CISG Madde 2: Hangi Satışlar CISG Kapsamı Dışındadır? Tüketici, Açık Artırma ve Özel Mallar | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.2, altı satış grubunu Antlaşmanın kapsamı dışında bırakır. Buna göre kişisel, ailevi veya ev ihtiyacı için alınan malların satımı belirli koşullarla; açık artırma yoluyla satışlar; cebri icra veya kanun gereği yetkili makam kararıyla yapılan satışlar; hisse senedi, pay, yatırım senedi, kıymetli evrak ve para satışları; gemi, tekne, hovercraft ve hava taşıtı satışları ile elektrik satışı CISG’ye tabi değildir. Bir işlemin yurt dışı bağlantılı olması veya tarafların farklı ülkelerde bulunması, m.2’deki açık istisnalardan birini ortadan kaldırmaz.
CISG Madde 2 Hangi Satışları Açıkça Kapsam Dışında Bırakır?
CISG’nin uygulanmasında ilk soru, tarafların işyerlerinin farklı devletlerde bulunup bulunmadığı ve CISG m.1 şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğidir. Ancak m.1 koşullarının bulunması tek başına yeterli değildir. CISG m.2, konu itibarıyla altı satış kategorisini açıkça Antlaşmanın dışında bırakır. Bu istisnalar, CISG’nin esas olarak uluslararası ticari mal satımı için oluşturulmuş bir metin olmasının sonucudur.
Bu nedenle Türkiye’deki bir satıcı ile Almanya, Fransa, Hollanda, ABD veya başka bir ülkedeki alıcı farklı devletlerde işyerine sahip olsa bile, işlem m.2’de sayılan bir satışsa CISG uygulanmaz. Uyuşmazlık, uygulanacak hukukun milletlerarası özel hukuk kurallarına göre belirlenmesi ve o hukukun ilgili iç mevzuatının uygulanması yoluyla çözülür. Türkiye bakımından bu aşamada 5718 sayılı MÖHUK, sözleşmenin niteliğine göre Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun veya özel mevzuat gündeme gelebilir.
CISG m.2’deki istisnalar dar ve somut başlıklar hâlinde düzenlenmiştir. Dolayısıyla “bu işlem ticari görünüyor” veya “taraflardan biri şirket” gibi tek bir ölçütle sonuca gidilmez. Satılan şeyin niteliği, alım amacı ve satış yöntemi ayrı ayrı tespit edilir.
Kişisel, Ailevi veya Ev İhtiyacı İçin Alınan Mallarda CISG Uygulanır mı?
CISG m.2(a), kişisel, ailevi veya ev ihtiyacı için alınan malların satışını kural olarak kapsam dışında bırakır. Bu düzenlemenin merkezinde alıcının sıfatı değil, malın satın alınma amacı vardır. Bir gerçek kişinin evinde kullanmak üzere mobilya, beyaz eşya, kişisel bilgisayar veya başka bir mal satın alması tipik örnektir.
Hüküm, tüketici işlemlerini ticari satım rejiminden ayırır. Böylece uluslararası tüketici korumasına ilişkin zorunlu kuralların CISG tarafından bertaraf edilmesi önlenir. Türkiye ile bağlantılı uyuşmazlıklarda tüketici sözleşmelerine uygulanacak hukuk ayrıca MÖHUK m.26 kapsamında değerlendirilir. Sitemizdeki yurt dışı tüketici sözleşmesinde uygulanacak hukuk rehberi bu ayrı rejimi açıklamaktadır.
Malın daha sonra fiilen nasıl kullanıldığı tek başına belirleyici değildir. Esas olan, sözleşmenin kurulması sırasındaki satın alma amacıdır. Bir mal ticari faaliyet için satın alınmışsa, alıcının gerçek kişi olması onu kendiliğinden m.2(a) kapsamına sokmaz. Örneğin bağımsız çalışan bir kişinin mesleki faaliyeti için endüstriyel ekipman satın alması, kişisel veya ailevi tüketim amacıyla yapılan alımla aynı değildir.
Satıcı Alıcının Kişisel Kullanım Amacını Bilmiyorsa Ne Olur?
CISG m.2(a) önemli bir istisna daha içerir: Satıcı, sözleşmenin kurulmasından önce veya kurulması sırasında malların kişisel, ailevi veya ev ihtiyacı için alındığını bilmiyor ve bilmesi de gerekmiyorsa, sırf alıcının fiilî amacı nedeniyle satış otomatik olarak CISG dışına çıkmaz. Hüküm, satıcının bilgi durumunu açıkça değerlendirmeye dâhil eder.
Bu nedenle sipariş formu, teklif talebi, fatura bilgileri, teslim adresi, ürünün niteliği, satın alınan miktar, alıcının şirket unvanı, e-posta yazışmaları ve ödeme açıklamaları önem taşır. Örneğin yüz adet endüstriyel komponent sipariş eden ve kurumsal fatura bilgisi veren alıcı bakımından satıcının kişisel kullanım amacını bilmesi beklenmez. Buna karşılık ev adresine tek adet ev tipi ürün siparişi veren gerçek kişi bakımından dosyanın görünümü farklıdır.
Uyuşmazlıkta amaç sonradan soyut olarak ileri sürülmemeli; sözleşme kurulurken mevcut objektif belgeler üzerinden incelenmelidir. Özellikle sınır ötesi e-ticarette satıcının web sitesindeki müşteri türü seçimi, B2B/B2C ayrımı, vergi numarası talebi ve faturalama düzeni bu nedenle önemlidir.
Açık Artırma Yoluyla Satışlarda CISG Uygulanır mı?
Hayır. CISG m.2(b), açık artırma yoluyla yapılan satışları kapsam dışında bırakır. Uluslararası bağlantılı bir açık artırmada alıcı ve satıcının işyerleri farklı devletlerde bulunsa bile, satışın açık artırma yöntemiyle gerçekleşmesi bu istisnayı doğurur.
Açık artırmalarda satışın oluşumu, tekliflerin bağlayıcılığı, pey sürme, ihale anı, artırma koşulları ve platform kuralları klasik iki taraflı mal satımından farklı özellik taşır. CISG bu nedenle bu satış yöntemini açıkça dışarıda tutar. İnternet üzerinden yapılan her satış ise açık artırma değildir. Sabit fiyatlı bir B2B çevrim içi satış, yalnız elektronik ortamda yapılması nedeniyle m.2(b) kapsamına girmez. Belirleyici olan satışın gerçekten açık artırma usulüyle yapılmasıdır.
Çevrim içi platformda süreli teklif toplandığı, katılımcıların birbirlerinin teklifini aşabildiği ve en yüksek teklif sahibine satış yapıldığı model açık artırma niteliği taşıyabilir. Buna karşılık satıcının ilan ettiği fiyattan “satın al” butonuyla tamamlanan işlem normal satış sözleşmesi olarak değerlendirilir ve diğer CISG şartları ayrıca incelenir.
Cebri İcra veya Kanun Gereği Yetkili Makam Satışlarında CISG Uygulanır mı?
CISG m.2(c), cebri icra veya başka şekilde kanun gereği yetkili makam tarafından yapılan satışları Antlaşmanın kapsamı dışında bırakır. İcra dairesi, mahkeme veya yetkili kamu makamı eliyle gerçekleştirilen zorunlu satışlarda CISG uygulanmaz.
Bu istisnanın nedeni, bu satışların tarafların serbest iradeyle müzakere ettiği klasik ticari satım sözleşmesi niteliğinde olmamasıdır. Satış koşulları, ihale usulü, ödeme, teslim ve hak kazanma çoğunlukla özel icra veya kamu hukuku kurallarına bağlıdır. Türkiye’de bir taşınırın ya da ticari mal grubunun cebri icra yoluyla satılması hâlinde, alıcının yabancı şirket olması işlemi CISG kapsamına sokmaz.
Tarafların daha sonra kendi aralarında yaptığı serbest satış ise farklıdır. Borçlu işletmenin malını, icra başlamadan önce yabancı bir alıcıya normal ticari satış sözleşmesiyle devretmesi m.2(c) kapsamında değildir; bu sözleşmenin CISG’ye tabi olup olmadığı m.1 ve diğer kapsam hükümlerine göre ayrı incelenir.
Hisse, Pay, Yatırım Senedi, Kıymetli Evrak ve Para Satışları Neden CISG Dışındadır?
CISG m.2(d), hisse senetleri, paylar, yatırım senetleri, kıymetli evrak ve para satışlarını kapsam dışında bırakır. Antlaşma fiziksel veya ticari mal satımını düzenler; şirket payı devri, menkul kıymet işlemi veya para alım satımı CISG’nin mal satım rejimine tabi değildir.
Bir yabancı yatırımcının Türk anonim şirketinde pay satın alması bu nedenle CISG meselesi değildir. Pay devrinin geçerliliği, şirketler hukuku, sözleşme hukuku ve varsa sermaye piyasası kuralları çerçevesinde incelenir. Aynı şekilde bono, çek veya diğer kıymetli evrakın devri ile döviz alım satımı da CISG m.2(d) nedeniyle Antlaşmanın dışındadır.
Burada karma sözleşmeler ayrıştırılmalıdır. Bir şirket pay devri sözleşmesinin yanında fabrikadaki makine stokunun ayrıca satılması hâlinde, pay devri CISG dışında kalırken ayrı mal satımı şartları varsa makine satışının CISG kapsamı ayrıca değerlendirilebilir. Tek bir sözleşme belgesinde bulunmak, farklı edimleri zorunlu olarak tek hukuk rejimine bağlamaz.
Gemi, Tekne, Hovercraft ve Hava Taşıtı Satışlarında CISG Uygulanır mı?
CISG m.2(e), gemi, tekne, hovercraft ve hava taşıtı satışlarını açıkça kapsam dışında bırakır. Bu araçların uluslararası ticari işletmeler arasında satılması da sonucu değiştirmez. Örneğin Türk şirketinin yabancı şirkete ticari gemi satışı veya yabancı havacılık şirketinin Türk işletmeye uçak satışı CISG’ye tabi değildir.
Bu hüküm, taşıtın büyüklüğü veya tescile tabi olup olmadığı şeklinde CISG metninde ayrıca bir alt eşik kurmaz. Satışın konusu m.2(e)’de sayılan araçlardan biriyse Antlaşma dışındadır. Buna karşılık gemi veya uçak için satılan yedek parça, motor komponenti, elektronik cihaz, koltuk, kablo veya bakım malzemesi ayrı bir “mal” satımıdır; bunların CISG kapsamına girip girmediği normal kurallara göre değerlendirilir.
Dolayısıyla “havacılık sektörü” veya “denizcilik sektörü” başlığı tek başına kapsam dışılık yaratmaz. İstisna, satılan şeyin bizzat gemi, tekne, hovercraft veya hava taşıtı olmasıyla ilgilidir.
Elektrik Satışı CISG Kapsamında mıdır?
Hayır. CISG m.2(f), elektrik satışını açıkça kapsam dışında bırakır. Elektriğin sınır ötesi ticarete konu olması, alıcı ve satıcının farklı CISG taraf devletlerinde bulunması sonucu değiştirmez. Enerji satışının hukuki rejimi uygulanacak ulusal hukuk, enerji piyasası düzenlemeleri ve tarafların sözleşmesine göre belirlenir.
Bununla birlikte enerji sektöründe kullanılan ekipmanın satışı ayrı değerlendirilir. Güneş paneli, inverter, türbin parçası, kablo, batarya sistemi veya başka fiziksel ekipman satımı elektrik satışı değildir. Bu malların uluslararası ticari satımı, CISG m.1 şartları ve diğer hükümler gerçekleşiyorsa Antlaşma kapsamına girebilir.
Bir Sözleşmede Hem Mal Hem Kapsam Dışı Unsur Varsa Ne Yapılır?
Karma işlemlerde önce sözleşmenin gerçek konusu ayrıştırılır. CISG m.2 yalnız saydığı satışları kapsam dışı bırakır; m.3 ise imal edilecek mallar ve mal-hizmet karışımı sözleşmeler için ayrıca özel kurallar getirir. Bu nedenle kapsam analizi yalnız sözleşmenin başlığına bakılarak yapılamaz.
Örneğin yabancı yatırımcı bir Türk şirketinin paylarını satın alırken aynı sözleşme paketinde şirkete ait belirli stok mallarını da doğrudan satın alabilir. Pay devri m.2(d) nedeniyle CISG dışıdır. Stok mallarının ayrı bir satış ilişkisi oluşturması hâlinde ise bu bölüm için CISG analizi yapılabilir. Aynı şekilde uçak satışı m.2(e) nedeniyle dışarıda kalırken, uçak için ayrı teslim edilen yedek parça paketi farklı sonuç doğurabilir.
Bu ayrım ödeme, teslim, ayıp, risk, tazminat ve sözleşmeden dönme bakımından önemlidir. CISG’ye tabi olan edimde Antlaşmanın özel hükümleri uygulanırken, kapsam dışı edim için yetkili iç hukuk hükümleri kullanılır.
CISG m.2 İçin Uygulama Kontrol Listesi
- Önce CISG m.1 uyarınca tarafların ilgili işyerlerinin farklı devletlerde olup olmadığını belirleyin.
- Satılan şeyin fiziksel ticari mal mı, pay/kıymetli evrak/para mı olduğunu tespit edin.
- Gerçek kişi alımlarda satın alma amacının kişisel-ailevi-ev ihtiyacı olup olmadığını belgeleyin.
- Satıcının bu amacı sözleşme kurulmadan önce veya kurulurken bilip bilmediğini ve bilmesi gerekip gerekmediğini inceleyin.
- Satış yönteminin açık artırma veya cebri icra olup olmadığını belirleyin.
- Satış konusu gemi, tekne, hovercraft, hava taşıtı veya elektrikse m.2 istisnasını uygulayın.
- Karma sözleşmede kapsam dışı edim ile normal mal satışını ayırın.
- CISG uygulanmıyorsa MÖHUK üzerinden yetkili hukuku belirleyin.
- Tüketici işleminde MÖHUK m.26 ve zorunlu tüketici koruma hükümlerini ayrıca inceleyin.
- Dosyaya sözleşme, sipariş, fatura, ürün tanımı, teklif, teslim ve taraf işyeri kayıtlarını birlikte ekleyin.
CISG’nin hangi uluslararası satışlara genel olarak uygulandığını görmek için CISG m.1 kapsam rehberimize; Türkiye–Almanya ticaretindeki temel rejim için Türkiye–Almanya CISG rehberimize bakabilirsiniz. Uluslararası sözleşmede uygulanacak hukukun genel çerçevesi ayrıca MÖHUK m.24 rehberimizde açıklanmaktadır.
CISG m.2 İçin Sınır Ötesi Örnekler
Türkiye–Almanya tüketici alımı: Almanya’da yaşayan bir gerçek kişi Türkiye’deki üreticiden evinde kullanmak üzere tek adet mobilya satın almış ve sipariş sırasında ev kullanımı açıkça anlaşılmışsa CISG m.2(a) kapsam dışılığı gündeme gelir. Aynı üreticiden Almanya’daki restoranı için otuz adet masa alan işletmeci bakımından ise kişisel-ailevi-ev ihtiyacı ölçütü yoktur; CISG’nin diğer şartları ayrıca değerlendirilir.
Yabancı şirketin çevrim içi ihalesi: Bir yabancı şirket, Türkiye’deki satıcının sabit fiyatlı B2B portalından makine satın alıyorsa sırf çevrim içi işlem yapıldığı için m.2(b) uygulanmaz. Buna karşılık katılımcıların birbirini aşan teklifler verdiği ve satışın en yüksek teklife bağlandığı gerçek açık artırma modeli m.2(b) kapsamındadır.
Uçak ile yedek parça ayrımı: Uçağın kendisinin uluslararası satışı m.2(e) nedeniyle CISG dışındadır. Aynı taraflar arasında ayrı siparişle yüz adet filtre, sensör veya kablo satılması ise uçak satışı değildir. Yedek parça siparişi bakımından m.1 ve diğer CISG hükümleri yeniden uygulanır. Bu ayrım, sözleşme paketindeki her edimin ayrı tanımlanmasını gerektirir.
Elektrik ile enerji ekipmanı ayrımı: Sınır ötesi elektrik satışı m.2(f) ile dışarıda bırakılmıştır. Fakat elektrik üretiminde kullanılan güneş paneli, inverter veya bataryanın mal satımı aynı istisnaya girmez. Bu ekipmanlarda CISG m.35’e göre sözleşmeye uygunluk ve m.38-39’a göre muayene-bildirim rejimi gündeme gelebilir.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
- UNCITRAL – CISG resmî metni ve açıklama
- UNCITRAL – CISG taraf devletler ve yürürlük tarihleri
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun
Sık Sorulan Sorular
Uluslararası tüketici alışverişine CISG uygulanır mı?
CISG m.2(a) şartları varsa kişisel, ailevi veya ev ihtiyacı için yapılan alım Antlaşma dışındadır. Satıcının amacı bilmemesi ve bilmesinin de gerekmemesi hâli maddede ayrıca istisna edilmiştir.
Şirket adına alınan her mal CISG kapsamında mıdır?
Hayır. Önce m.1 koşulları, ardından m.2-5 istisnaları incelenir. Şirket adına gemi, hisse veya açık artırma yoluyla mal alınması m.2 nedeniyle farklı sonuç doğurabilir.
e-ticaret sitesindeki satış açık artırma sayılır mı?
Sabit fiyatlı çevrim içi satış sırf internetten yapıldığı için açık artırma değildir. Gerçek bir teklif artırma mekanizması varsa m.2(b) değerlendirilir.
İcra ihalesinden yabancı şirket mal alırsa CISG uygulanır mı?
Hayır. Cebri icra veya kanun gereği yetkili makam satışları CISG m.2(c) kapsamında dışlanmıştır.
Türk şirketinin payını yabancı yatırımcı alırsa CISG uygulanır mı?
Hayır. Pay ve menkul kıymet satışları CISG m.2(d) kapsamı dışındadır.
Döviz satımı CISG kapsamında mıdır?
Hayır. Para satışı m.2(d) kapsamında Antlaşma dışındadır.
Yat satışı CISG kapsamına girer mi?
CISG m.2(e) gemi ve teknelerin satışını kapsam dışında bırakır.
Uçak yedek parçası satışında CISG uygulanabilir mi?
Evet. Uçak satışının kendisi m.2(e) dışında olsa da yedek parçalar normal mal satımıdır; diğer CISG şartları gerçekleşirse Antlaşma uygulanabilir.
Elektrik ekipmanı CISG kapsamı dışında mı?
Elektriğin kendisi m.2(f) ile dışlanmıştır. Panel, inverter, batarya veya kablo gibi fiziksel ekipmanlar bu istisnaya otomatik olarak girmez.
CISG m.2 nedeniyle Antlaşma uygulanmazsa hangi hukuk uygulanır?
Uygulanacak hukuk, geçerli hukuk seçimi ve milletlerarası özel hukuk kurallarıyla belirlenir. Türkiye bağlantılı dosyada MÖHUK hükümleri bu aşamada dikkate alınır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.