CMK 226/4 Ek Savunma: AYM İptal Kararı ve Yürürlük Tarihi

Anayasa Mahkemesi 26 Mart 2026 tarihinde E.2025/18 sayılı dosyada, 7532 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle değiştirilen 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 226. maddesinin dördüncü fıkrasındaki üçüncü cümlenin Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verdi. Karar, suç vasfının yargılama sırasında değişmesi hâlinde sanığın bu değişiklikten haberdar edilmesi ve yeni hukuki nitelendirmeye karşı etkili savunma yapabilmesi bakımından önem taşıyor.

Güncel yüksek yargı gelişmeleri Hukuk Haberleri ve Güncel Mevzuat merkezinde; ek savunma hakkının şartları ve uygulamadaki temel ayrımlar ise CMK 226 Ek Savunma Hakkı rehberinde ayrıntılı biçimde ele alınıyor.

İptal edilen kural neyi öngörüyordu?

Dava konusu düzenleme, suçun hukuki niteliğinin değiştiği durumlarda sanığa ek savunma hakkına ilişkin bildirimin dosyada bulunan son adrese ulaştırılamaması veya bildirime rağmen sanığın duruşmaya katılmaması hâlinde müdafiine yapılan bildirimi yeterli kabul ediyordu. Bu durumda yargılama, sanığın değişen hukuki nitelendirmeye ilişkin kişisel açıklaması alınmadan sona erdirilebiliyor ve mahkûmiyet dâhil her türlü karar verilebiliyordu.

Anayasa Mahkemesi, müdafi yardımının savunma hakkı bakımından önemli bir güvence olduğunu kabul etmekle birlikte, sanığın isnadı bizzat öğrenme, duruşmada hazır bulunma ve kendisini kişisel olarak savunma haklarının otomatik biçimde ortadan kaldırılamayacağını vurguladı.

Anayasa Mahkemesi neden iptal kararı verdi?

Mahkemeye göre ceza yargılamasında savunma hakkı; silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin işlerlik kazanması için temel bir güvencedir. İsnadın hukuki niteliği değiştiğinde sanığın savunmasını yeni vasıflandırmaya göre düzenleyebilmesi için değişiklikten tam ve ayrıntılı biçimde haberdar edilmesi gerekir.

Sanığın yokluğunda yargılama yapılması tek başına her durumda Anayasa’ya aykırı değildir. Ancak bunun için adil yargılanma hakkının asgari güvencelerinin korunması gerekir. Geçerli bir mazereti bulunmasına rağmen yokluğunda karar verilen kişiye, sonradan mahkeme önünde bizzat savunma yapma ve yeni bir değerlendirme isteme imkânı tanınmaması anayasal sorun doğurur.

İptal edilen kuralda, bildirimin yapılamaması veya sanığın duruşmaya gelmemesi doğrudan savunma haklarından feragat olarak kabul ediliyordu. Oysa Mahkeme, bu iki olgunun tek başına sanığın değişen isnadı öğrenme, duruşmaya katılma ve bizzat savunma haklarından açık biçimde vazgeçtiğini göstermeye yeterli olmadığını belirtti. Ayrıca sanığın mazeretini ileri sürerek yeniden değerlendirme talep etmesini sağlayan özel bir güvence de düzenlenmemişti.

İptal kararı hemen yürürlüğe girdi mi?

İptal hükmü, karar uyarınca 16 Nisan 2027 tarihinde yürürlüğe girer. E.2025/18, K.2026/66 sayılı gerekçeli karar 16 Temmuz 2026 tarihli ve 33311 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Hüküm fıkrası, CMK 226/4’ün yalnız üçüncü cümlesinin iptalini ve bu iptalin yayım tarihinden başlayarak dokuz ay ertelenmesini öngörür: 16 Temmuz 2026 + dokuz ay = 16 Nisan 2027. Bu nedenle 7 Eylül 2026 itibarıyla iptal hükmünün yürürlük tarihi henüz gelmemiştir; karar tarihi olan 26 Mart 2026 başlangıç alınmaz.

Erteleme, sanığın ek savunma hakkının dokuz ay askıya alındığı anlamına gelmez. CMK 226’nın iptal edilmeyen hükümleri ile Anayasa’nın 36. maddesindeki savunma güvenceleri devam eder. Usulsüz bildirim, savunma için süre verilmemesi veya mazeretin değerlendirilmemesi iddiaları somut dosyada zamanında ileri sürülmelidir. İptal tarihini beklemek, mevcut itiraz veya kanun yolu sürelerini durdurmaz.

Basın duyurusu kamuoyunu bilgilendirme amacı taşır ve bağlayıcı karar metninin yerine geçmez. İptalin kapsamı, karşı oylar, yürürlük tarihi ve somut dosyaya etkisi için gerekçeli kararın tamamı incelenmelidir.

Devam eden ceza dosyalarında hangi noktalar kontrol edilmeli?

1. Suç vasfı değişti mi? İddianamedeki hukuki nitelendirme ile hükme esas alınması düşünülen nitelendirme karşılaştırılmalıdır.
2. Ek savunma hakkı açıkça bildirildi mi? Sanığa değişen nitelendirme ve buna karşı savunma imkânı anlaşılır biçimde açıklanmalıdır.
3. Bildirim usulüne uygun mu? Tebligatın adresi, tarihi, muhatabı ve tebliğ yöntemi dosya üzerinden denetlenmelidir.
4. Sanığın duruşmaya katılmama nedeni araştırıldı mı? Mazeret, feragat ve duruşmadan haberdar olma olguları birbirinden ayrılmalıdır.
5. Savunma için gerçek süre ve imkân tanındı mı? Yalnızca şeklen bildirim yapılması yeterli değildir; savunmanın hazırlanabileceği etkili bir fırsat sağlanmalıdır.
6. İptal hükmünün yürürlük zamanı dosyayı etkiliyor mu? Resmî Gazete yayım tarihi ile dokuz aylık erteleme süresi ayrıca hesaplanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kararın somut ceza dosyasına etkisi; gerekçeli karar, yürürlük tarihi, tebligat işlemleri ve yargılamanın aşaması birlikte değerlendirilerek belirlenir.