Avustralya’daki Limited Şirket Ortağı Nasıl Çıkar? TTK 638–642 ve Ayrılma Akçesi
Kısa ve net cevap: Avustralya’da yaşayan bir limited şirket ortağı Türkiye’deki ortaklıktan, şirket sözleşmesinde öngörülen koşullarla veya 6102 sayılı TTK m.638/2 uyarınca haklı sebeplerle mahkemeden çıkma kararı isteyerek ayrılabilir. TTK m.641/1 ayrılma akçesini esas sermaye payının gerçek değerine bağlar. TTK m.642/1 muacceliyetin şartlarını, m.642/3 ise ödenmeyen kısmın diğer alacaklılardan sonraki sırasını düzenler. Pay devri, müdür azli ve ortağın çıkması aynı işlem değildir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa özet: Avustralya’dan şirket ortaklığından çıkma
| Hukuki aşama | Kanun |
|---|---|
| Sözleşmeye dayalı çıkma | TTK m.638/1 |
| Haklı sebeple çıkma davası | TTK m.638/2 |
| Dava süresince koruma | TTK m.638/2, istem üzerine geçici önlemler |
| Çıkmaya katılma | TTK m.639, bildirimden itibaren bir ay |
| Çıkarılma ile fark | TTK m.640, ayrı karar ve itiraz şartları |
| Ayrılma akçesinin tutarı | TTK m.641, gerçek değer |
| Muacceliyet ve sıra | TTK m.642/1 ve m.642/3 |
Haklı sebeple çıkma ve ayrılma akçesinin unsurları
| Unsur | İspat konusu |
|---|---|
| Ortaklık ve sözleşme | Tescil, pay sahipliği ve şirket sözleşmesinin güncel hükümleri |
| Çıkma nedeni | Sözleşmesel koşul veya haklı sebebi destekleyen somut olgular |
| Mahkeme koruması | TTK m.638/2 kapsamındaki istem ve gerekçeler |
| Gerçek değer | Şirket finansal verileri ve payın değerleme belgeleri |
| Ödeme zamanı | TTK m.642/1 koşulları ve ödenmeyen kısım |
1. Avustralya’da yaşayan limited şirket ortağı Türkiye’deki şirketten ayrılabilir mi?
Avustralya’da ikamet eden gerçek kişi, Türkiye’de kurulu limited şirkette ortaksa 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun çıkma ve çıkarılmaya ilişkin hükümlerinden yararlanabilir. TTK m.638/1 şirket sözleşmesinde çıkma hakkı düzenlenebilmesini, m.638/2 ise haklı sebeplerin varlığında her ortağın mahkemeden şirketten çıkmasına karar verilmesini istemesini öngörür. Ortaklığın sona ermesi ile şirketteki payın üçüncü kişiye devri birbirinden farklı hukuki kurumlardır. Avustralya adresi bunlardan birini kendiliğinden yasaklamaz.
Başlangıçta ortaklık sıfatının, şirket merkezinin, sermaye payının ve şirket sözleşmesindeki çıkma koşullarının doğrulanması gerekir. Kişinin Mersin’de kurulmuş bir limited şirkete yıllar önce ortak olup sonra Melbourne’e taşınması, ortaklık haklarının otomatik sona erdiğini göstermez. Diğer ortakların “Türkiye’ye gelmiyor, payı artık geçersiz” şeklindeki sözlü beyanları tek başına kanuni çıkma kararı oluşturmaz. Ayrılmanın türü, gerekçesi, hak sahipliği ve ödeme sonuçları ayrı ayrı tespit edilmelidir.
2. TTK m.638/1 şirket sözleşmesindeki çıkma hakkını nasıl düzenler?
TTK m.638/1, limited şirket sözleşmesinin ortaklara şirketten çıkma hakkı tanıyabileceğini ve bu hakkın kullanılmasını belirli şartlara bağlayabileceğini açıkça söyler. Şirket sözleşmesinde yazılı bir çıkma hakkı bulunuyorsa önce şartın içeriği, kullanma biçimi, varsa bildirim yükümlülüğü ve öngörülen ayrılma akçesi yöntemi incelenir. Sözleşmede bulunmayan koşulların müdür tarafından sonradan tek taraflı olarak icat edilmesi, çıkma rejiminin yerine geçmez.
Avustralya’daki ortak çıkma hakkını ileri sürmeden önce şirket sözleşmesinin güncel metnini ve tescil edilmiş değişiklikleri edinmelidir. Kuruluşta imzaladığı eski belgeyle sonraki genel kurul değişikliklerinin aynı olup olmadığı karşılaştırılır. Şirket sözleşmesi çıkma hakkını belirli bir olayın gerçekleşmesine bağlamışsa o olayın kanıtı toplanır. Sözleşmeye dayalı çıkma ile mahkemeden haklı sebeple çıkma talebinin koşulları ayrı olduğundan başvuruda ikisi birbirine karıştırılmamalıdır.
3. TTK m.638/2 haklı sebeple çıkma davasının temelidir
TTK m.638/2, her ortağın haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabileceğini düzenler. Çıkma hakkı şirket sözleşmesinde ayrıca öngörülmemiş olsa bile kanunun bu yolu mevcuttur. Ancak kanun, Avustralya’da yaşamak veya şirketle anlaşamamak biçimindeki her iddiayı kendiliğinden haklı sebep saymaz. Talebi destekleyen ilişkiler ve ortaklığın sürdürülmesini neden ciddi biçimde etkilediği somut olaylarla açıklanmalıdır.
Örneğin ortak yıllarca şirket hesaplarına ulaşamadığını, yönetimin ortaklık haklarını sistematik engellediğini veya güven ilişkisinin esaslı biçimde sarsıldığını iddia edebilir. Bu olayların gerçekleşip gerçekleşmediği defter, yazışma, ortaklar kurulu kararı ve resmi şirket kayıtlarından araştırılır. Dava dilekçesinde yalnız “haklı sebebim var” demek yerine her olgunun tarihi, muhatabı ve ispat aracı gösterilir. Nihai hukuki değerlendirmeyi mahkeme yapar; başarı sonucu önceden kesin ilan edilmemelidir.
4. Pay devri ile haklı sebeple çıkma aynı işlem değildir
TTK m.595, limited şirket esas sermaye payının devrine ilişkin şekil ve onay kurallarını düzenler. TTK m.638 ise şirketten çıkmayı ele alır. Avustralya’daki ortak payını belirli bedelle başka birine satmak istiyorsa pay devri; ortaklık ilişkisinin sürdürülememesi nedeniyle mahkeme kararı istiyorsa haklı sebeple çıkma gündeme gelir. Birinin koşulları diğerinin yerine kullanılamaz. Hatta payını satın alacak kişi bulunmaması, kendi başına m.638/2 koşullarının kesin gerçekleştiği anlamına gelmez.
5. Müdürün azli ile ortağın çıkması neden ayrılır?
Ortak şirket yönetiminin kötü yürütüldüğünü düşünüyorsa müdürün görevden alınması ve kendi ortaklığının sona ermesi konusunda farklı hukuki taleplere sahip olabilir. TTK m.630 müdürün yönetim hakkının ve temsil yetkisinin kaldırılması ile ilgili haklı sebep başvurusunu düzenler. TTK m.638 ise ortağın kendisinin şirketten çıkmasına ilişkindir. Müdürün görevden alınması, aynı ortağın şirketten ayrıldığı veya ayrılma akçesine hemen hak kazandığı sonucunu doğurmaz.
6. TTK m.614 bilgi alma hakkı delil hazırlığında ne sağlar?
Şirketin gerçek mali durumunu öğrenmek isteyen ortak TTK m.614/1 uyarınca müdürlerden şirket işleri ve hesapları hakkında bilgi isteyebilir ve belirli konularda inceleme yapabilir. Şirketin kârı, borçları, ilişkili kişi ödemeleri ve pay değerini etkileyen işlemler çıkma davasında önem taşıyabilir. Ancak bilgi alma hakkı, mahkemenin haklı sebeple çıkma değerlendirmesini otomatik sonuçlandırmaz. İlk talep ve reddin niteliği ayrı belgeye dayandırılmalıdır.
7. Dava açılırken hangi taraf davalı olmalıdır?
TTK m.638/2 kapsamındaki talep, ortağın şirketten haklı sebeple çıkma kararı verilmesine yöneliktir. Şirketin gerçek tüzel kişi unvanı, ticaret sicili ve merkez adresi dosyada belirlenmelidir. Müdürün kişisel kimliğiyle limited şirket tüzel kişiliği birbirinin yerine geçmez. Şirketin ortaklarıyla yaşanan kişisel anlaşmazlık, davada hangi tüzel kişinin taraf olduğu sorusunu ortadan kaldırmaz.
Avustralya’daki kişi daha önce şirket unvanında değişiklik yapıldığını öğrendiyse ticaret sicilinden güncel unvan ve temsil kayıtlarını edinmelidir. İmza sirkülerindeki eski ticaret unvanını güncel şirketle eşleştirmek gerekebilir. Mahkemenin görev ve yetkisi, dava türü ile şirketin merkezinin bulunduğu yer ve ilgili kanuni kurallar birlikte değerlendirilerek belirlenir. Yalnız avukatın Mersin’de olması, ülke genelindeki tüm çıkma davaları için otomatik mahkeme yetkisi oluşturmaz.
8. Mahkeme dava süresince ortaklık haklarını dondurabilir mi?
TTK m.638/2’nin ikinci cümlesi, mahkemenin istem üzerine dava süresince davacı ortağın ortaklıktan doğan hak ve borçlarından bazılarının veya tümünün dondurulmasına yahut ortağın durumunu güvenceye almak için başka önlemlere karar verebileceğini düzenler. Bu hüküm, davacı ortağın tüm haklarının dava açıldığı anda kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Mahkemece karar verilmesi ve istemin kapsamı önem taşır.
Avustralya’da yaşayan ortağın yönetim faaliyetlerine fiilen katılmaması tek başına kanuni dondurma kararı sayılamaz. Ortağın bilgilendirilme, oy ve başka ortaklık hakları ile yükümlülüklerinin hangi ölçüde devam ettiği kanuna, şirket sözleşmesine ve varsa mahkemenin geçici koruma kararına göre değerlendirilir. Talep edilen önlemin gerekliliği, şirketin işleyişi ve davacı ortağın menfaati belgelerle ortaya konur. Dava süresince şirketin tüm hesaplarına sınırsız müdahale yetkisi doğduğu da varsayılmamalıdır.
9. TTK m.639 diğer ortaklara hangi hakkı verir?
TTK m.639/1, ortaklardan biri şirket sözleşmesine dayanarak çıkma istediğinde veya haklı sebeple çıkma davası açtığında müdürlerin gecikmeksizin diğer ortakları haberdar edeceğini düzenler. Aynı maddenin ikinci fıkrası, diğer ortaklara haberin kendilerine ulaşmasından itibaren bir ay içinde belirli şartlarla çıkmaya katılma olanağı tanır. Bu süre, Avustralya’daki ortağın kendi çıkma davası için her durumda bir aylık genel dava açma süresi değildir.
Diğer ortakların çıkmaya katılma hakkının koşulları somut olarak kontrol edilir. Şirket sözleşmesindeki haklı sebebin onların bakımından da geçerli olması veya haklı sebeplerle dava açmaları ayrı yollardır. Bildirimin hangi tarihte kime ulaştığı kaydedilmelidir. Avustralya’daki ortağın kendi başvurusunu diğerlerinin otomatik çıkışı gibi sunmak doğru değildir. Maddenin üçüncü fıkrası çıkan ortakların sermaye paylarıyla orantılı eşit işleme tabi tutulmasını düzenler.
10. TTK m.639/4 çıkma ile çıkarılmayı nasıl ayırır?
TTK m.639/4, şirket sözleşmesindeki hüküm veya haklı sebebe dayanılarak bir ortağın şirketten çıkarılması durumunda aynı maddenin diğer ortakların çıkmaya katılmasına ilişkin mekanizmasının uygulanmayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle diğer ortakların talebiyle birinin şirketten çıkarılması ve kişinin kendi isteğiyle çıkması aynı işlem değildir. Hangi karara hangi usulün uygulanacağı bu ayrımla belirlenmelidir.
Avustralya’daki ortak kendi isteğiyle şirketten ayrılmak istiyorsa çıkma; şirket yönetimi onu dışlamak istiyorsa çıkarılma iddiası gündeme gelir. Her iki süreçte ayrılma akçesi ve mali sonuçlar önem taşıyabilir, fakat karar merci, koşul ve itiraz yolları farklı olabilir. Şirketin gönderdiği kararın başlığında “ortaklık sona ermiştir” yazması, hukuki türünü belirlemede tek başına yeterli değildir. Kararın hangi kanun maddesine dayandığı ve hangi usulle alındığı okunmalıdır.
11. TTK m.640 ile şirketten çıkarılma neden başka konudur?
TTK m.640/1, şirket sözleşmesinde bir ortağın genel kurul kararıyla çıkarılabileceği sebeplerin öngörülebileceğini düzenler. İkinci fıkra, çıkarma kararına karşı ortağın kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde iptal davası açabileceğini söyler. Üçüncü fıkra, şirketin istemi üzerine mahkeme kararıyla haklı sebeple çıkarma ihtimalini saklı tutar. Bunlar m.638’deki ortağın kendi çıkma isteminden farklıdır.
Avustralya’ya gönderilmiş bir bildirimde kararın ne olduğu, noter aracılığıyla tebliğin yapılıp yapılmadığı ve ilgili tarihin ne zaman gerçekleştiği ayrı kontrol edilir. Üç aylık süreyi her türlü ortaklık uyuşmazlığı için evrensel dava süresi gibi kullanmak yanlıştır. Yönetim kurulunun veya genel kurulun hangi çoğunlukla karar verdiği de o andaki geçerli kanun ve şirket sözleşmesi esas alınarak değerlendirilmelidir. Bu yazı, çıkarılmaya karşı iptal davası yerine haklı sebeple çıkma ve ayrılma akçesine odaklanmaktadır.
12. TTK m.641 ayrılma akçesini nasıl tanımlar?
TTK m.641/1 uyarınca ortak şirketten ayrıldığında esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini isteme hakkına sahiptir. Buradaki gerçek değer, sermaye payının yalnız kuruluşta taahhüt edilen nominal tutarıyla zorunlu olarak aynı değildir. İşletmenin varlıkları, borçları, ticari değeri, kârlılığı ve ilgili mali veriler incelemeye konu olabilir. Hangi değerin hukuken esas alınacağı ve hangi tarihteki verilerin kullanılacağı somut talep ve usul çerçevesinde belirlenir.
Avustralya’da oturan kişi şirket kurulurken 100.000 TL sermaye koyduysa yıllar sonra ayrılma akçesinin otomatik 100.000 TL olacağı varsayılamaz. Şirket büyümüş veya zarar etmiş, borçlanmış ya da değerli varlık edinmiş olabilir. Bağımsız muhasebe verileri ve gerektiğinde uzman incelemesiyle gerçek değer araştırılır. Alacak miktarını kanuni dayanağı olmadan sürekli değişen tahminlere bağlamak yerine değerleme verilerinin kaynağı açıkça gösterilmelidir.
13. Sözleşmesel çıkmada m.641/2 farklı ödeme yöntemi sağlar mı?
TTK m.641/2, şirket sözleşmesinde öngörülen ayrılma hakkı dolayısıyla şirket sözleşmelerinin ayrılma akçesini farklı biçimde düzenleyebileceğini belirtir. Bu özel düzenleme, her haklı sebeple çıkma davasında şirket müdürünün tek taraflı olarak istediği bedeli belirlemesi için sınırsız yetki tanımaz. Ayrılmanın hangi hukuki sebeple gerçekleştiği ve sözleşmede gerçekten geçerli bir farklı yöntem bulunup bulunmadığı ayrı incelenir.
Avustralya’daki ortak eski şirket sözleşmesinde yazan bir değerleme formülüne dayanıldığını duyarsa formülün hangi çıkma hakkı için öngörüldüğünü araştırmalıdır. Gerçek değer ilkesinin uygulandığı durumla şirket sözleşmesindeki geçerli alternatif hesap yönteminin uygulandığı durum aynı değildir. Ayrıca hesaplama yöntemi kullanılırken şirketin ilgili dönemdeki gerçek finansal verileri ve belge kapsamı kontrol edilmelidir. Sırf taraflardan birinin hazırladığı tablo, tek başına kesin ayrılma akçesi belirlenmesi anlamına gelmez.
14. Şirketin bilançosu ve gerçek değer arasında hangi ayrım vardır?
Şirket bilançosu varlık ve borçların muhasebe kayıtlarını gösterir; ortaklık payının gerçek ekonomik değeri her koşulda bilançodaki belirli bir satırla bire bir aynı olmayabilir. TTK m.641’in gerçek değer ölçüsü, pay değerini belirlemeye elverişli tüm somut verilerin değerlendirilmesini gerektirir. Şirketin taşınmazı, makineleri, cari alacakları, bankadaki varlıkları veya mali yükümlülükleri ilgili incelemede önem taşıyabilir.
Sadece şirketin kurulduğu tarihte yatırılmış sermaye miktarı veya geçen yıl ilan edilen kâr, gerçek değer hesabının bütününü oluşturmaz. Bilanço tarihinin, kullanılan değerleme yönteminin ve ilgili şirkete özgü varlıkların açıkça belirtilmesi gerekir. Avustralya’daki ortak şirket defterlerine erişemiyorsa TTK m.614 bilgi alma hakkına dayanan ayrı başvuru değerlendirilebilir. Bu, çıkma davasında açıklığa kavuşturulacak finansal olgular için ön hazırlık sağlar.
15. TTK m.642/1 ayrılma akçesi ne zaman muaccel olur?
TTK m.642/1, ayrılma akçesinin ayrılma ile muaccel olması için üç ayrı olasılık düzenler: şirketin kullanılabilir özkaynağa sahip olması, ayrılan kişinin esas sermaye paylarının devredilebilir olması veya esas sermayenin ilgili hükümlere uygun azaltılmış olması. Bu koşulların hukuki ve mali etkisi birlikte değerlendirilir. Ortak çıkma davası açtı diye ayrılma akçesinin tamamının aynı gün kesin olarak ödenmesi gerektiği genel bir kural olarak ileri sürülmemelidir.
Avustralya’daki ortak “davayı açınca şirket bütün parayı hemen banka hesabıma göndermek zorunda” biçiminde bir beklentiyle hareket etmemelidir. Önce ayrılmanın ne zaman hukuken gerçekleştiği, payın akıbeti ve m.642’deki muacceliyet koşullarının varlığı incelenir. Şirketin ödeme yapacak kullanılabilir kaynağı, payın devredilebilirliği veya sermaye azaltımıyla ilgili belgeler dosyalanır. Böylece hak kazanma, miktar ve ödeme zamanı birbirinden ayrı açıklanır.
16. TTK m.642/2’nin yürürlük durumu
TTK m.642’nin ikinci fıkrası 6335 sayılı Kanun’un 43. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Dolayısıyla eski kitaplarda veya güncellenmemiş metinlerde yer alan işlem denetçisine ilişkin m.642/2 düzenlemesi, yürürlükteki hüküm gibi aktarılmamalıdır. Kanunun güncel birinci ve üçüncü fıkralarıyla inceleme yapılmalıdır. Bu, hukukî kaynak tarihi kontrolünün ayrılma akçesi bakımından neden önemli olduğunu gösterir.
Avustralya’dan takip edilen dosyada şirket veya mali müşavir eski kanun metnini gönderirse metnin yürürlükteki durumuyla karşılaştırılması gerekir. Gerçek değer, kullanılabilir özkaynak ve muacceliyet meseleleri eski, mülga bir fıkraya dayanılarak otomatik çözülmez. M.642/1’deki üç ödeme koşulu ve m.642/3’teki ödenmeyen kısmın hukuki niteliği ayrı ele alınmalıdır. Yürürlükten kalkmış madde kullanılarak kesin ödeme tarihi ilan edilmemelidir.
17. Ödenmeyen ayrılma akçesi m.642/3 gereğince ne olur?
TTK m.642/3, ayrılan ortağın ayrılma akçesinin ödenmeyen bölümünün şirkete karşı bütün alacaklılardan sonra gelen bir alacak oluşturduğunu düzenler. Aynı hükme göre yıllık raporda kullanılabilir özkaynak miktarının belirlenmesiyle bu alacak muaccel hâle gelir. Bu özel kanuni sıra, ayrılma akçesinin tahsil edilmesinde şirketin finansal durumunun önemini gösterir. Her ödenmeyen tutarın derhal normal ticari fatura alacağı gibi eşit sırada tahsil edilebileceği varsayılmamalıdır.
Şirketin Avustralya’daki ortağa ödeme yapmaması durumunda gerçek ödeme kaynakları, kullanılabilir özkaynak raporu ve payın akıbeti incelenmelidir. Haklı sebeple çıkma kararının varlığı ve ayrılma akçesinin miktarı, muacceliyet veya sıraya ilişkin soruları kendi başına tamamen çözmeyebilir. Alacaklının takip veya dava planı düzenlenirken m.642’nin hem birinci hem üçüncü fıkrası dikkate alınmalıdır. Somut şirketin mali gücü görülmeden garantili tahsil tarihi verilemez.
18. Avustralya’dan şirket kayıtları nasıl temin edilir?
Türkiye’deki limited şirkete ilişkin güncel ticaret sicili, kuruluş sözleşmesi, pay defteri, ortaklar kurulu kararları ve ilgili finansal tablolar çıkma dosyasının temelidir. Avustralya’daki kişi ilk başvurusunda şirketin kayıtlı unvanını ve esas sermaye payını gösteren belgeleri sağlamalıdır. Şirket müdürünün talebe yanıt vermemesi hâlinde TTK m.614’teki aşamalı bilgi alma başvurusu ayrıca değerlendirilebilir.
Ticaret Sicili Gazetesi’ndeki kamuya açık tescil kayıtları ile şirketin iç muhasebe dosyasındaki tüm cari hesaplar aynı şey değildir. Tescil kayıtları ortaklık ve müdür bilgilerini doğrulayabilir; gerçek değer incelemesi için daha ayrıntılı kayıtlar da gerekli olabilir. Belgelerin hangi mali yıla ait olduğu ve sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığı kontrol edilir. Avustralya’dan hazırlanmış basit bir özet yerine Türk şirketin gerçek mali kayıtlarına dayanan inceleme tercih edilmelidir.
19. Avustralya’daki ortağın vekâletname ve temsil hazırlığı
Avustralya’da ikamet eden ortak Türkiye’de avukata vekâlet vererek şirketten çıkma sürecine ilişkin hukuki işlemlerini takip ettirebilir. Türkiye’nin Avustralya’daki dış temsilciliklerinde düzenlenen noterlik işlemleriyle Avustralya yerel makamından alınan belgenin tasdik ve tercüme ihtiyacı farklıdır. 6100 sayılı HMK m.76, avukatın mahkemede vekâletname ibrazı usulünü düzenler. Hangi konuda özel yetki gerektiği ayrıca kontrol edilir.
Vekâletnameyle şirket payını devretme, haklı sebeple çıkma davası açma veya ortak adına sulh yapma aynı işlem yetkisi değildir. Şirket sözleşmesi ve hukuki hedef önceden belirlenmelidir. Avustralya konsoloslukları ve vekâletname hazırlığı
20. Avustralya Pty Ltd şirketi pay sahibi ise ne değişir?
Türkiye’deki limited şirkete ortak olan kişi Avustralya’da kurulu Pty Ltd tüzel kişiliği olabilir. Bu durumda çıkma hakkını ileri süren taraf, o Avustralya şirketinin gerçek tüzel kişiliğidir; hissedar veya yönetici otomatik olarak kişisel dava tarafı sayılmaz. Avustralya şirket sicili, organ ve imza yetkisi, Türkiye’de kayıtlı pay sahipliği ve temsil belgesi birlikte değerlendirilir.
Avustralya Pty Ltd’nin Türkiye’de limited şirket payı edinmesi
21. Mersin ve Türkiye genelinde mahkeme/dosya takibi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye’nin diğer şehirlerindeki dosyalar İstanbul ve Mersin ofislerinden yönetilir ve koordine edilir. Şirketin merkezi Mersin’de değilse hangi mahkemenin görevli ve yetkili olduğu şirket merkezine ve usul kurallarına göre ayrıca incelenir. Avustralya’daki ortağın Türkiye’ye gelememesi, uygun vekâletle temsilin tüm durumlarda yasak olduğu anlamına gelmez.
Davacı sıfatı, şirket unvanı, TTK m.638’deki ayrılma nedeni ve m.641–642 kapsamındaki mali sonuç ayrı başlıklarla dava planına aktarılır. Yargılama devam ederken ortaklık haklarına ilişkin koruma ihtiyacı varsa m.638/2 kapsamındaki özel önlemler gündeme getirilebilir. Her dosyada mahkemeye sunulmuş dava dilekçesi, tebligat, ara karar ve nihai karar kendi tarihlerine göre saklanmalıdır. Başvurunun yapılmasıyla kazanılmış ayrılma akçesi veya tahsilat işlemi birbirine karıştırılmamalıdır.
22. Sonuç hangi evraklarla doğrulanır?
Dosyanın sonunda üç farklı sonuç açıkça ayrılmalıdır: ortağın şirketten ayrılıp ayrılmadığı, esas sermaye payının gerçek değerine göre ne miktarda ayrılma akçesi bulunduğu ve bu miktarın TTK m.642 gereğince hangi aşamada muaccel olduğu. Şirketin sicil kayıtlarında yapılan değişiklikler ve mali raporlar da incelenmelidir. Bir mahkeme kararı çıkma sebebine ilişkin sonuç doğursa bile ödeme ve payın akıbeti ayrıca takip edilir.
Avustralya’daki ortak için gerçek sonuç, yazılı karar ve ödeme kayıtlarıyla ölçülür. Herhangi bir yöneticiye gönderilen ihtarname, şirketten çıkmayı otomatik tamamlayan işlem değildir. Ayrılma akçesi kısmen ödenmişse bakiye ve muacceliyet ayrıca kaydedilir. Ortaklık ilişkisinin sona ermesi, şirketler hukukundaki başka geçmiş borç ve sorumluluk tartışmalarının her zaman kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Kanun maddesi, somut belge ve gerçekleşen işlem birlikte değerlendirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Avustralya’da yaşayan ortak Türkiye’deki limited şirketten çıkabilir mi?
Evet. TTK m.638/1 sözleşmesel çıkmayı, m.638/2 ise haklı sebeple mahkemeden çıkma istemini düzenler.
Şirket sözleşmesinde çıkma hakkı yoksa dava açılabilir mi?
TTK m.638/2, haklı sebepler varsa her ortağa çıkma davası hakkı tanır.
Dava açılınca ortaklık hakları otomatik donar mı?
Hayır. TTK m.638/2 uyarınca mahkeme istem üzerine dava süresince bazı hak ve borçları dondurabilir.
Diğer ortaklar çıkmaya katılabilir mi?
TTK m.639/2, kanuni şartlarla bildirimin ulaşmasından itibaren bir ay içinde çıkmaya katılma yollarını düzenler.
Çıkma ve şirketten çıkarılma aynı mı?
Hayır. Çıkma TTK m.638, şirketin ortağı çıkarması ise TTK m.640 kapsamında farklı usullerdir.
Şirketten çıkarma kararına itiraz süresi nedir?
TTK m.640/2, noter aracılığıyla bildirilen çıkarma kararına karşı üç aylık iptal davası süresi düzenler.
Ayrılma akçesi yalnız nominal sermaye bedeli midir?
Hayır. TTK m.641/1 esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesi isteme hakkını öngörür.
Şirket sözleşmesi farklı ayrılma akçesi belirleyebilir mi?
TTK m.641/2, şirket sözleşmesinde öngörülen ayrılma hakkı dolayısıyla farklı hesap yöntemini düzenlemeye izin verir.
Ayrılma akçesi ne zaman ödenebilir hâle gelir?
TTK m.642/1 kullanılabilir özkaynak, pay devri veya usulüne uygun sermaye azaltımı koşullarını sayar.
TTK m.642/2 hâlen yürürlükte midir?
Hayır. İkinci fıkra 6335 sayılı Kanun’un 43. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Ayrılma akçesinin ödenmeyen kısmı nasıl alacaktır?
TTK m.642/3, bu kısmın şirkete karşı bütün alacaklılardan sonra gelen alacak niteliğinde olduğunu düzenler.
Avustralya’daki Pty Ltd şirketi Türk limited şirketinde çıkma isteyebilir mi?
Ortaklık sıfatı ve temsil yetkisi mevcutsa tüzel kişi ortak bakımından TTK m.638–642 hükümleri değerlendirilir.
Resmî kanun kaynakları
- Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6102 sayılı TTK m.595, 614, 638–642
- Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği — Türk Ticaret Kanunu ve kanun gerekçeleri (m.638–642; eski metin için güncel mevzuat karşılaştırması gerekir)
- Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel TTK ve 6335 sayılı Kanun değişiklikleri
- Ticaret Bakanlığı — Ticaret Sicili kayıtları ve aleniyet
- Türkiye Cumhuriyeti Konsolosluk Hizmetleri — Avustralya’dan vekâletname işlemleri
Mevzuat kontrolü: 30 Ekim 2026. TTK m.642/2 mülgadır. Bu yazı şirketten haklı sebeple çıkma ve gerçek değere uygun ayrılma akçesi hakkını inceler; şirketin mali durumu görülmeden ödeme tarihi veya başarı sonucu garanti edilmez.
Mersin ve İstanbul ofisleri
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
