2’deki tek taraflı devir mekanizması gündeme gelebilir. Bu durum ayrıca sözleşme sonrasındaki kullanım, sigorta ve masraf uyuşmazlıklarına yol açabilir.

Kiralayan Tek Taraflı Devirden Önce Hangi Kontrolleri Yapmalı?

1. Malın tescile tabi taşınır olduğunu doğrulayın.
2. Sözleşmede satın alma hakkının bulunduğunu kontrol edin.
3. Satın alma hakkının hangi tarihte doğduğunu kesinleştirin.
4. 30 günlük sürenin eksiksiz dolduğunu hesaplayın.
5. Kiracının hakkı kullanmadığını belgeleyin.
6. Malın m.32 uyarınca iade edilmediğini kayıt altına alın.
7. Sözleşmede m.23/2 mekanizmasına ilişkin hüküm bulunduğunu doğrulayın.
8. Kiracıya konu hakkında tebligat yapın.
9. Tebligat yapılamadıysa adresinde bulunamama sebebini belgelendirin.
10. Sicil ve sözleşmedeki seri/şasi bilgilerini karşılaştırın.
11. Devir başvuru belgelerini ilgili sicilin usulüne göre hazırlayın.
12. Devir tamamlandıktan sonra FKB, sigorta ve ilgili diğer kayıtları güncelleyin.

İlgili İçerikler

• Finansal kiralamada mülkiyet ve satın alma opsiyonu
• Özel sicilli taşınır finansal kiralama tescili
• Finansal kiralama sözleşmesi nedir?
• Ticari sözleşmeler hukuku

Resmî Kaynaklar

• 6361 sayılı Kanun
• Finansal Kurumlar Birliği
• BDDK

Sık Sorulan Sorular