İngiltere Deed of Disclaimer Türkiye’de Reddi Miras Sayılır mı? TMK 605–610

Deed of Disclaimer nedir: İngiltere ve Galler miras hukukunda anlamı

İngiltere ve Galler miras hukukunda disclaimer, mirasçının veya vasiyet alacaklısının kendisine yönelen belirli bir miras menfaatini kabul etmemesi anlamında kullanılır. HMRC’nin IHTM35161 rehberi, vasiyetnameyle bırakılan kazandırmadan vazgeçme ve vasiyetsiz mirasta doğan haktan feragat etme imkânını ayrı ayrı açıklar. Bu işlem, belirli bir menfaatin kabul edilmemesine ilişkin İngiliz hukuk kurumudur; Türkiye’deki sulh hukuk mahkemesine yöneltilen mirasın reddi beyanıyla aynı belge ve aynı usul değildir. İngiltere’deki işlem, kişinin İngiliz tereke hukukunda hangi menfaatten çıktığını belirler.

İngiltere’de düzenlenen belgede genellikle mirasbırakanın adı, ölüm tarihi, vazgeçen kişinin kimliği ve hangi menfaatin reddedildiği yer alır. Fakat belge adının üstünde ‘Deed of Disclaimer’ yazması, Türkiye’deki taşınmaz mirasının da usulünce reddedildiği anlamına gelmez. Özellikle Londra’daki banka hesabı ile Mersin’deki evin aynı tereke dosyasında bulunması, iki hukuk düzenindeki işlem sonuçlarının ayrı incelenmesini gerektirir. Belgedeki beyanın İngiliz hukukunda geçerli olup olmadığı ve Türk mirasçısının Türkiye’de hangi işlemi yapması gerektiği birbirinin yerine geçirilemez.

İngiltere’de disclaimer için kabul, koşulsuzluk ve yönlendirme yasağı

HMRC IHTM35161 açıklamasına göre İngiliz hukukunda miras menfaatinin disclaimer yoluyla reddi bütün ilgili menfaate uygulanmalı, koşulsuz yapılmalı ve ilgili kişi bu menfaatten yararlanmamış olmalıdır. Örneğin kişi bir vasiyetnamedeki ayrı bir kazandırmayı kabul edip başka bir bağımsız kazandırmayı reddedebilir. Ancak belirli bir menfaati reddettiği iddiasıyla aynı menfaatin kime devredileceğini kendisi seçmesi, sıradan disclaimer niteliğiyle bağdaşmaz. Miras menfaatini belli kişiye aktarmak başka hukuki mekanizmayı gündeme getirir.

Bu ayrım somut belgelerde çok önemlidir. İngiltere’de mirastan yalnız belirli miktarda para almak istemeyen kişi, bu miktarı kardeşine yönlendirmeyi talep ediyorsa işlemin adı değişebilir. Buna karşılık üzerinde tasarrufta bulunmadığı bağımsız vasiyet kazandırmasını bütünüyle reddetmek, disclaimer koşullarında değerlendirilebilir. HMRC’nin IHTM35163 rehberi de menfaatten vazgeçme ile aynı menfaati yeniden başka birine tahsis etme çabasının karıştırılmamasını ister. Türkiye’ye sunulacak belgenin önce hangi İngiliz kurumunu anlattığı belirlenmeden ‘reddi miras belgesi’ şeklinde tek kalıpla tercümesi yanıltıcı olabilir.

Deed of Disclaimer ve Deed of Variation aynı işlem değildir

İngiltere’de Deed of Variation, hak sahiplerinin tereke dağılımında belirli değişiklikleri öngören bir düzenleme kurmasına olanak verir. Bu işleme ilişkin vergi koşulları ayrıca bulunur. HMRC CG30270, disclaimer’da kişinin kendisine bırakılan menfaati reddettiğini, bu kazandırmanın vasiyetnamenin geri kalan hükümlerine veya vasiyetsiz miras kurallarına göre dağıldığını; variation’da ise ilgili hak sahibinin yeni lehtarı belirleyebileceğini açıklar. Bu nedenle aynı tereke için düzenlenen iki belge, aynı hukuki sonucu göstermez.

İngiltere’den gelen belgenin başlığında deed yazması, bunun her zaman bir devri veya Türk tapu kaydında değişikliği gösterdiği anlamına gelmez. Deed of Variation ile Deed of Disclaimer ayrımının Türkiye taşınmazına etkisi, MÖHUK m.20 ile Türk miras ve eşya hukuku hükümleri kapsamında değerlendirilir. Sitede Deed of Variation için ayrı bir rehber bulunduğundan bu makalenin konusu o belgenin genel geçerliliği değildir; vazgeçme beyanının Türk miras reddi olup olmadığıdır. Hak sahiplerinin gerçek iradesi belge metninin tamamından anlaşılmalıdır.

PA15 Executor Renunciation ile miras menfaatinden vazgeçmenin farkı

İngiltere’de PA15 formu, belirli koşullarda executor olarak görev yapmaktan vazgeçme amacıyla kullanılır. Executor sıfatı, terekenin idaresiyle ilgili bir görev ve temsil yetkisi alanıdır; vasiyet veya kanundan doğan miras menfaatini kazanma ise farklıdır. Kişi executor görevini bırakırken hâlâ vasiyet alacaklısı veya miras hakkı sahibi olabilir. Bu nedenle PA15 ile Deed of Disclaimer aynı işlem olarak çevrilmemelidir. Yalnız executor görevinden vazgeçen kişinin Türkiye’de mirasını reddettiğini söylemek hatalıdır.

Türk hukuku açısından sorulması gereken ilk soru, İngiltere belgesinin kişinin tereke yöneticisi sıfatını mı, yoksa kendisine yönelen malvarlığı menfaatini mi etkilediğidir. İkinci soru, kişinin Türkiye’de bulunan malvarlığı üzerinde hangi hakka sahip olduğu ve bu hakkı hangi hukuk düzeninin belirlediğidir. Üçüncü soru, reddin Türkiye’de sulh mahkemesi önünde kanunda öngörülen usulde açıklanıp açıklanmadığıdır. Bu üç inceleme yapılmadan İngiliz konsolosluk veya probate belgelerinin Türk veraset kayıtlarında otomatik sonuç doğurduğu kabul edilemez.

MÖHUK m.20: İngiltere tereke menfaati ile Türk taşınmazının ayrılması

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 20/1. maddesi mirasın ölenin millî hukukuna tabi olduğunu düzenler; fakat Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukukunun uygulanacağını ayrıca belirtir. Bu ayrım, İngiltere’de düzenlenmiş mirastan vazgeçme belgesinin Türkiye’deki ev üzerindeki etkisinin neden doğrudan İngiliz veraset usulüyle belirlenemeyeceğini açıklar. Türk taşınmazı için uygulanacak miras hukuku ve işlemin Türkiye’deki şekli ayrıca incelenir; İngiltere banka hesabının hukuki durumu aynı sonuca zorlanmaz.

MÖHUK m.20/2, mirasın açılması sebepleri, iktisabı ve taksimi bakımından terekenin bulunduğu ülke hukukunu işaret eden ayrı kural da içerir. Bu nedenle herhangi bir yabancı belgeyi yalnız İngiliz hukukunun adlandırmasına bakarak Türk taşınmazının mirasçılarını değiştiren işlem olarak kabul etmek eksik incelemedir. Kişinin Türk ve İngiliz vatandaşlık bağlantıları, ölenin millî hukuku, taşınmazın bulunduğu yer, ölüm tarihi, mirasçıların sıfatı ve belgede vazgeçilen menfaatin tanımı birlikte araştırılır. Deed of Disclaimer’ın İngiltere’de vergi ve tereke dağılımı bakımından sonucu ile Türk mirasçılık belgesinin sonucu mutlaka aynı değildir.

TMK m.605: Türk hukukunda mirası kim reddedebilir?

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.605, yasal ve atanmış mirasçıların mirası reddedebileceğini düzenler. Maddenin ikinci fıkrasında, mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması hâlinde mirasın reddedilmiş sayılacağı hükmü bulunur. Bu ikinci durum, İngiltere’de bir disclaimer düzenlenmesiyle kendiliğinden oluşmaz; mirasbırakanın ölüm anındaki borç durumu ve kanuni şartları özel olarak değerlendirilir. Kişinin mirası reddetmek istemesinin sebebi her ne olursa olsun Türk kanunundaki usul ve hak düşürücü sürelere dikkat edilir.

Türkiye’deki taşınmaz mirasının reddi için hangi mirasçının hangi sıfatla başvuracağı öncelikle netleştirilmelidir. İngiltere’de beneficiary olarak görülen kişi Türk hukukunda aynı sıfatı taşıyabilir veya farklı bir hukuki ilişki bulunabilir. Bir vasiyet lehtarı, yasal mirasçı ve tereke yöneticisi sıfatları tek kelimeyle birleştirilmemelidir. Türk mirasçılık belgesi ve nüfus kayıtları gerekiyorsa yargılama aşamasında değerlendirilir. Mirasın reddi talebi yapılırken İngiltere’de düzenlenen belge, kişinin niyeti hakkında açıklayıcı olabilir; tek başına TMK m.605 kapsamında yetkili Türk makamına sunulmuş ret beyanının yerini almaz.

TMK m.606: Üç aylık süre İngiltere belgesiyle uzar mı?

TMK m.606 uyarınca miras kural olarak üç ay içinde reddolunabilir. Yasal mirasçı bakımından süre, mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispat etmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendiği tarihte başlar. Vasiyetnameyle atanmış mirasçı yönünden süre, tasarrufun kendisine resmen bildirildiği tarihten işler. Dolayısıyla süre her olayda yalnız ölüm tarihinden başlar şeklinde mutlak hesap yapılmamalıdır. İngiltere’de yaşamak veya bir İngiliz disclaimer belgesi düzenlemek, Türk mahkemesindeki kanuni üç aylık süreyi kendiliğinden durdurmaz ya da uzatmaz.

Örneğin mirasbırakanın ölümünü İngiltere’de öğrenen kişi yalnız oradaki solicitor’a disclaimer imzalayıp Türkiye’de işlem yapmazsa, Türk hukukunda süre açısından ayrı risk ortaya çıkabilir. Süre hesaplanırken ölümün öğrenildiği tarih, resmî bildirim, kişiye tanınan mirasçılık sıfatı ve kanundaki istisnalar incelenir. Herhangi bir bildirim tarihinde belirsizlik varsa somut deliller üzerinden değerlendirme yapılır. Türk mirasçının İngiltere’de yaşamaya başlaması, söz konusu süreyi İngiltere IHT vergisi kurallarındaki iki yıllık beyan koşuluna dönüştürmez; bunlar farklı hukuk düzenlerinin farklı süreleridir.

TMK m.609: Reddi miras beyanının yapıldığı makam ve şekil

TMK m.609’a göre mirasın reddi, mirasçılar tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır. Beyanın kayıtsız ve şartsız olması gerekir. Sulh hâkimi ret beyanını tutanakla tespit eder ve süresi içinde yapılan ret, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğe yazılır. Reddeden mirasçı talep ederse kendisine ret beyanını gösteren belge verilir. İngiltere’de HMRC işlemleri için hazırlanan Deed of Disclaimer belgesi bu Türk kayıt usulünü tek başına yerine getirmez.

Yurt dışında bulunan mirasçı uygun vekâletnameyle Türk hukukuna göre reddi miras prosedürünü takip etmeyi değerlendirebilir. Ancak vekilin ret beyanında bulunabilmesi için vekâletnamenin kapsamı, özel yetki gerekliliği ve ilgili Türk mahkemesinin işlem usulü ayrıca doğrulanmalıdır. Türkiye’ye gelmemek amacıyla yalnız İngiliz solicitor’a yazılmış bir mektubu Türk sulh hukuk kaydı olarak kabul etmek hukuken yanlıştır. Türk mahkemesine gönderilen belgenin karar, vekâletname, kanunî ret beyanı veya yabancı işlem delili niteliğinde olup olmadığı mutlaka ayrıştırılır.

TMK m.610: Mirası kabul etmiş gibi davranmanın etkisi

TMK m.610, mirası ret hakkının düşmesine ilişkin hükümler içerir. Kanun, ret süresi sona ermeden mirasçı sıfatıyla tereke işlerine olağan yönetimi aşacak biçimde karışılması, tereke mallarının gizlenmesi veya mal edinilmesi gibi durumlarda ret hakkının kaybedilebileceğini düzenler. Bu nedenle mirasçı Türkiye’deki evi satmaya çalışmış, kira gelirlerini kendi adına tahsil edip kullanmış veya malvarlığını başka şekilde tasarruf etmişse bunların ret hakkına etkisi somut olay üzerinden incelenmelidir. Sırf İngiltere’de bir disclaimer hazırlanması Türk kanunundaki düşme sebeplerini bertaraf etmez.

İngiltere’de de HMRC açıklamaları, disclaimer’ın yararlanılmamış bir miras menfaatine ilişkin olması gerektiğini gösterir. Ancak İngiliz kabul koşulları ile TMK m.610’un hukuki ölçütleri aynı cümleyle açıklanamaz. Başvuru sahibi İngiltere’de belirli vasiyet menfaatini kabul etmemiş olsa bile Türkiye’de farklı tereke tasarruflarına girişmiş olabilir. İki ülkedeki hareketlerin tarih sırası ayrıntılı çıkarılmalıdır. Banka transferleri, kira makbuzları, tapu başvuruları ve mirasçıların yazışmaları hukuka uygun elde edilebildiği ölçüde değerlendirilir.

İngiltere’de iki yıllık vergi kuralı Türk üç aylık ret süresi değildir

HMRC IHTM35162, İngiltere Inheritance Tax bakımından IHTA 1984 s.142 rejiminden yararlanacak disclaimer için yazılı işlem ve ölümden itibaren iki yıllık süre gibi vergi koşullarını açıklar. Buna karşılık HMRC IHTM35161, İngiliz genel hukukunda disclaimer’ın geçerlilik koşullarını farklı biçimde değerlendirir. Bu iki kural dahi İngiltere içinde aynı şey değildir. Türk hukukundaki TMK m.606 üç aylık ret süresinin İngiliz veraset vergisi bakımından uygulanan iki yıllık düzenlemeyle uzatıldığı sonucuna gidilemez.

Vergi sonucu ve miras payı sonucu farklı sorunlardır. İngiltere’de belirli menfaatin miras vergisi bakımından nasıl işleme alınacağı, oradaki görevliler ve HMRC rehberi kapsamında değerlendirilir. Türkiye’deki evin intikali veya mirasın reddi ise MÖHUK m.20 ile TMK m.605–610’a göre ayrıca incelenir. Bir İngiliz vergi avantajı sağlayan işlem, Türk sulh mahkemesinin özel kütüğüne ret beyanı olarak işlenmiş sayılmaz. Aynı şekilde Türk miras reddi belgesi, İngiltere’de belirli vergi sonucunu otomatik garanti etmez.

Türkiye’deki miras payını başkasına bırakmak: Ret mi devir mi?

Bir kişinin Türkiye’deki miras payını kendi çocuğuna veya kardeşine bırakmak istemesi, her zaman mirasın reddi işlemiyle gerçekleşmez. TMK m.611, yasal mirasçılardan biri mirası reddettiğinde payın miras açıldığı tarihte kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçeceğini düzenler. Bu sonuç, reddeden mirasçının payı doğrudan seçtiği kişiye devretmesiyle aynı değildir. Miras payının devrine ilişkin TMK m.677 ise mirasın açılmasından sonra mirasçılar arasında veya üçüncü kişiyle yapılan sözleşmelere dair ayrı şekil ve hak kuralları getirir.

İngiltere’de disclaimer’ın reddedilen menfaati belli kişiye yönlendirmemesi ilkesi, bu ayrımın neden önemli olduğunu gösterir. Kişi payını seçtiği kişiye vermek istiyorsa İngiltere’de Deed of Variation veya Türk hukukunda uygun bir miras payı devri gibi ayrı mekanizmaların şartları incelenebilir. Ancak bunlar da otomatik olarak Türk tapu kaydının değişmesini sağlayan aynı işlem değildir. Vasiyet, mirasçılık belgesi, intikal ve paylı/elbirliği mülkiyeti koşulları incelenmeden hazır şablonla bir malın yeni hak sahibi belirlendiği iddia edilmemelidir.

Türkiye’de reddi miras için İngiltere’den hangi belgeler hazırlanır?

İlk belge grubu mirasbırakanın ölüm belgesi, kimlik ve gerektiğinde nüfus kayıtlarıdır. İkinci grup, başvuru sahibinin yasal veya atanmış mirasçılık sıfatını ortaya koyan resmi kayıtlardır. Üçüncü grupta, İngiltere’de düzenlenen Deed of Disclaimer’ın aslı, imzalanma tarihi, hangi hakka ilişkin olduğu ve varsa vekil yazışmaları yer alır. Dördüncü grup, ölümün ve mirasçılığın ne zaman öğrenildiğini gösteren belgelerden oluşur. Beşinci grup ise Türkiye’de yapılacak başvuru için gerekli vekâletname ve yetki belgeleridir.

İngiliz belgesinin apostilli ve Türkçe tercümeli olması, onu kendiliğinden Türk ret beyanı haline getirmez. Ancak belge, İngiltere’deki beyanın gerçek içeriğini anlamak ve somut olayın zaman çizelgesini oluşturmak bakımından yararlı olabilir. İngiltere’deki executor veya administrator belgeleri ile Türk mirasçılık ve ret belgeleri ayrı dosyalanmalıdır. Terekenin Türkiye’deki taşınmazı, banka hesabı veya şirket payı bulunuyorsa malvarlığı kayıtları da hukuka uygun usulle hazırlanır. Gereksiz özel verilerin toplu biçimde paylaşılması yerine dava bakımından gerekli belgeler kullanılır.

İngiltere’den Türkiye’ye gelmeden reddi miras işlemleri

Yurt dışında yaşayan mirasçının Türkiye’deki kanuni süreyi kaçırmaması için önce ölümün öğrenilme tarihi ve mirasçılık sıfatı belirlenir. Ardından yetkili sulh hukuk mahkemesi ve beyanın şekli incelenir. Gerekiyorsa uygun kapsamlı vekâletname düzenlenir. Mirası ret iradesinin kayıtsız ve şartsız olduğuna ilişkin kayıt hazırlanır. Ret beyanının mahkeme tutanağına geçirilmesi ve özel kütük kaydının gerçekleştirilmesi izlenir. Bu süreç yalnız İngiltere’de hazırlanan bir disclaimer’ın Türkiye’ye posta edilmesi olarak tanımlanamaz.

Türkiye’de işlem yapılırken HMK m.74’teki özel yetki kuralları bakımından vekâletname denetimi ayrıca önem taşır. İngiltere’den alınan vekâletname ile konsoloslukta düzenlenen vekâletnamenin şekli ve kabul koşulları farklı olabilir; belgeyi kabul edecek kurumun usulü kontrol edilir. Mirasın reddine ilişkin Türk mahkemesi kaydı alındığında, diğer mirasçıların payları ve tereke işlemleri TMK m.611 ve devamı çerçevesinde değerlendirilir. İngiltere vergisi ve oradaki tereke dağılımı işlemlerinin ayrıca yürüyebileceği unutulmamalıdır.

İngiltere–Türkiye dosyalarında on yaygın hata ve sonuçları

Birinci hata, Deed of Disclaimer belgesini Türk sulh hukuk mahkemesinin ret beyanı yerine koymaktır. İkinci hata, PA15 executor renunciation formunu miras menfaatinin reddiyle karıştırmaktır. Üçüncü hata, Deed of Variation ile disclaimer’ın aynı işleme yaradığı düşüncesidir. Dördüncü hata, İngiliz vergi rejimindeki iki yıllık kuralı Türk TMK m.606 süresi sanmaktır. Beşinci hata, bir vasiyet kazandırmasından vazgeçmeyi bütün Türk tereke payının reddiyle eşitlemektir. Altıncı hata, reddedilen menfaatin doğrudan seçilen kişiye geçeceğini varsaymaktır.

Yedinci hata, ret beyanının kayıtsız ve şartsız olma koşulunu ihlal etmektir. Sekizinci hata, ret süresi dolmadan mirasçı sıfatıyla yapılan tasarrufların TMK m.610 etkisini incelememektir. Dokuzuncu hata, Türk taşınmazı bakımından MÖHUK m.20’deki uygulanacak hukuk kuralını atlamaktır. Onuncu hata, ret kaydı alınmadan tapu devri veya miras payı dağılımı tamamlandığını düşünmektir. Dosya stratejisi her olayda aynı şablona değil; hangi malvarlığından, hangi hukuki sıfatla, hangi tarihte ve hangi makam önünde vazgeçildiğine göre kurulmalıdır.

İngiltere Deed of Disclaimer Türkiye’de geçerli mi? 12 soru

Sitedeki ilgili, ancak farklı hukuki konulardaki rehberler

İngiltere PA15 executor renunciation ile Türk reddi miras ayrımı; İngiltere Deed of Variation ve miras payı devri; İngiltere Letters of Administration; İngiltere Grant of Probate ve Türkiye; Yurt dışında yaşayan mirasçının Türkiye’de reddi mirası yazılarında konuya bağlantılı farklı işlemler açıklanır.

Resmî hukuk kaynakları

HMRC IHTM35161 — Disclaimers: introduction; HMRC IHTM35162 — Vergi bakımından disclaimer koşulları; HMRC IHTM35163 — disclaimer ile menfaat yönlendirmesinin ayrılması; HMRC CG30270 — disclaimer ve variation farkı; Adalet Bakanlığı UYAP — 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.605–611 ve 677; 5718 sayılı MÖHUK m.20.

İngiliz HMRC rehberlerinde kullanılan vergi kavramları ile Türk sulh hukuk yargılaması hükümleri birbirinden ayrılarak aktarılmıştır. Doğrulanmamış içtihat numarası kullanılmamıştır.