Demiryolu ile Intermodal Taşımacılık Nedir? | Yönetmelik m.5 ve m.6/2 (2026)

Demiryolu ile intermodal taşımacılığın hukuki dayanağı nedir?

Kombine Taşımacılık Yönetmeliği, intermodal taşımacılığı genel bir kavram olarak m.5’te tanımlar. Genel tanıma göre yük, aynı taşıma birimi veya karayolu taşıtı içinde iki veya daha fazla taşıma türüyle taşınır ve taşıma türleri arasındaki geçişte eşyanın kendisi elleçlenmez. 21 Ocak 2025 tarihli değişiklik ise demiryolu-karayolu kombinasyonunu ayrıca “demiryolu ile intermodal taşımacılık” modeli olarak belirginleştirmiştir.

Bu özel düzenlemenin uygulama şartları m.6/2’de yer alır. Buna göre taşıma birimi kullanılmalı, Türkiye sınırları içinde demiryolu ve karayolu birlikte kullanılmalı ve yükün elleçleme/teslim adresleriyle bağlantılı uygun demiryolu yük istasyonları veya lojistik merkezlerin 150 kilometre kuş uçuşu yarıçap ölçütüne göre seçilmesi gerekir.

Değişikliğin en önemli sonucu, Yeşil Lojistik Belgesi için yalnız klasik kombine yük taşımacılığı seferlerinin değil, demiryolu ile intermodal seferlerin de bağımsız biçimde kullanılabilmesidir. M.7/1-a başvurudan önceki takvim yılında en az 200 kombine sefer veya en az 200 demiryolu-intermodal sefer yapılmasını kabul eder.

Yönetmelik m.6/2’deki üç temel şart nedir?

Birinci şart taşıma birimi kullanılmasıdır. Yük, konteyner, yarı römork, römork, değiştirilebilir kasa veya Yönetmelik kapsamındaki uygun taşıma birimi içinde hareket eder. Yükün karayolundan demiryoluna geçerken tek tek boşaltılması ve yeniden yüklenmesi intermodal yapıyla bağdaşmaz.

İkinci şart taşımanın Türkiye sınırları içinde demiryolu ve karayolu kombinasyonuyla gerçekleştirilmesidir. Düzenlemenin odağı yurtiçi demiryolu-karayolu intermodal zinciridir. Karayolu, yükün üretim/teslim adresi ile demiryolu terminali arasındaki bağlantıyı sağlar; demiryolu ise taşıma zincirinin diğer bölümünü oluşturur.

Üçüncü şart, elleçleme ve teslim adreslerinin 150 kilometre kuş uçuşu yarıçapındaki uygun demiryolu yük istasyonları veya lojistik merkezlerin kullanılmasıdır. Böylece karayolu bağlantı ayağının gereksiz biçimde uzaması önlenir ve demiryolunun taşımadaki gerçek payı korunur.

Demiryolu-intermodal taşımada taşıma birimi neden zorunludur?

Intermodal taşımacılığın temel özelliği yükün taşıma türü değişirken taşıma birimi içinde kalmasıdır. Bir fabrikada konteynere yüklenen eşya kamyonla terminale taşınır; konteyner açılmadan tren vagonuna alınır; varış terminalinde yine konteyner olarak kamyona yüklenir ve alıcıya ulaştırılır. Fiziksel olarak taşınan ve modlar arasında aktarılan unsur konteynerdir.

Bu yöntem yük güvenliği açısından önemli bir iz bırakır. Konteyner numarası ve mühür bilgisi bütün taşıma belgelerinde aynı seferi birbirine bağlayabilir. Terminalde konteynerin vinçle vagon üzerine alınması “eşyanın elleçlenmesi” değildir; yük konteyner içinde kaldığı için intermodal bütünlük sürer.

Taşıma biriminin bir noktada değiştirilmesi gerekiyorsa bunun nedeni, tarih ve yeni birim bilgisi tutanakla açıklanmalıdır. Sistematik olarak yükün bir taşıma biriminden çıkarılıp başka bir taşıma birimine aktarılması halinde m.5’teki intermodal tanımın eşya elleçlenmeden taşıma şartı ayrıca değerlendirilir.

“Türkiye içinde demiryolu-karayolu kombinasyonu” şartı nasıl uygulanır?

M.6/2, demiryolu ile intermodal taşımanın Türkiye sınırları içinde gerçekleştirilmesini açıkça düzenler. Örneğin Mersin’deki bir yükün kamyonla Yenice veya uygun başka bir demiryolu yük istasyonuna götürülmesi, trenle başka şehirdeki terminale taşınması ve buradan kamyonla nihai teslim adresine ulaştırılması, diğer koşullar da sağlandığında bu modele girebilir.

Operasyonun yalnız bir bölümünde demiryolu bulunması yeterli değildir; taşıma biriminin karayolu ve demiryolu arasında intermodal şekilde aktarılması gerekir. Yükün kamyonla bir depoya getirilip tamamen boşaltılması, daha sonra farklı yükleme işlemiyle demiryoluna verilmesi tek ve kesintisiz intermodal zincir olarak değerlendirilmemelidir.

Uluslararası demiryolu operasyonları ise ilgili uluslararası sözleşmeler, gümrük ve taşıma mevzuatıyla birlikte ayrıca ele alınır. M.6/2’deki özel “demiryolu ile intermodal taşımacılık” tanımı ve şartları, Yönetmeliğin Yeşil Lojistik sistemi içinde Türkiye içi operasyonların sayılmasına yönelik somut bir çerçeve kurar.

Demiryolu-intermodal taşımada 150 kilometre kuralı nedir?

Yönetmelik m.6/2-c, yükün elleçleme ve teslim adreslerinin 150 kilometre kuş uçuşu yarıçapında bulunan uygun demiryolu yük istasyonları veya lojistik merkezlerin kullanılmasını zorunlu tutar. Ölçüm karayolu güzergâh kilometresi üzerinden değil, kuş uçuşu yarıçap üzerinden yapılır.

Bu hüküm, işletmenin ticari sebeple çok daha uzak bir terminali seçip uzun karayolu ayağı yaratmasını önlemeyi amaçlar. 150 kilometre içinde uygun istasyon veya lojistik merkez varsa, seçim bu uygun tesisler arasından yapılmalıdır. “Uygun” kavramı yük türü, taşıma birimi, terminal kapasitesi, bağlantılı demiryolu hattı ve operasyonun teknik imkânlarıyla birlikte değerlendirilir.

Şirket, kullandığı terminalin neden uygun olduğunu ve 150 kilometrelik kuş uçuşu yarıçap içinde bulunduğunu operasyon dosyasında belgelemelidir. Koordinat temelli mesafe çıktısı, terminal bilgileri ve taşıma evrakı, daha sonra Yeşil Lojistik başvurusunda sefer niteliğinin ispatını kolaylaştırır.

Demiryolu ile intermodal taşımada 100 kilometre şartı var mı?

Kombine yük taşımacılığı için m.6/1-c, demiryolu, denizyolu veya iç suyolu ayağının kuş uçuşu 100 kilometreden fazla olmasını açıkça şart koşar. Buna karşılık 21 Ocak 2025 değişikliğiyle düzenlenen m.6/2’de demiryolu ile intermodal taşımacılık için ayrıca “100 kilometreden fazla” eşiği yazılmamıştır.

Bu fark iki sefer türünün aynı olmadığını gösteren önemli bir metin ayrımıdır. Demiryolu-intermodal operasyonu değerlendirirken m.6/2’nin taşıma birimi, Türkiye içi demiryolu-karayolu kombinasyonu ve 150 kilometrelik uygun istasyon/lojistik merkez şartları esas alınmalıdır. Kombine taşımaya özgü bir koşul, hükümde dayanak olmadan demiryolu-intermodal modele otomatik eklenmemelidir.

Şirketler kendi iç yazılımlarında iki operasyon tipini ayrı kodlamalıdır. Böylece 100 kilometre şartını taşımayan fakat m.6/2 koşullarını sağlayan demiryolu-intermodal seferler yanlışlıkla “kombine taşıma” olarak kaydedilmez.

Demiryolu-intermodal taşıma ile kombine yük taşımacılığı arasındaki temel farklar nelerdir?

Kombine yük taşımacılığı m.6/1’e göre karayolunu yalnız ilk ve/veya son taşıma ayağıyla sınırlar; ana demiryolu/denizyolu/iç suyolu bölümünün 100 kilometreden fazla olmasını ve uygun terminal/liman seçimini öngörür. Demiryolu-intermodal model m.6/2’de özellikle Türkiye içi demiryolu-karayolu kombinasyonuna odaklanır.

Her iki modelde de taşıma birimi önemlidir; ancak koşulların yapısı farklıdır. Yeşil Lojistik Belgesi m.7/1-a da bunları iki alternatif sefer türü olarak ayrı ayrı sayar. Başvurucu önceki yılda 200 kombine sefer yerine 200 demiryolu-intermodal seferle de sefer şartını sağlayabilir.

Bu nedenle aynı operasyonun iki kategoriye birden sayılması veya iki kategorinin toplamıyla 200’e ulaşılması konusunda m.7/2’nin lafzı dikkate alınmalıdır: başvurucunun kombine yük taşımacılığı veya demiryolu ile intermodal taşımacılık faaliyetlerinden birini sunması öngörülür. Güvenli uygulamada seçilen kategori kendi başına gerekli sefer sayısını karşılamalıdır.

Demiryolu-intermodal seferin başlangıç ve bitiş noktaları nasıl belirlenir?

Yönetmelik m.6/3, hem kombine hem intermodal operasyonlarda başlangıç ve bitişin taşıma birimi esasına göre anlaşılmasını sağlar. Başlangıç noktası eşyanın tek bir yükleme noktasında taşıma birimine yüklendiği; bitiş noktası ise eşyanın tek bir boşaltma noktasında taşıma biriminden indirildiği yerdir.

Demiryolu terminali, taşıma türünün değiştiği aktarma noktasıdır; eşya taşıma biriminden çıkarılmıyorsa yeni taşımanın başlangıcı sayılmaz. Bu ayrım, bir seferin kaç taşıma olarak sayılacağı ve 200 sefer listesinin nasıl oluşturulacağı bakımından önemlidir.

Taşıma yönetim sisteminde üretim/depo yükleme adresi, ilk karayolu ayağı, demiryolu çıkış istasyonu, demiryolu varış istasyonu, son karayolu ayağı ve nihai boşaltma adresi ayrı alanlarda tutulmalıdır. Bu veriler aynı taşıma birimi numarasıyla ilişkilendirilmelidir.

Yeşil Lojistik Belgesi için 200 demiryolu-intermodal sefer nasıl kullanılır?

Yönetmelik m.7/1-a uyarınca başvurudan önceki takvim yılında en az 200 kombine yük taşıma seferi veya en az 200 demiryolu ile intermodal taşıma seferi gerçekleştirilmesi gerekir. M.7/2, başvuru sahibinin bu iki faaliyet türünden birini sunabileceğini açıkça düzenler.

Örneğin Ocak 2027’de başvuru yapılacaksa sefer şartı 2026 takvim yılındaki faaliyetler üzerinden ispatlanır. İşletmenin seçtiği demiryolu-intermodal kategori için en az 200 seferi m.6/2 şartlarına uygun biçimde gerçekleştirmiş ve belgeleyebilmiş olması gerekir.

Sefer sayısına ulaşmak belgenin tek şartı değildir. M.8/1-ç, sefer faaliyetinin yanında m.7’deki diğer yeşil lojistik faaliyetlerinden dört tanesinin yerine getirilmesini; m.8/1-b TİOYB sahibi olmayı; m.8/1-c KEP ve UETS kaydını; m.8/1-d çalışanlara yıllık eğitim verilmesini zorunlu tutar.

Demiryolu-intermodal seferler nasıl belgelenmelidir?

M.8/2-c kapsamında Yeşil Lojistik Belgesi başvurusunda, önceki yıl gerçekleştirilen 200 seferin listesi Ek-3’e uygun biçimde hazırlanır. Ayrıca bütün seferlerin her taşıma türündeki çıkış ve varış noktalarını, alıcı, gönderici ve taşıyıcı bilgilerini gösteren kanıtlar sunulur. Karayolu/demiryolu taşıma senetleri, transit beyannameleri, ticari faturalar ve diğer uygun taşıma belgeleri bu amaçla kullanılabilir.

Demiryolu-intermodal seferin dosyasında taşıma birimi numarası özellikle kritik bağlantıdır. Kamyonla terminale gelen konteynerin numarası, demiryolu belgesindeki konteyner numarası ve son karayolu ayağındaki numara eşleşmelidir. Tarih sıralaması ve adresler de aynı taşıma zincirini göstermelidir.

150 kilometre kuralını göstermek için elleçleme/teslim adresleriyle kullanılan istasyon veya lojistik merkezin koordinat ve mesafe kaydı saklanmalıdır. Başvuruda Bakanlık belgelerin aslını veya ek kanıtları isteyebileceğinden yalnız özet Excel listesi yeterli bir arşiv yöntemi değildir.

TİO şirketi demiryolu-intermodal taşımayı nasıl organize etmelidir?

Taşıma işleri organizatörü, TİO Yönetmeliği kapsamında yetkili taşıyıcıların imkân ve kapasitelerinden yararlanarak farklı taşıma türlerini bir araya getirebilir. Demiryolu-intermodal operasyonunda karayolu taşıyıcısının yetkisi, demiryolu tren işletmecisinin hukuki statüsü, terminal/lojistik merkez operasyonları ve taşıma biriminin uygunluğu ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

TİO Yönetmeliği m.17/3 taşıma senedini zorunlu tutar; m.17/4 yükün teslim alınmasından teslimine kadar kayıp, hasar, güvenlik, muhafaza ve taşıma sorumluluğunu düzenler; m.17/9 taşımanın ilgili mevzuata uygun yürütülmesinden TİO’yu sorumlu tutar. Demiryolu kullanılması bu sorumlulukları ortadan kaldırmaz.

Sözleşmede demiryolu terminalindeki devir anı, terminal masrafları, bekleme, taşıma birimi hasarı, mühür, teslim engelleri, sigorta ve gecikme sorumluluğu açık yazılmalıdır. Intermodal zincirde taraf sayısı arttığı için belirsiz sözleşme uyuşmazlık riskini büyütür.

Demiryolu-intermodal taşımacılık için işletme uyum kontrol listesi

Birinci adım, taşıma biriminin Yönetmeliğe uygunluğunu doğrulamaktır. İkinci adım, operasyonun Türkiye içinde demiryolu-karayolu kombinasyonu olduğunu kaydetmektir. Üçüncü adım, elleçleme ve teslim adreslerine göre 150 kilometre kuş uçuşu yarıçapındaki uygun demiryolu yük istasyonu veya lojistik merkezi seçmektir.

Dördüncü adım, yükün taşıma türü değişirken birim içinde kaldığını ve eşyanın elleçlenmediğini belgelemektir. Beşinci adım, taşıma birimi numarasını bütün belgelerde eşleştirmektir. Altıncı adım, karayolu ve demiryolu taşıyıcılarının yetki ve sözleşmelerini kontrol etmektir.

Yedinci adım, Yeşil Lojistik hedefi varsa seferleri takvim yılı boyunca ayrı kategoriyle saymaktır. Sekizinci adım, her sefer için Ek-3 listesinde kullanılacak verileri anlık toplamaktır. Dokuzuncu adım, 150 kilometre ölçüm dayanağını arşivlemektir. Onuncu adım, 21 Ocak 2025 sonrası güncel Yönetmelik metnini esas alarak eski şirket prosedürlerini güncellemektir.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

Güncel mevzuat için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Kombine Taşımacılık Yönetmeliği ve güncel Yönetmelik PDF metni esas alınmalıdır.

• Intermodal taşımacılık nedir?
• Kombine yük taşımacılığı nedir?
• TİO yetki belgesi zorunluluğu
• TİO başvuru belgeleri

Sık sorulan sorular

Demiryolu ile intermodal taşımacılık nedir?

Türkiye içinde taşıma birimi kullanılarak demiryolu ve karayolunun birlikte kullanıldığı ve m.6/2’deki 150 kilometre uygun istasyon/lojistik merkez kuralına uyulan intermodal taşıma modelidir.

Demiryolu-intermodal taşımada konteyner zorunlu mu?

Yönetmelik taşıma birimi kullanılmasını zorunlu tutar; konteyner taşıma birimlerinden biridir.

Yük terminalde konteynerden çıkarılabilir mi?

Intermodal tanım, taşıma türü değişirken eşyanın kendisinin elleçlenmemesine dayanır; yükün sistematik olarak konteynerden çıkarılıp yeniden yüklenmesi bu tanımla bağdaşmaz.

150 kilometre nasıl hesaplanır?

Yönetmelik kuş uçuşu yarıçap ölçütü kullanır.

Demiryolu-intermodal taşımada 100 km alt sınırı var mı?

M.6/2’de ayrıca 100 kilometre eşiği yazılmamıştır; bu eşik m.6/1-c’de kombine yük taşımacılığı için düzenlenmiştir.

200 demiryolu-intermodal sefer Yeşil Lojistik için yeterli mi?

Sefer şartını karşılar; ancak belge için m.8’deki diğer koşullar da ayrıca sağlanmalıdır.

200 sefer hangi yıl için hesaplanır?

Başvurudan önceki takvim yılı esas alınır.

Kombine ve demiryolu-intermodal seferler birlikte toplanabilir mi?

M.7/2, başvurucunun iki faaliyet türünden birini sunmasını öngörür; seçilen kategorinin kendi şartlarıyla ve gerekli sefer sayısıyla belgelenmesi gerekir.

TİO demiryolu-intermodal taşıma organize edebilir mi?

Evet. İlgili taşıma türlerinin yetki ve mevzuatına uygun taşıyıcılarla organize edebilir.

Hangi belgeler saklanmalıdır?

Karayolu ve demiryolu taşıma senetleri, fatura ve transit belgeleri, taşıma birimi numarası, istasyon/lojistik merkez kayıtları, güzergâh ve mesafe kanıtları saklanmalıdır.