Boşanma Kararında Velayet Hükmü Yoksa Çocuk Pasaportu Nasıl Alınır? | 2026

Boşanma Kararında Velayet Hükmü Yoksa Temel Kural Nedir?

Pasaport Kanunu m.17/C, ergin olmayan çocuğun pasaport başvurusunda kanuni temsilcinin muvafakatini arar. Boşanma halinde kanuni temsil yetkisinin kimde olduğu velayet kararıyla belirlenir. Bu nedenle “boşandık, çocuk benimle yaşıyor” şeklindeki fiili durum tek başına pasaport bakımından kanuni temsil yetkisini ispatlamaz.

NVI’nin Pasaport İşlemleri SSS’sinde “Eşimle boşandık fakat boşanma kararında velayete dair kesin bir hüküm yok. Ne yapmam gerekir?” sorusuna verilen cevap açıktır: her iki ebeveynin de muvafakati aranır. Bu resmî uygulama, belirsiz velayet durumunda tek ebeveynin iradesiyle pasaport düzenlenmesini önlemektedir.

Dolayısıyla mahkeme kararının boşanmayı kabul etmiş olması, mal rejimi veya nafaka hakkında hüküm kurması ya da çocuğun hangi ebeveyn yanında yaşadığını belirtmesi, açık bir velayet hükmü bulunmadığında pasaport için tek başına yeterli değildir. Velayet yetkisi tereddütsüz belirlenmelidir.

Boşanma Kararının Kesinleşmesi Neden Tek Başına Yeterli Değildir?

Bir kararın kesinleşmesi, o kararın olağan kanun yollarıyla değiştirilme imkânının sona ermesi bakımından önemlidir. Ancak kesinleşen kararın içeriğinde velayet hakkında bir hüküm yoksa, kesinleşme eksik olan velayet hükmünü kendiliğinden oluşturmaz. Pasaport makamı karar metninde veya nüfus/kayıt sisteminde çocuğun kanuni temsilcisinin kim olduğunu açık biçimde görebilmelidir.

Bu nedenle “boşanma kesinleşti, diğer ebeveynin artık izni gerekmez” genellemesi hukuken yanlıştır. Kesinleşmiş kararda velayet anneye verilmişse annenin, babaya verilmişse babanın muvafakati yeterli olabilir. Ancak velayet hiç düzenlenmemişse NVI iki ebeveyn muvafakatı arar.

Kararın kısa kararında veya hüküm fıkrasında velayet bulunmaması, gerekçeli kararın anlatım bölümünde çocuğun anne yanında yaşadığının yazılmasıyla giderilmez. Pasaport işlemi bakımından hüküm fıkrasındaki ve resmî kayıtlardaki sonuç esas alınır.

Her İki Ebeveynin Muvafakati Nasıl Alınır?

Anne ve baba Türkiye’de ve aynı başvuru merkezine gidebiliyorsa, yasal temsilcilerin başvuru sırasında hazır bulunması halinde muvafakat başvuru görevlisi önünde alınabilir. Bu durumda ayrıca noter muvafakatnamesi düzenlenmesine gerek kalmayabilir.

Ebeveynlerden biri başvuruya katılamıyorsa onun çocuk pasaportuna ilişkin güncel muvafakatını resmî belgeyle sunması gerekir. Türkiye’de bulunan ebeveyn Türk noterinde muvafakatname düzenleyebilir. Belgenin çocuk ve pasaport işlemi bakımından açık olması gerekir.

Her iki ebeveyn de başvuruya gelemiyorsa çocuk başka bir ergin kişiyle başvuru yapabilir. NVI uygulamasına göre bu durumda pasaport muvafakatının yanı sıra başvuru işlemlerini yürütecek ergin kişiye verilmiş vekâletname de gerekebilir. Muvafakat ile vekâlet birbirinden farklı belgelerdir.

Diğer Ebeveyn Yurt Dışındaysa Ne Yapılır?

Yurt dışındaki ebeveynin Türkiye’ye gelmesi zorunlu değildir. Türk dış temsilciliğinde noterlik işlemi yaptırarak çocuk pasaportuna muvafakat verebilir. Dış temsilcilikçe düzenlenen belge Türk resmî belgesi niteliğinde olduğundan yabancı apostil işlemi aranmaz.

NVI’nin güncel açıklamasına göre dış temsilciliklerde düzenlenen muvafakatname ve vekâletnameler, ilgili temsilcilik tarafından başvurunun alınacağı nüfus müdürlüğünün resmî e-posta veya faksına gönderildiğinde kabul edilir. Alternatif olarak belgenin aslı ibraz edilebilir.

Bu yöntem Berlin, Köln, Frankfurt, Paris, Amsterdam, Rotterdam, Viyana, Zürih, Londra, Toronto, New York veya başka bir dış temsilcilikte bulunan ebeveyn açısından kullanılabilir. Önemli olan belgenin yeni pasaport başvurusuna özgü olması ve doğru başvuru merkezine resmî kanaldan iletilmesidir.

Yabancı Noterde Muvafakat Verilirse Apostil Şart mı?

Yurt dışındaki ebeveyn bulunduğu ülkenin noterinde muvafakatname düzenleyebilir. Ülke Lahey Apostil Sözleşmesine tarafsa NVI, belgenin apostil edilmiş aslını ve yeminli tercüman tarafından yapılmış noter onaylı Türkçe tercümesini kabul etmektedir.

Apostil, belgenin içeriğinin doğru olduğunu değil, imza ve resmî sıfatın doğruluğunu tasdik eder. Bu nedenle muvafakat metninde çocuğun pasaport almasına açıkça izin verilmesi gerekir. Sadece “çocuğun seyahatine izin veriyorum” içeriğindeki belge, pasaport düzenlenmesine ilişkin muvafakatla aynı değildir.

Ülke Apostil Sözleşmesine taraf değilse apostil yöntemi kullanılamaz. Belge ilgili ülkenin tasdik zincirine göre Türkiye’de kullanılabilir hale getirilir. Böyle dosyalarda Türk dış temsilciliğinde doğrudan muvafakatname düzenlenmesi daha sade bir yol olabilir.

Boşanma Kararı Yabancı Mahkemeden Verildiyse Ne Olur?

Yabancı mahkeme kararı söz konusu olduğunda yalnız kararın “divorce” veya “divorce decree” başlığını taşıması yeterli değildir. Kararın kesinleşmiş olması, Türkiye’de hukuki sonuç doğurması ve velayet hükmünün açık bulunması gerekir. 5718 sayılı MÖHUK m.50 ve devamı yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizini düzenlemektedir.

NVI uygulamasında Lahey Apostil Sözleşmesine taraf ülke mahkemesinden alınmış boşanma kararının apostilli aslı ve noter onaylı Türkçe tercümesi belirli durumlarda değerlendirilir. Ancak velayet hükmünün Türkiye’de ne ölçüde sonuç doğurduğu ayrıca incelenmelidir. Yabancı boşanmanın nüfus kütüğüne tescil edilmiş olması, kararda bulunmayan velayet hükmünü yaratmaz.

Yabancı karar velayeti açıkça bir ebeveyne veriyorsa kararın tanınma/tescil durumu kontrol edilir. Kararda velayet yoksa bu yazının konusu olan temel kural tekrar devreye girer: pasaport başvurusunda iki ebeveynin muvafakati aranır.

Boşanma Davasında Ara Kararla Velayet Verilmişse Durum Değişir mi?

Evet. Boşanma davası devam ederken aile mahkemesi çocuğun geçici velayetini ara kararla bir ebeveyne bırakmışsa NVI uygulamasında bu ebeveynin muvafakati esas alınabilir. Böyle bir ara karar, kararda velayet bulunmayan kesinleşmiş boşanma senaryosundan farklıdır.

Ara kararın güncel olması ve sonraki bir mahkeme kararıyla kaldırılmamış bulunması gerekir. Pasaport başvurusu sırasında mahkeme evrakının tarih ve dosya bilgileriyle birlikte sunulması gerekir. Nüfus müdürlüğü gerekirse kararın geçerliliğini ve kapsamını teyit eder.

Ara karar yalnız çocuğun geçici olarak bir ebeveyn yanında kalmasını düzenliyor, velayet konusunda açık hüküm kurmuyorsa bunun pasaport bakımından yeterli olup olmadığı karar metnine göre değerlendirilir. “Tedbiren velayet” açıkça verilmişse durum daha nettir.

Nüfus Kaydına İşlenmemiş Karar Sorun Yaratır mı?

Kesinleşmiş boşanma ve velayet kararının nüfus kayıtlarına yansımış olması pasaport işlemini hızlandırır. Sistem hâlâ evlilik veya eski velayet durumunu gösteriyorsa kararın kesinleşme şerhi ve ilgili resmî belgeler istenebilir. Bu nedenle başvuru öncesinde nüfus kaydının güncel olup olmadığının kontrol edilmesi önemlidir.

Karar Türkiye’de verilmiş ancak kesinleşme şerhi alınmamışsa iki ebeveyn muvafakati gerekebilir. NVI, kesinleşmemiş boşanma kararında velayet durumunun pasaport başvurusuna etkisini ayrıca değerlendirir. Boşanmanın fiilen tamamlandığı düşüncesi, resmî kesinleşmenin yerini tutmaz.

Yabancı kararın 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A kapsamında idarî tescili yapılmışsa medeni hâl kaydı güncellenebilir; ancak velayet, nafaka ve icra edilebilir yan sonuçlar bakımından MÖHUK hükümleri ayrıca gündeme gelir.

Diğer Ebeveyn Muvafakat Vermiyorsa Ne Yapılabilir?

Kararda velayet hükmü yok ve NVI iki ebeveynin muvafakatını arıyorsa, diğer ebeveynin keyfi biçimde muvafakat vermemesi noter belgesiyle aşılamaz. Kanuni temsil yetkisinin aile mahkemesi nezdinde açıklığa kavuşturulması gerekir. Pasaport idaresi taraflar arasındaki velayet uyuşmazlığını çözen merci değildir.

Çocuğun üstün yararı, eğitim, sağlık, yerleşim veya zorunlu seyahat gibi nedenlerle velayetin düzenlenmesi gerekiyorsa aile mahkemesinden uygun karar talep edilir. Mahkeme hükmü pasaport bakımından hangi ebeveynin temsil yetkisine sahip olduğunu belirgin hale getirir.

Bu süreçte “diğer ebeveyn yurt dışında, ulaşamıyorum” gerekçesi de otomatik muvafakat muafiyeti yaratmaz. Gaiplik, velayetin kaldırılması veya başka bir hukuki statü varsa bunun resmî kararla ortaya konulması gerekir.

Her Yeni Pasaport Başvurusunda Yeniden Muvafakat Gerekir mi?

Evet. NVI’nin açık uygulamasına göre her pasaport başvurusu için ayrı muvafakat aranır. Noterlikte düzenlenen muvafakatname de yalnız bir defalık pasaport başvurusunda kullanılabilir. Bu nedenle kararda velayet hükmü yoksa her yeni başvuruda iki ebeveynin güncel muvafakati yeniden sağlanır.

Pasaport yenileme, süresi dolan pasaportun yerine yenisinin alınması veya kayıp nedeniyle yeni pasaport düzenlenmesi de yeni başvurudur. Eski başvuruda kullanılan muvafakat ikinci kez kullanılamaz.

Bu konu için her pasaport başvurusunda yeni muvafakatname rehberi ayrıntılı açıklama içermektedir.

Pasaport İçin Muvafakat ile Yurt Dışına Seyahat İzni Aynı mı?

Hayır. Pasaport muvafakati, çocuğun pasaport belgesi almasına ilişkindir. Çocuğun belirli bir ülkeye seyahat etmesi, vize/sınır makamlarının istediği belgeler ve diğer ebeveynin seyahat rızası ayrı değerlendirilir.

Özellikle velayet uyuşmazlığı veya uluslararası çocuk kaçırma riski bulunan dosyalarda pasaport düzenlenmiş olması seyahatin her durumda hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Mahkemenin yurt dışına çıkışa ilişkin tedbir kararı varsa bu karar ayrıca bağlayıcıdır.

Seyahat muvafakati için çocuğu yurt dışına çıkarma muvafakatnamesi; genel yurt dışı pasaport işlemi için yurt dışındaki ebeveyn çocuk pasaportu muvafakati rehberleri incelenebilir.

Başvuru Öncesi Kontrol Listesi

• Boşanma kararının kesinleşme durumunu kontrol edin.
• Hüküm fıkrasında velayet hakkında açık karar bulunup bulunmadığını inceleyin.
• Velayet hükmü yoksa iki ebeveynin güncel muvafakatını hazırlayın.
• Yurt dışındaki ebeveyn için Türk dış temsilciliği veya uygun yabancı noter yolunu kullanın.
• Yabancı noter belgesinde apostil/tasdik ve Türkçe tercümeyi tamamlayın.
• Yabancı boşanma kararının Türkiye’deki tanıma/tescil etkisini kontrol edin.
• Dava sürüyorsa geçici velayet ara kararını inceleyin.
• Her yeni pasaport başvurusu için yeni muvafakat düzenleyin.
• Çocuğun şahsen başvuruya katılacağını unutmayın.
• Pasaport muvafakati ile seyahat iznini birbirine karıştırmayın.

Resmî ve İlgili Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 5682 sayılı Pasaport Kanunu ve 5718 sayılı MÖHUK
• Nüfus ve Vatandaşlık İşleri – Pasaport İşlemleri SSS
• T.C. Dışişleri Bakanlığı – Konsolosluk İşlemleri SSS

Sık Sorulan Sorular

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →