Ceza Dosyasında Bilirkişinin Duruşmada Dinlenmesi Dilekçesi | CMK 68/1 Word

Ceza dosyasında bilirkişinin duruşmada dinlenmesi dilekçesi, mahkemece atanmış bilirkişinin yazılı raporundaki belirli teknik yöntem, veri ve hesap noktalarını açıklaması için CMK m.68/1 uyarınca hazırlanır. Talep, bilimsel mütalaa uzmanının dinlenmesinden ve bilirkişinin rapor öncesi kişiye soru yöneltmesinden farklıdır.

Kısa ve kesin cevap

Ceza dosyasında bilirkişinin duruşmada dinlenmesi dilekçesi, mahkemece atanmış bilirkişinin yazılı raporundaki belirli teknik noktaları sözlü olarak açıklaması için CMK m.68/1 uyarınca mahkemeye sunulur. İstem, raporu yeniden yazdırmaya veya bilirkişiye hukuki sonuç söyletmeye değil; raporun hangi veriyle, hangi yöntemle ve hangi hesap adımlarıyla oluşturulduğunu duruşmada denetlenebilir hâle getirmeye yönelir. Bilirkişinin adı, rapor tarihi, açıklanması gereken sayfa ve bölüm ile sorulacak teknik sorular ayrı ayrı gösterilir.

Mahkeme bilirkişiyi kendiliğinden çağırabilir; ilgililerden biri de açıklama amacıyla çağrılmasını isteyebilir. Dilekçede yalnız “bilirkişi dinlensin” denilmesi yeterli değildir. Yazılı rapordaki somut belirsizlik, iç çelişki, veri boşluğu veya hesap uyuşmazlığı işaretlenmeli; duruşmada alınacak cevabın hangi tartışmalı teknik noktayı aydınlatacağı açıklanmalıdır. İndirme bölümündeki Word örneği, sanık müdafiinin mahkemeye sunduğu somutlaştırılmış bir talep yapısına göre düzenlenmiştir.

CMK 68/1 hangi işlemi düzenler

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.68/1, mahkemenin her zaman bilirkişinin duruşmada dinlenmesine karar verebileceğini ve ilgililerden birinin istemi üzerine açıklamalarda bulunmak üzere bilirkişiyi duruşmaya çağırabileceğini düzenler. Bu hüküm soruşturma evresindeki yazılı rapor tesliminden farklı olarak kovuşturma sırasında mahkemenin huzurunda yapılacak sözlü açıklamaya ilişkindir. Çağrının amacı, bilirkişinin raporun teknik dayanağını anlaşılır ve denetlenebilir biçimde açıklamasıdır.

Madde, her rapordan sonra bilirkişinin otomatik olarak duruşmaya çağrılmasını emretmez. Dinleme talebinin dosyaya özgü ihtiyacı gösterilmelidir. Rapor açık, tam ve bütün soruları cevaplıyorsa mahkeme yazılı raporu yeterli görebilir. Buna karşılık aynı veri için iki farklı sonuç yazılmışsa, hesap cetveli rapor sonucunu üretmiyorsa veya kullanılan teknik eşik açıklanmamışsa bilirkişinin sözlü açıklaması uyuşmazlığın çözümüne doğrudan hizmet eder.

Talebi kimler yapabilir

CMK m.68/1 “ilgililerden birinin istemi” ifadesini kullanır. Kovuşturma dosyasında Cumhuriyet savcısı, sanık ve müdafii, katılan ve vekili ile kanuni temsilci, kendi usul sıfatına ve somut teknik ihtiyaca göre bilirkişinin çağrılmasını isteyebilir. Dilekçeyi sunan kişi dosyadaki gerçek sıfatını başlıkta göstermeli; kullanmadığı seçenekleri metinden çıkarmalıdır. Müdafi başvurusunda sanığın adı ve dosya numarası açıkça yazılır.

Bilirkişi kendi raporunu açıklamak için taraf dilekçesi vermez; mahkemenin çağrısına uyar. Bilimsel mütalaa hazırlayan taraf uzmanının dinlenmesi ise CMK m.68/3 kapsamındaki ayrı arama niyetidir. Mahkemece atanmış bilirkişinin raporu ile tarafın sunduğu bilimsel mütalaa aynı sıfatta değildir. Bu yazı yalnız mahkemece veya soruşturma merciince atanmış bilirkişinin kovuşturmada sözlü açıklaması üzerinde durur.

Dilekçe hangi mahkemeye verilir

Talep, ceza davasına bakan mahkemeye esas numarasıyla sunulur. Rapor soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının görevlendirdiği bilirkişi tarafından hazırlanmış olsa bile iddianamenin kabulünden sonra açıklama talebi davayı gören mahkemeye yöneltilir. Dilekçe başlığında soruşturma makamı ile kovuşturma mahkemesi birlikte seçenek olarak bırakılmaz. Mahkemenin tam adı, esas numarası, raporun dosyaya giriş tarihi ve varsa UYAP evrak numarası yazılır.

Başka yerde bulunan bilirkişinin istinabe veya ses ve görüntü bilişim sistemiyle dinlenmesine ihtiyaç varsa bu yöntem talebi ayrıca gerekçelendirilir. Dilekçe, teknik imkân bilinmeden uzaktan dinlemenin kesin olarak yapılacağını varsaymaz. Bilirkişinin bilinen görev adresi ve çağrıya yarayan dosya kaydı belirtilir; kişisel ve doğrulanmamış iletişim bilgileri eklenmez.

Hangi rapor ve hangi bölüm açıklanacak

Aynı dosyada kök rapor, ek rapor, kurul raporu, adli tıp raporu ve farklı uzmanlık raporları bulunabilir. Bu nedenle dilekçede rapor tarihi, bilirkişinin veya kurulun adı, uzmanlık alanı, raporun sayfa sayısı ve dosya evrak numarası gösterilir. Açıklama istenen bölüm; örneğin “14.09.2026 tarihli dijital inceleme raporunun 11. sayfasındaki saat dilimi dönüşümü” gibi tekilleştirilir.

Raporun tamamının belirsiz olduğu yönündeki genel cümle, mahkemenin dinleme ihtiyacını değerlendirmesini zorlaştırır. Her açıklama konusu rapordaki sayfa, tablo, veri kaynağı veya sonuç cümlesiyle eşleştirilir. Dilekçe yazılırken raporda olmayan bir yöntem veya veri varmış gibi gösterilmez. Eksik olduğu ileri sürülen nokta, gerçekten rapor ve ekleri okunarak belirlenir.

Duruşmada sorulacak teknik sorular nasıl yazılır

Sorular kısa, tek konulu ve teknik olmalıdır. “Raporunuz doğru mudur?” sorusu denetlenebilir bir cevap üretmez. Bunun yerine “Ek-3 log tablosundaki UTC+3 dönüşümünde 02.15 kaydının 05.15 olarak alınmasının formülü ve yazılım ayarı nedir?” biçiminde veri, işlem ve sonuç arasındaki bağı sorgulayan soru hazırlanır. Her soru rapordaki belirli bir bölümle ilişkilendirilir.

Sorular bilirkişiye yeni bir görev yüklememeli ve dosyada bulunmayan materyal üzerinden sonuç istememelidir. Yeni cihaz incelemesi, yeni numune analizi veya raporda hiç ele alınmamış yeni bir hesap gerekiyorsa bunun yeni veya ek bilirkişi incelemesi olup olmadığı ayrı değerlendirilir. Duruşmadaki açıklama, mevcut raporun yöntemini ve sonucunu anlaşılır kılmak içindir.

CMK 201 uyarınca doğrudan soru düzeni

CMK m.201, Cumhuriyet savcısı, müdafi ve vekilin duruşmaya çağrılmış bilirkişiye duruşma disiplinine uygun biçimde doğrudan soru yöneltebilmesine imkân verir. Sanık ve katılan sorularını mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla yöneltebilir. Sorunun yöneltilmesi, bilirkişinin yalnız özel veya teknik bilgi alanında cevap verme sınırını değiştirmez. Mahkeme başkanı duruşmanın düzenini ve sorunun konuyla ilgisini gözetir.

Dilekçeye soru listesi eklemek, mahkemenin duruşmayı yönetme yetkisini ortadan kaldırmaz. Liste; bilirkişinin hazırlanmasını, tartışmanın dağılmamasını ve ret hâlinde hangi sorunun neden reddedildiğinin tutanakta izlenebilmesini sağlar. Sorular kişisel itham içermez, bilirkişinin tarafsızlığına ilişkin ret sebebi varsa bu konu CMK m.69 kapsamında ayrı başvuruyla kurulur.

Birden çok bilirkişi varsa dinleme düzeni

CMK m.68/2, bilirkişilerin açıklamalarından sonra mahkeme başkanı veya hâkim çekilmelerine izin vermedikçe duruşma salonunda kalacaklarını düzenler. Aynı fıkra, bilirkişilerin salona teker teker alınıp birbirinden ayrı dinlenmesini zorunlu tutmaz. Bu nedenle kurul bilirkişilerinin mutlaka ayrı odalarda veya birbirlerinden habersiz biçimde dinleneceği yönünde kanuni bir sonuç kurulamaz.

Görüş ayrılığı bulunan kurulda hangi teknik açıklamanın hangi üyeye ait olduğunun tutanağa ayrı ayrı geçirilmesi istenebilir; ancak talep CMK m.68/2’nin emretmediği bir zorunluluk gibi yazılmaz. Mahkeme duruşmayı yönetirken açıklamaların düzenini belirler. Dilekçe, varsa ayrık görüşü, soru numarasını ve cevap verecek bilirkişiyi somutlaştırır; açıklama sonrasında çekilme izni verilmedikçe bilirkişilerin salonda kalacağı kuralını gözetir.

Bilirkişinin hukuki değerlendirme sınırı

CMK m.67/3 uyarınca bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamasında çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkimin yapacağı hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. Duruşmada dinlenme, bu sınırı genişletmez. Bilirkişiye sanığın suçu işleyip işlemediği, kastın bulunup bulunmadığı veya delilin hukuka uygun olup olmadığı sorulmaz.

Bilirkişi cihazın çalışma biçimini, verinin bütünlüğünü, tıbbi bulgunun bilimsel anlamını, hesap yöntemini veya teknik standartla karşılaştırmayı açıklayabilir. Bu bulguların hangi suç tipini oluşturduğuna ve hüküm sonucuna mahkeme karar verir. Dilekçedeki her soru, bu ayrımı koruyacak biçimde gözden geçirilmelidir.

Açıklama ve sorular tutanağa nasıl geçirilir

Bilirkişinin kimliği, uzmanlık alanı, çağrıldığı rapor, yaptığı açıklamanın özeti ve cevapladığı sorular duruşma tutanağında izlenebilir olmalıdır. CMK m.221, duruşmanın seyrini ve sonuçlarını yansıtan tutanak içeriğini düzenler. Talep sahibi, özellikle rapordaki belirli hesap veya yönteme verilen cevabın soyut “bilirkişi dinlendi” kaydıyla geçiştirilmemesini; teknik cevabın anlamını koruyacak biçimde tutanağa yazılmasını ister.

Ses ve görüntü kaydı veya SEGBİS kullanılmışsa gerçek kayıt türü ve tarih belirtilir. Tutanak sonradan değiştirilmek yerine, celse sırasında sorunun ve cevabın doğru kayda geçirilmesi takip edilir. Reddedilen sorunun da hangi soruya ilişkin olduğu ve ret kararının gerçek gerekçesi tutanağa yazdırılır.

Teknik cevabın tutanağa aktarımında anlam kaybı önlenmelidir. Birim, tarih, saat dilimi, yazılım sürümü, numune kodu, hesap sonucu veya olasılık değeri cevabın parçasıysa bu unsurlar çıkarılmamalıdır. Cevap uzun bir çizelgeye dayanıyorsa çizelgenin dosyaya eklenip bilirkişi tarafından tanımlanması istenir. Bilirkişinin duruşmada rapordan farklı bir teknik sonuç açıkladığı durumda eski ve yeni sonuç birlikte, değişikliğin nedeni de ayrı cümleyle kaydedilir. Böylece sonraki itiraz ve hüküm denetiminde hangi açıklamanın ne zaman yapıldığı anlaşılır.

Bilirkişinin “raporum geçerlidir” demesi, sorulan yöntemi veya hesap adımını açıklamıyorsa cevap tamamlanmış sayılmaz. Talep sahibi aynı teknik noktayı daha belirli bir soruyla açıklığa kavuşturur; tartışmayı kişiselleştirmez. Mahkeme soruyu reddederse ret kararının hangi soru numarasına ilişkin olduğu kayda geçirilir. Sonradan düzenlenecek bir dilekçede duruşmada hiç söylenmemiş cevap varmış gibi metin kurulmaz; yalnız tutanak ve varsa gerçek teknik kayıt esas alınır.

Sözlü açıklama rapor itirazının yerini tutar mı

Hayır. Bilirkişinin duruşmada dinlenmesi, yazılı rapora karşı somut itirazları ve gerekiyorsa yeni inceleme talebini ortadan kaldırmaz. CMK m.67/5 uyarınca merci, yeni bilirkişi incelemesi veya itirazların bildirilmesi için süre verir. Dinleme talebinde bu süreye ilişkin dosya kararı açıklanmalı; başvurunun verilmiş süreyi kendiliğinden durdurduğu ileri sürülmemelidir.

Duruşmadaki cevap rapordaki belirsizliği giderirse itiraz konusu daralabilir. Cevap yeni bir çelişki ortaya çıkarırsa bunun hangi rapor cümlesiyle çeliştiği tutanak üzerinden gösterilir. Mahkeme açıklamayı diğer delillerle birlikte değerlendirir; bilirkişinin sözlü beyanı hâkimi bağlayan bir hüküm değildir.

Dinleme talebi ile ek rapor talebi de aynı şey değildir. Mevcut raporun kullandığı yöntem, veri kaynağı veya ara hesabın sözlü açıklanması gerekiyorsa CMK m.68/1 başvurusu uygundur. Buna karşılık dosyaya sonradan giren yeni materyalin incelenmesi, yeni hesap yapılması veya raporda hiç cevaplanmamış teknik sorunun araştırılması isteniyorsa merci bunun ek ya da yeni bilirkişi incelemesi niteliğini ayrıca değerlendirir. Dilekçede iki ihtiyaç birbirine karıştırılmaz; açıklama ile yeni inceleme için ayrı ve açık sonuç cümleleri kurulur.

Duruşmada tartışma ve hükme esas alma

CMK m.215 uyarınca bilirkişinin dinlenmesinden sonra kanunda sayılan ilgililere dinlenen kişinin açıklamalarına karşı diyecekleri sorulur. CMK m.217/1 ise hâkimin kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabileceğini düzenler. Bu nedenle raporun belirleyici teknik bölümü hakkında açıklama istenmesi, tarafların etkili biçimde soru ve beyan sunabilmesine hizmet eder.

Bu hükümler her bilirkişi raporunda mutlaka sözlü dinleme yapılacağı anlamına gelmez. Dilekçede, yazılı raporla giderilemeyen teknik noktanın hüküm bakımından neden önemli olduğu gösterilir. Mahkemenin raporu hangi kapsamda dikkate alacağını belirlemesine yarayan somut açıklama talep edilir.

Dilekçeye eklenecek belgeler

Başvuruya bilirkişi görevlendirme kararı, dinlenmesi istenen rapor ve ekleri, raporun tebliğ veya erişim kaydı, açıklama gerektiren bölümün işaretli örneği ve soru listesi eklenir. Karşılaştırılan veri veya hesap çizelgesi dosyada mevcutsa evrak numarasıyla gösterilir. Dilekçede anılan her ek numaralandırılır ve ilgili açıklama paragrafıyla eşleştirilir.

Dosyada bulunmayan belge ek listesine yazılmaz. Kişisel notlar, doğrulanmamış ekran görüntüleri veya kaynağı belirsiz teknik metinler resmi dosya verisi gibi sunulmaz. Bilirkişinin güncel adresi bilinmiyorsa tahmini adres yazılmaz; çağrı için dosyadaki görevlendirme ve kurum kayıtlarının kullanılmasına karar verilmesi istenir.

Sık yapılan somut hatalar

En sık hata, açıklanacak raporu ve bölümü belirtmeden bilirkişinin dinlenmesini istemektir. Diğer hatalar; hukuki sonuç soruları hazırlamak, bilimsel mütalaa uzmanı ile mahkeme bilirkişisini karıştırmak, yeni inceleme gerektiren işi sözlü açıklama gibi sunmak, soruları rapor sayfalarıyla eşleştirmemek ve başvurunun süreyi otomatik durdurduğunu yazmaktır.

Bilirkişiye kişisel itham yöneltmek, ret sebebini teknik soru listesine gizlemek, dosyada olmayan veriyi varmış gibi sormak, aynı soruyu farklı cümlelerle çoğaltmak ve cevabın hangi uyuşmazlığı çözeceğini açıklamamak da talebi zayıflatır. Profesyonel başvuru, yalnız gerekli teknik noktaları belirli ve ölçülü biçimde mahkemenin önüne getirir.

Sonuç ve istem bölümü nasıl kurulmalı

Sonuçta önce belirli tarihli raporu düzenleyen bilirkişinin CMK m.68/1 uyarınca açıklama yapmak üzere duruşmaya çağrılması istenir. Sonra ekli teknik soruların CMK m.201 düzeninde yöneltilmesine, cevapların rapor sayfası ve soru numarasıyla tutanağa geçirilmesine ve dinleme sonrasında CMK m.215 kapsamında taraflara beyanda bulunma imkânı verilmesine karar verilmesi talep edilir.

Birden çok bilirkişi varsa hangi rapor bölümü hakkında hangi üyeden açıklama istendiği somutlaştırılır. CMK m.68/2 ayrı dinlemeyi zorunlu tutmadığı için dilekçe bu yönde kanunda bulunmayan bir zorunluluk ileri sürmez; ayrıca açıklamadan sonra mahkeme başkanı veya hâkim çekilmelerine izin vermedikçe bilirkişilerin salonda kalacağı kuralını gözetir. Talep, bilirkişinin rapor dışı yeni inceleme yapması, hukuki değerlendirme vermesi veya mahkemenin delil takdirini devralması sonucunu doğuracak şekilde yazılmaz.

İlgili site içi başvurular

Raporun tam nüshası henüz alınmamışsa önce CMK 67/4 rapor örneğinin verilmesi başvurusu incelenmelidir. Yazılı raporun yöntem, veri veya sonuç hatasına karşı ceza bilirkişi raporuna itiraz içeriği ayrı istemi açıklar.

Kurul içindeki gerekçeli farklı görüş eksikse CMK 67/2 ayrık görüşün rapora yazılması; bilimsel mütalaa hazırlayan taraf uzmanı çağrılacaksa CMK 68/3 bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi; bilirkişinin rapor öncesi kişiye soru yöneltmesi gerekiyorsa CMK 66/6 soru yöneltme izni kullanılmalıdır.

Word dilekçenin dosyaya uyarlanması

İndirilebilir Word örneğinde mahkeme, esas numarası, sanık ve başvuran müdafi bilgileri; rapor kimliği; açıklanacak teknik noktalar; soru çizelgesi; hukuki dayanaklar; deliller, ekler ve sonuç talepleri ayrı alanlarda düzenlenmiştir. Belge, yazılı rapordaki bir dijital saat dönüşümü ve hash doğrulama uyuşmazlığı gibi öğretici senaryoya değil, kullanıcının gerçek dosya kayıtlarına göre doldurulmalıdır.

Köşeli alanlar gerçek rapor, duruşma ve UYAP kayıtlarıyla tamamlanır. Kullanılmayan seçenekler silinir. Sorular raporda karşılığı bulunan teknik konularla sınırlandırılır. Son nüshada doldurma kontrolü bölümü çıkarılır; dilekçe imzalanır ve ekler sırasıyla dosyaya sunulur.

Resmî mevzuat ve kurum kaynakları

• Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat — 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
• Adalet Bakanlığı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu PDF
• Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı

CMK m.67, 68, 201, 215, 217 ve 221 hükümleri 3 Ekim 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı resmî kaynaklarından kontrol edilmiştir. Yazı, mahkemece atanmış bilirkişinin duruşmada açıklama yapmasıyla sınırlıdır.

Bilirkişinin duruşmada dinlenmesi dilekçesi Word indir

Ceza dosyasında bilirkişinin duruşmada dinlenmesi dilekçesini Word olarak indir

Sık sorulan sorular

Mahkeme bilirkişiyi kendiliğinden çağırabilir mi

Evet. CMK m.68/1 mahkemenin her zaman bilirkişinin duruşmada dinlenmesine karar verebilmesine imkân verir.

Sanık müdafii bilirkişinin dinlenmesini isteyebilir mi

Evet. Müdafi, belirli rapor ve teknik açıklama ihtiyacını göstererek mahkemeden çağrı kararı isteyebilir.

Her bilirkişi raporunda duruşmada dinleme zorunlu mu

Hayır. Talebin dosyaya özgü teknik açıklama ihtiyacı somutlaştırılmalıdır.

Bilirkişiye doğrudan soru sorulabilir mi

CMK m.201 uyarınca Cumhuriyet savcısı, müdafi ve vekil duruşma düzeni içinde doğrudan soru yöneltebilir; sanık ve katılan sorularını mahkeme aracılığıyla sorabilir.

Bilirkişiye suçun oluşup oluşmadığı sorulur mu

Hayır. CMK m.67/3 gereğince bilirkişi teknik alan dışına çıkıp hukuki nitelendirme yapamaz.

Birden çok bilirkişi mutlaka ayrı mı dinlenir

Hayır. CMK m.68/2, bilirkişilerin salona teker teker alınıp birbirinden ayrı dinlenmesini zorunlu tutmaz; açıklamadan sonra çekilmelerine izin verilmedikçe salonda kalırlar.

Bilimsel mütalaa uzmanının dinlenmesi aynı işlem mi

Hayır. Tarafın bilimsel mütalaa hazırlayan uzmanının dinlenmesi CMK m.68/3 kapsamındaki ayrı başvurudur.

Dinleme talebi rapora itiraz süresini durdurur mu

Hayır. Talep verilmiş süreyi kendiliğinden durdurmaz; süre konusunda mahkemeden açık karar istenmelidir.

Sorular dilekçeye eklenmeli mi

Evet. Rapor sayfası ve teknik konuyla eşleştirilmiş kısa bir soru listesi, talebin somutluğunu ve duruşma düzenini güçlendirir.

Bilirkişinin cevabı hüküm yerine geçer mi

Hayır. Mahkeme teknik açıklamayı diğer delillerle birlikte değerlendirir ve hukuki kararı kendisi verir.