Cevap Dilekçesinde Neler Bulunmalı? HMK m.129 Zorunlu Unsurlar | 2026
Kısa ve net cevap: HMK m.129’a göre cevap dilekçesinde mahkemenin adı; davacı ve davalının kimlik ve adres bilgileri; davalının T.C. kimlik numarası; varsa kanuni temsilci ve vekil bilgileri; savunmanın dayanağı bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri; her savunma vakıasının hangi delille ispat edileceği; hukuki sebepler; açık talep sonucu ve imza bulunmalıdır. Ayrıca HMK m.129/2 gereği HMK m.121 cevap dilekçesine de uygulanır; yani davalının elindeki ve dayandığı belgeler cevap dilekçesiyle birlikte sunulmalıdır.
HMK m.129 cevap dilekçesi için neyi zorunlu tutar?
HMK m.129, cevap dilekçesinin taşıması gereken unsurları ayrıntılı şekilde sayar. Bu madde, davalının yalnız “davayı kabul etmiyorum” demesini yeterli görmez. Savunmanın kim tarafından, hangi mahkemeye, hangi vakıalara dayanılarak, hangi delillerle ve hangi talep sonucuyla ileri sürüldüğünün dilekçeden anlaşılması gerekir.
Cevap dilekçesi, yazılı yargılama usulünde savunmanın temel metnidir. Davalı, davacının ileri sürdüğü vakıalara karşı hangi olaylara dayandığını ve bu olayları nasıl ispat edeceğini esas olarak cevap dilekçesinde ortaya koyar. Dilekçelerin karşılıklı verilmesi tamamlandıktan sonra iddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi HMK m.141’deki sınırlamalara tabidir. Bu nedenle cevap dilekçesinin içeriği sonradan kolayca tamamlanabilecek sıradan bir formalite değildir.
HMK m.129’un ilk fıkrası dokuz bentten oluşur. İkinci fıkra ise HMK m.121’in cevap dilekçesi hakkında da uygulanacağını açıkça düzenler. Böylece içerik zorunluluklarına ek olarak belge sunma yükümlülüğü de cevap dilekçesinin parçası hâline gelir.
Mahkeme, taraf ve temsilci bilgileri nasıl yazılmalıdır?
HMK m.129/1-a uyarınca cevap dilekçesinde mahkemenin adı bulunmalıdır. Bununla birlikte dilekçenin doğru dosyaya işlenebilmesi için uygulamada esas numarasının da açıkça yazılması gerekir. HMK m.126 zaten cevap dilekçesinin davanın açıldığı mahkemeye verilmesini emreder. Bu nedenle mahkeme adı ve dosya numarası birlikte kontrol edilmelidir.
HMK m.129/1-b, davacı ile davalının adı, soyadı ve adreslerinin yazılmasını ister. Davalı yurt dışında ise açılan dava ile ilgili işlemlere esas olmak üzere yurt içinde göstereceği bir adres de bu bentte düzenlenmiştir. Yurt dışında yaşayan davalı bakımından bu husus, tebligat ve yargılamanın düzenli yürütülmesi açısından doğrudan kanuni içerik unsurudur.
HMK m.129/1-c gereğince davalının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası cevap dilekçesinde yer alır. HMK m.129/1-ç ise varsa tarafların kanuni temsilcileri ile davacı vekilinin adı, soyadı ve adreslerini düzenler. Davalı vekille temsil ediliyorsa vekil bilgileri ve vekâlet ilişkisi ayrıca dosya kapsamında usulüne uygun şekilde bulunmalıdır.
Bu kimlik ve temsil bilgileri yalnız başlık düzeni değildir. Mahkemenin taraf teşkilini doğru kurması, tebligatı doğru adrese çıkarması ve dava dosyasındaki kişileri doğru ayırt etmesi bakımından işlevseldir.
Savunmanın dayanağı vakıalar nasıl yazılmalıdır?
HMK m.129/1-d uyarınca davalının savunmasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri cevap dilekçesinde bulunmalıdır. Kanunun “bütün vakıalar” ve “sıra numarası altında açık özetleri” ifadeleri önemlidir. Savunma yalnız sonuç cümlelerinden oluşmamalı; davacının talebine karşı ileri sürülen maddi olaylar açık, düzenli ve denetlenebilir biçimde yazılmalıdır.
Örneğin yalnız “borç yoktur”, “davacı haksızdır”, “iddialar gerçeği yansıtmamaktadır” şeklindeki sonuç ifadeleri, savunmanın dayandığı vakıaları açıklamaz. Davalı borcun neden doğmadığını, ödemenin yapıldığını, sözleşmenin sona erdiğini, teslimin gerçekleşmediğini veya hangi maddi olaya dayanıyorsa o olayı tarih ve süreç içinde açıkça göstermelidir. Buradaki amaç bir edebî anlatım değil, uyuşmazlığın hangi maddi olaylar üzerinde yürüdüğünün belirlenmesidir.
Vakıaların numaralandırılması, mahkemenin ve karşı tarafın her savunma iddiasına ayrı ayrı cevap verebilmesini kolaylaştırır. Aynı zamanda ön inceleme aşamasında uyuşmazlık konularının tam olarak belirlenmesine hizmet eder. HMK m.137 uyarınca mahkeme ön incelemede tarafların anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları belirlediğinden, cevap dilekçesindeki vakıa örgüsü bu aşamanın temel verilerinden biridir.
Her savunma vakıası hangi delille ispat edilecek?
HMK m.129/1-e, savunmanın dayanağı olarak ileri sürülen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceğinin cevap dilekçesinde gösterilmesini zorunlu tutar. Bu hüküm, HMK m.194 somutlaştırma yükü ile doğrudan bağlantılıdır. Deliller soyut bir liste hâlinde sona eklenip bırakılmamalı; hangi delilin hangi vakıayı ispatladığı anlaşılır olmalıdır.
Birden fazla sözleşme, ödeme belgesi, banka kaydı, yazışma, tanık, bilirkişi incelemesi veya kurum kaydı varsa bunların savunma vakıalarıyla bağlantısı gösterilmelidir. “Her türlü yasal delil” ibaresi, bilinen ve elde bulunan somut delillerin açıklanması yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Bu düzenleme hem mahkemeyi hem karşı tarafı korur. Mahkeme hangi delilin neden toplanacağını anlar; davacı da hangi savunma vakıasına hangi delille karşı çıkacağını bilir. Delil-vakıa bağlantısının kurulması, yargılamanın sonradan belirsiz delil talepleriyle uzatılmasını önler.
Hukuki sebepler ve açık talep sonucu nasıl yazılır?
HMK m.129/1-f uyarınca dayanılan hukuki sebepler, m.129/1-g uyarınca da açık bir talep sonucu cevap dilekçesinde bulunmalıdır. Hukuki sebep bölümünde savunmanın dayandığı kanun hükümleri ve hukuki kurumlar gösterilir. Hâkim hukuku resen uygular; ancak tarafların hukuki nitelendirme ve savunma çerçevesini açıkça ortaya koyması dilekçenin anlaşılmasını güçlendirir.
Talep sonucu, davalının mahkemeden ne istediğini açık şekilde göstermelidir. Davanın tamamen reddi, belirli bir bölümünün reddi, usulden karar verilmesi, yargılama gideri ve vekâlet ücretinin karşı tarafa yükletilmesi gibi talepler dosyanın niteliğine göre açıkça belirtilmelidir. “Gereğinin yapılması” gibi belirsiz bir sonuç yerine mahkemeden istenen karar anlaşılır biçimde yazılmalıdır.
İlk itiraz niteliğindeki yetki veya tahkim itirazı varsa bunlar da cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Bu itirazların hukuki dayanağı ve talep sonucu, esasa ilişkin savunmadan ayrıştırılarak yazılmalıdır.
Cevap dilekçesinde imza zorunlu mudur?
HMK m.129/1-ğ, cevap dilekçesinde davalının veya varsa kanuni temsilcisinin yahut vekilinin imzasının bulunmasını zorunlu tutar. İmza, dilekçenin ilgili kişi tarafından benimsendiğini ve mahkemeye onun iradesiyle sunulduğunu gösteren temel unsurdur.
Elektronik ortamda avukat tarafından sunulan dilekçeler güvenli elektronik imza ile gönderilir. Fizikî dilekçede ise ıslak imza aranır. İmza eksikliği HMK m.130’da açıkça tamamlatılacak eksiklikler arasında sayılmıştır. Hâkim bu eksikliğin giderilmesi için bir haftalık süre verir; süre içinde eksiklik tamamlanmazsa cevap dilekçesi verilmemiş sayılır.
Cevap dilekçesine belgeler eklenmeli mi?
Evet. HMK m.129/2, HMK m.121 hükmünün cevap dilekçesi hakkında da uygulanacağını açıkça düzenler. Bu nedenle davalının cevap dilekçesinde gösterdiği ve elinde bulunan belgeler dosyaya sunulmalıdır. Başka yerlerden getirilecek belge ve dosyalar için ise bunların bulunmasını sağlayacak açıklamalar cevap dilekçesinde yer almalıdır.
Bu hüküm savunmanın deliller bakımından da baştan somutlaştırılmasını sağlar. Davalı sözleşmeye, ödeme makbuzuna, banka kaydına, ihtarnameye, yazışmaya veya başka bir belgeye dayanıyorsa elindeki belgeyi cevap dilekçesiyle birlikte sunmalıdır. Belgenin hangi savunma vakıasını ispatladığı da m.129/1-e gereğince belirtilmelidir.
HMK m.121 belgelerin birlikte verilmesi yazısında açıklanan kurallar, m.129/2 nedeniyle cevap dilekçesinde de geçerlidir.
Cevap dilekçesinde eksiklik varsa ne olur?
HMK m.130, m.129’daki bütün eksiklikler için aynı sonucu düzenlemez. Kanun yalnız m.129/1’in (a), (b), (c), (ç) ve (ğ) bentlerindeki eksiklikler bakımından hâkimin bir haftalık süre vermesini öngörür. Bunlar mahkemenin adı, tarafların ad-soyad ve adresleri, davalının T.C. kimlik numarası, temsilci/vekil bilgileri ve imzadır.
Bu bir haftalık süre içinde eksiklik giderilmezse cevap dilekçesi verilmemiş sayılır. Dolayısıyla HMK m.130’daki yaptırım oldukça ağırdır. Ancak m.129/1-d, e, f ve g bentlerindeki savunma vakıaları, delil bağlantısı, hukuki sebepler ve talep sonucu bakımından m.130 aynı tamamlama mekanizmasını kurmamıştır. Bu alanlardaki eksiklikler savunmanın kapsamını ve ispat faaliyetini doğrudan zayıflatabilir.
Bu nedenle cevap dilekçesi hazırlanırken “mahkeme eksik olursa tamamlatır” düşüncesiyle hareket edilmemelidir. HMK m.130 yalnız belirli şekli unsurları kapsar; savunmanın maddi içeriğini sonradan serbestçe kurma hakkı vermez.
Cevap süresi ve ilk itirazlarla HMK m.129’un ilişkisi
Cevap dilekçesinin içeriği eksiksiz olsa dahi süreye uyulması gerekir. HMK m.127’ye göre cevap süresi dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. HMK m.127 cevap süresi yazısında ek süre şartları ayrıca açıklanmıştır.
İlk itirazlar yönünden HMK m.117 ve m.131 özellikle önemlidir. İlk itirazların cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. HMK m.131’e göre cevap dilekçesi verildikten sonra, cevap süresi henüz dolmamış olsa bile ilk itirazlar sonradan ileri sürülemez. Bu nedenle cevap dilekçesini mahkemeye sunmadan önce yetki itirazı ve tahkim itirazı bakımından dosya mutlaka kontrol edilmelidir.
Davalı süresinde hiç cevap vermezse HMK m.128 uyarınca dava dilekçesindeki vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır. Ancak bu sonuç, cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gereken yeni savunma vakıalarını veya ilk itirazları daha sonra sınırsız biçimde ileri sürme hakkı vermez.
Cevap dilekçesi için madde madde kontrol
- Doğru mahkeme ve esas numarası yazılmalıdır.
- Davacı ve davalının ad, soyad ve adresleri kontrol edilmelidir.
- Davalının T.C. kimlik numarası eklenmelidir.
- Temsilci ve vekil bilgileri doğru yazılmalıdır.
- Her savunma vakıası numaralandırılmış ve açık biçimde açıklanmalıdır.
- Her vakıanın hangi delille ispat edileceği gösterilmelidir.
- Dayanılan hukuki sebepler belirtilmelidir.
- Talep sonucu açık ve karar verilebilir nitelikte yazılmalıdır.
- Dilekçe imzalanmalıdır.
- Dayanılan belgeler HMK m.129/2 ve m.121 gereğince eklenmelidir.
- Yetki veya tahkim gibi ilk itirazlar varsa cevap dilekçesine mutlaka konulmalıdır.
Resmî kaynaklar
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Resmî Gazete – Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Sık Sorulan Sorular
Cevap dilekçesinde yalnız “davayı kabul etmiyorum” demek yeterli mi?
Hayır. HMK m.129, savunma vakıalarının açık özetlerini, delil-vakıa bağlantısını, hukuki sebepleri ve açık talep sonucunu içeren ayrıntılı bir içerik öngörür.
Cevap dilekçesinde T.C. kimlik numarası zorunlu mu?
Evet. HMK m.129/1-c davalının T.C. kimlik numarasını zorunlu unsur olarak sayar.
Davalı yurt dışında yaşıyorsa ne yazılmalıdır?
HMK m.129/1-b gereği açılan dava ile ilgili işlemlere esas olmak üzere yurt içinde göstereceği adres cevap dilekçesinde belirtilir.
Delilleri yalnız listelemek yeterli mi?
Hayır. HMK m.129/1-e uyarınca her savunma vakıasının hangi delille ispat edileceği gösterilmelidir.
Cevap dilekçesinde imza yoksa ne olur?
HMK m.130 uyarınca hâkim bir haftalık süre verir. Bu sürede imza eksikliği tamamlanmazsa cevap dilekçesi verilmemiş sayılır.
Her eksiklik için bir haftalık tamamlama süresi verilir mi?
Hayır. HMK m.130 yalnız m.129/1’in (a), (b), (c), (ç) ve (ğ) bentlerindeki eksiklikler için bu mekanizmayı düzenler.
Cevap dilekçesine belgeler eklenmeli mi?
Evet. HMK m.129/2 nedeniyle HMK m.121 cevap dilekçesi hakkında da uygulanır.
Cevap dilekçesi verildikten sonra yetki itirazı eklenebilir mi?
Hayır. HMK m.131, cevap dilekçesinden sonra cevap süresi dolmamış olsa bile ilk itirazların ileri sürülemeyeceğini düzenler.
Cevap dilekçesi süresi kaç haftadır?
HMK m.127’ye göre dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
