Duruşmada Hazır Bulunamayan Tanığın Önceki İfadesinin Okunması Dilekçesi | CMK 211/1 Word

Kısa cevap: Tanık veya sanığın suç ortağı ölmüşse, akıl hastalığına tutulmuşsa ya da bulunduğu yer öğrenilemiyorsa; hastalık, malullük veya giderilemeyen başka bir nedenle belirsiz bir süre duruşmada hazır bulunması mümkün değilse; yahut ifadesinin önem derecesi bakımından duruşmada hazır bulunması gerekli sayılmıyorsa, önceki dinleme sırasında düzenlenen tutanaklar ve kişinin yazdığı belgeler CMK m.211/1 koşulları içinde duruşmada okunabilir. Başvuru; kişi, önceki ifade, uygulanacak bent ve bu bendi kanıtlayan gerçek kayıt gösterilerek yargılamayı yürüten ceza mahkemesine yapılır. Okuma kararı otomatik değildir; özellikle beyan tek veya belirleyici delilse CMK m.210, tanık sorgulama hakkı ve dengeleyici güvenceler ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu örnek, duruşmada gerçekten hazır edilemeyen belirli bir tanığın veya sanığın suç ortağının daha önceki beyanına başvurulması için hazırlanmıştır. Köşeli alanlar dosyadaki gerçek bilgilerle doldurulmalı; ölüm belgesi, sağlık raporu, adres araştırması, tebligat, yakalama sonucu, kurum cevabı veya önceki ifade tutanağı mevcut değilse varmış gibi yazılmamalıdır. Talep eden taraf, yalnız “tanık gelmedi” demek yerine hangi CMK m.211/1 bendinin oluştuğunu ve neden daha elverişli bir yöntem bulunmadığını somutlaştırmalıdır.

CMK 211/1 hangi hâllerde önceki ifadenin okunmasına izin verir?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 211. maddesinin birinci fıkrası üç ayrı istisna grubu düzenler. Birinci grup, tanığın veya sanığın suç ortağının ölmüş olması, akıl hastalığına tutulması ya da bulunduğu yerin öğrenilememesidir. İkinci grup, hastalık, malullük veya giderilemeyen başka bir nedenle kişinin belli olmayan bir süre için duruşmada hazır bulunmasının mümkün olmamasıdır. Üçüncü grup ise ifadenin önem derecesi itibarıyla kişinin duruşmada hazır bulunmasının gerekli sayılmamasıdır.

Hükmün güncel metni Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat sistemindeki Ceza Muhakemesi Kanunu kaydından kontrol edilebilir. Kanunun ilk kabul edilen metni de TBMM’nin 5271 sayılı Kanun PDF’sinde yer alır. CMK m.209/1’deki genel belge işlemi daha sonra “anlatma” terimine çevrilmişken m.211, şartları oluşan önceki tutanak için “okunabilir” ifadesini korur. Bu nedenle bu dilekçenin talebi “önceki ifadenin okunması”dır.

Madde bir zorunluluk değil, koşullara bağlı bir imkân tanır. Mahkeme önce kişinin duruşmada dinlenememesinin gerçek nedenini, sonra önceki beyanın dosyadaki önemini ve savunma hakkına etkisini değerlendirir. Kanunda sayılan hâllerden birinin bulunması, önceki beyanın doğru kabul edileceği veya mahkûmiyete tek başına yeterli olacağı anlamına gelmez. Okunan beyanın içeriği, elde edilme koşulları, çelişkileri ve diğer delillerle ilişkisi duruşmada tartışılmalıdır.

CMK 211/1-a: ölüm, akıl hastalığı ve yerin öğrenilememesi nasıl kanıtlanır?

Ölüm hâlinde nüfus kaydı, ölüm belgesi, kurum cevabı veya dosyaya ulaşmış resmî kayıt gösterilir. Duyuma dayalı “öldüğü söyleniyor” açıklaması yeterli bir dosya kaydı yerine geçmez. Ölüm tarihi, önceki ifadenin tarihi ve tutanağı düzenleyen makam ayrı yazılır. Kişinin ölmeden önce hâkim, Cumhuriyet savcısı veya kolluk önünde verdiği beyanlardan hangisinin okunmasının istendiği açıkça belirtilir; dosyadaki bütün anlatımlar tek bir kayıt gibi sunulmaz.

Akıl hastalığı bakımından tanı veya işlev kaybı hakkında yetkili sağlık kurumu kaydı ile bu durumun duruşmaya katılımı nasıl etkilediği önemlidir. Her psikiyatrik tedavi, her rapor veya her geçici rahatsızlık kendiliğinden CMK m.211/1-a koşulu oluşturmaz. Talep, kişinin hiç dinlenemeyeceği sonucunu tıbbi varsayımla kurmamalı; dosyaya sunulan gerçek raporun tarihi, kurumu ve ilgili tespitiyle sınırlandırılmalıdır. Gerekirse güncel sağlık durumunun araştırılması istenir.

Bulunulan yerin öğrenilememesi ise tek bir başarısız tebligatla eş anlamlı değildir. Bilinen adresler, MERNİS kaydı, kolluk araştırması, kurum yazışmaları, yurt dışı bilgisi, çağrı ve zorla getirme işlemlerinin dosyadaki gerçek sonuçları sıralanır. Mahkemenin kişinin yerini öğrenmek için makul adımları tüketip tüketmediği gösterilir. Adresi bilinen fakat çağrı işlemi eksik yapılan kişi için “yeri öğrenilemedi” denmesi, kanuni koşulu olgusal temelden yoksun bırakabilir.

CMK 211/1-b: belirsiz süreli imkânsızlık ne demektir?

İkinci bent, hastalık, malullük veya giderilemeyen başka bir nedenle duruşmada hazır bulunmanın belli olmayan bir süre için mümkün olmamasını arar. Buradaki vurgu hem engelin niteliğine hem süresinin belirsizliğine yöneliktir. Kısa süreli ve bitiş tarihi belirli bir mazeret, doğrudan önceki ifadeyle yetinmeyi gerektirmeyebilir; duruşmanın ertelenmesi, istinabe veya uygun teknik yöntem değerlendirilir. Engel uzun süreli ve giderilemez nitelikteyse bunu doğrulayan kayıt dosyada gösterilmelidir.

Hastalığın yalnız adı değil, seyahat ve duruşmaya katılım üzerindeki etkisi önemlidir. Malullük de tek başına sonuç doğuran bir etiket değildir; kişinin mahkemeye gelmesi, başka yerde dinlenmesi veya görüntülü bağlantıya katılması bakımından somut etkisi araştırılır. “Giderilemeyen başka sebep” ifadesi sınırsız bir torba hüküm gibi kullanılamaz. Sebebin ne olduğu, hangi işlemlerin denendiği ve neden belirsiz süre devam edeceği dosya kayıtlarıyla açıklanmalıdır.

Kişi başka şehirde ya da ülkedeyse sırf uzaklık, her durumda belirsiz süreli imkânsızlık değildir. İstinabe, adli yardımlaşma, görüntülü bağlantı veya başka uygun usul araçlarının uygulanabilirliği değerlendirilir. Bu yöntemlerin neden sonuç vermediği veya somut dosyada neden elverişsiz olduğu belirtilmeden doğrudan önceki tutanağa geçilmesi, özellikle beyan önemliyse savunmanın sorgulama imkânı bakımından sorun doğurabilir.

CMK 211/1-c: ifadenin önem derecesi nasıl değerlendirilir?

Üçüncü bent, ifadenin önem derecesi itibarıyla tanığın duruşmada hazır bulunmasının gerekli sayılmamasını düzenler. Bu bent, önemli bir tanığı sırf dosyada eski ifadesi var diye duruşmadan uzak tutma yetkisi vermez. Tersine, beyan isnadın temel unsurunu kanıtlıyor, savunmayla çelişiyor veya mahkûmiyetin tek ya da belirleyici dayanağı olabilecekse kişinin duruşmada dinlenmesine duyulan ihtiyaç artar. Önemsiz ya da tartışmasız tali bir ayrıntı ile sonuca yön veren beyan aynı ölçüde değerlendirilemez.

İfadenin önem derecesi; beyan çıkarıldığında dosyada hangi delillerin kaldığı, önceki beyanın hangi maddi olguyu ispatlamak için kullanıldığı, tarafların beyan hakkında uyuşup uyuşmadığı ve soru yöneltme ihtiyacının bulunup bulunmadığı üzerinden somutlaştırılır. “Önemsizdir” biçimindeki sonuç cümlesi yerine, örneğin yalnız teslim tutanağındaki tarafsız bir ayrıntıyı doğruladığı veya başka bağımsız kayıtlarla tartışmasız biçimde sabit tali hususa ilişkin olduğu açıklanmalıdır.

Mahkeme bu bendi uygularken gerekçesini celse tutanağına yansıtmalıdır. Savunma kişinin duruşmada dinlenmesini istiyorsa hangi çelişkinin sorulacağını, beyanın hangi suç unsuruna etkili olduğunu ve önceki aşamada soru sorma olanağı bulunup bulunmadığını belirtmelidir. Böylece tartışma, soyut “tanık gelsin/gelmesin” karşıtlığı yerine beyanın gerçek ağırlığı ve sınanma ihtiyacı üzerinden yürür.

CMK 210 ile CMK 211 arasındaki sınır nedir?

CMK m.210/1, olayın delili bir tanığın açıklamalarından ibaretse bu tanığın duruşmada mutlaka dinleneceğini ve önceki dinleme tutanağı veya yazılı açıklamanın dinleme yerine geçemeyeceğini söyler. CMK m.211 ise hazır bulunamayan kişi bakımından sınırlı istisnalar düzenler. Bu hükümler birlikte okunmalıdır. Bir beyanın tek veya belirleyici nitelikte olması, hazır bulunmama nedeninin ve savunmaya sağlanan güvencelerin çok daha dikkatli incelenmesini gerektirir.

Anayasa Mahkemesinin tanık dinletme ve sorgulama hakkına ilişkin yaklaşımında; mahkûmiyet yalnız veya belirli ölçüde sanığın soruşturma ya da yargılama aşamasında sorgulama imkânı bulamadığı bir kişinin ifadesine dayanıyorsa savunma haklarının adil yargılanma güvenceleriyle bağdaşmayacak ölçüde kısıtlanması riski incelenir. Sitedeki belirleyici tanığa soru sorulamaması incelemesi, Anayasa Mahkemesinin 2023/43037 numaralı toplantı sonucunu ve resmî tanık sorgulama ölçütlerini kaynaklarıyla ayrıntılı ele alır.

Bu nedenle dilekçe, önceki tutanağın okunmasını isterken beyanın kesin doğru veya tek başına yeterli olduğunu iddia etmemelidir. Talep eden taraf; önceki aşamada tarafların soru sorma olanağı olup olmadığını, tutanağın hâkim huzurunda mı yoksa yalnız kollukta mı düzenlendiğini, görüntü veya ses kaydı bulunup bulunmadığını ve beyanı doğrulayan bağımsız delilleri açıklar. Savunma tarafıysa, okuma kararına karşı kişinin dinlenmesini veya en azından ortaya çıkan dezavantajı giderecek somut işlemleri isteyebilir.

Önceki ifade tutanağı nasıl tekilleştirilir ve hangi kayıtlar eklenir?

Dilekçede kişinin adı, dosyadaki sıfatı, önceki ifadenin alındığı makam, tarih, soruşturma veya talimat numarası, UYAP evrak sıra bilgisi ve varsa sayfa aralığı yazılır. Aynı kişinin kolluk, savcılık ve sulh ceza hâkimliği önünde farklı beyanları varsa her biri ayrı kimlikle gösterilir. Hangisinin okunması istendiği ve diğerleriyle çelişki bulunup bulunmadığı saklanmaz. Tutanak henüz esas dosyada yoksa önce getirtilmesi, ardından okunması istenir.

Hazır bulunamama nedenine göre ölüm veya nüfus kaydı, sağlık kurumu yazısı, adres araştırma tutanağı, tebligat parçaları, kolluk cevabı, kurum yazışması, istinabe sonucu veya adli yardımlaşma kaydı eklenebilir. Yalnız gerçek ve dosyayla bağlantılı belgeler kullanılır. Kişisel sağlık ve adres verilerinin gereksiz bölümleri çoğaltılmaz; mahkemenin değerlendirmesi için zorunlu olmayan özel bilgiler dilekçeye taşınmaz.

CMK 181/1 istinabe dinleme günü bildirim dilekçesi, başka yerde yapılacak dinleme işlemine katılımın bildirilmesine yöneliktir. CMK 209/1 belge ve tutanakların anlatılması dilekçesi genel belge işlemini açıklar. Bu yazı ise belirli bir kişinin duruşmada hazır edilememesi sebebiyle önceki ifade tutanağının CMK m.211/1 kapsamında okunması kararına odaklanır.

Başvuru hangi mahkemeye, hangi aşamada yapılır?

Talep, kamu davasını gören ceza mahkemesine esas numarasıyla sunulur. Soruşturma aşamasında savcılığa verilen bir dilekçe, kovuşturma başladıktan sonra duruşmada okunma kararının yerini tutmaz. Mahkemenin kişinin hazır edilmesine ilişkin çağrı, zorla getirme, istinabe veya araştırma işlemlerini değerlendirebilmesi için talep mümkün olduğunca hükümden önce ve ilgili delilin ele alınacağı celseden önce sunulur.

CMK m.211/1 için gün veya hafta olarak özel bir başvuru süresi öngörülmemiştir. Bununla birlikte geç sunulan talep, kişinin dinlenmesi veya kayıtların getirtilmesi için gereken işlemleri geciktirebilir. Hazır bulunamama sebebi celsede ortaya çıkarsa sözlü talep tutanağa geçirilip destekleyici belgenin sunulması için uygun süre istenebilir. Hüküm verilmişse hangi kanun yoluna, hangi sürede ve hangi nedenle başvurulacağı kararın niteliğine göre ayrıca incelenmelidir.

Yayından hemen önce dosyanın güncel evrakı kontrol edilmelidir: tanık sonradan bulunmuş, sağlık engeli sona ermiş, görüntülü bağlantı mümkün hâle gelmiş veya önceki tutanak başka bir kararla geçersizleşmiş olabilir. Dilekçenin hazır bulunamama nedenini eski bir kayda dayanarak değişmez gerçek gibi sunması doğru değildir.

CMK 211/1 önceki ifadenin okunması talep dilekçesi örneği

CMK 211/1 hazır bulunamayan tanığın önceki ifadesinin okunması dilekçesini Word olarak indir

Okuma kararından sonra hangi işlemler takip edilmelidir?

Önce mahkemenin hangi bende dayandığı kontrol edilir. “Tanık gelmedi, ifade okundu” şeklindeki kısa kayıt yerine hazır bulunamama nedeni, buna dayanak kayıt, okunan tutanağın kimliği ve ilgili bölüm görünmelidir. Duruşma tutanağı UYAP’a yüklendiğinde dilekçedeki kişi, tarih ve evrak bilgileriyle karşılaştırılır. Yanlış ifade veya yanlış kişi tutanağı okunmuşsa bu hata gecikmeden somut biçimde bildirilir.

Sonra CMK m.215 kapsamında taraflara söz verilip verilmediği ve CMK m.216 uyarınca delilin tartışmaya açılıp açılmadığı incelenir. Savunma, önceki beyanın hangi kısmını kabul etmediğini, hangi çelişkinin giderilemediğini ve soru soramamanın etkisini açıklar. Mahkeme beyanı hükümde kullanacaksa, CMK 215 okunan delile karşı açıklama hakkı dilekçesi ile açıklama başlıkları somutlaştırılabilir. CMK 217 duruşmada tartışılmayan delil dilekçesi ise delilin huzurda tartışılmadan hükme taşınması riskine odaklanır.

Okuma talebinin kabulü, beyanın içeriğinin kanıtlanmış sayılması değildir. Mahkeme beyanın güvenilirliğini, diğer delillerle uyumunu ve savunmanın dezavantajını gerekçesinde değerlendirmelidir. Ret hâlinde de kişinin dinlenmesi için hangi işlemin sürdürüleceği izlenir. CMK 206/3 ortak rıza olmadan delilden vazgeçilmemesi dilekçesi, delilin tamamen terk edilmesi gündeme geldiğinde farklı bir hukuki sorunu ele alır.

CMK 211/1 dilekçesinde yapılan somut hatalar

• CMK m.211/1-a, b veya c bentlerinden hangisinin uygulandığını belirtmemek.
• Tek bir başarısız tebligatı, kişinin yerinin öğrenilemediğinin kesin kanıtı saymak.
• Geçici ve bitiş tarihi bilinen mazereti belirsiz süreli imkânsızlık gibi sunmak.
• Sağlık durumuna ilişkin resmî kayıt olmadan teşhis veya katılım imkânsızlığı üretmek.
• Önceki ifadenin makamını, tarihini, dosya ve evrak numarasını yazmamak.
• Kolluk, savcılık ve hâkimlik beyanlarını tek bir tutanakmış gibi birleştirmek.
• Tek veya belirleyici tanık bakımından CMK m.210 ve sorgulama hakkını değerlendirmemek.
• İstinabe veya görüntülü dinleme gibi elverişli yöntemleri araştırmadan okuma istemek.
• Okuma işlemi sonrasında açıklama ve tartışma hakkını takip etmemek.
• Okuma kararını, beyanın doğruluğu veya dava sonucu hakkında garanti gibi sunmak.

Sık sorulan sorular

1. Tanığın bir kez duruşmaya gelmemesi CMK 211/1 için yeterli midir?

Hayır. Gelmeme nedeni, çağrı ve tebligat işlemleri ile yeniden dinleme olanağı araştırılır. Tek celselik mazeret veya tek başarısız tebligat, kanundaki ölüm, akıl hastalığı, yerin öğrenilememesi ya da belirsiz süreli imkânsızlık şartını kendiliğinden oluşturmaz.

2. Yeri öğrenilemeyen tanık için hangi araştırmalar gösterilmelidir?

Dosyada gerçekten bulunan bilinen adres kontrolleri, MERNİS kaydı, tebligatlar, kolluk araştırması, kurum cevapları ve varsa yurt dışı bilgisi tarihleriyle gösterilir. Yapılmamış araştırma yapılmış gibi yazılmaz.

3. Hastalık raporu varsa önceki ifade mutlaka okunur mu?

Hayır. Raporun güncelliği, hastalığın duruşmaya katılım etkisi, engelin süresi ve başka yöntemle dinleme imkânı değerlendirilir. Madde mahkemeye koşullu takdir verir; otomatik okuma emri kurmaz.

4. Başka şehirde bulunan tanık için doğrudan CMK 211/1 uygulanabilir mi?

Sırf başka şehirde bulunmak belirsiz süreli imkânsızlık değildir. İstinabe, çağrı veya uygun teknik yöntem değerlendirilmelidir. Neden kullanılamadıkları somut dosya kaydıyla açıklanır.

5. Önceki kolluk ifadesi ile hâkim huzurundaki ifade aynı ağırlıkta mıdır?

Her iki kayıt da koşulları varsa gündeme gelebilir; fakat alınma usulü, müdafi veya taraf katılımı, soru sorma olanağı ve güvenilirlik değerlendirmesi farklı olabilir. Dilekçe, kayıtların makam ve tarihini ayrı ayrı göstermelidir.

6. Beyan tek delilse önceki tutanakla yetinilebilir mi?

CMK m.210/1, olayın delili bir tanığın açıklamalarından ibaretse tanığın duruşmada mutlaka dinlenmesini temel kural olarak koyar. Hazır bulunmama istisnası, tanık sorgulama hakkı ve dengeleyici güvencelerle birlikte çok sıkı değerlendirilmelidir.

7. Sanığın suç ortağının ifadesi de CMK 211/1 kapsamında mıdır?

Evet, fıkra tanığın yanında sanığın suç ortağını da açıkça sayar. Ancak kişinin dosyadaki gerçek sıfatı, önceki ifade tutanağı ve uygulanacak hazır bulunamama nedeni doğru gösterilmelidir.

8. CMK 211/1 talebi için özel bir süre var mıdır?

Gün veya hafta olarak özel süre yoktur. Talep, delilin duruşmada ele alınmasından ve hükümden önce, hazır bulunamama nedeninin araştırılabileceği zamanda sunulmalıdır.

9. Tutanak okunduktan sonra savunmaya söz verilir mi?

Evet. CMK m.215-216 uyarınca açıklama ve tartışma imkânı sağlanmalıdır. Savunma, çelişkileri, soru soramamanın etkisini ve diğer delillerle ilişkiyi kayda geçirebilir.

10. Word örneği doğrudan mahkemeye sunulabilir mi?

Hayır. Mahkeme ve esas numarası, kişi, sıfat, önceki ifade tarihi-makamı, uygulanacak bent, hazır bulunamama kaydı ve gerçek ekler doldurulmalı; kullanılmayan seçenekler ile köşeli açıklamalar çıkarılmalıdır.

Yazar ve kapsam

Bu içerik, CMK m.211/1 kapsamında duruşmada hazır bulunamayan belirli bir kişinin önceki ifade tutanağının okunmasına ilişkin usul talebini açıklamak için hazırlanmıştır. Somut dosyanın çağrı, sağlık, adres araştırması, önceki ifade ve delil kayıtları incelenmeden doğrudan kullanılmamalıdır; kabul, mahkûmiyet, beraat, trafik veya sıralama sonucu garanti edilmez.

Duruşmada Hazır Bulunamayan Tanığın Önceki İfadesinin Okunması Dilekçesi | CMK 211/1 Word Hakkında Sık Sorulan Sorular