Demiryolu Taşıyıcısına Yazılı Tazminat Başvurusu: CIM 43

CIM kapsamındaki taşıma sözleşmesinden doğan tazminat talebi, dava açılabilecek taşıyıcıya yazılı yöneltilmelidir. CIM m.43, talepte bulunabilecek kişiyi ve sunulacak belgeleri ayrıca düzenler. Gönderici taşıma belgesinin gönderici nüshasını; bu yoksa alıcının yetkilendirmesini veya malı reddettiğinin kanıtını sunar. Alıcı ise kendisine verilmişse taşıma belgesini ibraz eder. Belgeler asıl veya suret olarak verilebilir; taşıyıcı gerektiğinde suretlerin usulüne uygun onayını isteyebilir. Bu başvuru, m.37’de faiz başlangıcına ve m.48’de zamanaşımının durmasına ilişkin sonuçlar doğurabilecek ayrı bir hukuki işlemdir.

Bu rehber, uluslararası demiryolu yük kaybı, hasarı veya gecikmesinde başvurunun nasıl hazırlanacağını açıklar. Yükün yerini sormak, hasar tespiti istemek, sigortacıya ihbarda bulunmak ve taşıyıcıdan tazminat talep etmek aynı işlem değildir. Bir yazı birden fazla amaç taşıyabilir; ancak her talebin içeriği açık olmalıdır. Dosyanın doğru kişiden doğru taşıyıcıya, ilgili sözleşme ve zarar belgeleriyle yöneltilmesi gerekir.

Başvuru hangi taşıma ilişkisine dayanır?

CIM’in uygulanması, taşımanın ve sözleşmenin kapsamına göre belirlenir. Gönderici, alıcı, teslim alma ve teslim yerleri ile varsa karma taşıma aşamaları incelenir. CIM uygulama alanı bu başlangıç kontrolünü açıklar. Satış sözleşmesinin veya başka lojistik hizmetinin zararı, hiçbir açıklama yapılmadan taşıma sözleşmesi tazminatı olarak yöneltilmemelidir. Her talebin gerçek borç ilişkisi belirlenmelidir.

Başvuruda taşıma belgesi numarası, sevkiyat kimliği, ürün ve miktar bilgileri açık yazılır. Aynı müşteri için birden fazla taşıma yapılmışsa hangi dosyanın hedeflendiği anlaşılmalıdır. Genel bir hesap bakiyesi, belirli yük hasarını tek başına açıklamaz. Birden fazla sevkiyat için toplu başvuru yapılacaksa her birinin olay ve zarar kayıtları ayrı gösterilmelidir. Böylece farklı taşıma dönemleri veya şirketler birbirine karıştırılmaz.

Talebin türü de belirtilmelidir. Tam kayıp, kısmi kayıp, hasar, gecikme veya belirli ücretin iadesi farklı koşullara dayanabilir. Bir kalemin tazminat mı yoksa taşıma sözleşmesi uyarınca ödenen tutarın geri alınması mı olduğu açıklanır. Bu ayrım, talep hakkı bulunan kişi ve başvurulacak taşıyıcı bakımından da önemlidir. M.43, m.44 ve 45’le birlikte okunmalıdır.

Yazılılık ve somut talep içeriği

CIM m.43/1, taleplerin yazılı olarak yöneltilmesini ister. Bu nedenle yalnız telefon görüşmesine dayanarak bütün başvuru sonuçlarının doğduğu söylenemez. Yazı, ilgili taşıma olayı ve tazminat istemini anlaşılır biçimde göstermelidir. Malın nerede olduğunu öğrenmek için gönderilen takip mesajı, her durumda aynı hukuki başvuru değildir. Yazışmanın tamamı ve gerçek amacı değerlendirilmelidir.

Elektronik iletişim kullanılacaksa metnin, eklerin ve gönderim kayıtlarının korunması gerekir. Hangi adrese hangi içerikle gönderildiği, karşı tarafa ne zaman ulaştığı ve varsa alınma yanıtı saklanır. Bir şirket içi taslak, gönderilmiş başvuru gibi gösterilemez. Elektronik yöntemin somut uyuşmazlıkta yazılılık ve ispat bakımından etkisi ilgili hukuk çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir; her platform mesajının aynı sonucu doğurduğu varsayılmamalıdır.

Başvurunun dili ve belgelerin anlaşılabilirliği de pratik olarak önemlidir. Taşıyıcının hangi sözleşme şartları ve iletişim düzeniyle çalıştığı okunur. Gereken çeviri veya açıklamalar somut dosyada belirlenir. CIM m.43 bütün işlemler için tek bir zorunlu dil listesi koymaz. Ancak anlaşılmayan ürün kodları ve açıklamasız mali tablolar, talebin değerlendirilmesini güçleştirebilir. Her belge neyi gösteriyorsa kısa açıklamayla ilişkilendirilmelidir.

Başvuru dava açılabilecek taşıyıcıya yapılır

M.43/1, muhatabı dava açılabilecek taşıyıcı olarak tanımlar. Bu bağlantı CIM m.45’in özel kurallarını kontrol etmeyi gerektirir. İlk taşıyıcı, son taşıyıcı veya zarara neden olan olayın gerçekleştiği bölümü yapan taşıyıcı gibi kategoriler somut dosyada belirlenir. Taşıma ücretini tahsil eden şirketin her tür tazminat için tek muhatap olduğu söylenemez. Talebin niteliği, doğru kişiyi etkileyebilir.

Birden fazla işletmenin katıldığı taşımada şirket sıfatları çıkarılmalıdır. Ardışık ve ikame taşıyıcı rehberi, tek sözleşmeye katılma ile başka taşıyıcıya iş bırakmayı ayırır. Sadece vagon üzerindeki marka veya takip ekranında görünen işletme adıyla muhatap seçilmemelidir. Sözleşme, taşıma belgesi ve fiilî görev kayıtları birlikte incelenir.

Sigortacıya veya aracıya yapılan bildirim, taşıyıcıya yöneltilmesi gereken başvurunun yerine otomatik olarak geçmez. Aracı yetkili temsilci olarak başvuruyu iletmişse bunun kapsamı ve taşıyıcıya ulaşması belgelenir. Alındı teyidinin hangi şirket adına verildiği de kontrol edilir. Benzer ticari unvanlar veya grup şirketleri, hukuken ayrı kişilerin birbirinin yerine yazılmasını haklı kılmaz.

Talepte bulunabilecek kişi

CIM m.43/2, başvuruyu taşıyıcıya karşı dava açma hakkına sahip kişilerin yapabileceğini düzenler. Bu nedenle yükle ticari ilgisi bulunan herkesin otomatik olarak aynı başvuru hakkını taşıdığı söylenemez. Gönderici ile alıcının hakları m.44’te belirli aşamalara göre ayrılır. Ödenmiş taşıma tutarının geri alınması ve teslimde tahsil edilecek tutarlar için de özel kurallar vardır.

Malın sahibi, satış bedelini ödeyen, taşıma belgesinde alıcı yazılan ve sigorta tazminatı alan kişi farklı olabilir. Hak sahipliği bu ilişkilerden hangisine dayanıyorsa açıklanmalıdır. Sadece faturanın kimin adına kesildiği, bütün CIM başvuru şartlarının yerine geçmez. Temsil, alacak devri veya halefiyet ileri sürülüyorsa ilgili belge ve uygulanacak hukuk ayrıca incelenir. Taşıma dosyasıyla hak geçişi dosyası eşleştirilmelidir.

Avukat veya başka yetkili temsilci başvuruyorsa temsil edilen kişi açık gösterilir. Temsilci sıfatıyla yazı göndermek, hak sahibinin kim olduğuna ilişkin incelemeyi ortadan kaldırmaz. Yetki belgesi, şirket unvanı ve ilgili alacak birbirine bağlanır. Genel ticari görüşmeye katılmış kişiyle belirli tazminat talebini ileri sürmeye yetkili kişi aynı kabul edilmemelidir. Yazı hem yetki hem talep yönünden açık olmalıdır.

Göndericinin sunacağı belgeler

CIM m.43/3, göndericinin taşıma belgesinin gönderici nüshasını sunmasını öngörür. Bu nüsha yoksa alıcının yetkilendirmesi veya malları kabul etmeyi reddettiğine ilişkin kanıt sunulur. Hüküm, belgenin bulunmadığı her durumda başvurunun hiçbir şekilde yapılamayacağı anlamına gelmez; alternatifleri açıkça düzenler. Ancak alternatif belgenin gerçekten hangi sevkiyat ve hak sahibine ilişkin olduğu gösterilmelidir.

Gönderici nüshasının taslak veya sonradan hazırlanmış kopya olup olmadığı incelenir. Taşıyıcının teslim alma kaydıyla bağlantısı korunur. CIM taşıma belgesi ve ispat rehberi nüshaların işlevini açıklar. Aynı numara altında farklı alıcı veya miktar bilgileri bulunuyorsa değişiklik zinciri değerlendirilir. Başvuruda hangi sürümün neden kullanıldığı açıklanmalıdır.

Alıcının yetkilendirmesi kullanılacaksa kapsamı belirli olmalıdır. Genel bir iletişim izniyle belirli taşıma tazminatı talebinin ileri sürülmesine verilen yetki aynı şey değildir. Malın reddi ileri sürülüyorsa redde ilişkin yazı, teslim girişimi ve ilgili mal kimliği eşleştirilir. Başka bir ticari anlaşmazlıktaki ret mesajı, mevcut sevkiyatın reddi gibi sunulmamalıdır.

Alıcının belge sunması

CIM m.43/4, alıcının taşıma belgesini kendisine verilmişse sunmasını düzenler. Bu şartın metindeki sınırlaması önemlidir. Belge hiç verilmemişken alıcının elindeymiş gibi değerlendirme yapılmamalıdır. Belgenin alınma durumu ve mevcut kayıtlar açıklanır. Hak sahipliği ve talebin içeriği yine ayrıca gösterilir; belgenin bulunmaması bütün delil yükümlülüklerini kendiliğinden kaldırmaz.

Alıcıya elektronik belge teslim edilmişse hangi kayıt ve sürümün ulaştığı belirlenir. Erişim bağlantısı verilmesiyle belgenin fiilen görüntülenip alınmasına ilişkin kayıtlar farklı olabilir. Sonradan değiştirilen ortak dosyanın önceki içeriği korunmalıdır. Başvuruda kullanılan belgenin malın teslim veya kabul sürecindeki kayıtla tutarlı olması gerekir. Aynı sevkiyata ait farklı sürümler açıklamasız bırakılmamalıdır.

Asıl, suret ve gerektiğinde onay

CIM m.43/5, taşıma belgesi, gönderici nüshası ve hak sahibinin başvuruyla sunduğu diğer evrakın asıl veya suret olarak verilmesine izin verir. Taşıyıcı gerektiğinde suretlerin usulüne uygun onayını isteyebilir. Bu nedenle ilk başvuruda her belgenin mutlaka fiziksel aslının verilmesi gerektiği şeklinde mutlak kural kurulamaz. Aynı zamanda taşıyıcının usulüne uygun doğrulama isteği de tamamen yok sayılamaz.

Suretlerin okunabilir ve eksiksiz olması gerekir. Bir sayfanın yalnız alt kısmı veya belgedeki miktarı göstermeyen ekran görüntüsü hesabı doğrulamayabilir. Eklerin sayfa ve belge numaraları belirtilir. Aynı belge birden fazla kez gönderiliyorsa hangi sürümün esas alındığı açıklanır. Dosya içindeki onay, imza ve tarih bilgileri kaybolmayacak biçimde saklanmalıdır.

Asıl belge teslim edilecekse bunun kayıtla yapılması yararlıdır. Hangi belgenin kime ve hangi tarihte verildiği gösterilir; alındı kaydı korunur. Bu, CIM’de her işlem için öngörülmüş tek bir teslim formu değildir. Ancak sonraki belge iadesi ve zamanaşımı tartışmasında önemli olabilir. Gönderilen evrakın listesiyle taşıyıcının aldığı belge listesi birbirini karşılamalıdır.

Başvuru sonuçlandırılırken asıl belge

CIM m.43/6, talep sonuçlandırılırken taşıyıcının taşıma belgesi, gönderici nüshası veya teslimde tahsil belgesinin aslını, ödeme veya uzlaşmanın gerçekleştiğine ilişkin kayıt düşmek amacıyla isteyebilmesini düzenler. Bu aşama, ilk talebin sunulmasıyla aynı değildir. Belgenin neden istendiği ve üzerine hangi kaydın düşüleceği açık olmalıdır. Ödeme yapılmadan tamamlanmış işlem izlenimi veren kayıt imzalanmamalıdır.

Belge üzerindeki sonuç kaydıyla ayrı sulh veya ibra metni birlikte okunur. Tazminatın bir kısmının ödenmesi, her durumda bütün kalan taleplerin sona erdiğini göstermez. Ancak açıkça kabul edilmiş hesap kapatma hükmü varsa onun hukuki sonucu ayrıca değerlendirilir. Başvuru dosyasında hangi tutarın hangi zarar kalemini karşıladığı ve hangi hakların devam ettiği belirtilmelidir.

Olay ve zarar anlatımı nasıl kurulmalıdır?

Başvuru önce olayın kronolojisini verir: taşıyıcının yükü teslim alması, planlanan teslim, gerçek teslim veya kayıp durumu ve yapılan tespitler. Ardından zarar türü ve miktarı gösterilir. Tespit tutanağı, tartı, fotoğraf ve teknik raporlar ilgili olaylara bağlanır. Sadece uzun ek listesi sunmak yeterli açıklama değildir; her belgenin hangi olguyu doğruladığı yazılmalıdır.

CIM 42 tespit tutanağı, fiziksel durumu kayda alır. Yazılı tazminat talebi ise belirli parasal veya hukuki sonucu ister. Aynı belge içinde her iki işlem yapılabilir; fakat talep açık olmalıdır. Yalnız rapor örneğinin iletilmesi, her durumda tazminat başvurusunun bütün unsurlarının karşılandığı anlamına gelmez.

Hesapta mal değeri, sınır, gider ve faiz ayrı gösterilir. Kayıp ve hasar için farklı yöntemler uygulanır; gecikme için ayrıca zarar ve süre aşımı incelenir. Başvuru tutarı sonradan belgeyle netleşecekse mevcut kayıtların neyi gösterdiği açıklanmalıdır. Bilinmeyen zarar miktarı kesinmiş gibi sunulmamalı; ancak talebin konusu ve hangi kayıplara ilişkin olduğu belirsiz bırakılmamalıdır.

Faiz başlangıcına etkisi

CIM m.37/2, tazminata yıllık yüzde 5 faiz başlangıcını m.43 başvurusuna; başvuru yoksa dava gününe bağlar. Bu nedenle doğru yazılı talebin tarihi önemlidir. CIM 37 faiz ve kur rehberi bu hesabı açıklar. Hasarın görüldüğü günle başvuru günü ayrı tutulmalıdır; faiz bütün dosyalarda otomatik olay tarihinden başlamaz.

Taşıyıcı hesabı kesinleştirmek için gerekli belgeleri makul sürede sunmayı istemiş ve bu koşullar gerçekleşmişse m.37/3’teki faiz işlemeyen dönem ayrıca değerlendirilir. Başvuru yapılmış olması, daha sonraki gerekli belge eksikliğinin her durumda etkisiz kaldığı anlamına gelmez. Belge istemi, verilen süre ve gerçek sunum tarihi kaydedilir. Faiz çizelgesi bu olaylara göre güncellenir.

Zamanaşımının durmasına etkisi

CIM m.48/3, m.43’e uygun yazılı talebin zamanaşımını, taşıyıcının yazılı ret bildirimine ve başvuruyla verilen belgeleri geri vermesine kadar durdurmasını düzenler. Bu, yeni bir tam sürenin her başvuruda baştan başlaması değildir. Başvurudan önce geçen süre ve durma sonrası kalan bölüm ayrı hesaplanır. Aynı konuya ilişkin tekrarlanan talepler yeni bir durma sağlamaz.

Başvurunun veya yanıtın alındığını ve belgelerin geri verildiğini ileri süren taraf ilgili olguları ispatlar. Bu nedenle alındı ve belge listesi kayıtları yalnız pratik dosyalama ayrıntısı değildir. Kısmi kabul varsa tartışmalı bölüm için sürenin yeniden işlemesi ayrıca değerlendirilir. Genel bir dosyanız kapandı mesajının hangi alacak ve belgeleri kapsadığı açıklaştırılmalıdır. Zamanaşımı çizelgesi başvurunun gerçek kapsamına dayanmalıdır.

Kabul sonrası hak koruma işlemleri ayrıca yapılır

CIM m.47’deki kabul sonrası hakların sona ermesi düzeni, m.43 başvurusundan ayrı kontrol edilir. Gizli hasarda hemen ve en geç yedi gün içinde tespit isteme ile taşıma döneminde oluşmayı ispatlama şartları; gecikmede altmış gün içinde hakkın ileri sürülmesi önemlidir. Genel zamanaşımı henüz dolmadığı için bu daha kısa hak koruma adımları atlanmamalıdır.

Taşıyıcının talebi incelemeye alması, her süre itirazından vazgeçtiği anlamına gelmez. Böyle bir sonuç ileri sürülecekse açık belge ve hukuki dayanak gerekir. Ticari çözüm görüşmeleri sürerken başvuru takvimi ayrı izlenir. Dosya yalnız olumlu yanıt beklentisine bırakılmamalıdır. Talep, tespit ve dava aşamaları birbirine bağlı ama farklı işlemler olarak yönetilmelidir.

Başvuru dosyası kontrol tablosu

Taşıyıcının yanıtı dosyada nasıl sınıflandırılır?

Başvurunun alındığına ilişkin yanıt, tazminatın kabulüyle aynı değildir. Taşıyıcı yalnız kayıt numarası vermiş, ilave belge istemiş, belirli kalemi kabul etmiş veya talebi gerekçesiyle reddetmiş olabilir. Her yanıt kendi içeriğiyle kaydedilmelidir. Otomatik bir alındı mesajı, sorumluluk ve miktarın kesin kabul edildiği şeklinde sunulmamalıdır. Buna karşılık açık kısmi kabul de yalnız genel yazışma gibi görmezden gelinmemelidir.

Yanıt tarihçesinde gönderilen ve geri verilen ekler ayrıca listelenir. Taşıyıcı yalnız bir belgenin kopyasını iade etmişse başvuruyla verilen bütün belgeler geri dönmüş gibi kayıt tutulmaz. Görüşmelerin devam etmesi, yazılı ret veya belge iadesinin hukuki etkisini kendiliğinden kaldırmaz. Faiz ve zamanaşımı değerlendirmesinde kullanılacak gerçek olaylar, yorumdan ayrılarak korunmalıdır.

Sık sorulan sorular

Telefonla tazminat istemek yeterli midir?

M.43 yazılı başvuru öngörür. Görüşme kaydı destekleyici olabilir; yazılı talebin yerine otomatik geçmez.

Başvuru herhangi bir lojistik şirketine gönderilebilir mi?

Talep, dava açılabilecek taşıyıcıya yöneltilmelidir. Şirketin gerçek sıfatı ve m.45 bağlantısı belirlenir.

Gönderici nüshası yoksa başvuru yapılamaz mı?

M.43/3, alıcının yetkilendirmesi veya malları reddettiğinin kanıtı gibi alternatifleri düzenler.

Alıcı taşıma belgesini hiç almamışsa?

M.43/4, belgenin alıcıya verilmiş olması durumunda sunulmasını öngörür. Hak sahipliği ve mevcut belgeler ayrıca açıklanır.

İlk başvuruda bütün asıllar zorunlu mu?

M.43/5 asıl veya surete izin verir; gerektiğinde taşıyıcı usulüne uygun suret onayı isteyebilir.

Ödeme aşamasında asıl belge istenebilir mi?

M.43/6, sonuçlandırma kaydı düşülmesi amacıyla belirtilen belgelerin aslının istenebilmesini düzenler.

Aynı talebi tekrar göndermek süreyi her defasında durdurur mu?

Hayır. M.48/3 aynı konuya ilişkin sonraki taleplerin yeni durma yaratmayacağını belirtir.

Hasar tutanağı göndermek otomatik tazminat talebi midir?

Yazının içeriği incelenir. Tespit belgesiyle belirli tazminat istemi farklı hukuki işlevler taşır.

Resmî kaynak ve kapsam

Dayanaklar CIM m.43 ve bağlantılı m.37, 42, 44–48’dir. OTIF konsolide CIM metni ile özgün metin ve değişiklikler kullanılmıştır. Derleme bilgilendirme amaçlıdır. Kaynak kontrolü: 30 Eylül 2026. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziki ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki hukuki süreçler Mersin merkezli yürütülür.