Duruşmada Belge ve Tutanakların Anlatılması Talep Dilekçesi | CMK 209/1 Word

Kısa cevap: Ceza mahkemesi; naip veya istinabe yoluyla alınmış sanık sorgu tutanağını, aynı yöntemle alınmış tanık ifade tutanağını, muayene ve keşif tutanaklarını, delil olarak kullanılacak diğer belge ve yazıları, adlî sicil özetini ve sanığın kişisel-ekonomik durumuna ilişkin belgeleri hükümde kullanacaksa CMK m.209/1 uyarınca duruşmada anlatmalıdır. Savunma; belirli belgenin tarihini, sayısını ve dosyadaki yerini göstererek anlatılmasını, anlatılan içeriğin tutanağa denetlenebilir biçimde geçirilmesini ve ardından CMK m.215 kapsamında diyeceklerinin sorulmasını isteyebilir. Talep, belgenin kendiliğinden reddi veya bütün dosyanın baştan sona okunması talebi değildir.

Bu örnek dilekçe, dosyada bulunan fakat henüz CMK m.209/1 işlemine konu edilmemiş belirli belge ve tutanakların duruşmada anlaşılır biçimde ortaya konulmasına yöneliktir. Köşeli alanlar; gerçek mahkeme, esas numarası, celse tarihi, UYAP evrak numarası, belge kimliği ve anlatılacak bölüm bilgileriyle doldurulmalıdır. Dosyada bulunmayan istinabe tutanağı, adlî sicil kaydı, muayene raporu veya keşif tutanağı varmış gibi yazılmamalıdır.

CMK 209/1’in güncel metni neyi zorunlu kılar?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun güncel 209. maddesinin birinci fıkrası; naip veya istinabe yoluyla sorgusu yapılan sanığa ait sorgu tutanaklarının, bu yolla dinlenen tanığın ifade tutanaklarının, muayene ve keşif tutanakları gibi delil olarak kullanılacak belgelerin ve diğer yazıların, adlî sicil özetlerinin ve sanığın kişisel-ekonomik durumuna ilişkin bilgi içeren belgelerin duruşmada anlatılacağını düzenler. Güncel hüküm Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat sisteminde görülebilir.

Kanunun ilk kabul edilen metninde madde başlığı “okunması zorunlu belge ve tutanaklar”, fıkra ise “duruşmada okunur” şeklindeydi. 7079 sayılı Kanun’un 91. maddesiyle başlıktaki “okunması” sözcüğü “anlatılması”, fıkradaki “okunur” sözcüğü “anlatılır” olarak değiştirildi. Değişiklik metni TBMM’nin 7079 sayılı Kanun kaydında yer alır. Bu nedenle güncel bir dilekçede yürürlükteki “anlatma” terimi kullanılmalı; eski kabul metnindeki “okuma” ibaresi güncel kural gibi aktarılmamalıdır.

“Anlatılması”, belgenin yalnız adının söylenmesi veya “gelen evrak okundu” şeklinde belirsiz bir cümle kurulması değildir. Kullanılacak belgenin hangisi olduğu ve hüküm bakımından önem taşıyan içeriği, tarafların anlayıp açıklama yapabileceği ölçüde ortaya konulmalıdır. Bununla birlikte madde, her belgenin tüm sayfalarının kelimesi kelimesine seslendirilmesini de emretmez. Belgenin türü, hacmi ve uyuşmazlıkla ilgili bölümü gözetilir; savunmanın açıklama yapabilmesi için gereken içerik anlaşılır hâle getirilir.

Hangi belge ve tutanaklar CMK 209/1 kapsamındadır?

İlk grup, naip hâkim veya istinabe olunan mahkeme aracılığıyla yapılan işlemlere ilişkin tutanaklardır. Sanığın sorgusu başka mahkemece yapılmışsa sorgu tutanağı; tanık başka yerde dinlenmişse ifade tutanağı asıl davanın duruşmasında anlatılır. CMK 181/1 istinabe dinleme günü bildirim dilekçesi işlemin günü ve katılım olanağına; bu yazı ise tamamlanıp esas dosyasına dönen tutanağın duruşmada anlatılmasına odaklanır.

İkinci grup muayene ve keşif tutanaklarıdır. Olay yeri, eşya, beden, yapı veya başka inceleme konusu hakkında düzenlenen tutanak delil olarak kullanılacaksa; tutanağın tarihi, işlemi yapan merci, inceleme konusu, katılan kişiler ve hükümde kullanılabilecek esas tespitler duruşmada ortaya konulur. Tutanak eki fotoğraf, kroki, ölçüm çizelgesi veya görüntü varsa hangi ekin anlatıldığı belirlenir. Dilekçe, tutanakta bulunmayan gözlemi mahkemenin veya görevlinin tespitiymiş gibi aktarmamalıdır.

Üçüncü grup, delil olarak kullanılacak diğer belgeler ve yazılardır. Kurum cevabı, kayıt dökümü, resmî yazı veya belirli bir rapor bu gruba girebilir. Belgenin dosyada bulunması tek başına yeterli değildir; hangi maddi olgu için kullanılacağı ve ilgili içeriği tarafların açıklamasına açılmalıdır. Dördüncü grupta adlî sicil özeti ile sanığın kişisel ve ekonomik durumuna ilişkin belgeler bulunur. Bu kayıtların özellikle cezanın kişiselleştirilmesi veya yaptırım değerlendirmesinde kullanılacak bölümleri doğru kişiye ait kayıtlarla eşleştirilmelidir.

Belge listesi nasıl hazırlanmalıdır?

Her belge ayrı satırda tanıtılmalıdır. Düzenleyen merci, tarih, sayı, UYAP evrak numarası, sayfa veya ek bilgisi ve hangi amaçla kullanılacağı yazılır. “Dosyadaki bütün belgeler” şeklindeki toplu istem, neyin anlatılmadığını göstermediği için denetimi güçleştirir. Aynı tarihli birden fazla kurum cevabı varsa muhatap, evrak sayısı veya UYAP sıra bilgisiyle ayrım yapılmalıdır.

• Naip veya istinabe kararının tarihi ve asıl/talimat dosya numarası,
• sanık sorgu ya da tanık ifade tutanağının tarihi ve dinlenen kişinin dosyadaki sıfatı,
• muayene veya keşif tutanağının işlemi, yeri ve varsa ekleri,
• kurum yazısının düzenleyen birimi, sayı ve UYAP evrak numarası,
• adlî sicil özetinin sorgu tarihi ve doğru kişiye ait olduğunu gösteren kayıt,
• kişisel-ekonomik durum belgesinin kaynağı ve kullanılacak ilgili bölümü,
• belgenin duruşmada daha önce anlatılıp anlatılmadığını gösteren celse tutanağı.

Başvuru hangi mahkemeye ve ne zaman yapılır?

Talep, kamu davasına bakan ceza mahkemesine esas numarasıyla sunulur. Belge talimat dosyasında düzenlenmiş olsa bile CMK m.209/1 anlatma işlemi, belgenin delil olarak kullanılacağı asıl duruşmada gerçekleştirilir. Talimat tutanağı henüz asıl dosyaya ulaşmamışsa önce gönderim ve dönüş kaydı kontrol edilir. Ulaşmayan bir tutanağın içeriği tahmin edilerek anlatma talebi kurulmaz; tutanağın getirtilmesi ve sonrasında anlatılması aşamalı istenir.

CMK m.209/1 için gün veya hafta cinsinden özel bir başvuru süresi yoktur. Uygun zaman, belgenin delil olarak kullanılmasından ve hüküm kurulmasından öncedir. Belgenin ele alınacağı celse biliniyorsa dilekçe bu celseden önce verilebilir; eksiklik celsede fark edilirse belgeye ilişkin işlem tamamlanmadan sözlü talep tutanağa geçirilebilir. Hüküm verilmişse, aynı örnek dilekçenin mahkemeyi kendiliğinden yeniden duruşmaya döndüreceği söylenemez; kanun yolu, süre ve merci ayrıca değerlendirilir.

Dilekçenin evrak kaydı, sunum tarihi ve mahkemenin verdiği ara karar korunmalıdır. Mahkeme belgenin zaten anlatıldığını belirtiyorsa hangi celse ve tutanak bölümüne dayandığını göstermesi istenir. Savunma da gerçekten yapılmış işlemi yapılmamış gibi sunmamalıdır. Amaç, önceki tutanağı görünmez biçimde değiştirmek değil; eksikse sonraki celsede doğru ve denetlenebilir işlemi tamamlamaktır.

“Anlatma”, CMK 215 açıklama hakkından nasıl ayrılır?

CMK m.209/1 belgenin duruşmada ortaya konulma biçimine ilişkindir. CMK m.215 ise tanık, suç ortağı veya bilirkişi dinlendikten ve herhangi bir belge anlatıldıktan sonra katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine diyeceklerinin sorulmasını gerektirir. İlk işlem belgeyi anlaşılır hâle getirir; ikinci işlem tarafların belge hakkında görüş ve itirazlarını sunmasını sağlar. Birinin yapılması diğerini gereksiz kılmaz.

Belge daha önce anlatılmış, fakat savunmaya söz verilmemişse CMK 215 okunan delile karşı açıklama hakkı dilekçesi doğrudan o eksikliği hedefler. Buradaki CMK 209/1 örneğinde ise öncelikli sorun, belirli belge veya tutanağın duruşmada henüz anlatılmamış olmasıdır. Sonuç bölümünde önce anlatma, ardından açıklama hakkının kullandırılması ayrı talepler olarak yazılır.

Açıklama hakkı gerçek belge içeriğine bağlanmalıdır. Savunma, istinabe tanığının hangi cümlesine karşı soru veya çelişki açıklaması sunacağını; keşif tutanağındaki hangi ölçüme itiraz ettiğini; adlî sicil özetindeki hangi kaydın sanığa ait olmadığını ya da güncel olmadığını somutlaştırır. Belge anlatılmadan önce içeriği bilinmiyorsa kesin bir karşı açıklama üretilmez; inceleme ve açıklama için uygun süre istenir.

CMK 209/1 ile CMK 217 arasındaki sınır nedir?

CMK m.217/1, hâkimin kararını yalnız duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırmasını öngörür. CMK m.209/1, belirli belge ve tutanakların bu tartışmaya açılmasındaki anlatma aşamasını düzenler. Duruşmada tartışılmayan delilin hükme esas alınmaması dilekçesi, eksiklik gerçekleşmiş ve delilin hükümde kullanılma riski doğmuşsa kademeli giderim ister. Yeni örnek ise belgenin anlatılmasını zamanında talep ederek eksikliği hükümden önce önlemeye yöneliktir.

Belgenin anlatılmamış olması, her durumda fiziksel olarak dosyadan çıkarılması anlamına gelmez. Mahkeme belgeyi kullanmayacaksa hükme esas almamalıdır; kullanacaksa anlatma, açıklama ve tartışma işlemlerini tamamlamalıdır. Dilekçede otomatik beraat, kesin bozma veya belgenin kendiliğinden hükümsüzlüğü ileri sürülmemelidir. Delilin hukuka aykırı elde edildiği iddiası varsa bunun olguları ve dayanağı ayrıca kurulmalıdır.

CMK 209/2 kapalı oturum kuralı ne zaman gündeme gelir?

CMK m.209/2, sanığa veya mağdura ait kişisel verilerin yer aldığı belgenin, açıkça istemeleri hâlinde kapalı oturumda anlatılmasına mahkemece karar verilebilmesini düzenler. Bu özel kural, m.209/1’deki anlatma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz; yalnız anlatmanın yapılacağı oturumun açıklığı hakkında mahkemeden karar istenmesine imkân verir. Kişisel veri içeren her belge kendiliğinden kapalı oturumda ele alınmış sayılmaz.

Belgede sanığa veya mağdura ait kişisel veri varsa ve kapalı oturum isteniyorsa CMK 209/2 belgenin kapalı oturumda anlatılması dilekçesi kullanılabilir. Açık istem, veri sahibi, belge kimliği ve ilgili bölüm belirlenir. CMK 209/1 dilekçesini bütün duruşmanın kapatılması talebine çevirmek, iki fıkranın farklı işlevlerini karıştırır.

Tanık tutanağı anlatılırken CMK 210-212 nasıl gözetilir?

CMK m.209/1, istinabe yoluyla dinlenen tanığın ifade tutanağının anlatılmasını söyler; fakat bu, tanığın duruşmada dinlenmesini gerektiren CMK m.210’u etkisiz bırakmaz. Olayın delili bir tanığın açıklamalarından ibaretse tanık duruşmada mutlaka dinlenir ve önceki tutanak dinlemenin yerine geçemez. Özellikle belirleyici tanık bakımından savunmanın soru yöneltme imkânı ayrıca incelenmelidir. Belirleyici tanığa soru sorulamaması incelemesi bu ayrımı ayrıntılı açıklar.

CMK m.211, tanık veya sanığın suç ortağının duruşmada hazır bulunamadığı belirli hâllerde önceki ifade tutanağının anlatılmasıyla yetinilebilecek istisnaları düzenler. CMK m.212 ise tanığın önceki ifadesiyle duruşmadaki beyanı arasında çelişki varsa önceki ifadenin anlatılabilmesini sağlar. Bu maddeler, her istinabe tutanağının tek başına ve koşulsuz biçimde mahkûmiyete yeterli olduğu anlamına gelmez. Dilekçede tutanağın niçin anlatılması istendiği ile tanığın ayrıca dinlenmesi veya sorgulanması talebi birbirinden ayrılmalıdır.

Duruşma tutanağında hangi kayıtlar bulunmalıdır?

CMK m.219 uyarınca duruşma için tutanak tutulur. İstemlerin, ara kararların ve yapılan temel işlemlerin denetlenebilmesi için belge anlatma süreci de kayıtta görünmelidir. Tutanakta; belgenin ayırt edici kimliği, anlatılan bölümün konusu, belgeye ilişkin istemler, ilgililere diyeceklerinin sorulduğu ve verilen kararın sonucu bulunmalıdır. Uzun belgenin tüm metninin tutanağa kopyalanması zorunlu değildir; ancak hangi belgenin hangi yönüyle ele alındığı anlaşılmalıdır.

“Dosya okundu” veya “gelen evrak anlatıldı” gibi toplu kayıt, aynı celsede çok sayıda belge varsa belirsizlik yaratabilir. Savunma, belirli evrak numarasının ve anlatılan kısmın tutanağa geçirilmesini ister. Önceki tutanakta eksik kayıt bulunduğunda sessizce değişiklik yapılması talep edilmez; sonraki celsede açıklama, istem ve karar yeni tutanağa yazdırılır. Ret hâlinde ret gerekçesi ile savunmanın açıklamak istediği somut hususlar kayda geçirilmelidir.

Duruşmada belge ve tutanakların anlatılması talep dilekçesi örneği

CMK 209/1 duruşmada belge ve tutanakların anlatılması talep dilekçesini Word olarak indir

Başvurudan sonra işlem nasıl takip edilir?

Dilekçenin UYAP evrak numarası alınır ve celse tutanağında istemin görüldüğü kontrol edilir. Mahkeme anlatma kararı verirse belge kimliği ile anlatılan bölüm karşılaştırılır. İstinabe tutanağının yalnız sonuç cümlesi aktarılmışsa savunmanın açıklaması için gerekli soru-cevap bölümlerinin de ortaya konulması istenebilir. Belgeye erişim yeni sağlanmışsa inceleme süresi talebi belgenin gerçek hacmi ve teknik niteliğiyle gerekçelendirilir.

Belge anlatıldıktan sonra savunmanın açıklaması kayda geçirilir. Karşı belge sunulmuşsa adı, tarihi ve bağlantılı olduğu tespit belirtilir. Mahkeme anlatma talebini reddederse hangi nedenle reddettiği, belgeyi hükümde kullanıp kullanmayacağı ve savunmanın sunmak istediği somut açıklama tutanakta görünmelidir. Bu kayıt, sonucu önceden belirlemez; sonraki denetimin gerçek olgular üzerinden yapılmasını sağlar.

CMK 209/1 dilekçesinde yapılan somut hatalar

• Güncel “anlatılır” yerine değişiklikten önceki “okunur” metnini yürürlükteymiş gibi kullanmak.
• Belge kimliği vermeden dosyanın tamamının anlatılmasını istemek.
• Belgenin dosyada bulunmasını duruşmada anlatılmış ve tartışılmış saymak.
• CMK 209/1 anlatma işlemiyle CMK 215 açıklama hakkını aynı aşama kabul etmek.
• CMK 209/2’deki kapalı oturum kuralını her belgeye ve bütün duruşmaya yaymak.
• İstinabe tutanağının anlatılmasını, belirleyici tanığın duruşmada dinlenmesi ihtiyacının yerine geçirmek.
• Anlatılmayan belgenin otomatik olarak dosyadan silineceğini veya beraat doğuracağını ileri sürmek.
• Eski tutanağın sessizce değiştirilmesini istemek; yeni celsede eksik işlemi kayda geçirmemek.
• Dosyada bulunmayan tutanak, belge, tebliğ veya kişisel-ekonomik kayıt üretmek.
• Rank, trafik veya dava sonucu garantisi veren ifadeler kullanmak.

Sık sorulan sorular

1. CMK 209/1 kapsamındaki belgeler duruşmada hâlâ “okunur” mu?

Güncel kanun metni “anlatılır” ifadesini kullanır. “Okunur” ibaresi 7079 sayılı Kanun’un 91. maddesiyle değiştirilmiştir. Eski karar veya metinler okunma sözcüğünü kullanabilir; güncel dilekçe yürürlükteki terime göre hazırlanmalıdır.

2. Belgenin yalnız adının söylenmesi anlatma için yeterli midir?

Belgenin hangi içerikle hükümde kullanılacağı anlaşılmıyorsa yalnız adını söylemek açıklama ve tartışma olanağı sağlamayabilir. Belge kimliği ve ilgili özü, tarafların anlayabileceği ölçüde ortaya konulmalıdır.

3. Belgenin her sayfası kelimesi kelimesine anlatılmak zorunda mıdır?

Kanun tek tip bir yöntem belirlemez. Belgenin hacmi ve uyuşmazlıkla ilgili kısmı gözetilir; ancak hükümde kullanılacak içeriğin tarafların açıklama yapabileceği açıklıkta sunulması gerekir.

4. İstinabe tanık tutanağının anlatılması tanığın yeniden dinlenmesini engeller mi?

Hayır. CMK 210-212 koşulları ayrıca değerlendirilir. Özellikle olayın delili yalnız tanık anlatımından ibaretse tanığın duruşmada dinlenmesi kuralı tutanak anlatımıyla ortadan kalkmaz.

5. Belge anlatıldıktan sonra savunmaya söz verilmesi gerekir mi?

Evet. CMK m.215’te sayılan kişilere belge hakkında diyecekleri sorulmalıdır. Anlatma ile açıklama birbirini izleyen ayrı duruşma işlemleridir.

6. Kişisel veri içeren belge otomatik olarak kapalı oturumda mı anlatılır?

Hayır. CMK m.209/2, sanığın veya mağdurun açık istemi üzerine mahkemenin karar verebilmesini düzenler. Açık istem veya mahkeme kararı yokken otomatik kapalılık oluştuğu söylenemez.

7. CMK 209/1 talebi için özel bir süre var mıdır?

Kanunda gün veya hafta olarak özel süre yoktur. Talep, belgenin hükümde kullanılmasından ve hüküm kurulmasından önce, eksikliğin giderilebileceği zamanda sunulmalıdır.

8. Anlatılmayan belge kendiliğinden dosyadan çıkarılır mı?

Hayır. Sorun öncelikle belgenin tartışılmadan hükme esas alınıp alınamayacağıdır. Mahkeme kullanacaksa anlatma, açıklama ve tartışma işlemlerini tamamlamalı; kullanmayacaksa hükmünü buna dayandırmamalıdır.

9. Talep reddedilirse ne yapılmalıdır?

Belgenin tam kimliği, anlatılmayan bölüm, savunmanın sunmak istediği açıklama ve mahkemenin ret gerekçesi tutanağa geçirilmelidir. Hüküm sonrası başvuru yolu ve süre dosyanın durumuna göre ayrıca değerlendirilir.

10. Word örneği doğrudan mahkemeye sunulabilir mi?

Hayır. Mahkeme, esas ve talimat numarası, belge tarih-sayısı, UYAP evrak numarası, celse kaydı, anlatılacak bölüm ve gerçek açıklama alanları somut dosyaya göre doldurulmalı; kullanılmayan seçenekler ve köşeli açıklamalar çıkarılmalıdır.

Yazar ve kapsam

Bu içerik, CMK m.209/1 kapsamında belirli belge ve tutanakların duruşmada anlatılmasına ilişkin usul talebini açıklamak için hazırlanmıştır. Somut dosyanın tutanakları, belgenin niteliği, yargılama aşaması ve kanun yolu süreleri incelenmeden doğrudan kullanılmamalıdır.

Duruşmada Belge ve Tutanakların Anlatılması Talep Dilekçesi | CMK 209/1 Word Hakkında Sık Sorulan Sorular