Belçika’daki Türk İthalatçı Türkiye’den Ayıplı Makine Alırsa: CISG 38–39 Muayene, İhbar ve İki Yıl (2026)

Kısa ve net cevap

Belçika’daki ithalatçı Türkiye’den satın aldığı makine veya ticari mal ayıplıysa CISG m.35 kapsamında sözleşmeye uygunluğu, m.38 kapsamında muayeneyi ve m.39 kapsamında satıcıya makul süre içinde ayıbın niteliğini belirterek bildirim yapmayı değerlendirmelidir. CISG m.39/2’nin iki yıllık üst sınırı, ayıp öğrenildikten sonra iki yıl boyunca bekleyebilme hakkı değildir. Satıcının ayıbı bilip açıklamaması hâlinde m.40, makul mazeret hâlinde m.44; onarım, ikame, bedel indirimi ve tazminat için m.46–50 ile m.74 ve m.77 ayrıca incelenir.

Kısa özet tablosu

Belçika’daki ithalatçı için ayıplı mal ile geciken malın hukuki farkı

Belçika’da faaliyet gösteren bir işletme Türkiye’deki üreticiden ambalaj makinesi, metal işleme tezgâhı, tekstil, mobilya veya ticari mal satın aldığında ortaya çıkan uyuşmazlıklar aynı başlık altında değerlendirilmemelidir. Malın hiç gönderilmemesi veya geç teslimi, teslim zamanına ilişkin CISG m.31–33 sorunları yaratır. Malların zamanında gelmesine rağmen sözleşmedeki kalite, miktar veya teknik nitelikleri taşımaması ise CISG m.35 kapsamındaki sözleşmeye aykırılık sorusunu doğurur. Bu ikinci grupta alıcının muayene ve ihbar işlemleri ayrı önem taşır.

Türkiye’de üretici olan satıcının yalnız teslim tutanağını imzalatmış olması, malın bütün teknik özellikleri yönünden ayıpsızlığının kesin hükümle tespit edildiği anlamına gelmez. Buna karşılık Belçika alıcısının aylar sonra genel bir şikâyette bulunması da her durumda haklarını korumaya yetmez. Sözleşmedeki teknik şartname, sevk ve teslim kayıtları, inceleme yöntemi, ayıbın fark edildiği zaman ve satıcıya gönderilen bildirimin içeriği bir arada tutulmalıdır. Bu rehber gecikmiş teslimden farklı olarak, teslim edilen malın sözleşmeye uygunluğu ile süresinde bildirimi üzerinde durur.

Belçika ile Türkiye arasında CISG hangi ticari sözleşmelerde uygulanır?

Birleşmiş Milletler Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Antlaşma, kısaca CISG, işyerleri farklı taraf devletlerde bulunan kişi ve işletmeler arasındaki kapsama giren mal satımlarında uygulanabilir. CISG m.1/1-a sözleşmenin taraf devlet bağlantısını; m.6 ise tarafların belirli ölçüde Sözleşmeyi dışlama veya hükümlerini değiştirme imkânını düzenler. Belçika’da yaşayan alıcının Türk vatandaşlığı tek başına uygulanacak hukuku tayin etmez. Esas olan tarafların ilgili işyerleri ile sözleşmenin mal satımı niteliğidir.

Belçika bakımından CISG 1 Kasım 1997, Türkiye bakımından 1 Ağustos 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ancak tüketici amacıyla yapılan ve m.2 kapsamına giren bazı satımlar ile ağırlıklı hizmet sözleşmeleri farklı değerlendirilir. Belçika’daki şirketin Türkiye’den satın aldığı bir üretim makinesinin ticari satımı ile ev için satın alınan kişisel tüketim malının hukuki rejimi aynı değildir. Tarafların sözleşmede geçerli biçimde CISG’yi dışlayan bir hüküm kabul edip etmediği de incelenmelidir.

CISG madde 35: sözleşmeye uygun malın taşıması gereken nitelikler

CISG m.35/1 satıcının sözleşmenin öngördüğü miktar, kalite, tür ve ambalaj koşullarına uygun malları teslim etmesini düzenler. M.35/2, taraflar başka türlü anlaşmadıkça malların olağan kullanım amacına elverişliliği, sözleşme kurulurken satıcıya bildirilen özel amaca uygunluğu, örnek veya modele uyumu ve uygun ambalajı gibi ölçütler getirir. Belçika’daki alıcı açısından satın alınan makinenin yalnız çalışması değil, kararlaştırılan kapasite ve üretim standardını taşıması da önemli olabilir.

Makine kataloğunda belirtilmiş fakat sözleşmede kabul edilmemiş her pazarlama iddiası otomatik kesin teknik şartname sayılamaz. Satıcıya açıklanan özel amacın hangi tarihte iletildiği ve alıcının satıcının uzmanlığına dayanmasının makul olup olmadığı araştırılmalıdır. Malların miktarı, üretim performansı, enerji tüketimi veya ambalajı üzerinden aykırılık ileri sürülüyorsa hangi sözleşme hükmünün ihlal edildiği somutlaştırılır. Sözleşmeye uygunluk iddiası teknik rapor, numune, fotoğraf ve yazılı siparişlerle desteklenmelidir.

CISG madde 36: teslimden sonra ortaya çıkan gizli ayıp

CISG m.36/1, satıcının hasarın alıcıya geçtiği anda mevcut bulunan sözleşmeye aykırılıktan, ayıp daha sonra görünür hâle gelse bile sorumlu olabileceğini düzenler. Bu hüküm özellikle bir makinenin Belçika’ya ulaştığında çalışıyor görünmesi, ancak daha sonra üretim sırasında mevcut imalat kusurunun ortaya çıkması bakımından önemlidir. Bir ayıbın teslimden haftalar sonra ortaya çıkması, onun mutlaka alıcının yanlış kullanımından kaynaklandığını veya mutlaka satıcının sorumluluğunda olduğunu kanıtlamaz.

İncelemede kusurun risk geçişi anında var olup olmadığı, sonradan oluşan bakım veya yanlış kullanma durumları ve satıcının garanti veya uygunluk taahhütleri ayrı değerlendirilir. CISG m.36/2, risk geçişinden sonra ortaya çıkan fakat satıcının bir yükümlülüğü ihlal etmesine dayanan uygunsuzluk hâllerini ayrıca ele alır. Özellikle montaj, kullanım kılavuzu, yazılım güncellemesi veya belirli süre performans garantisi bulunan teknik mallarda kusurun kaynağı ve zamanı belgelenmelidir.

CISG madde 38/1: mallar ne kadar sürede muayene edilmelidir?

CISG m.38/1, alıcının malları koşulların elverdiği en kısa sürede muayene etmesini veya ettirmesini öngörür. Burada bütün mal grupları için sabit sekiz gün, on beş gün veya bir ay gibi tek süre belirlenmemiştir. Ticari malın niteliği, ambalajı, test cihazı ihtiyacı, teslim anındaki erişilebilirliği ve olağan sektör uygulaması süre değerlendirmesini etkiler. Belçika’daki alıcı malı teslim aldıktan sonra hiç kontrol etmeden depoya kaldırırsa sonraki ihbar bakımından hukuki risk doğabilir.

Muayene malın türüne göre gözle kontrol, sayım, numune analizi, fonksiyon testi veya uzman incelemesi olabilir. Örneğin paketlenmiş binlerce ürünün tamamına aynı gün kapsamlı laboratuvar testi yapmak mümkün olmayabilir; ancak makul bir numune kontrolü veya ilk işlev testi yapılması beklenebilir. Sözleşmede kabul testi veya teknik deneme prosedürü kararlaştırılmışsa bu hükümler de dikkate alınır. Alıcı, muayenenin gerçekten ne zaman ve hangi yöntemle yapıldığını belgelemelidir.

CISG madde 38/2–3: uluslararası taşıma ve yeniden sevkte inceleme zamanı

CISG m.38/2, sözleşme malların taşınmasını içeriyorsa muayenenin mallar varış yerine ulaştıktan sonraya ertelenebileceğini düzenler. Türkiye’deki üreticinin malları ilk taşıyıcıya teslim ettiği gün, Belçika’daki alıcının fiilen ambalajı açıp malı denetleyebildiği gün olmayabilir. Bu nedenle taşıyıcıya sevk zamanı ile Belçika’daki nihai varış zamanı ayrı kayıt altına alınır. CMR veya başka taşıma belgeleri muayene süresinin hangi olguyla ilişkili olduğunu açıklamada yararlı olabilir.

CISG m.38/3 ise alıcının malı gerçek inceleme fırsatı bulmadan taşınma sırasında başka yere yönlendirmesi veya yeniden sevk etmesi ve satıcının sözleşme kurulduğunda bu olasılığı bilmesi veya bilmesinin gerekmesi gibi koşullara özel hüküm getirir. Alıcı malları Belçika’daki deposuna almadan doğrudan başka ülke müşterisine sevk etmişse bu hükmün şartları araştırılır. Her yeniden sevkin muayeneyi sınırsız süre ertelediği kabul edilmez.

CISG madde 39/1: ayıp ihbarında makul süre

CISG m.39/1, alıcının ayıbı keşfettiği veya keşfetmesi gerektiği andan itibaren makul süre içinde satıcıya ayıbın niteliğini belirten bildirim yapmaması hâlinde sözleşmeye aykırılığa dayanma hakkını kaybedebileceğini düzenler. Bu nedenle muayene yükümlülüğü ile ihbar yükümlülüğü aynı şey değildir. Muayene ayıbın bulunmasını, bildirim ise satıcının hangi sorundan haberdar edildiğini ilgilendirir. Malların depoya gelişi, test günü, ilk arıza kaydı ve satıcıya şikâyet tarihi ayrı bir zaman çizelgesinde gösterilmelidir.

Kanun makul süreyi her ürün için sabit olarak tanımlamaz. Çabuk bozulabilen gıda, seri üretim komponenti ve uzun test gerektiren üretim makinesi farklı koşullara sahiptir. Ayıbın açık veya gizli olması da değerlendirmeye etki eder. Alıcının ayıbı erken fark etmesine rağmen satıcıya bildirim yapmadan uzun süre beklemesi, hak kaybı riskini artırır. Bununla birlikte makul süre hesaplaması teknik inceleme ve olayın özelliklerine göre yapılmalıdır; bütün durumlarda otomatik aynı gün sayısı uygulanmaz.

CISG madde 39/2: iki yıllık üst sınır bekleme hakkı değildir

CISG m.39/2, alıcının malların kendisine fiilen tesliminden itibaren en geç iki yıl içinde uygunsuzluğu satıcıya bildirmemesi durumunda ayıba dayanma hakkını kaybedebileceğini öngörür; sözleşmesel garanti süresiyle bağdaşmayan durumlar ayrı tutulur. Ancak bu iki yıl, alıcının ayıbı öğrendikten sonra hiçbir şey yapmadan iki yıl bekleyebileceği anlamına gelmez. Öncelikle m.39/1’deki makul süre yükümlülüğü uygulanır. İki yıllık sınır ise onun üzerinde ayrıca çalışan azami bildirim sınırıdır.

Örneğin Belçika’ya teslim edilen bir makinede teslimden altı ay sonra gizli üretim kusuru görülmüşse yalnız iki yıl dolmadı gerekçesiyle makul süre içinde ihbarda bulunmamak güvenli değildir. Ayıbın ilk ortaya çıktığı kayıt, uzman raporu ve satıcıya yapılan ilk bildirim bir arada tutulur. Sözleşmede özel garanti süresi veya başka uygunluk taahhütleri varsa bu hükümle ilişkisi ayrıca incelenir. Bildirim yükümlülüğü ile zamanaşımı veya yargı yolu sürelerini tek kavrama indirmek hukuken doğru olmaz.

İhbarın içeriği: satıcıya hangi teknik kusur açıklanmalıdır?

CISG m.39/1, bildirimde sözleşmeye aykırılığın niteliğinin belirtilmesini ister. ‘Makine kötü’, ‘mallar kalitesiz’ veya ‘ürünler arızalı’ gibi soyut ifadeler, somut olayda hangi ayıbın bildirildiğini ortaya koymaya yetmeyebilir. Belçika ithalatçısı hangi siparişe ve hangi seri numaralarına ilişkin şikâyette bulunduğunu; hangi fonksiyonun hangi ölçüde karşılanmadığını; ayıbın ilk ne zaman fark edildiğini yazılı açıklamayla göstermelidir.

İhbar mektubunda malın türü, parti veya seri numarası, sözleşmede beklenen teknik özellik ve gerçekleşen eksiklik mümkün olduğunca somut yazılmalıdır. Arıza fotoğrafları, test logları ve uygun olduğunda bağımsız teknik rapor eklenebilir. İlk ihbar gönderildiğinde bütün zarar tutarı hesaplanmış olmak zorunda değildir; fakat satıcının hangi ayıbı incelemesi gerektiği anlaşılmalıdır. Bildirimin satıcıya yöneltildiği ve gönderim tarihinin kanıtlanabilir olduğu bir yöntem tercih edilmelidir.

Belçika deposu, taşıyıcı ve nihai müşteriye yapılan şikâyet farklıdır

Belgelerde alıcı olarak Belçika’daki ithalatçı, satıcı olarak Türkiye’deki üretici bulunuyorsa CISG m.39 anlamında ayıp bildiriminin ilgili sözleşme satıcısına yöneltilmesi gerekir. Belçika deposundaki personelin iç kalite kontrol raporu hazırlaması veya nihai müşterinin Belçika ithalatçısına şikâyet iletmesi, tek başına satıcıya bildirim yapılmış olduğunu kanıtlamaz. Şirket içinde yetkili satın alma veya hukuk birimi hangi sözleşmeye göre kime ihbar yapılacağını belirlemelidir.

Taşıyıcıya CMR üzerine hasar şerhi konulması veya teslim belgesine rezerv yazılması, taşıma sorumluluğu bakımından anlamlı olabilir; ancak ticari satıcıya CISG m.39 bildirimiyle birebir eşit değildir. Taşımadaki fizikî zarar ile üretim kusurunun nedeni farklı olabilir. Taşıyıcıyla, sigortacıyla ve satıcıyla yapılan yazışmalar birbirinden ayrılarak dosyalanmalıdır. Alıcı malın satıcıya ilişkin sözleşmeye uygunluğunu doğrudan satıcıya açık ve kanıtlanabilir biçimde bildirmelidir.

CISG madde 40: satıcı ayıbı biliyorsa veya bilemeyecek durumda değilse

CISG m.40, satıcının bildiği veya bilmemesinin mümkün olmadığı ve alıcıya açıklamadığı olgulara dayanan uygunsuzluk bakımından satıcının m.38 ve m.39’a dayanamayacağını düzenler. Bu istisna, özellikle üreticinin önceden bildiği ağır kalite sorununu gizlediği iddiasında önem taşır. Ancak her ayıbın fabrika tarafından kesinlikle bilindiği varsayılamaz. Alıcı, satıcının bilgi düzeyini ve ilgili uygunsuzluğu açıklamamış olduğunu somut delillerle ortaya koymalıdır.

Üretim test kayıtları, daha önceki aynı seri ürüne ilişkin servis bildirimleri, satıcının kendi mühendislik yazışmaları veya satıcıdan gelen arıza kabulü, somut olaya göre m.40 değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Buna karşılık yalnız alıcının teknik raporunda üretim hatası bulunması satıcının her olguyu önceden bildiğini otomatik kanıtlamaz. M.40’ın uygulanması, muayene ve ihbarla ilgili bütün olası uyuşmazlıkların ortadan kalktığı anlamına gelmez; belirli sözleşmeye aykırılığın bilgi ve açıklama şartları araştırılır.

CISG madde 44: ayıp ihbarındaki makul mazeretin sınırı

CISG m.44, alıcının m.39/1 veya m.43/1’deki bildirim gereklerini karşılayamamasında makul mazereti bulunması hâlinde belirli haklarını koruyabileceğini düzenler. Bu hükme göre koşulları gerçekleşen alıcı m.50 uyarınca bedel indirimi veya m.74 kapsamında kâr kaybı dışındaki zararları talep edebilir. Ancak m.44 tüm bildirim eksikliklerinin otomatik affı değildir; mazeretin gerçekten makul olması ve kanundaki diğer koşulların oluşması gerekir.

Belçika ithalatçısı teknik arızayı belirlemek için özel laboratuvar ölçümü yapılması gerektiğini, arızanın aşamalı ortaya çıktığını veya teslimden sonraki erişim güçlüğünü ileri sürebilir. Bu durumların m.44 bakımından yeterli olup olmadığı somut delillerle değerlendirilir. Alıcının tamamen hareketsiz kalması veya hiçbir tarih kaydı tutmaması her olayda makul mazeret sayılmaz. İki yıllık m.39/2 sınırı ile m.44’ün ilişkisinde ayrıca dikkatli olunmalı ve maddede öngörülmeyen yeni bir genel iki yıl uzatma hakkı yaratılmamalıdır.

CISG madde 48: satıcının giderim önerisi

CISG m.48, satıcının teslim tarihinden sonra uygun koşullarda sözleşmeye aykırılığı giderme girişiminde bulunmasına ilişkin düzenleme getirir. Satıcı, alıcı açısından makul olmayan gecikme, zahmet veya masraf doğurmadan arızalı parçayı değiştirmeyi ya da makineyi onarmayı önerebilir. Bu teklifin alıcının m.49 uyarınca sözleşmeyi ortadan kaldırma hakkıyla ilişkisi maddenin açık hükümleri üzerinden değerlendirilir. Alıcının her onarım teklifini koşulsuz kabul etmesi zorunlu değildir; satıcının da tüm giderim seçeneklerini sınırsız biçimde erteleme hakkı bulunmaz.

Önerilen onarımın nerede yapılacağı, yedek parçanın Belçika’ya sevki, teknik personelin çalışma izni ve gümrük işlemleri ile üretim kaybı gibi konular yazılı plana bağlanmalıdır. Satıcının onarım teklifinden sonra fiilen ne yaptığı, ayıbı ne ölçüde giderdiği ve alıcıya ek maliyet doğup doğmadığı kontrol edilir. Onarımın kabulü sırasında tarafların tazminat ve diğer taleplerini nasıl ele aldığı sözleşme ve yazışmalar üzerinden belirlenmelidir.

CISG madde 46/3: uygun koşullarda onarım istemi

CISG m.46/3, sözleşmeye uygun olmayan malın satıcı tarafından onarılmasını talep etme yolunu, olayın bütün koşullarına göre makul olmak kaydıyla düzenler. Belçika’daki alıcının üretim makinesi işlevsiz kaldıysa onarımın teknik olarak mümkün ve ekonomik olarak makul olup olmadığı araştırılır. Küçük bir parçanın değiştirilmesiyle giderilebilecek arıza ile makinenin tümden sökülmesini gerektiren yapısal kusur aynı çözüme zorlanamaz.

Onarım talebi, ayıba ilişkin m.39 ihbarıyla bağlantılı veya ondan sonra makul süre içinde gündeme getirilmeli; alıcı daha önce onunla bağdaşmayan bir seçim yapmışsa hakların ilişkisi değerlendirilmelidir. Tamir sırasında ortaya çıkan nakliye, teknik ekip, parça ve işletmenin durmasına ilişkin masrafların hangi hukuki temelde istenebileceği m.45 ve m.74 kapsamında ayrıca analiz edilir. Belgelenmemiş tahmini her üretim kaybını satıcıya doğrudan yükleyen tek cümlelik sonuç doğru değildir.

CISG madde 46/2: ayıpsız ikame mal isteminin ağır şartı

CISG m.46/2, ayıplı malın yerine başka mal teslimini ancak sözleşmeye aykırılığın esaslı ihlal oluşturduğu ve ikame talebinin m.39 bildirimine eşlik ettiği veya bundan sonra makul sürede yapıldığı durumlarda öngörür. Bu nedenle Belçika ithalatçısı küçük bir çizik veya giderilebilir her arıza için otomatik yeni makine talep edemez. Sözleşmenin alıcıdan beklenen temel yararı ne ölçüde ortadan kaldırdığı, CISG m.25’in esaslı ihlal kriteriyle birlikte araştırılır.

Örneğin makinenin kararlaştırılan gıda güvenliği sertifikasına sahip olmaması ve ürünlerin hukuken kullanılamaması, somut şartlara göre çok daha ağır bir aykırılık oluşturabilir. Buna karşılık kolay giderilebilen yazılım ayarı veya küçük aksesuar eksikliği başka taleplerle çözülebilir. İkame malın kim tarafından nereden sevk edileceği, mevcut malın iadesi ve gümrük işlemleri ayrıca sözleşmeye ve CISG’nin sonuç hükümlerine göre belirlenir.

CISG madde 50: ayıp oranında bedel indirimi

CISG m.50, alıcının malın teslim edildiği andaki gerçek değeri ile sözleşmeye uygun olsaydı aynı anda sahip olacağı değer arasındaki oranı dikkate alarak bedelden indirim yapabilmesini düzenler. Bu hüküm, yalnız tamir veya sözleşmenin ortadan kaldırılması talebini değil sözleşmenin devamını tercih eden alıcının fiyat düzeltme ihtimalini de önemli kılar. İndirim oranı her durumda ‘onarım faturası toplamı kadar’ olarak otomatik hesaplanmaz.

Madde ayrıca satıcının m.37 veya m.48 uyarınca eksik ifayı uygun biçimde gidermesi ya da alıcının böyle bir giderimi kabul etmemesinin sonuçları bakımından sınır içerir. Belçika alıcısının değer karşılaştırması için teslim tarihindeki piyasa değerleri, teknik değerleme, kullanım kısıtları ve sözleşmede kararlaştırılan fiyat belgelenmelidir. Bedel indirimi ile zarar tazminatı taleplerinin aynı kayıp için mükerrer tahsilat yaratmaması gerektiği ayrıca değerlendirilir.

CISG madde 49: ayıp nedeniyle sözleşmenin ortadan kaldırılması

CISG m.49/1-a, satıcının sözleşme ihlalinin esaslı ihlal niteliği taşıması halinde alıcının sözleşmeyi ortadan kaldırabilmesine imkân verir. Sözleşmeye uygun olmayan malda hangi kusurun bu ağırlıkta olduğu, malların kullanım amacı, satıcının giderim önerisi ve sözleşmenin alıcı açısından temel yararı çerçevesinde incelenir. Ürünün ticari kullanımda işlevsiz kalması ile küçük ambalaj hasarı aynı sonuçla değerlendirilmemelidir. CISG m.26, sözleşmeyi ortadan kaldırma beyanının diğer tarafa bildirimle sonuç doğuracağını düzenler.

Satılmış mallar teslim edilmişse m.49/2 bakımından ilgili bildirim ve süre şartları ayrıca önem taşır. Alıcının kendi deposunda malları ayırması veya üçüncü kişiye ‘sipariş iptal edildi’ demesi satıcıya usulüne uygun bildirimin yapıldığını kendiliğinden kanıtlamaz. Belçika ithalatçısının talepleri onarım, ikame, indirim veya dönme arasında çelişmeyecek şekilde hukuki seçim ve bildirim kayıtlarıyla düzenlenmelidir.

CISG madde 74: arıza, üretim kaybı ve kâr kaybının ispatı

CISG m.74, sözleşmenin ihlalinden doğan tazminatın zararı ve kâr kaybını kapsayabileceğini, fakat sözleşme kurulurken ihlal eden tarafça öngörülen veya öngörülmesi gereken olası zarar sınırını aşamayacağını düzenler. Türkiye’den alınan ayıplı makine Belçika’daki üretim hattını durdurmuşsa gerçek duruş saatleri, eldeki siparişler, alternatif kapasite ve ortaya çıkan fiilî giderler incelenebilir. Alıcının zarar beyanını yalnız teorik yüksek kazanç hesabına dayandırması ispat açısından yeterli değildir.

Servis ücretleri, laboratuvar raporları, alternatif parça ve lojistik masrafı gibi giderlerin maldaki kusurla uygun nedensellik bağlantısı ayrı gösterilir. Satıcının maldaki uygunsuzluğu gidermiş olması bazı talepleri etkileyebilir, fakat m.45/2 başka taleplerin kullanılmasının tazminat hakkını kendiliğinden kaldırmadığını belirtir. M.77’nin zararı azaltma yükümlülüğü de gözetilmelidir. Tazminat hesabı otomatik toplam fatura iadesi veya hayali kâr kaybına indirgenmemelidir.

CISG madde 77: Belçika alıcısının zararı azaltma yükümlülüğü

CISG m.77, sözleşme ihlaline dayanan tarafın zararını ve kâr kaybını azaltmak için durumun gerektirdiği makul tedbirleri almasını öngörür. Ayıplı bir makinenin kullanımı daha büyük hasara yol açacaksa alıcı üretimi durdurma veya güvenli inceleme yaptırma gibi makul tedbirleri değerlendirmelidir. Öte yandan her uyuşmazlıkta işletmenin tüm faaliyetini belirsiz süreyle durdurması zorunlu değildir. Uygun önlem, malın niteliğine ve öngörülebilir risklere bağlı olarak belirlenir.

Belçika’daki ithalatçı satıcıya ayıp bildirimi yapıp onarım veya ikame konusunu müzakere ederken alternatif tedarik imkânlarını da inceleyebilir. Bu adımların maliyeti, alınma zamanı ve zarar üzerindeki etkisi belgelenir. M.77 kapsamında alınmayan makul tedbirlerin zararı artırdığı gösterilirse satıcı bu artış bakımından tazminatın azaltılmasını isteyebilir. Dolayısıyla alıcı önce satıcının bütün sorumluluğunu ortadan kaldırmadan kendi ticari zararı için makul hareket etmelidir.

Üretici garantisi ile CISG m.39 ihbarı aynı şey değildir

Bir satış sözleşmesinde on iki ay, yirmi dört ay veya başka süreli üretici garantisi bulunabilir. Bu garanti, özel sözleşme taahhüdü olarak CISG’nin sözleşmeye uygunluk hükümleriyle birlikte değerlendirilir. M.39/2, iki yıllık üst ihbar süresinin sözleşmesel garanti süresiyle bağdaşmadığı durumları ayrıca düzenler. Buna karşılık garanti belgesinin bulunması, alıcının ayıbı öğrendiğinde hiçbir bildirim yapmadan tüm süreyi bekleyebileceği sonucunu otomatik doğurmaz.

Garanti şartları hangi parçaların kapsandığını, normal aşınmanın dışarıda bırakılıp bırakılmadığını, bakım yükümlülüğünü ve satıcının giderim prosedürünü içerebilir. Belçika alıcısı varsa garanti başvurusunu sözleşmeye uygun ve ispatlanabilir biçimde yürütmeli; CISG m.38–39 bakımından muayene ve ihbar tarihlerini ayrı kaydetmelidir. Teknik servis raporunun gönderilmiş olması satıcıya hangi ayıbın hangi tarihte bildirildiğinin yerine geçebilir mi sorusu raporun içeriğine ve gönderim koşullarına göre cevaplanır.

Teknik bilirkişi, numune ve delil zinciri

Ürün ayıbının incelenmesinde esas soru yalnız ‘ürün çalışıyor mu’ değildir. Sözleşmede kararlaştırılan performans, kalite veya tolerans ile gerçek durum karşılaştırılır. Testin hangi teknik standarda göre yapıldığı, cihazın kalibrasyonu, numune seçimi, arıza tekrar sayısı ve kusurun kullanım hatasından kaynaklanıp kaynaklanmadığı belirtilmelidir. Belçika laboratuvar raporunun Türkiye’de yargılamada kullanılmasında belge ve tercüme şartları ayrıca değerlendirilir.

HMK m.199 elektronik kayıt, fotoğraf ve teknik verilerin belge olarak kullanılmasını düzenler; ancak her ekran görüntüsünün tartışılmaz doğru olduğuna ilişkin bir garanti vermez. Ayıbı gösteren teknik loglar, servis kayıtları ve seri numaraları orijinal biçimiyle korunmalıdır. Ürünün değiştirilmesi veya tamir edilmesi gerekiyorsa önce ayıbın kanıtlanabilir biçimde belgelenmesi önemlidir. Satıcının delil incelemesine katılma imkânı ve sonraki iddiaları somut uyuşmazlık koşullarında değerlendirilmelidir.

Gümrük, taşıma ve ürün sertifikaları kusurun ispatını tek başına tamamlamaz

Türkiye’den Belçika’ya taşınan ürünün A.TR veya EUR.1 gibi belgeleri, uygun ticaret rejiminde serbest dolaşım veya menşe ispatıyla ilgili olabilir. Bu belgeler makinenin sözleşmede vaat edilen üretim kapasitesiyle çalıştığını otomatik kanıtlamaz. Benzer biçimde CMR taşıma senedi ürünün taşınması ve teslimi hakkında bilgi sağlayabilir; üretim kusurunun her teknik yönünü açıklayan kalite sertifikası yerine geçmez. Belçika alıcısı gümrük belgelerini ayıba ilişkin sözleşme delillerinden ayrı sınıflandırmalıdır.

Ambalaj hasarı, taşıyıcı sırasında meydana gelen zarar ve üretici kaynaklı imalat kusuru birbirinden ayrılmalıdır. Hangi anda hasarın alıcıya geçtiği ile m.36 anlamında sözleşmeye aykırılığın risk geçişi anında var olup olmadığı dosyada ele alınır. Ürün sertifikalarının mevcut olması ve bunların doğruluğu ayrı başlıklardır. Uyuşmazlıkta doğru davalı, doğru sözleşme ve doğru kusur sebebi belirlendikten sonra uygun talep geliştirilmelidir.

Belçika’daki nihai müşteriye yeniden satış ayıp ihbarını nasıl etkiler?

Belçika ithalatçısı Türkiye’den aldığı malları kendi müşterilerine yeniden satıyorsa nihai müşterinin ilk şikâyet tarihi, ithalatçının ayıbı fiilen ne zaman öğrendiği konusunda önemli olabilir. Ancak nihai müşterinin ithalatçıya bildirim yapması, Türkiye’deki satıcıya CISG m.39 ihbarı yapıldığı sonucunu kendiliğinden doğurmaz. Ana satış sözleşmesi ile Belçika içindeki yeniden satış sözleşmesi farklı tarafları ve hukuki ilişkileri içerir.

İthalatçı bu nedenle müşteri şikâyetlerinin kayıt altına alınması, ayıbın incelenmesi ve Türk satıcıya gerekli içeriğin gönderilmesi için ayrı süreç kurmalıdır. Mallar Belçika’da farklı depolara dağıtılmışsa hangi parti veya seri numarasında ayıp bulunduğu ve her müşterinin ne zaman şikâyet ettiği ayrıştırılır. Satıcının ayıptan bilgi sahibi olup olmadığı ve m.38/3’teki yeniden sevk şartlarının oluşup oluşmadığı somut sözleşme ve sevk düzenine göre belirlenir.

Türkiye’deki satıcıya örnek ayıp bildirimi nasıl yapılandırılır?

Belçika ithalatçısının ayıp bildirimi, ilgili satıcının tam unvanı ve sözleşme numarasıyla başlamalıdır. İhbar metninde sevkiyat ve teslim tarihi, ürünün marka-model ve seri veya parti numarası, beklenen sözleşmesel nitelik, gözlenen teknik sorun, muayene tarihi ve ek deliller açıkça gösterilmelidir. Uygulanacak CISG m.35, m.38 ve m.39 hükümleri belirtilir. Alıcının istediği onarım, ikame, fiyat indirimi veya başka hak, kararın mevcut koşullara göre hangi aşamada bulunduğuna uygun biçimde ifade edilir.

İhbarın biçimi ve gönderim kanalı, sözleşmede kararlaştırılan haberleşme hükümleriyle karşılaştırılır. CISG m.27’nin bildirimlere ilişkin genel iletişim kuralı ile Sözleşmedeki özel hükümler birlikte değerlendirilir. Satıcının bildirimi teslim aldığını teyit eden kayıt, gönderim zamanı ve e-posta eklerinin asılları saklanır. İhbarın kanıtlanabilir olması, alıcıya her uyuşmazlıkta otomatik hak kazandırmaz; fakat bildirim yükümlülüğünün yerine getirildiğini tartışmasızlaştırmaya yardımcı olur.

Uyuşmazlık çözümü, mahkeme ve tahkim şartı

CISG, mal satımındaki sözleşmeye uygunluk ile alıcının belirli maddi haklarını düzenler; bütün uluslararası yargı yetkisi ve tahkim sorunlarını tek başına çözmez. Belçika’daki ithalatçı ile Türk üreticinin sözleşmesinde mahkeme seçimi, tahkim veya uygulanacak hukuka ilişkin hükümler bulunabilir. Bunların geçerliliği ve ilgili uyuşmazlığa etkisi ayrı incelenmelidir. Bir Belçika şirketinin ayıplı mal nedeniyle Türk satıcıya talep göndermesi, davanın her zaman yalnız Belçika’da veya yalnız Türkiye’de açılacağı anlamına gelmez.

Alıcının teknik ayıpları belgeleyerek satıcıya süresinde bildirmesi ile dava açma veya tahkim başlatma zamanlaması farklı hukukî konulardır. CISG m.39’un iki yıllık üst bildirim sınırı, mahkemede dava açma için bütün ülkelerde ortak iki yıllık zamanaşımı süresi değildir. Uyuşmazlık çözümünde tarafların seçtiği forum, uygulanacak usul, zamanaşımı ve gereken belgeler ayrı kontrol edilir. Belgelerin Türkçe çevirisi ve şirket temsil yetkileri de dava aşamasında önem kazanabilir.

Belçika’daki alıcı için ayrıntılı belge kontrol sırası

Birinci adım CISG’nin kapsama girip girmediğinin doğrulanmasıdır: alıcı ve satıcı işyerleri, mal satımı niteliği ve CISG’nin dışlanması kontrol edilir. İkinci adım sözleşmedeki miktar, kalite, teknik özellik, numune veya model ve paketleme koşullarının m.35 uyarınca somutlaştırılmasıdır. Üçüncü adım teslimin tarihi, taşıma ve risk geçişi koşullarının belgelenmesidir. Dördüncü adım mümkün olan en kısa sürede yapılan muayenenin tarihi, yöntemi ve raporunun saklanmasıdır.

Beşinci adım ayıbın ne zaman keşfedildiğinin veya keşfedilmesi gerektiğinin tespitidir. Altıncı adım, m.39/1’e uygun makul sürede satıcıya ayıbın mahiyetini somut olarak bildirmektir. Yedinci adım sözleşmesel garanti ve m.39/2 iki yıllık üst sınırın ayrı değerlendirilmesidir. Sekizinci adım satıcının m.40 bakımından bilgisi, varsa m.44 mazereti ve m.46–50 haklarının koşullarının belirlenmesidir. Dokuzuncu adım zarar ve zararı azaltma kayıtlarının m.74 ve m.77 çerçevesinde hazırlanmasıdır.

Konuyla bağlantılı hukuk rehberleri

• Belçika–Türkiye geciken mal teslimi ve CISG m.33–49
• Belçika Peppol ticari faturanın delil niteliği
• Belçika şirketinin Türkiye’de ihtiyati haciz istemi
• CISG madde 9 ticari teamül ve Incoterms
• A.TR ile EUR.1 farkı ve gümrük belgeleri

Bu bağlantılar ayrı hukuki ihtiyaçları ele alır; burada asıl mesele muayene, makul süreli ayıp ihbarı ve kusurlu maldaki talep seçimidir.

Belçika’daki alıcının ayıplı mal haklarına ilişkin 12 sık sorulan soru

Resmî hukuk kaynakları

Birleşmiş Milletler UNCITRAL — CISG sözleşmesi ve tam metin; UNCITRAL — Belçika ve Türkiye’nin CISG’ye taraflık durumları; CISG özgün İngilizce madde metni; Adalet Bakanlığı — HMK m.199 elektronik belgeler.

Mersin ve İstanbul ofis haritaları