Hangi Sermaye Piyasası Araçları Kota Alınmadan Borsa İstanbul’da İşlem Görebilir? Yönetmelik m.18 | 2026
Yönetmelik m.18’in temel kuralı nedir?
Borsa İstanbul’da işlem gören her sermaye piyasası aracının mutlaka klasik anlamda Borsa kotuna alınmış olması gerekmez. Yönetmelik m.18, sermaye piyasası araçlarının belirli şartlarla kota alınmaksızın Borsada işlem görebilmesini düzenler. Bu yapı, Borsa tarafından oluşturulan pazar, piyasa veya platformlarda farklı hukuki statüdeki araçların işlem görmesine imkân verir.
Madde 18’in varlığı, “Borsada işlem görme” ile “Borsa kotuna alınma” kavramlarının aynı olmadığını açıkça gösterir. Kotasyon, Yönetmeliğin m.14–17 arasındaki hükümlerinde ayrı bir statü olarak düzenlenmiştir. Kota alınmaksızın işlem görme ise aracın Borsa sistemine kabul edilmesinin farklı hukuki yoludur.
Kotasyon şartlarının genel çerçevesi için Borsa İstanbul kotuna alma şartları m.14 rehberimize; kotta kalma denetimi için m.17 kotta kalma rehberimize bakılabilir.
Kota alınmadan işlem görme ile kotasyon arasındaki fark nedir?
Kotasyonda sermaye piyasası aracı, Borsanın belirlediği kotasyon şartlarını sağlayarak Borsa kotuna kabul edilir. Faaliyet süresi, mali ve hukuki durum, özkaynak, piyasa değeri, halka açıklık veya ilgili araç türüne özgü başka kriterler başvuruda değerlendirilebilir. Kota alınmadan işlem görmede ise araç, kotasyon statüsü tesis edilmeden Borsanın ilgili işlem ortamında işlem görebilir.
Bu fark yalnız terminolojik değildir. Başvuru usulü, ücret yapısı, kotta kalma kriterleri, pazar sınıflandırması ve ihraççının bazı devam eden yükümlülükleri hukuki statüye göre farklılaşabilir. Şirket veya yatırım kuruluşu hangi statünün uygulandığını doğru belirlemelidir.
Bir sermaye piyasası aracının Borsa ekranında işlem kodunun bulunması tek başına onun “kote” olduğu sonucunu doğurmaz. Resmi Borsa kaydı ve ilgili karar incelenmelidir. Sözleşme, yatırımcı sunumu veya hukuki görüşte “Borsada işlem gören” ve “Borsa kotunda bulunan” ifadeleri gerekli yerde ayrıştırılmalıdır.
Kota alınmadan işlem görme için SPK onayı gerekir mi?
Yönetmelik m.18, kota alınmaksızın işlem görme esaslarını Borsa ve Sermaye Piyasası Kurulu arasındaki düzenleyici çerçeveye bağlar. Kural olarak ilgili sermaye piyasası aracının Borsa bünyesinde kotasyon olmaksızın işlem görmesi, Borsa kararı ile Kurul onayı gerektiren süreçler kapsamında yürütülür. Somut araç türünde uygulanacak karar ve onay mekanizması güncel Borsa/SPK düzenlemelerinden teyit edilmelidir.
Madde içinde özel statülü bazı ihraççılar veya araçlar bakımından ayrıca istisnai hükümler bulunduğundan, her kota alınmaksızın işlem görme işleminde aynı onay akışının bulunduğu varsayılmamalıdır. Önce ihraççı ve aracın hukuki niteliği belirlenmelidir.
Borsa veya SPK tarafından verilen işlem görme kararı, ihraççının başka mevzuattan doğan ihraç, kamuyu aydınlatma, kayıt, vergi, takas veya saklama yükümlülüklerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Her hukuki izin kendi kapsamı içinde değerlendirilir.
TCMB ve kamu kaynaklı araçlar bakımından özel statü nedir?
Yönetmeliğin 6. maddesi TCMB’ye Borsa İstanbul’da özel işlem statüsü tanırken m.18 de belirli kamu veya merkez bankası kaynaklı sermaye piyasası araçlarının işlem görme rejimini özel olarak düzenler. Bu nedenle TCMB tarafından ihraç edilen veya Yönetmelikte özel statü tanınan araçlarda klasik şirket kotasyon kontrol listesi kullanılmamalıdır.
TCMB’nin üyelik, yetkilendirme, teminat, denetim, disiplin ve ücret muafiyetlerine ilişkin ayrıntılar için TCMB Borsa İstanbul muafiyeti m.6 rehberimize bakılabilir. Kurumun özel statüsü ile ihraç ettiği aracın işlem görme statüsü ayrı hukuki düzeylerdir; iki hüküm birlikte okunmalıdır.
Hazine, kamu kurumu veya uluslararası kuruluş niteliğindeki ihraççılar için de Borsa düzenlemelerinde farklılaştırılmış ücret ve işlem hükümleri bulunabilir. İhraççı sıfatının doğru tespiti, yanlış kotasyon başvurusu veya yanlış ücret hesaplamasını önler.
Yabancı sermaye piyasası araçları kota alınmadan işlem görebilir mi?
Yabancı sermaye piyasası araçlarının Borsa İstanbul’da işlem görmesi, ilgili sermaye piyasası ve Borsa düzenlemelerindeki özel şartlara tabidir. m.18’in genel yapısı, kotasyon dışı işlem görme modellerine hukuki zemin sağlar; ancak yabancı araçlarda ihraççı ülke, saklama, takas, para birimi, bilgi açıklama ve Kurul düzenlemeleri ayrıca değerlendirilir.
Yabancı bir borsada işlem görmek, aracın Borsa İstanbul’da otomatik olarak işlem görebileceği anlamına gelmez. Borsa ve SPK tarafından öngörülen kabul veya işlem görme süreci tamamlanmadan Türkiye’deki Borsa sisteminde işlem statüsü doğmaz.
Yabancı ihraççı veya araç dosyasında resmi ihraç belgeleri, işlem gördüğü yabancı piyasa bilgileri, saklama yapısı, ilgili hukuk görüşleri ve Türkçe açıklama yükümlülükleri güncel Borsa düzenlemesine göre hazırlanmalıdır.
Kota alınmadan işlem gören araçlar Borsa kurallarına tabi midir?
Evet. Kotasyon statüsünün bulunmaması, işlemlerin Borsa kuralları dışında yapılacağı anlamına gelmez. Emir iletimi, eşleştirme, fiyat oluşumu, işlem kaydı, takas, temerrüt, gözetim ve piyasa tedbirleri ilgili piyasa/pazar/platform düzenlemelerine tabidir.
Örneğin müşteri emirleri Yönetmeliğin m.29 ve devamındaki kurallara göre Borsaya iletilir; işlemlerin kaydı m.32 çerçevesinde tutulur; takas ve temerrüt m.34–35 hükümleriyle ilişkilidir. Araç kotasyon dışı statüde olsa dahi piyasa bütünlüğü ve işlem güvenliği kuralları uygulanmaya devam eder.
Bu nedenle yatırımcıya “kota alınmamış araç denetimsizdir” veya “kota alınmadan işlem gördüğü için Borsa kuralları uygulanmaz” şeklinde açıklama yapılması doğru değildir. Hukuki statünün hangi hükümleri değiştirdiği somut olarak gösterilmelidir.
Kamuyu aydınlatma yükümlülükleri devam eder mi?
Kota alınmaksızın işlem gören bir sermaye piyasası aracında ihraççı veya ilgili tarafların kamuyu aydınlatma yükümlülükleri aracın türüne ve SPK/Borsa düzenlemelerine göre devam edebilir. Hangi finansal raporların, özel durumların veya ihraççı bilgilerinin açıklanacağı ilgili düzenlemeden belirlenmelidir.
Kotasyon statüsünün bulunmaması, yatırımcının bilgi ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Borsada fiyat oluşan bir araçta doğru, zamanında ve karşılaştırılabilir bilgi piyasa güvenliği bakımından temel önemdedir. İhraççı, KAP veya başka resmi açıklama kanalına tabi ise yükümlülük takvimini ayrıca izlemelidir.
Yanlış veya eksik açıklama; yalnız kotasyon bakımından değil, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve ikincil düzenlemeler bakımından da sonuç doğurabilir. Bu nedenle kamuyu aydınlatma süreci kotasyon dosyasından bağımsız ayrı uyum alanı olarak yönetilmelidir.
Kota alınmadan işlem gören araç için başvuru dosyası nasıl hazırlanır?
Önce aracın neden klasik kotasyon yerine m.18 kapsamındaki işlem görme modeline tabi olduğu hukuki dayanakla belirlenmelidir. İhraççı statüsü, araç türü, ihraç belgesi veya izahname, SPK kararları, Borsa kararı, saklama ve takas yapısı ile işlem göreceği pazar/platform dosyada gösterilmelidir.
Başvuru veya kabul sürecinde Borsanın talep ettiği belgeler güncel ve birbiriyle uyumlu olmalıdır. İhraç tutarı, vade, para birimi, ISIN/araç kodu, ihraççı bilgisi ve ödeme koşulları farklı kaynaklarda çelişmemelidir.
Özel statüye dayanan istisna varsa dayanak hüküm açıkça yazılmalı ve normal kotasyon şartlarının neden uygulanmadığı belgelenmelidir. “Kamu kuruluşu olduğu için muaftır” şeklindeki genel cümle yerine m.18 ve ilgili Borsa/SPK düzenlemesi gösterilmelidir.
Kotasyon dışı işlem görmede ücret uygulanabilir mi?
Evet. Yönetmeliğin kotasyon ücretlerine ilişkin m.20 ve devamı hükümleri, yalnız klasik kotasyon başlıklarını değil Borsada işlem gören belirli araç ve ihraççıları kapsayabilecek ücret sistemini düzenler. Hangi ücretin uygulanacağı, aracın statüsüne ve güncel Borsa ücret tarifesine göre belirlenir.
m.18 statüsünde işlem gören aracın “kote değil, o halde hiçbir Borsa ücreti yok” şeklinde değerlendirilmesi doğru değildir. Borsa tarafından tahakkuk ettirilen güncel ücret ve varsa özel muafiyet resmi tarife ve Yönetmelik hükümlerinden teyit edilmelidir.
TCMB gibi m.6 kapsamında açık ücret muafiyeti bulunan kurumlar ayrıca değerlendirilir. Özel muafiyetin başka ihraççıya genişletilmesi mümkün değildir.
Kota alınmadan işlem görme statüsü nasıl sona erer?
Sermaye piyasası aracının vadesi, itfası, ihraççının statüsü, Borsa kararı veya ilgili piyasa düzenlemesindeki başka sebepler işlem görme statüsünün sona ermesine yol açabilir. Hangi sona erme yönteminin uygulanacağı aracın türüne göre belirlenir.
Vade veya itfa durumunda ödeme ve saklama kayıtları, Borsa sistemindeki işlem statüsüyle uyumlu hale getirilmelidir. Borsa veya SPK kararıyla işlem görme sona erdiriliyorsa karar tarihi, yürürlük zamanı, son işlem ve yatırımcı bilgilendirmesi açıkça kaydedilmelidir.
İspat ve arşiv açısından hangi kayıtlar tutulmalıdır?
İhraç veya kabul belgeleri, Borsa kararı, SPK onayı/kararı gerekiyorsa ilgili belge, araç tanımları, KAP açıklamaları, takas ve saklama sözleşmeleri, ücret tahakkukları ve değişiklik bildirimleri tarihçeli biçimde saklanmalıdır. Statünün hukuki dayanağı dosyanın ilk sayfasında açıkça gösterilmelidir.
İşlem görme statüsünde değişiklik olduğunda eski kararlar silinmemeli; yeni kararın hangi tarihten itibaren uygulandığı belirtilmelidir. Böylece geçmiş bir işlem tarihinde aracın Borsada hangi statüyle işlem gördüğü kesin olarak tespit edilebilir.
2026 için kontrol listesi
İhraççı/araç statüsünü belirleyin; m.18 kapsamındaki hukuki dayanağı doğrulayın; SPK onayı veya özel istisna durumunu resmi metinden kontrol edin; Borsa kararını ve işlem ortamını kaydedin; takas/saklama yapısını doğrulayın; kamuyu aydınlatma takvimini oluşturun; güncel ücret ve varsa muafiyeti resmi tarifeden teyit edin; işlem görme sona erdiğinde Borsa ve saklama kayıtlarını mutabık hale getirin.
Bu kontrollerde eski internet kaynakları yerine Borsa İstanbul, SPK ve yürürlükteki mevzuatın resmi metinleri kullanılmalıdır. Özellikle sayısal ücret, pazar kriteri veya teknik işlem şartı değişebileceğinden tarih belirtilmeden sabit rakam kullanılmamalıdır.
Kota alınmadan işlem görme kararının kapsamı nasıl okunmalıdır?
Borsa veya SPK kararında yalnız aracın adı değil, işlem göreceği piyasa/pazar/platform, başlangıç tarihi, varsa yatırımcı sınırlaması, para birimi, emir yöntemi ve başka özel koşullar da bulunabilir. Kuruluşlar yalnız karar başlığına bakarak bütün Borsa sistemlerinde serbest işlem yapılabileceği sonucuna varmamalıdır. Teknik erişim ve müşteri kanalları kararın kapsamıyla uyumlu tanımlanmalıdır.
Aynı ihraççının farklı seri veya tertipte araçları bulunuyorsa bir araç için verilen işlem görme statüsünün diğer bütün ihraçlara otomatik olarak yayıldığı varsayılmamalıdır. Her ISIN veya araç grubunun resmi Borsa kaydı ayrı doğrulanmalıdır.
Statü değişikliği olduğunda yatırımcı nasıl bilgilendirilmelidir?
Kota alınmadan işlem gören bir aracın pazarı, işlem yöntemi, takas yapısı veya işlem görme statüsü değişirse, ilgili Borsa ve SPK kamuyu aydınlatma hükümleri uygulanır. İhraççı veya yetkili kuruluş, resmi karar kesinleşmeden yatırımcıya kesin tarih veya sonuç garantisi vermemelidir. Açıklama; kararın kapsamını, yürürlük tarihini ve yatırımcı işlemlerine etkisini doğru biçimde yansıtmalıdır.
Aracın işlem görmesinin sona ermesi halinde açık emirler, gerçekleşmiş ancak takası tamamlanmamış işlemler ve saklama kayıtları ayrı ayrı ele alınır. Statü değişikliği, geçmişte usulüne uygun gerçekleşen işlemlerin takas yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
İç kontrol açısından hangi birimler birlikte çalışmalıdır?
Hukuk/uyum birimi statünün mevzuat dayanağını, finans birimi ücret ve muhasebe etkisini, operasyon birimi emir/takas sürecini, yatırımcı ilişkileri kamuyu aydınlatmayı ve bilgi teknolojileri teknik erişimi kontrol etmelidir. Yeni bir m.18 kararı sisteme alınırken bu birimlerin aynı resmi karar sürümünü kullanması gerekir.
Kontrol tutanağında aracın resmi adı, ISIN veya tanımlayıcı kodu, Borsa kararı, gerekiyorsa SPK onayı, işlem başlangıç tarihi, pazar/platform, takas-saklama yapısı ve açıklama yükümlülükleri gösterilmelidir. Böylece “kote değil ama işlem görüyor” statüsü kurumun bütün sistemlerinde aynı biçimde uygulanır.
m.18 statüsünün sözleşmelere yansıması
Yatırım hizmeti veya saklama sözleşmesinde aracın Borsa’daki statüsü yanlış tanımlanmamalıdır. “Kote menkul kıymet” ifadesi yalnız gerçekten kotasyon statüsü bulunan araç için kullanılmalı; kota alınmadan işlem gören araçta Borsa’daki gerçek işlem statüsü belirtilmelidir. Bu ayrım ücret, teminat, yatırımcı bilgilendirmesi veya sözleşmedeki piyasa tanımı bakımından sonuç doğurabilir.
Yeni bir işlem görme kararı veya statü değişikliği sonrasında standart sözleşme ekleri, ürün bilgi formları ve kurum içi ürün katalogları güncellenmelidir. Eski ürün tanımının kullanılmaya devam etmesi, müşteriye yanlış bilgi verilmesine ve operasyon sistemlerinde yanlış kural uygulanmasına yol açabilir.
Statü doğrulaması, her yeni ihraç ve önemli mevzuat değişikliği sonrasında tekrar yapılmalı; önceki kararın yeni araca otomatik uygulandığı varsayılmamalıdır.
Bu kontrol, hukuki statü ile teknik işlem kaydının sürekli uyumlu kalmasını sağlar.
Resmî kaynaklar
Güncel Yönetmelik ve Borsa düzenlemeleri için Borsa İstanbul Yönetmelikler, SPK karar ve düzenlemeleri için Sermaye Piyasası Kurulu, yürürlükteki mevzuat için Mevzuat Bilgi Sistemi kullanılmalıdır. İçerik 16 Eylül 2026 itibarıyla hazırlanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
1. Borsada işlem gören her araç kote midir?
Hayır. m.18 belirli araçların kota alınmadan Borsada işlem görebilmesini düzenler.
2. Kota alınmadan işlem görmek denetimsiz olmak mıdır?
Hayır. İlgili Borsa, SPK, işlem, gözetim, takas ve kamuyu aydınlatma kuralları uygulanmaya devam eder.
3. SPK onayı gerekir mi?
Kural ve istisnalar aracın ve ihraççının statüsüne göre m.18 ve güncel Borsa/SPK düzenlemelerinden belirlenir.
4. TCMB araçları için özel hüküm var mı?
Evet. TCMB’nin kurum ve araç statüsü Yönetmeliğin özel hükümleriyle ayrıca düzenlenir.
5. Kota alınmamış araçta müşteri emirleri Borsa kurallarına tabi mi?
Evet. İşlemin yapıldığı piyasa veya platformun emir ve işlem kuralları uygulanır.
6. Kamuyu aydınlatma yükümlülüğü ortadan kalkar mı?
Hayır. Araç ve ihraççı türüne göre ilgili SPK/Borsa açıklama yükümlülükleri devam eder.
7. Kota alınmadan işlem gören araç için Borsa ücreti olabilir mi?
Evet. Güncel Borsa tarifesi ve ilgili Yönetmelik hükümleri esas alınır; açık muafiyet varsa ayrıca uygulanır.
8. Yabancı sermaye piyasası aracı otomatik işlem görebilir mi?
Hayır. İlgili Borsa ve SPK kabul/işlem görme kuralları uygulanmalıdır.
9. İşlem görme statüsü sona ererse geçmiş işlemler geçersiz olur mu?
Hayır. Statü değişikliği geçmişte usulüne uygun gerçekleşmiş işlemleri kendiliğinden geçersiz kılmaz.
10. Statü nasıl ispatlanır?
Borsa kararı, SPK kararı/onayı, ihraç belgeleri ve işlem tarihindeki resmi Borsa kayıtları birlikte incelenir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
