Türk Tescilli Uçak Yabancı İşleticiye Bırakılabilir mi? | 2920 m.59 (2026)

2920 sayılı Kanun m.59 neyi düzenler?

m.59, Türk sicilinde kayıtlı bir hava aracının yabancı kişi veya m.49’daki Türk milliyet şartlarını taşımayan kişi lehine münhasır işletme ilişkisine bırakılması halinde sicil statüsünün nasıl değişeceğini düzenler.

Hava aracının maliki Türk kişi veya şirket olarak kalabilir; ancak uçak yabancı işletici hesabına münhasır biçimde bırakıldığında kanun Türk sicil kaydının devamını otomatik kabul etmez. İşlem izin ve terkin mekanizmasına bağlanmıştır.

Bu hüküm m.55’in ters yönlü görünümüne benzer: m.55 yabancı hava aracının belirli Türk kişi/kuruluş için geçici Türk tescilini; m.59 ise Türk sicilindeki uçağın yabancı/uygunsuz işleticiye bırakılmasında Türk sicilinden çıkışı ele alır.

m.59 uygulamasında mülkiyet devri ile işletme hakkı devri ayrıştırılmalıdır. Uçağın satılmaması, sicil statüsünün değişmeyeceği anlamına gelmez.

m.59 hangi işletici yapılarında gündeme gelir?

Kanun yabancı gerçek veya tüzel kişiler ile m.49’daki Türk milliyet koşullarını taşımayan kişi/kuruluşlar bakımından uygulanır. İşletici Türkiye’de bir şirket kursa bile oy ve temsil çoğunluğu m.49’a uygun değilse sonuç ayrıca değerlendirilir.

Yabancı havayoluna uzun süreli dry lease verilmesi tipik işlem senaryolarından biridir. Uçağın yabancı işletici AOC’sine alınması ve başka devlet siciline kaydı gündeme gelebilir.

Wet lease ilişkisinde operasyonel kontrol ve mürettebatın kimde olduğu farklı olabilir; yalnız sözleşme başlığına bakılarak m.59 sonucu çıkarılmamalıdır.

İşletici değişikliği kısa süreli bakım veya ferry operasyonuysa münhasır işletme şartının oluşup oluşmadığı ayrıca incelenir. Kanun kalıcı/gerçek operasyon ilişkisini hedefler.

“Münhasıran onun hesabına işletilmek” ne anlama gelir?

Hava aracının ticari ve operasyonel kullanımının belirli yabancı işletici hesabına tahsis edilmesi anlamına gelir. Uçuş programı, gelir, operasyonel kontrol ve filo kullanımı sözleşmeyle somutlaştırılmalıdır.

Türk malik, mülkiyet hakkını ve sözleşmedeki denetim haklarını koruyabilir; bu durum münhasır işletme olgusunu ortadan kaldırmaz.

Uçağın zaman zaman Türk malikin personeli tarafından teknik test uçuşunda kullanılması ile ticari olarak iki farklı işletici hesabına ortak işletilmesi aynı değildir. Somut kullanım modeli incelenmelidir.

Sözleşmede alt kiralama hakkı varsa m.59 izin ve sicil sonuçları bakımından önceden düzenleyici onay şartı konulması güvenli olur.

İpotek veya haciz varsa m.59 uygulanabilir mi?

m.59, Türk sicilinden çıkışın alacaklı haklarını zedelememesi için hava aracı üzerinde ipotek, haciz veya benzeri takyidat bulunmamasını önemser. Tescilli teminat hakkı varken sicilin değiştirilmesi alacaklının hukuki güvencesini etkileyebilir.

İşlem öncesinde güncel uçak sicili incelenmeli; ipotek, itiraz şerhi, haciz veya bekleyen başvuru olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Finansör borç tamamen ödenmeden terkin onayı vermeyebilir. Bu durumda kredi kapama, teminat terkin ve re-registration işlemleri escrow sistemiyle eş zamanlı yürütülebilir.

Takyidatın kaldırılması yalnız özel sözleşmeyle değil resmi sicil işlemiyle tamamlanmalıdır. “Banka muvafakat etti” yazısı tek başına sicildeki ipoteği silmez.

Bakanlık izni nasıl değerlendirilir?

m.59, yabancı işleticiye bırakma ve sicilden terkin sürecini Bakanlık iznine bağlar; ilgili askeri ve dış ilişkiler/kurum görüşlerinin alınması da kanuni sistem içinde önem taşır. Güncel başvuru makamı ve belge listesi SHGM mevzuatından kontrol edilmelidir.

İzin, özel tarafların leasing sözleşmesinden ayrıdır. Taraflar sözleşmeyi imzalamış olsa bile düzenleyici onay alınmadan sicil/operasyon geçişi tamamlanamaz.

İzin başvurusunda uçak, malik, işletici, ülke, kullanım süresi ve operasyon modeli açıkça gösterilmelidir. Belirsiz veya sonradan değişen operasyon modeli yeniden onay ihtiyacı doğurabilir.

Sözleşmeye “regulatory approval condition precedent” konulması, izin çıkmazsa tarafların yükümlülüklerini yönetir.

Türk sicilinden terkin ne sonuç doğurur?

Terkinle hava aracının Türk uçak sicilindeki kaydı sona erer. Buna bağlı olarak Türk milliyet ve tescil işaretlerinin kullanımı da sona erer; yeni sicil devleti işlemleri tamamlanmalıdır.

Terkin mülkiyeti otomatik olarak yabancı işleticiye devretmez. Türk malik leasing boyunca malik kalabilir; sicil devleti değişikliği ile mülkiyet farklı hukuk alanlarıdır.

Türk tescil belgesi iptal/iadeye tabi olabilir. Fiziksel tescil işaretleri değiştirilir ve uçuşa elverişlilik belgeleri yeni kayıt sistemine uyarlanır.

Terkin tarihi ile yeni tescil arasında operasyon boşluğu doğmaması için closing takvimi ayrıntılı hazırlanmalıdır.

Uçak yabancı sicile nasıl geçirilir?

Türk sicilinden terkin belgesi yeni kayıt devletine sunulur. Yabancı devlet kendi milliyet, teknik, uçuşa elverişlilik ve işletici şartlarını uygular.

Yeni sicil başvurusu için malikin vatandaşlık/şirket şartları veya leasing tescil istisnaları ülkeye göre değişebilir. Yabancı hukuk danışmanı işlem öncesinde uygunluğu teyit etmelidir.

Türk sicilinden gereksiz erken terkin, yabancı tescil başvurusunda beklenmeyen eksik çıkarsa uçağı uzun süre operasyon dışı bırakabilir. Ön inceleme ve belge hazırlığı kritik önemdedir.

Yeni tescil işareti, radyo lisansı, uçuşa elverişlilik ve sigorta belgeleri aynı geçiş planında hazırlanır.

Leasing sözleşmesinde hangi hükümler bulunmalıdır?

Sözleşmede uçağın seri numarası, teslim, süre, münhasır kullanım, kayıt devleti, bakım, sigorta, vergi, iade koşulları ve re-registration sorumluluğu açıkça düzenlenmelidir.

Türk sicilinden terkin için gerekli malik, finansör ve düzenleyici belgeleri kimin hazırlayacağı yazılmalıdır. Yabancı işletici yeni sicil başvurusunu zamanında yapma taahhüdü vermelidir.

Sözleşme erken sona ererse uçağın Türk siciline geri dönüşünün mümkün olup olmadığı m.49, m.54 ve m.60 şartlarına göre yeniden değerlendirilir.

Alt kiralama, sublease veya operator change işlemleri Bakanlık iznini ve yeni sicil şartlarını etkileyebileceği için önceden malik ve düzenleyici onaya bağlanabilir.

Sigorta ve finansman nasıl yönetilir?

Kayıt devleti ve işletici değişikliği sigorta risk tanımını etkiler. Poliçedeki named insured, operator, territory ve registration bilgileri güncellenmelidir.

Finansman sözleşmesinde “permitted registry”, “permitted lessee” ve change of control hükümleri bulunabilir. İşlem öncesinde lender consent alınmalıdır.

İpotek Türk sicilinden terkin edilip yeni sicilde yeniden tesis edilecekse teminat boşluğu olmaması gerekir. Kredi kapanışı veya yeni mortgage filing eş zamanlı planlanır.

Sigortacı ve finansörün onayları son güne bırakılmamalıdır; yabancı sicil otoritesi de bu belgeleri isteyebilir.

Operasyonel geçişte hangi adımlar izlenir?

Türk işletici uçağı filosundan çıkarır; yabancı işletici kendi AOC ve filo sistemine dahil eder. Bakım ve sürekli uçuşa elverişlilik sorumluluğu resmi geçiş tarihiyle uyumlu hale getirilmelidir.

Uçuş ekibi, bakım kayıtları, teknik log, yedek parça ve yazılım/veri abonelikleri teslim planına dahil edilir.

Eski Türk tescil işaretiyle yeni yabancı işletici adına ticari uçuş yapılmamalıdır; tescil ve operasyon izinleri eşleşmelidir.

Ferry uçuşu gerekiyorsa hangi kayıt devleti/özel izin altında yapılacağı önceden kararlaştırılır.

m.59 işlem dosyasında neler bulunmalı?

Birinci bölüm güncel Türk sicil örneği ve takyidat kontrolüdür. İkinci bölüm leasing/işletme sözleşmesi ve yabancı işletici kurumsal belgeleridir.

Üçüncü bölüm Bakanlık/SHGM izin dosyası ve ilgili kurum görüşleridir. Dördüncü bölüm finansör, ipotek ve sigorta onaylarıdır.

Beşinci bölüm Türk sicil terkin belgesi; altıncı bölüm yeni yabancı tescil ve uçuşa elverişlilik belgeleridir.

Yedinci bölüm fiziksel tescil işareti ve sistem güncelleme kayıtları; sekizinci bölüm teslim/ferry belgeleridir.

m.59 için 12 maddelik kontrol listesi

• Yabancı işletici veya m.49 dışı kişi doğru tanımlandı mı?
• Uçak münhasıran onun hesabına mı işletilecek?
• Güncel Türk sicil örneği alındı mı?
• İpotek, haciz veya başka takyidat var mı?
• Finansör onayı gerekli mi?
• Bakanlık/SHGM izni için dosya hazır mı?
• İlgili kurum görüşleri tamamlandı mı?
• Türk sicilinden terkin işlemi planlandı mı?
• Yeni yabancı sicil başvurusu önceden kontrol edildi mi?
• Sigorta kayıt devleti ve işletici değişikliğini kapsıyor mu?
• Tescil işaretleri ve belgeler eş zamanlı değişecek mi?
• Operasyonel sorumluluk resmi geçiş tarihinde net mi?

Site içi ilgili içerikler

Milliyet ve tescil işaretleri – m.58 · Yabancı uçağın geçici Türk tescili – m.55 · Türk milliyet şartları – m.49 · Yabancı tescilli kiralık uçak – m.31

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.59
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat
• ICAO – Aircraft Registration

Sık Sorulan Sorular