Avustralya Pty Ltd Türkiye’de Şube Nasıl Açar? ASIC Belgeleri, TTK 40/4, Ticaret Sicili Yönetmeliği 122

Kısa ve net cevap

Avustralya’da kayıtlı bir Pty Ltd şirketinin Türkiye’de ticari şube açması mümkündür. Merkezi Türkiye dışında bulunan ticari işletmelerin Türkiye şubelerine 6102 sayılı TTK m.40/4 uygulanır. Türkiye’deki şube için Türkiye’de yerleşik tam yetkili ticari temsilci atanır. Ticaret Sicili Yönetmeliği m.122, merkez şirketin sicil ve kuruluş evrakı, yetkili organın şube kararı, Türkiye’deki temsilci ve tescil beyannameleri gibi belgeleri düzenler. Merkezin Avustralya’da geçerli kayıtlı olduğunu gösterecek ASIC evrakı, güncel şirket sözleşmesi veya eşdeğer kurucu belge, uygun apostil/konsolosluk onayı ve noter onaylı Türkçe çevirilerle değerlendirilir. Şube açılışını, Avustralya şirketinin Türkiye’de yeni bir limited şirkete ortak olmasıyla karıştırmamak gerekir.

Bu çalışma Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth ve Canberra’daki Türk iş insanları veya Avustralya’da kurdukları şirketler için Türkiye’de ticari varlık kurma sürecini ele alır. Şube, Türk hukukunda ayrı kurulmuş yeni bir limited şirketin sermaye payını satın almak değildir. İTO’nun Merkezi Yurtdışı Türkiye Şubesi rehberi MERSİS başvurusu, temsilci kararı ve Ticaret Sicili Yönetmeliği m.122 belge listesini açıkça yayımlar. Şubeye ilişkin faaliyet izinleri, vergi ve istihdam yükümlülükleri tescilden bağımsız mevzuat incelemesini gerektirir.

Şube, iştirak şirketi ve irtibat bürosu arasındaki fark

Şube, Avustralya’daki şirketin Türkiye’deki ticari faaliyeti yürüttüğü bağlı bir iş organizasyonudur. Şubeye özel bir adres ve tescil kaydı bulunması, merkezinden tamamen bağımsız ayrı bir tüzel kişilik kazanması anlamına gelmez. Şubenin unvan ve temsil düzeni yabancı merkeze bağlıdır. Avustralya şirketinin Türkiye’de yerleşik ticari temsilci ataması, bu bağlı faaliyetin üçüncü kişilerle yasal işlem yürütebilmesinin temel koşuludur.

İştirak şirketi, örneğin Avustralya Pty Ltd’nin yeni kurulmuş bir Türk limited şirketine ortak olması veya mevcut bir şirketin payını edinmesi yoludur. Böyle bir durumda ayrı Türk tüzel kişiliği, kendine ait organ ve sermaye yapısı meydana gelir. Sitemizde bulunan Pty Ltd’nin Türkiye’de limited şirket payı alımı yazısı, bu ayrı işlemin hukuki kapsamını anlatır. Şube açma sayfasında pay devrinin ayrıntılarına tekrar yer verilmemesinin sebebi SEO açısından farklı arama niyetlerinin ayrılmasıdır.

İrtibat bürosu ise kural olarak ticari faaliyet yürütmek üzere değil, izin verilen tanıtım ve benzeri faaliyetler için düşünülen farklı bir yapılanmadır. Bir işletmenin Türkiye’de mal satıp fatura düzenlemek, depolama ve satış işlemlerini yürütmek veya hizmet sözleşmesi yapmak istemesi hâlinde irtibat bürosu ile ticari şube aynı imkanları sağlamaz. Seçim yatırımcının fiilen yapacağı işlemlere göre yapılmalıdır; “maliyeti düşük olsun” gerekçesiyle ticari faaliyeti irtibat bürosu görünümünde yürütmek ayrı düzenleyici risk oluşturur.

TTK m.40/4 ve Ticaret Sicili Yönetmeliği m.118, 122

TTK m.40/4, merkezleri Türkiye dışında bulunan ticari işletmelerin Türkiye’deki şubelerinin, kendi ülkelerinin ticaret unvanına ilişkin hükümleri saklı kalmak kaydıyla yerli ticari işletmeler gibi tescil edileceğini; bu şubeler için yerleşim yeri Türkiye’de bulunan tam yetkili ticari temsilci atanacağını öngörür. Birden fazla Türkiye şubesi kurulursa ilk şubeden sonra açılan şubelerin tescilinde yerli ticari işletme şubelerine ilişkin sistem uygulanır. Bu yüzden ilk şubenin tescil dosyasındaki merkez belgeleri ve temsilci kararı kritik önemdedir.

Ticaret Sicili Yönetmeliği m.118 şubeyi, bir ticari işletmeye bağlı olarak sınai veya ticari faaliyetin yürütüldüğü, bağımsız sermaye ya da muhasebe bulunup bulunmadığına bakılmaksızın faaliyet gösteren işyeri biçiminde tanımlar. Şubenin kendi vergi ve muhasebe yükümlülükleri olsa bile bu tanım, her şubenin merkezden ayrı tüzel kişiliği bulunduğu sonucunu doğurmaz. Merkezin fiili işletme kararları ile Türkiye’deki temsil yetkisi sınırları birlikte tasarlanmalıdır.

Yönetmelik m.122 ise yabancı merkez işletmenin Türkiye şubesinin tescilinde sunulacak belgeleri ayrıntılı belirler. Merkez ülke hukukunun tescil şartlarının sağlandığını gösteren yetkili makam yazısı, o ülkedeki tescil için gereken belgeler, güncel sicil kayıtları ve şirket sözleşmesi, şube açma ve tam yetkili temsilci atama kararı ile merkez/şube ve temsilci bilgilerini içeren beyanname ayrı başlıklardır. Her birinin amacı farklıdır; ASIC şirket sicili görüntüsü, merkez yetkili organının şube açma kararı yerine geçmez.

Avustralya ASIC kayıtları: Current Company Extract ve Certificate of Registration

ASIC’in resmî şirket sicili, Avustralya’da kayıtlı şirketin unvanı, türü, Australian Company Number (ACN), kayıt tarihi, kayıtlı adresin yer bilgisi ve farklı belge türlerine erişim sağlar. Current Company Extract güncel sicil ve yöneticilere ilişkin belli verileri içerirken, Current and Historical Company Extract geçmiş kayıt değişikliklerini de kapsayabilir. Certificate of Registration şirketin kayıtlı olduğunu gösteren farklı bir belgedir. Hangi belgenin Türkiye’deki sicil müdürlüğünün m.122 kapsamındaki istemini karşılayacağı, dosyanın ihtiyacına göre belirlenir.

ASIC’in ücretsiz arama ekranında görülen birkaç satır, her zaman Türkiye’de merkez şirketin tüzel kişiliğini, geçerli temsil ve ortaklık yapısını ispatlayan tüm onaylı belgelere eşit değildir. Bu nedenle yalnız şirket adının ekranda çıkmasıyla tescil dosyasının tamamlandığı düşünülmemelidir. Güncel ASIC extract içinde yetkili organ üyeleri, şirketin durumuna ilişkin veriler ve kayıtlı bilgiler eşleştirilir; kuruluş belgesi ve anayasa niteliğindeki constitution veya kanunen onun yerine geçen düzen bulunuyorsa bunun da tescildeki işlevi değerlendirilir.

Şirketin Avustralya sicilindeki unvanında ‘Pty Ltd’ bulunması onun Türkiye şubesinin unvanına keyfi bir Türk limited şirket eki eklenebileceği anlamına gelmez. İTO yabancı şirketlerin ilk şubeleri için “Merkez unvanı + merkezin bulunduğu ülke + İstanbul Merkez Şubesi” örneğini vermiştir; tescilin hangi ilde yapılacağına göre şube unvanının ilgili sicil uygulamasına uygun düzenlenmesi gerekir. Şubenin Türkiye’deki adresi ve faaliyeti ayrıca MERSİS kayıtlarıyla eşleştirilir.

Pty Ltd yönetiminin Türkiye şube açma kararı nasıl hazırlanır?

Ticaret Sicili Yönetmeliği m.122/1-ç uyarınca merkez işletmenin yetkili organının şube açmaya ve Türkiye’de yerleşik tam yetkili temsilci atamaya ilişkin kararının ibrazı gerekir. Avustralya şirketinin karar alma mekanizması şirket constitution’ı, Corporations Act ve şirketin yetkili organ yapısına göre belirlenir. Türkiye’deki sicil makamı, yabancı şirketin kararını Türk limited şirket genel kurul kararıymış gibi yeniden düzenlemesini değil, yabancı hukukuna uygun olarak hangi yetkili organ tarafından alındığını gösteren belgeyi arar.

Kararda Türkiye’de şube açılma iradesi, şubenin yeri ve faaliyet kapsamı, Türkiye’de yerleşik ticari temsilcinin kimliği ve temsilinin tam yetkili olduğu açıkça belirtilmelidir. Temsilciye verilen yetkinin kapsamı karar metninde bulunmuyorsa Yönetmelik m.122/1-e uyarınca ayrıca vekâletname ihtiyacı ortaya çıkabilir. “Türkiye işlemleriyle ilgilenecek danışman” şeklindeki belirsiz bir sıfat, Ticaret Sicili Yönetmeliğinin istediği tam yetkili ticari temsilci sıfatını otomatik karşılamaz.

Kararın tarihiyle ASIC güncel kayıtlarındaki yöneticilerin kimliği karşılaştırılmalıdır. Kararı imzalayan yönetici o tarihte temsil yetkisine sahip değilse yahut birlikte imza kuralı varsa belge eksikliği doğabilir. Avustralya’daki şirketin bir yetkilisi ülke değiştirdiği veya şirketin constitution’ı yenilendiği hâlde eski belgeyle başvurmak, tescil incelemesini geciktirebilir. Şubenin Türkiye’de faaliyet iznine tabi bir alanda işlem yapacağı anlaşılıyorsa bu karar ayrıca gerekli kamu izinlerinin yerine geçmez.

Türkiye’de yerleşik tam yetkili ticari temsilci şartı

TTK m.40/4’ün en önemli ve açık şartlarından biri, yabancı merkezli Türkiye şubesi için Türkiye’de yerleşim yeri bulunan tam yetkili ticari temsilci atanmasıdır. Avustralya’da ikamet eden bir direktörün yalnızca “Türkiye’yi ara sıra ziyaret edeceğim” demesi bu kanuni koşulu kendiliğinden sağlamaz. İlgili kişinin Türkiye’deki yerleşim yerinin belgelenmesi ve şubenin merkez adına hangi yetkilerle işlem yapacağının açıkça düzenlenmesi gerekir.

Ticari temsilci atanması, vekilin Türkiye’de avukat olması zorunluluğunu veya avukatlık hizmetinin temsilciliğin yerine geçeceğini ifade etmez. Şubeye resmî ticari temsilci atanması, sicil işlemi için çalışan avukatın dosya hazırlaması, vergi yükümlülüklerinin mali müşavir tarafından yürütülmesi ve fiilî şirket yönetimi farklı görevlerdir. Bu görevlerin birbirine karıştırılması, özellikle yabancı merkez yöneticisinin Türkiye’deki sözleşmeleri kimin imzaladığını takip edememesine yol açar.

Temsilci yabancı uyrukluysa İTO’nun belge listesinde noter onaylı Türkçe tercümeli pasaport ve gerekli kimlik/vergi numarası kayıtları ayrıca yer alır. Ticaret Sicili Yönetmeliği m.122/1-f kapsamında imza beyannameleri hazırlanır. Bir kişinin tescilde temsilci olarak gösterilmesi, çalışma izni gerektiren fiilî bir çalışma faaliyeti yönünden tüm göçmenlik ve çalışma hukuku koşullarının ortadan kalktığı anlamına gelmez; hukuken farklı izin türleri ayrı incelenmelidir.

MERSİS başvurusu ve ilgili ticaret sicili müdürlüğü

İTO’nun güncel şube kuruluş rehberine göre başvuru önce MERSİS sisteminde oluşturulur, talep numarası alınır ve ilgili ticaret sicili randevu ve belge teslim aşamasına geçilir. İstanbul’da tescil yapılacaksa İTO bu işlem için kendi randevu portalını kullanır. Merkez şirket Türkiye’de Mersin veya başka bir ilde şube açmayı tercih ediyorsa o ilin ticaret sicili müdürlüğünün işlem ve belge teslim yönergesinin ayrıca kontrol edilmesi gerekir. İstanbul uygulamasının form adlarını diğer bütün illerde mutlak aynı saymak doğru değildir.

MERSİS kayıtlarında şubenin unvanı, faaliyet konusu, NACE kodu, adresi, ayrılan sermaye ve tam yetkili temsilci bilgileri arasında tutarlılık aranır. Tescil için hazırlanmış yabancı şirket kararı, merkezden gelen beyanname, gerekli tercümeler ve başvuru ekranına girilen bilgiler farklıysa sicil müdürlüğü düzeltme isteyebilir. Türkçe belgede ‘Pty Limited’, ‘Proprietary Limited’ ve ‘Pty Ltd’ gibi gösterimlerin hangi şirketi anlattığı ACN üzerinden doğrulanarak belirsizlik önlenebilir.

İTO ayrıca Türkiye şubesi dosyasına merkez yabancı şirket için alınmış potansiyel vergi numarasına ilişkin ekran çıktısı eklenmesini ister ve şube için ayrıca potansiyel vergi numarası ibrazının gerekmediğini açıkça belirtir. Bu, tescil sonrası şubenin vergi mükellefiyeti ve diğer yükümlülüklerinin bulunmayacağı anlamına gelmez. “Potansiyel vergi numarası” ile “faaliyete başladıktan sonra yürütülecek kayıt/vergilendirme” farklı işlemlerdir.

Apostil, noter onaylı Türkçe tercüme ve ASIC evrakı

İTO’nun merkezi yurt dışı Türkiye şubesi kuruluş sayfası, yabancı hukukuna tabi olarak yabancı ülkede düzenlenmiş belgelerin Türkiye Cumhuriyeti konsolosluğu tarafından tasdik edilmesini veya 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi yoluyla onaylanmasını ve noter onaylı Türkçe çevirilerle birlikte ibraz edilmesini öngörür. Bu sistem, her özel ticari evrakın ek işlem yapılmadan doğrudan apostillenebileceği anlamına gelmez. Belgenin kamu belgesi niteliği, düzenleyen makam ve apostile elverişli formu ayrıca değerlendirilir.

ASIC current extract, certificate of registration ve merkez yetkili organının kararı aynı belge değildir. Birinin doğrudan ASIC tarafından düzenlenmesi, diğerinin özel şirket tarafından imzalanması tasdik yolunu değiştirebilir. Avustralya resmî makamı DFAT’ın apostil işlemleri hakkındaki kuralları, belgenin tanınabilir ve doğrulanabilir biçimde hazırlanmasına ilişkindir. Başvuruda hangi belgenin hangi yolla tasdik edilmesinin gerektiği DFAT ve Türk sicil makamının güncel kaynaklarından doğrulanmalıdır.

Tercüme edilen metinde şirket unvanı, ACN/ABN numarası, kayıt adresi ve imzacı sıfatları yabancı orijinalle birebir eşleştirilmelidir. ‘Director’, ‘secretary’ veya ‘shareholder’ sıfatlarının her birini “şirket müdürü” olarak çevirmek temsil yetkisi incelemesinde hata yaratabilir. Türkiye şubesi adına alınan tam yetkili temsilci kararı ile Avustralya merkez şirketinin yetkili organ imzası arasındaki zincir, tercümeye ve sicil dosyasına açık şekilde yansıtılmalıdır.

Tescil, vergi ve banka hesabı aynı aşama değildir

Ticaret siciline kayıt, Türkiye’de şirket şubesinin hukuki kuruluş ve ilanına ilişkin aşamadır. Vergi dairesi işlemleri, muhasebe düzeni, elektronik belge/fatura uygulamaları ve gerekiyorsa işçi çalıştırmaya ilişkin SGK kayıtları farklı mevzuat üzerinden yürütülür. Bir şubenin henüz ticaret sicil kaydı yapılmadan fiilî satış faaliyetine başlaması, sicil ve vergi yükümlülüklerinin ihlali riskini oluşturabilir. Benzer biçimde yalnız şube tescil belgesi alınması, faaliyet için gerekli sektörel izinlerin kendiliğinden verildiği anlamına gelmez.

Avustralya merkezli şirketin Türkiye şubesine para göndermesi, şubenin faaliyet gelirleri, merkezle şube arasındaki mali ilişki ve dövizle yapılan işlemler muhasebe ve vergi yönünden ayrıca değerlendirilir. Transferin banka dekontunda “sermaye” yazması, şube tescil dosyasında belirlenmiş tahsis miktarı ve mali kayıtların otomatik uyumlu olduğu anlamına gelmez. Şubenin yabancı şirketten ayrı bir tüzel kişilik oluşturmaması, Türkiye’deki faaliyetin vergisel sonuçlarının önemsiz olduğu anlamına da gelmez.

Şube adına banka hesabı açmak isteyen şirketten bankanın kimlik doğrulama, gerçek faydalanıcı, temsil yetkisi ve merkez sicil belgeleri talep edilebilir. Bankanın müşteri kabul ve uyum süreçleriyle ticaret sicilinin kayıt kabul koşulları aynı düzen değildir. Bu nedenle tescilden önce bankanın istediği belgeler teyit edilir; temsilci kararında bir bankanın kendi kontrol süreçleri için yetersiz kalabilecek ifadeler varsa kanuna uygun olacak şekilde açıklığa kavuşturulur.

Ret ve eksiklik doğuran 10 somut hata

Birinci hata, Türkiye’de şube açmak ile ayrı limited şirket kurmak arasındaki farkı atlamaktır. İkinci hata, yalnız ASIC arama ekranı çıktısını merkez şirketin onaylı güncel sicil kaydı sanmaktır. Üçüncü hata, Avustralya şirketini temsil eden kişinin yetkisiyle Türkiye şubesindeki temsilcinin yetkisini aynı belgeymiş gibi göstermektir. Dördüncü hata, TTK m.40/4’teki Türkiye’de yerleşik tam yetkili ticari temsilci şartını planlamamaktır. Beşinci hata, Ticaret Sicili Yönetmeliği m.122 kapsamındaki merkez ülke yazısı veya kurucu belgeleri atlamaktır.

Altıncı hata, yabancı organ kararında şube açma ve tam yetkili temsilci atama işlemini açıkça göstermemektir. Yedinci hata, apostil veya konsolosluk tasdiki ile noter onaylı Türkçe çeviri şartlarını birbirinin alternatifi sanmaktır. Sekizinci hata, MERSİS’te girilen unvan, merkez ülke, adres ve şubeye ayrılan sermayeyi karar ve beyannamelerden farklı yazmaktır. Dokuzuncu hata, sicil tescilini sektörel çalışma/işletme izniyle eşdeğer görmektir. Onuncu hata, yeni şubenin banka ve vergi işlemlerini merkez şirketin Avustralya kayıtlarıyla çelişen biçimde yürütmektir.

Dosya hazırlanırken her evrakın amacı ayrı bir kontrol satırıyla kaydedilir: şirketin varlığı, karar veren organın yetkisi, Türkiye’de şube açma iradesi, tam yetkili temsilci, tescil beyannamesi, imza, Türkçe çeviri ve tasdik, MERSİS başvurusu, faaliyet izni, vergi kaydı. Hata görüldüğünde yalnız formu tekrar yüklemek yerine hangi kanuni şartın karşılanmadığı anlaşılmalıdır. Bu yaklaşım hem şube kuruluşuna yönelik hukuki hizmetin kapsamını belirginleştirir hem de gereksiz belge hazırlama maliyetlerini azaltır.

Avustralya şirketinin kuruluş dosyası: adım adım belge denetimi

1. Yapıyı seçin: Şube, ayrı Türk limited şirketi veya irtibat bürosu arasındaki farkı faaliyet amaçlarına göre belirleyin.
2. ASIC kaydını tespit edin: Avustralya şirketinin güncel unvanını, ACN numarasını, durumunu ve tescil geçmişini kontrol edin.
3. Şirket belgesini alın: Current Extract, gerekiyorsa historical extract veya certificate of registration ve constitution gibi belgeleri somut tescil ihtiyacına göre belirleyin.
4. Yetkili organ kararı hazırlayın: Şube açılışı, faaliyet yeri, ayrılan sermaye ve tam yetkili temsilciyi açıkça yazın.
5. Yerleşik temsilciyi doğrulayın: Türkiye’deki yerleşim yeri, kimlik ve imza işlemlerinin kanuni şartlarını karşılayın.
6. Belge tasdikini planlayın: ASIC ve özel şirket belgeleri için gereken apostil veya konsolosluk onayı ile noter onaylı tercümeyi ayrı kontrol edin.
7. MERSİS kaydı açın: Şube unvanı, faaliyet, NACE, adres ve temsilci verilerinin kararla tutarlı olduğunu denetleyin.
8. Sicil müdürlüğü dosyasını verin: Yönetmelik m.122 ve ilgili ilin güncel talep ettiği belgeleri sunun.
9. Faaliyet öncesi kayıtları tamamlayın: Vergi, banka, muhasebe ve gerekiyorsa işçi/ruhsat işlemlerini ayrı planlayın.
10. Yayın/ilan sonrasını kontrol edin: Ticaret sicili kayıtlarının doğru işlendiğini ve merkez şirketin gerçek yetki yapısıyla uyumlu olduğunu doğrulayın.

Bu çalışma listesi tek başına yönetmelikteki bütün işlemlerin yerine geçmez. İlgili sicil müdürlüğü ve faaliyet türünün istediği ek belgeler bulunabilir. Merkez şirket Avustralya’da değişiklik geçirirse özellikle tescil için kullanılan yetki belgesinin ve sicil kayıtlarının güncelliği yeniden kontrol edilmelidir. Ayrıca Türkiye’deki şube temsilcisinin görevden ayrılması hâlinde yeni temsilci ataması ve sicil güncellemesi ayrı bir işlem olarak yürütülür. İlk kuruluştaki belge tamamlığı, sonraki yönetsel değişikliklerin kendiliğinden tescil edildiği anlamına gelmez.

12 sık sorulan soru

Resmî kaynaklar ve ilgili içerikler

Mevzuat ve resmî kaynaklar: T.C. Ticaret Bakanlığı şirketler bilgi sayfası (TTK m.40 ve şube tanımı); İstanbul Ticaret Odası yabancı merkezli Türkiye şubesi belge rehberi (Ticaret Sicili Yönetmeliği m.122); ASIC şirket ve kurum sicilleri; ASIC current/historical extract ayrımı; DFAT belge tasdik rehberi; Türk mevzuat portalı.

İlgili site içi okumalar: Avustralya Pty Ltd şirketinin Türk limited şirket payı alması; ASIC Company Extract’in Türk mahkemesinde delil olması; Avustralya’dan limited şirket pay devri; Limited şirket müdürünün azli; Yurt dışındaki müvekkiller; İstanbul ve Mersin ofisleri.